Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

+ Bilişim Etiği Yrd.Doç.Dr. Zülfü GENÇ. + Dersin İçeriği Eti ğ in Tanımı Etik Teoriler Bilgisayar Eti ğ i i. Bilgisayar Eti ğ i ile İ lgili Konular ii.

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "+ Bilişim Etiği Yrd.Doç.Dr. Zülfü GENÇ. + Dersin İçeriği Eti ğ in Tanımı Etik Teoriler Bilgisayar Eti ğ i i. Bilgisayar Eti ğ i ile İ lgili Konular ii."— Sunum transkripti:

1 + Bilişim Etiği Yrd.Doç.Dr. Zülfü GENÇ

2 + Dersin İçeriği Eti ğ in Tanımı Etik Teoriler Bilgisayar Eti ğ i i. Bilgisayar Eti ğ i ile İ lgili Konular ii. Bilgisayar Etik Kuralları E ğ itimde Bilgisayarlar

3 + Problem 20. yüzyıl içinde teknolojik açıdan çok büyük geli ş meler ya ş anmı ş tır. Bilgisayarlar ve bilgisayar teknolojileri sayesinde ya ş antımızda bir çok yenilik meydana gelmi ş tir. Bilgisayar ve bilgi sistemleri, ya ş amımızın bir parçası olmu ş ve olmaya da devam edecektir. Bilgisayarların hayatımıza girmesi ile bilgiyi saklama, i ş leme yöntemlerimiz de ğ i ş mi ş ve özellikle internet’in ke ş fiyle bilgiye ula ş ma hızımız önemli derecede artmı ş tır. Bugün bilgisayarlar her disiplin için vazgeçilmez bir araçtır. Fakat?

4 + Problem… BT’lerin hızlıca geli ş mesi ve ya ş amımızın bir parçası olması insanlı ğ a büyük kazançlar sa ğ lamı ş ancak her alanda oldu ğ u gibi bir takım sorunların da beraberinde gelmesine neden olmu ş tur. Her yeni icat gibi, bilgi teknolojilerinin de toplum üzerinde hem olumlu hem de olumsuz yönleri oldu ğ unu ve bilgi teknolojilerinin, ahlaki ve etik sorunların ortaya çıkmasına neden olmaktadır. Ortaya çıkan etik sorunlar, bilgisayar sistemlerini kullanan insanların etik sorunların farkında olmalarını ve etik kararlar verebilme yetene ğ ine sahip olmalarını gerektirmi ş tir

5 + Problem… Bu sorunlar bilgisayar eti ğ i çerçevesinde ara ş tırılmakta ve de ğ erlendirilmektedir. Mason (1986, s.5) bilgisayar eti ğ ini gizlilik, eri ş im, fikri mülkiyet hakkı ve do ğ ruluk olarak 4 ana baslık altında toplamı ş tır. Gizlilik, eri ş im, fikri mülkiyet hakkı ve do ğ ruluk olarak belirlenen bilgisayarla ilgili yasadı ğ ımız sorunların çözümü için, insanların bilgisayar eti ğ i konusunda bilgilendirilmeleri gerekmektedir. Kısaca davranı ş de ğ i ş imi olarak tanımlanan e ğ itimin önemi de burada ortaya çıkmaktadır. E ğ itimin bir çok amacı olmakla birlikte, en önemli amacı hızlı toplumsal de ğ i ş melere ayak uydurabilmektir.

6 + Problem… E ğ itimde ö ğ retici ve ö ğ renen olgusu belki de hiç de ğ ismeyecek kavramlardır. Ö ğ retmenin görevi, ö ğ rencilere bilgisayar okur yazarlı ğ ı hakkında, baslangıç düzeyinden baslayarak, en ileri düzeyde bilgisayar kullanıcısı oluncaya kadar kılavuzluk etmektir. Bu sırada, bilgisayar kullanan bir ö ğ retmen, kaçınılmaz olarak karsılasaca ğ ı etik sorunlar ile ilgili olarak, ö ğ rencilerini aydınlatmakla da görevlidir (Wong, 1995, s.3). Ö ğ retmenler ve di ğ er e ğ itimciler olmak üzere pek çok kisi, e ğ itim ve ö ğ retim sürecinin etik boyutunu göz ardı etmektedir (Aydın, 2003, s.49). Yetenekleri sayesinde, e ğ itimin her alanında kullanılan bilgisayarların da etik kullanılması üzerinde dikkatle durulmalıdır.

7 + Problem-Sonuç E ğ itim merkezlerinde görev yapan ve bilgisayar kullanma sıklı ğ ı hızlı bir ş ekilde artan ö ğ retmenlerin, ö ğ rencileri bilgisayar eti ğ i konusunda bilgilendirebilmesi için önce kendilerinin konu hakkında yeterli bilgi, beceri ve tutuma sahip olması gerekir. Kendilerine ö ğ retmenlerini örnek alan bir çok ö ğ renci, bu sayede bilgisayar eti ğ i konusunda, daha duyarlı davranı ş lar gösterecek ve toplum bilgisayarların neden olabilece ğ i sorunlardan zarar görmeyecektir. Etik dısı uygulamalar yüzünden dünya çapında felaketlere yol açabilen bilgisayarlar nedeniyle, ö ğ retmen adaylarının bilgisayar eti ğ ine ili ş kin görü ş lerinin belirlenmesi gerekmektedir.

8 + Etik Kavramı Bilgisayar eti ğ i kavramının anla ş ılabilmesi için öncelikle etik kavramının tam olarak anla ş ılması gerekmektedir. Eti ğ in tarihi milattan önce yüzyıla, bu dönemin Hint ve Çin felsefelerine, özellikle de i lkça ğ Yunan felsefesine kadar geriye gider (Atayman, 2005, s.19). Etik ya ş anılan ça ğ ın özelliklerine göre ş ekillenir. Örne ğ in tarım toplumundaki etik sorunlar, köleler ve efendiler arasındaki adaletsizlik iken yasadı ğ ımız bilgi ça ğ ında; bilginin do ğ rulu ğ u, gizlili ğ i, kime ait oldu ğ u gibi konular üzerinde odaklanmaktadır.

9 + Etik Kavramı… Etik sorunları anlamadan önce kendimize bazı soruları sormalıyız. İ yi nedir? Kötü nedir? Etik nedir? 1983 yılında Webster’ın “Yeni Dünya Sözlü ğ ünde” “iyi” için verilen ilk iki anlam “uygun niteliklere sahip olmak” ve “yararlıdır”. “Kötü” için verilen ilk iki anlamsa, “ahlaki olarak açık bir ş ekilde insanlara zararlı” ve “yanlı ş tır”.

10 + Etik sorun ne değildir? Ya ş anan her sorun etik bir sorun olarak de ğ erlendirilemez. Bu nedenle öncelikle durumun etik bir durum olup olmadı ğ ı incelenmelidir. Etik, bireylerin inançlarıyla ilgilidir. Ancak ki ş iler, toplumlar veya milletler arasında inanç farklılıkları vardır Bu nedenle farklı durumlarda farklı insanların aynı eylem için daha uygun seçim yapma olasılı ğ ını göz önünde bulundurmak gerekir Langford’a göre (1995, s.21) e ğ er bir bireyin görüsü; - Kolaylık sa ğ layıcı bir durumla ilgiliyse -İ nançlar de ğ il, anlık görü ş ler üzerine kuruluysa - Dikkatsiz düzenlenir veya sıklıkla de ğ i ş irse o konu etik bir konu de ğ ildir.

11 + Etik bir soru nedir? İ nsanlar ya ş antıları boyunca bir çok soruyla karsı karsıya gelirler. Bunların bir ço ğ una yeterince dü ş ünmeden hızlı bir ş ekilde karar veririz. Zihnimiz artık bu sorulara otomatik olarak karar vermeye baslar (hangi yeme ğ i yesem, tv da hangi kanalı izlesem)

12 + Etik bir soru nedir? Genel sistem tasarımı modeli; Çözümleme, Tasarlama, Geli ş tirme, Uygulama ve De ğ erlendirme a ş amalarından olu ş maktadır. Dü ş ünerek aldı ğ ımız kararların amacına ula ş ma olasılıkları, dü ş ünmeden aldıklarımıza göre elbette daha yüksek olacaktır. Ancak günlük ya ş antımız içerisinde, karsıla ş tı ğ ımız her soruya yanıt vermek için bir tasarım modeli uygulamaya zamanımız yoktur. Langford’a göre (1995, s.22-23) karar verirken üzerinde durulması gereken iki nokta vardır. 1. Sahip oldu ğ umuz inançlar nelerdir ? 2. Bir olayı “özel” yapan nedir?

13 + Etik bir soru nedir? İ nançlar, insanın do ğ ru oldu ğ una inandı ğ ı de ğ erlerdir. Bu de ğ erler insana özgüdür. Bir de kar ş ıla ş ılan sorunun kendine ait do ğ ası vardır. Bu do ğ a, yalnızca bu duruma özeldir. Örnek

14 + Etik Kavramına yeniden dönüş Eti ğ in yasamdaki yeri kapsayıcı olarak; “Ya ş amak; eylemde bulunmayı, eylemde bulunmak; karar vermeyi ve karar vermek de ahlaki sorumlulukları gerektirir” seklinde tanımlanmaktadır Etik e ğ itiminin amaçları da kısaca; 1. İ nsanlar tarafından gerçekle ş tirilen uygulamaların ahlaki boyutlarını ön plana çıkarabilme, 2. Bireylere etik dü ş ünme ve etik karar verebilme yeteneklerini kazandırabilme, 3. İ yi niyetli insanlar yeti ş tirebilme, 4. İ nsanı sevmeyi ö ğ retebilme

15 + Etik Teoriler Felsefeciler etik teorilerini konularına göre; i. normatif etik, ii. meta etik iii. uygulamalı etik Ancak bazı kaynaklarda etik teorileri; i. betimleyici etik, ii. normatif etik, iii. meta etik

16 + Betimleyici Etik Bu etik anlayı ş ı norm bildirmek ya da kural koymak yerine, sadece insan eylemini gözlemleyerek eylemlerin sonuçlarını betimler. “ İ nsanlara bu resim gösterildi ğ inde, onlar bu sekilde yorum yaparlar”; “Be ş yasındaki çocuklar bu tarzda davranırlar.”; “Amerikalıların yüzde atmı ş ı Reagan’ a oy verdi.”

17 + Normatif Etik Betimleme etik için önemli olmakla birlikte, yeterli de ğ ildir; Normatif etik, hangi türden eylemlerin iyi, do ğ ru oldu ğ unu ortaya çıkarmaya yönelik bir etiktir. Baska bir deyisle, eylem için bir ahlaksal ilke veya amaç öneren etiktir. Böylelikle normatif etik, kural getiren veya öneren bir etiktir N ormatif etik ; iki grupta incelenmektedir. i. Teleolojik ii. D eontolojik etik

18 + Meta Etik Meta etik, etik ilkelerimizin kaynaklarını ve anlamlarını ara ş tırır. Etik ilkelerin toplumdan veya duygulardan mı kaynaklandı ğ ını sorgular. Bu sorulara cevap verirken evrensel do ğ rular, dini duyguların etkisi, etik karar vermede mantı ğ ın rolü ve etik ile ilgili terimlerin ta ş ıdı ğ ı anlamlar üzerinde odaklanır (Kıranlı, 2002, s.6). Meta etik, normatif eti ğ in koydu ğ u kurallar üzerine konu ş ur, bu yargılarda geçen kavramları analiz eder ve söz konusu kavramlarla yargıların anlamlarını, mahiyetlerini ve birbirleri karsısındaki durumlarını inceler Meta etik çözümlemelerin daha etkili ve daha verimli olarak yapılabilmesi için görecelik teorisinin dikkate alınması gerekir.

19 + Uygulamalı Etik Uygulamalı etik, pratikle ilgilidir. Uygulamalı etik, pratik yasamın bazı alanlarında ya ş anan sorunların anla ş ılması ve çözümlenebilmesi için tüm sistemli çabaları içeren genel çalısmalardır. İş eti ğ i, Bili ş im Eti ğ i, Mühendislik Eti ğ i, E ğ itim Eti ğ i, tıbbi etik, çevre eti ğ i, medya eti ğ i, bilgisayar eti ğ i, biyoetik, ve biyomedikal etik uygulamalı eti ğ in alt disiplinleri olarak gösterilebilir

20 + Ödev Etik teorilerini gruplar halinde inceleyerek rapor hazırlayınız, gelecek derste sunumunu yapınız.

21 + Bilgisayar Etiği Bilgisayar bilimi ve bilgisayar teknolojisi, 60 yıl öncesi gibi bir zaman sürecinde do ğ mu ş, zaman içerisinde büyümü ş ve geli ş mi ş tir. Etik kavramının do ğ usu ise milattan öncesine dayanmaktadır. Bilgisayar eti ğ i, bilgisayarların etik kullanılmasıyla ilgili bir konudur (Moor) Moor (1985, s.267)’a göre bilgisayar eti ğ i; sürekli geli ş en bilgisayar teknolojileri ile ili ş kili olarak gerçekler, kavramsalla ş tırmalar, politikalar ve de ğ erler arasındaki ili ş kileri ele alan dinamik ve karma ş ık bir çalı ş ma alanıdır.

22 + Bilgisayar Etiği Bilgisayar eti ğ i ile ilgili olarak Mason’a (1986) göre, bilgi ça ğ ının 4 etik sorunu olan gizlilik, mülkiyet, do ğ ruluk ve eri ş im ba ğ lamında sorunlar ya ş anmaktadır. B ilgisayarlarla ilgili etik sorunların çözümü oldukça zor ve karma ş ıktır. B u zorluklar söyle ifade edilmektedir: İletişimde bilgi ve ileti ş im teknolojilerinin kullanımı bireyler arasındaki ili ş kileri de ğ i ş tirmi ş tir. Ki ş isel yakınlı ğ ın azalması ve haberle ş medeki hız, eylemlerin etik boyutunun iyice dü ş ünülmesi için kullanıcılara yeterince zaman bırakmaz. Elektronik bilgi, ka ğ ıt üstünde olan bilgiden daha fazla kırılgandır. Çünkü, elektronik bilgi, çok daha kolay de ğ i ş tirilebilir ve yetkisiz giri ş ler için tehdide daha çok açıktır. Fikri mülkiyet hakları, eser hırsızlı ğ ı, korsanlık ve gizlilik sorunları güncel sorunlar haline gelmi ş tir. Bilgi bütünlü ğ ü, bilgi güvenirli ğ i ve bilgiye eri ş ebilirli ğ in korunmasına yönelik çabalarla,bilgi payla ş ımının sa ğ ladı ğ ı faydalara yönelik istekler çatı ş maktadır.

23 + Etik ile ilgili Kurumlar ACM (Association for Computing Machinery ) IEEE (Institute of Electrical and Electronics Engineers) Toplumsal de ğ erleri temsil etme, Bilgisayarların toplum üzerine etkilerini açıklayan modelleri tanıma. Topluma etkileri olan kararların net kar ş ılıklarını içeren mesleki etkinlikler için bir yapı olu ş turma Bilgisayarların topluma zarar vermesine neden olabilecek araçlarını ve tekniklerini tanıma

24 + Etik Konular ACM / IEEE-CS tarafından (2001, s.17) hazırlanan CC2001 isimli r aporda toplumsal, etik ve mesleki ba ğ lamda belirlenen konular söyle belirtilmi ş tir; SP1: Bilgisayar Tarihi SP2: Bilgisayarların toplumsal etkileri SP3: Çözümlemeler için yöntem ve araçlar SP4: Mesleki ve etik sorumluluklar SP5: Bilgisayar tabanlı sistemlerin tehlikeleri ve yükümlülükleri SP6: Fikri mülkiyet SP7: Gizlilik ve bireysel özgürlük SP8: B ilgisayar suçları SP9: Bilgisayarlarla ilgili ekonomik sorunlar SP10: Felsefi temeller

25 + Kaynaklar Bu sunudaki bütün bilgiler, “Ö Ğ RETMEN ADAYLARININ B İ LG İ SAYAR ET İĞİ NE İ L İ SK İ N GÖRÜ Ş LER İ ” adlı Ömer UYSAL’a ait yüksek lisans tezinden alınmı ş tır.


"+ Bilişim Etiği Yrd.Doç.Dr. Zülfü GENÇ. + Dersin İçeriği Eti ğ in Tanımı Etik Teoriler Bilgisayar Eti ğ i i. Bilgisayar Eti ğ i ile İ lgili Konular ii." indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları