Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Arteryel kan gazı yorumlanması  Dr. Gökhan Aksel  Ümraniye Eğitim ve Araştırma Hastanesi.

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "Arteryel kan gazı yorumlanması  Dr. Gökhan Aksel  Ümraniye Eğitim ve Araştırma Hastanesi."— Sunum transkripti:

1 Arteryel kan gazı yorumlanması  Dr. Gökhan Aksel  Ümraniye Eğitim ve Araştırma Hastanesi

2 Plan AAKG önemi TTeknik TTanımlar AAsit-baz bozuklukları SSistematik AKG okuma HHenderson hasselbalch SSteward? VVaka örnekleri

3 Arteryel kan gazı önemi!  Avantajları  Hızlı  Ucuz  Çok bilgi Klinik Laboratuvar Standartları Komitesi Clinical and Laboratory Standards Institute ABC sonrası ilk tetkik?

4 Arteryel kan gazı önemi!  Avantajları  Hızlı  Çok bilgi  Dezvantajları  İnvaziv ? YYorumlaması zor *Hingston DM. Respir Care.27: From: THE ICU BOOK–3 th Ed. (2003) **Broughton JO, Kennedy TC. Chest.85: From: THE ICU BOOK – 3 th Ed. (2003)  Doktorların yalnızca %40’ının yorumlamayı doğru olarak yapabilmekte. *  Eğitim hastanelerinde asit baz değerlendirmesinde yapılan hatalar sonucunda, hastaların 1/3’ünün yönetiminde hataların olduğu tespit edilmiştir.**

5 AKG endikasyonları  1. Var olan asit-baz dengesi bozukluğunun tanısı, takibi ve tedaviye yanıtını değerlendirmek  2. Solunum yetersizliğinin tanısı, takibi ve tedaviye yanıtını değerlendirmek  3. Ani gelişen ve/veya sebebi açıklanamayan nefes darlığı, bilinç bulanıklığı Ventilasyon Oksijenasyon Asit-baz bozuklukları

6 AKG kontraendikasyonları  Hasta bilgileri yoksa-şüpheli ise  Bozuk-ayarsız kan gazı cihazı  Antikoagüle edilmemiş kan örneği  Kan örneğinde görünür hava kabarcıkları  Oda ısısında >30 dk bekletilen numune  Yüksek lökosit sayılı numunede uzun süre bekletme  >30 dk bekletilecekse 0-4ºC’de bekletilmeli  Lökositoz varlığında PaO2 değeri hıza düşer.  Hemen ölçülmeli, soğuk muhafaza edilmeli American Association for Respiratory Care

7 Teknik  Arter ponksiyonu enfekte veya yaralı deri üzerinden yapılmamalı dır. Ponksiyon radial, brakial veya femoral arterden yapılabilir.

8  Oksijenasyon  Alveoler ventilasyon  Gaz alış verişi  Asit-baz dengesi

9 Tanımlar  PH  PCO2  HCO3  PO2  Baz açığı-fazlalığı  sO2  Anyon açığı  Alveolo-arteriyel gradiyent

10 PH  PH (H+) konsantrayonunun negatif logaritmasıdır.  pH (7.4) = pK (6.1) + logHCO3- (24) / 0.03 x PaCO2 (40)  Kısaca bu sıvıların asitlik derecesini gösterir  Kandaki normal pH değerleri ise arasındadır.  Yaşam ile bağdaşabilir sınırları arasındadır.  Bu bozuklukları yapan olayların doku düzeyinde meydana getirdikleri değişiklikler ise asidoz veya alkaloz olarak adlandırılır.  pH <7.35 olursa, H+ iyonu konsantrasyonu normalin üstüne çıkmıştır ve asidemi denir.  pH >7.45 olursa H+ iyonu konsantrasyonu azalmıştır ve alkalemi denir.

11 PCO2  Arteriyel kandaki karbondioksitin parsiyel basıncıdır.  Alveolar ventilasyonun göstergesidir.  Normal değeri: (40) mmHg

12 HCO3  Kanda önemli bir tampondur, asit baz dengesinin metabolik komponentini değerlendirmede kullanılır.  Normal değeri : (24) mEq/L  Standard bikarbonat:  Solunumsal nedenli HCO3- değişikliklerini elimine etmek için Std koşullarda (37 °C sıcaklık ve 40 mmHg pCO2 altında) kanda bulunması gereken HCO3 konsantrasyonudur.  Std HCO3 yalnızca metabolik değişikliklere bağlıdır.  Std HCO3 >26 ise met. alkaloza, Std HCO3 <22 ise met. asidoza işaret eder.  Aktüel bikarbonat:  Plazma örneğinde o anda var olan HCO3 değeridir. Normalde Std HCO3’ya eşittir.  Vu ̈ cutta asit-baz dengesinin hem solunumsal hem de metabolik komponenti ile ilişkilidir. Std HCO3 < akt HCO3: Solunumsal asidoz Std HCO3 > akt HCO3: Solunumsal alkaloz Std HCO3 = akt HCO3 normal değer: Dek. met. alkaloz

13 PO2  Arteriyel kandaki oksijenin parsiyel basıncıdır.  Oksijenizasyonun değerlendirilmesinde kullanılır.  Arter kanındaki PaO2’nin azalmasına hipoksemi denir. Hipoksemi sonucu doku oksijenlenmesinin azalmasına ise hipoksi denir. Yaşlanma ile birlikte PaO2 değeri du ̈ şer.  Ama yine de PaO2 ≥60 mmHg ve SaO2 ≥ %90’dır  Yaşa göre PaO2 değeri aşağıdaki formüllere göre hesaplanabilir:  PaO2=104.2-(0.27x Yaş)  PaO2=109-(0.43xYaş)  PaO2: 100-(Yaş/3)

14 Baz fazlalığı  Standart bikarbonat koşullarında kan örneğinin pH’sını 7.40’a getirmek için gerekli olan asit veya baz miktarını verir.  Metabolik durumun göstergesidir.  Eğer:  BE < -2 mmol/L ise metabolik asidoz  BE > +2 mmol/L ise metabolik alkalozdur.

15 Anyon açığı  Ölçülen serum katyonları ile anyonları arasındaki farkı ifade eder. Günlük pratikte ölçülen katyon Na, anyonlar ise Cl ve HCO3’dür.  AA = Na – (HCO3 + Cl)  Metabolik asidozun volatil olmayan asitlerin (laktik asit, ketoasitler, vb.) birikmesine mi (artmış AA’lı, normokloremik metabolik asidoz), bikarbonat kaybına mı bağlı olduğunu (normal AA’lı, hiperkloremik metabolik asidoz) göstermek için kullanılır.  Normal AA: 12±4 mEq/L’dir. Albümin düzeyi düşük olan hastalarda düzeltilmiş AA hesaplanmalıdır:  Beklenen AA = Hesaplanan AG+2.5X [4.5- albümin düzeyi (g(dL)]

16 Anyon açığı  Artmış AA’lı metabolik asidozun varlığında ikinci bir metabolik asit-baz dengesi bozukluğunu ortaya çıkarmak için “delta- delta açığı” hesaplanır. Hesaplamada AA’daki artış, HCO3’daki azalmayla kıyaslanır.  ΔAA/ΔHCO3- = (Hesaplanan AA - 12) / (24 - ölçu ̈ len HCO3)  1-Sadece artmış AA’lı metabolik asidoz varlığında ΔAA/ΔHCO3 = 1 ’dir.  2 -Eğer hiperkloremik metabolik asidozda mevcutsa ΔAA/ΔHCO3 <1’ dir.  3- Eğer metabolik alkaloz da mevcutsa ΔAA/ΔHCO3 >1 ’dir.

17 Alveol ve arter arasındaki oksijen farkı [p(A-a)O2]:  Alveol ve arterin kısmi oksijen basınçları arasındaki fark olup, akciğerlerin gaz alışverişi fonksiyonu hakkında genel bilgi verir.  p(A-a)O2= [150-(1.25 xPaCO2)]–PaO2 formülüyle hesaplanabilir  p(A-a)O2’nin normal bir genç erişkinde 5-15mmHg arasında olduğu kabul edilir; yaşla birlikte artar.  Ancak hiçbir zaman 30 mmHg’ı geçmez. Hipoksemide yüksek p(A-a)O2 varlığı intrapulmoner şant varlığını gösterir.

18 Asit baz bozuklukları  Asidozlar:  Solunumsal asidoz  Metabolik asidoz  Alkalozlar:  Solunumsal alkaloz  Metabolik alkaloz PCO2 HCO3

19 Solunumsal asidoz  pH < 7.35  PaCO2 >45 mmHg’nın üzerinde olduğu klinik tablodur.  Başlıca mekanizması alveolar hipoventilasyon sonucu CO2 atılımının azalması ve kanda CO2 değerinin yükselmesidir.  Solunumsal olayların kompansasyonu metabolik yoldan olur. Bunun için böbrekler devreye girer; H+ iyonu atılır ve HCO3 iyonu tutulur. Metabolik kompansasyon yavaş gerçekleşir; optimal 2-5 günde oluşur.

20 Metabolik asidoz  pH < 7.35  HCO3 < 22 mmol/L  En sık asit artışına ya da böbrekler/gastrointestinal sistem yolu ile aşırı HCO3 kaybı olmuştur.  Önce solunumsal kompansasyon başlar. Artan H+ iyon konsantrasyonu solunum merkezini uyararak hiperventilasyon yapar. “Kussmaul solunum” ile CO2 atılımı artar.  Solunumsal kompansasyon dakikalar içinde başlar ve saatte en u ̈ st düzeye ulaşır.

21 Solunumsal alkaloz  pH>7.45  PaCO2 <35 mmHg  En sık mekanizma artmış solunum hızı ve/veya derinliği nedeniyle PaCO2 azalmasıdır.  Bu durum pH’yı hızla yükseltir. Asit baz dengesini korumak için böbrekler HCO3 kaybını artırır.  Metabolik kompansasyon 2-5 günde optimal olur.

22 Metabolik alkaloz  pH > 7.45  HCO3 > 26 mmol/L  Sıklıkla kuvvetli asit kaybına, daha az sıklıkla ise baz artışına bağlı olarak meydana gelir.  Standart HCO3 yükselmiştir ve baz fazlalığı vardır.  Solunumsal kompansasyon dakikalar içinde başlar.  Solunum sayısı azaltılarak CO2 yükselir.

23

24 Kompansasyon

25 AKG sistematik okunması 2. Ventilasyonu değerlendirmek için PaCO 2 incelenir. 3 basamakta incelenir 1. Oksijenlenmeyi değerlendirmek için PaO 2 incelenir. 3. Asit-baz dengesi incelenir

26 AKG sistematik okunması 1. Basamak: Primer asit-baz dengesi bozukluğunun bulunması (3 Kural)  1. Kural: pH ve/veya PaCO2 normal aralık dışındaysa, asit-baz dengesi bozukluğu mevcuttur.  2. Kural: Hem pH, hem de PaCO2 normal aralık dışında ise, değişme yönleri incelenerek primer asit baz dengesi bozukluğu tespit edilir. Örnek: pH 7.21, PaCO 2 21 mmHg gibi bir kan gazı değerinde pH asidemik, PaCO2 normalden düşüktür. Primer sorun metabolik asidozdur.  3. Kural: pH ya da PaCO 2 ’den biri normalse, mikst asit-baz dengesi bozukluğu mevcuttur.  Eğer pH normal ise, PaCO 2 ’nin değişme yönü solunumsal bozukluğu;  eğer PaCO 2 normal ise, pH’nın değişme yönü metabolik bozukluğu tanımlar. 3 basamakta incelenir3. Asit-baz dengesi incelenir

27 AKG sistematik okunması 2. Basamak: Beklenen yanıtın değerlendirilmesi  4. Kural: Eğer primer metabolik asidoz ya da alkaloz tespit edilmişse, beklenen PaCO 2 hesaplanır.  Eğer PaCO 2 beklenen aralıkta ise, tam kompansasyon söz konusudur. Beklenen değerden fazla ise eşlik eden solunumsal asidoz mevcuttur. Beklenen değerden az ise, eşlik eden solunumsal alkaloz mevcuttur. 3. Asit-baz dengesi incelenir

28 AKG sistematik okunması 2. Basamak: Beklenen yanıtın değerlendirilmesi  5. Kural: Eğer solunumsal asidoz veya alkaloz mevcut ise, durumun akut, kısmi olarak kompanse edilmiş ya da tam kompanse edilmiş olup olmadığı tespit edilir.  Solunumsal asidozda, pH beklenen değerin altındaysa, eşlik eden metabolik asidoz mevcuttur.  Eğer solunumsal asidozda beklenen değerin üzerindeyse, eşlik eden metabolik alkaloz mevcuttur.  Solunumsal alkalozda, pH akut solunumsal alkalozda beklenen değerin üzerindeyse, eşlik eden metabolik alkaloz mevcuttur.  Eğer solunumsal alkalozda beklenen değerin altındaysa, eşlik eden metabolik asidoz mevcuttur. 3. Asit-baz dengesi incelenir

29 AKG sistematik okunması 3. Basamak: Metabolik asidozda anyon açığının değerlendirilmesi  Bu basamak, metabolik asidozu olan hastalarda metabolik asidozun tipini belirlemek için ve üçlü asit-baz dengesi bozukluklarının tanısı için gereklidir.  Önce AA hesaplanır; AA artmış ise delta-delta açık hesaplanarak normal AA’lı metabolik asidoz ya da metabolik alkalozun eşlik edip etmediği tespit edilir. 3. Asit-baz dengesi incelenir Örnek: pH 7.46 PaCO 2 :20 mmHg, HCO3:14 mmol/L, AG 35 mEq/L. Solunumsal alkaloz mevcuttur. Beklenen değişiklik? (kural: Her 10 mmHg PaCO2 azalışı için HCO3- 2 mmol/L azalır.) Bu hastada 2x2=4, beklenen HCO3 =24-4= 20 Ölçülen HCO3(14) < beklenen HCO3(20) olduğundan eşlik eden metabolik asidoz mevcuttur. AA yu ̈ ksek olduğu için artmış AA’lı metabolik asidoz söz konusudur. (ΔAA=35-12=23), HCO3’daki azalmaya (ΔHCO3- = 24-14=10) oranı (23/10) >1 olduğundan eşlik eden metabolik alkaloz da mevcuttur.

30 Vaka örnekleri

31 AKG sistematik okunması 2. Ventilasyon için PaCO 2 incelenir. 3 basamakta incelenir 1. Primer asit-baz dengesi bozukluğunun bulunması 2. Beklenen yanıtın değerlendirilmesi 3. Metabolik asidozda anyon açığının değerlendirilmesi 1. Oksijenlenme için PaO 2 incelenir. 3. Asit-baz dengesi incelenir

32 Vaka 1  42 yaşındaki erkek hastada  pH:7.26  PaCO2:28 mmHg  PaO2:107 mmHg,  HCO3:12 mmol/L  SaO2:%97,  Na:139 mEq/L  Cl:104 mEq/L.  Patoloji nedir? Oksijenasyon? 1 Normoksemik Ventilasyon? 2 Hiperventile? Asit-baz? 3 PH↓=asidoz? 1.1 PH↓, pCO↓= Met. asidoz 1.2 Metabolik asidoz için: Beklenen PaCO2= 1.5 xHCO (±2) = (1.5x12)+8= 26±2, beklenen PaCO2 yanıtı olması gereken sınırlarda; Sadece metabolik asidoz. 2 AA= Na-(Cl+HCO3) = 139-(104+12) = 23 Artmış AA’lı metabolik asidoz. ΔAA/ΔHCO3- = / = 1 Sadece artmış AA’lı metabolik asidoz bulunmaktadır. 3

33 Vaka 2  Kırk beş yaşında erkek hasta nefes darlığı yakınması ile hastaneye başvuruyor. Kan gazları:  pH: 7.34  PaCO2: 60 mmHg  PaO2: 57 mmHg  HCO3: 31 mmol/L’du ̈ r.  Kan gazını yorumlayın? Oksijenasyon? 1 hipoksemik Ventilasyon? 2 Hipoventile ya da CO2 yükü artmış Asit-baz? 3 PH↓=sınırda asidoz 1.1 PH↓, pCO↑= Sol. asidoz 1.2 PCO2 20 artmış, HCO3’ın 2 artması, pH’nın 0.16 azalması gerekirdi. Yani pH 7.24, HCO3 28 olması gerekirdi. pH daha az azalmış, HCO3 ise daha fazla artmış. Yani olaya metabolik alkaloz eklenmiş denilebilir. 2 Eğer olay kronikse? Her 10 PaCO2 artışı için HCO artar, pH 0.03 azalır. Hastada pCO2 20 artmış, HCO mmol/L artmalı, pH 0.06 azalmalı. (Yani pH 7.34, HCO mEq/L olmalıydı)- Olmuş Olay kompanse olmuş olarak yorumlanabilir. 2

34 Vaka 3  Bir kadın evinde komşuları tarafından baygın halde bulunarak acil servise getirilmiş. Kan gazı değerleri;  pH: 7.21  pCO2: 86 mmHg  pO2: 39 mmHg  HCO3: 34.8 mmol/L,  SO2 %62’dir.  Kan gazını yorumlayın? Oksijenasyon? 1 Arter ven? Periferik ven kanında PO2 genellikle <40 mmHg ve sıklıkla <30 mmHg’dır. PO2 >40 mmHg, SO2 >%75 ise arter kanı olma olasılığı yu ̈ ksektir. Bu hastada şüpheli? Ventilasyon? 2 Venöz dahi olsa Hasta hipoventile Asit-baz? 3 PH↓=asidoz 1.1 PH↓, pCO↑= Sol. asidoz 1.2 PCO2 46 artmış, HCO3’ın 4.6 artması, pH’nın azalması gerekirdi. Yani pH 7.032, HCO olması beklenirdi. HCO3’de daha fazla artmış. Yani metabolik alkaloz da olaya eklenmiş. 2 Eğer olay kronikse? Her 10 PaCO2 artışı için HCO artar, pH 0.03 azalır. Hastada pCO2 46 artmış, Eğer olay kronikse HCO mmol/L artar, pH azalırdı.(Yani pH 7.262, HCO olmalıydı.) Hasta daha tam kompanse olmamış. 2

35 Vaka 4  65 yaş yaşındaki kadın hastada kan gazı:  pH: 7.48  PaCO 2: 43.6 mmHg  HCO 3 : 31.5 mmol/L,  BE +4.5 mmol/L  Var olan asit-baz bzk nedir? Asit-baz? 3 PH↑=alkaloz 1.1 PH ↑, HCO3 ↑= Met. alkaloz 1.2 Metabolik alkalozda formüle göre: =7.5 HCO3 artmış. Beklenen pCO2=7.5x = 4.5/5.25 Yani pCO2=40+4.5= 44.5 olmalıydı. Hemen hemen aynı, sadece met. alkaloz. 2

36 Vaka 5  pH: 7.46  PaCO2: 20 mmHg  HCO3: 9 mmol/L  AA 35 mEq/L  Patoloji nedir? Asit-baz? 3 PH↑=alkaloz 1.1 PH ↑, pCO↓= Sol. Alkaloz 1.2 HCO3 4 azalmalıydı, yani beklenen HCO3=24-4= 20 olmalıydı. (PH da 7.56 olmalıydı) HCO3 azalmış, yani metabolik asidoz da var. 2 AA= 35 yani artmış AA’lı metabolik asidoz. ΔAA/ΔHCO3- = / 24-9 = 23/15= 1.53> 1 Metabolik alakaloz da mevcut. 3

37 Vaka 6  53 yaş erkek, KOAH ve kalp yetersizliği olan hasta acil servise nefes darlığı ile geliyor. AKG:  pH:7,43  PaCO2: 78 mmHg  HCO3: 50mmol/L  PaO2:51 mmHg,  sO2: %88  Patolojileri belirtiniz. Oksijenasyon? 1 Hipoksemik Ventilasyon? 2 Hasta hipoventile Asit-baz? 3 PH=Normal 1.1 PH=N ama pCO2↑ Mikst patoloji düşün! pCO2 ↑, sol. asidoz 1.2 PCO2 38 artmış, HCO3’ın 3.8 artması, pH’nın 0.3 azalması gerekirdi. Yani HCO3= 27.8, olmalı PH normal olmamalıydı. Met. Alkaloz. Kronik olsaydı da HCO3, 14 artmalı ve 38 olmalıydı. Bu hastada çok daha fazla atmış, yani metabolik alkaloz da var. 2

38 Goldberg M, et al. Computer-based instruction and diagnosis of acid-base disorders. JAMA 1973;223:269.

39 Özet  Öncelikle oksijenasyon ve ventilasyon değerlendirilir.  Sonra asit-baz bzk bakılır:  pH’ya bakılır  asidoz-alkaloz?  PaCO2 ve HCO3 incelenerek respiratuvar ve metabolik durum saptanır.  Primer asit-baz bozukluğuna beklenen kompansasyona bak ve göre ikincil asit baz bzk var mı değerlendir.  Kompansasyon olup olmadığı değerlendirilir.  Hastanın kliniğine yardımcı olacak diğer parametreler değerlendirilir.

40 Kaynaklar Börekçi Ş, Umut S. Arter kan gazı analizi, alma tekniği ve yorumlanması. Tu ̈ rk Toraks Dergisi 2011;12(Ek 1):5-9. Acıcan T. Arter kan gazları. Yoğun Bakım Dergisi 2003;3: Saryal S. Arter kan gazları. İçinde: Numanoglu N, editor. Solunum sistemi ve hastalıkları. Ankara: Antıp AŞ; s Day J, Pandit JJ. Analysis of blood gases and acid-base balance. Surgery Oxford 2011;29: Grogono AW. Acid-base tutorial. Available at: acid-base.com/clinical.php. Accessed: February 10, Marik PE. Acid-base disturbances. In: Marik PE, editor. Handbook of evidence-based critical care. New York: Springer; p Dokwal CP. Interpretation of arterial blood gases. Pulse 2009;3:15-9. Smith A, Taylor C. Analysis of blood gases and acid-base balance. Surgery Oxford 2005;23: Sood P, Paul G, Puri S. Interpretation of arterial blood gas. Indian J Crit Care Med 2010;14: Williams AJ. ABC of oxygen: assessing and interpreting arterial blood gases and acid-base balance. BMJ 1998;317: Kaufman DA. Interpretation of arterial blood gases (ABGs). Available at: clinical-education/abgs.php. Accessed: February 10, Woodrow P. Arterial blood gas analysis. Nurs Stand 2004;18: Aygencel G. Interpretation of arterial blood gases. Tu ̈ rk Kardiyol Dern Arş - Arch Turk Soc Cardiol 2014;42(2): doi: /tkda Goldberg M, et al. Computer-based instruction and diagnosis of acid-base disorders. JAMA 1973;223:269. Davis MD, Walsh BK, Sittig SE, Restrepo RD.AARC clinical practice guideline: blood gas analysis and hemoximetry: 2013.Respir Care Oct;58(10): doi: /respcare Epub 2013 Jul 30. Kelly AM, McAlpine R, Kyle E. Venous pH can safely replace arterial pH in the initial evaluation of patients in the emergency department. Emerg Med J 2001;18:340-2.

41 Sabrınız için teşekkürler… DR. GÖKHAN AKSEL


"Arteryel kan gazı yorumlanması  Dr. Gökhan Aksel  Ümraniye Eğitim ve Araştırma Hastanesi." indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları