Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Koordinasyon Kimyası Tavsiye Edilen Kitaplar Türkçe H. Ölmez, V.T. Yılmaz, Anorganik Kimya, Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Samsun N.K.Tunalı, S. Özkar, Anorganik.

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "Koordinasyon Kimyası Tavsiye Edilen Kitaplar Türkçe H. Ölmez, V.T. Yılmaz, Anorganik Kimya, Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Samsun N.K.Tunalı, S. Özkar, Anorganik."— Sunum transkripti:

1 Koordinasyon Kimyası Tavsiye Edilen Kitaplar Türkçe H. Ölmez, V.T. Yılmaz, Anorganik Kimya, Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Samsun N.K.Tunalı, S. Özkar, Anorganik Kimya, Gaz Üniversitesi Yayınevi B Çetinkaya, Kavramlarla Anorganik Kimya, İnönü Üniversitesi Fen-Ed. Fak.Yayınları Çeviri D.F.Shriver, P. W. Atkins, C. H. Langford, Inorganic Chemistry, Oxford Chemistry, G.L. Miessler, D.A. Tarr, Inorganic Chemistry, PrenticeHall, İngilizce C.E. Housecroft, A.G. Sharpe, Inorganic Chemistry, 1st Ed, PrenticeHall, 2001 J.E. Huheey, E.A. Keiter, R.L. Keiter, Inorganic Chemistry, 4th Ed., HarperCollins, 1993

2 Geçiş metali nedir? d- veya f- değerlik elektronuna sahip elementler yani, d-blok veya f-blok metalleri d-blok: geçiş elementleri f-blok: İç geçiş elementleri

3 KOORDİNASYON KİMYASI Koordinasyon Bileşiklerinin Oluşumu, Koordinasyon Bileşiklerinin Oluşumu, Yapıları, Merkez Atom ve Ligantlar Orbitallerinde boş yer olan M=Merkez Atomu bir Metal Atomu veya iyonu olup bu, üzerinde verebileceği e - çifti içeren iyon veya moleküller olan L=ligandlarla KOORDİNASYON BAĞI ile bağlanarak KOORDİNASYON BİLEŞİĞİ veya kısaca KOMPLEKSleri oluştururlar. Koordinasyon bileşiklerinin çoğu renkli, paramanyetik, katalitik özelliktedir. Koordinasyon bileşikleri veya Kopleksler genel olarak [M +m L -n ] m-n olarak gösterilebilir. L= ligant verebileceği iki elektronunu boş orbitali olan M=Metal iyonuna vererek KOORDİNASYON BAĞI oluşturur böylece KOORDİNASYON BİLEŞİĞİ veya kısaca KOMPLEKS meydana gelir. H N H H F BFF + H NH H F B F F H N HH F BFF NH 3 BF 3 H 3 N _ BF 3 +

4 +a/ -b /0 Koordinasyon Bileşiği ( kompleks) nedir? Ligantlar Metal’in d-orbitaline 2é verip koordine kovalent (koordinasyon) bağını oluşturur. Merkez metal iyonu Ligantlarla çevrelenmiştir. Eğer Kompleks Katyon ise zıt yüklü Anyon, Anyon ise zıt yüklü Katyonla bileşik oluşturur. Dışarıya karşı NÖTR olan İÇ KOMPLEKSler serbest bileşikler olarak hareket edebilirler. Ligantlar kendi içinde de bağ içeriyorsa halkalı olan ŞELAT (Chelat)’ları oluştururlar. M ( Merkez Atom ) Metal Atomu veya iyonu L (Ligantlar) kompleks üzerindeki yük A n karşıt iyon -a-a K +b [M +m L -n ] m-n=+a/-b/0

5 4.Peryot Elementlerinin Elektron Yapıları : Bu elementler öncelikle s ve daha sonra özellikle tek olan d orbitallerindeki é’ları vererek iyonlarını oluştururlar. Bu iyonlar veya atomlar boş olan d-orbitalleriyle kompleks yapıları oluştururlar. Sc Ti V Cr Mn Fe Co Ni Cu Zn 4s 3d 4p

6 d elektron sayısının hesap edilmesi: 1. Kabukta kaç elektron vardır? - grup numaralarına bakılır Mn = 7 elektron (VII B)Cu = 11 elektron ( I B) Kural: İlk önce s orbitalindeki elektronlar iyonlaşır, daha sonra d elektronları da iyonlaşabilir 2. Kaç tane elektron iyonlaşmıştır? - yüksettgenme sayısına bakılır Mn(VII) = 7 elektron çıkmış Cu(II) = 2 elektron iyonlaşmış 3. Geriye kaç elektron kalmıştır? - çıkartma işlemi yapılır e.g. Mn(VII) = = 0, d 0 Cu(II) = = 9 d-elektronu = d 9

7 1) Oluşan bileşik nötr, pozitif veya negatif yüklü olabilir. 2) Kompleks oluşumlarında renk değişikliği gözlenir. Örneğin: CoCl 3.6NH 3 sarı, CoCl 3.5NH 3 mor, CoCl3.4NH 3 yeşil, CoCl 3.5NH 3.H 2 O kırmızı, IrCl 3.6NH 3 beyazdır.

8 3 ) İletkenlikleri farklıdır. Werner teorisine göre her elementin 2 tip değerliği vardır. Bunlar ; a) Birincil değerlik ( yükseltgenme basamağı) b) İkincil değerlik (koordinasyon sayısı) Her element birincil ve ikincil değerliliğini doyurmak ister. İkincil değerlik dolayısıyla kompleksler uzayda belirli bir yönlenme oluştururlar. A kompleksinde (CoCl 3.6NH 3 ) Co’ın ligandlar tarafından aşağıdaki şekilde sarıldığı ve klorların daha uzak pozisyonlarda yerleştiği ileri sürülür. AgNO 3 ile tepkimeye sokulursa ve iletkenliği ölçülürse 4 iyon iletkenliği ölçülür. B Kompleksinde ise (CoCl 3.5NH 3 ) aşağıdaki şekilde Co ligandlar tarafından sarılır. Bu kompleks AgNO 3 ile tepkimeye sokulursa ve iletkenliği ölçülürse3 iyon iletkenliği ölçülür. Burada 2 tane klor koordinasyon küresinin dışındadır ve AgNO 3 ile AgCl şeklinde çöker. Sonuçta iletkenlik iyon sayısı ile doğru orantılı olduğu için A kompleksi olan CoCl 3.6NH 3 daha iletkendir. A B

9 02.KoordinasyonBileşiklerinAdlandırılması 1)Bir kompleks içerisinde önce ligandlar daha sonra metal iyonu adlandırlır. 2) Yapıda birden fazla ligand var ise önce en pozitif L den en negatif L’a doğru yazılır, okunurken tersten okunur. Basit L sayıları mono,di,tri, tetra,penta, hexa ön ekleriyle, kompleks L sayıları ise bis, tris, terakis, pentakis, heksakis diye Latince sayıların sonuna -is eki takılarak okunur.

10 3) Anyonik ligandların sonuna o eki getirilerek okuma yapılır Anyon Anyon ismi Ligand okunuşu Cl - klorür kloro Br - bromür bromo CN - syanür syano O 2 - oksit okso O 2 2- peroksit perokso O 2 - süperoksit süperokso CO 3 2- karbonat karbonato SO 4 2- sülfat sülfato S 2 O 3 2- tiyosülfat tiyosülfato (SCN), izotiyosiyanoto (NCS) C 2 O 4 2- okzalat okzalato NO 3 - nitrat nitrato CH 3 COO - asetat asetato CO karbon monoksit karbonil NH 2 - amino Amido N 3 - azid azido SCN- tiyosiyanat tiyosiyanato NO 2 - nitrit nitrito (NO 2 ), izonitrito (O 2 N) 4) Nötral ligandlar nötral moleküller gibi okunur. Etilendiamin (H 2 NCH 2 CH 2 NH 2 ) gibi. Fakat bu duruma aykırı iki istisna vardır. H 2 O ligand olduğu zaman aqua, NH 3 ligand olduğu zaman amin adını alır. 5) Anorganik Ligandların sayısı belirtilirken mono, di, tri, tetra, penta, hekza, hepta.... ifadeleri kullanılır. Cl 3 - trikloro, (H 2 O) 6 - heksa aqua gibi Organik ligandlar numralandırılırken bis, tris, tetrakis, pentakis…ifadeleri kullanılır. 6) Negatif kompleks iyonlarda metal atomun Latince veya İngilizce adının sonuna at eki konur. Al (alimünat), Cr (kromat), Mn (manganat), Ni (nikelat), Co (cobaltat), Zn (çinkat), Mo (molibdat), Hg (merkürat), Fe (ferrat), Pb (plumbat), Cu (kuprat),Ag (Argentat), Sn (stannat)….vs gibi.

11 7) Komplekteki metalin yükseltgenme basamağı metalin adından sonra parantez içerisinde romen rakamı ile yazılır. [Co(H2O)6]3+ hekza aquakobalt(III), [Ag(NH3)2]+ diammingümüş(I) gibi. 8) Önce anyonik ligandlar sonra nötr ligandlar okunur. Na3[Cr(NO2)6] sodyum hekzanitrito kromat(III), K3[Fe(CO)(CN)5] potasyum pentasiyanokarbonikferrat(II), K3[Al(C2O4)3] potasyum triokzalatoalimünat (III) Örnekler: [Co(ox) 3 ] 3- Trioksalatokobaltat(III) [Ag(NH3)2]+ Diamingümüş(I) [Co(NH3)6]Br2 Hekzaminkobalt(II) bromür [Co(en)3)]2(SO4)3 Tris(etilendiamin)kobalt(III) sülfat [Pt(NH3)4(NO2)Cl]CO3 Tetraaminkloronitroplatin(IV) karbonat [Pd(H2O)2(ONO)2I2] Diakuadiiyododinitritopalladyum(IV) [Cu(acac)2] Bis(asetilasetonat)bakır(II) NH4[Cr(SCN)4(NO)2] Amonyum dinitroziltetrakis(tiyosiyanato)kromat(III) [Pt(phen)2][Pt(CO3)2] Bis(fenantrolin)platin(II) bis(karbonato)platinat(II) Na3[CrOF4] Sodyum tetraflorooksokromat(III) K3[Ag(S2O3)2] Potasyum bis(tiyosülfato)arjantat(I) [Fe(cp)2] Bis(siklopentadienil)demir(II) [Co(N3)(NH3)5 Pentaaminazidokobalt(III) sülfat NH4[Cr(SCN)4(NH3)2] Amonyumdiamintetrakis(tiyosiyanato)kromat(III) Na2[Fe(CN)5NO] Sodyum nitrozilpentasiyanıferrat(III)

12

13

14 KRİSTAL ALAN TEO:Oktahedral Komplekslerde d- Orbital Energisinde yarılma

15 Low Spin Kompleks (Kuvvetli Alan Ligantlarıyla) Δ > P low spin d4 Δ < P high spin d 4 hali High Spin Kompleks Hali (Zayıf Alan Ligantlarıyla) Δ < P high spin d4 Δ < P high spin d 4 hali P Δ Δ Oktahedral Kristallerde yarılma

16 Kristal Alan Teo.e göre Tetrahedral Kristallerde d-orbitali yarılması Kristal Alan Teo.e göre Düzlem Kare Kristallerde d-orbitali yarılması

17 KUVVETLİ ALAN LİGANTLARI CN- > NO 2 - > en > py >NH 3 > EDTA 4- > SCN- ZAYIF ALAN LİGANTLARI H 2 O > ONO- > ox 2 - > OH- > F- > SCN- > Cl- > Br- > I- LİGANT ALAN TEORİ (LAT) [Fe(CN)6] 3- yapısı? Fe [Ar]3d 6.4s 2 Fe 3+ [Ar]3d 5 Tetrahedral yapıda ve Düzlem Kare yapılarda d 8 yapılarında elektron dağılımları

18 Magnetic Properties of Coordination Compounds and Crystal Field Theory DİAMAGNETİZM ve PARAMAGNETİZM

19 İZOMERİZASYON 1-)İonizasyon İsomerisi [CrSO 4 (NH 3 ) 5 ]Cl [CrCl(NH 3 ) 5 ]SO 4 pentaaminsulfatochromium(III) chloride pentaaminchlorochromium(III) sulfate 2-) Koordinasyon İsomerisi [Cr(NH 3 ) 6 ][CoCN 6 ] hexaaminechromium(III) hexacyanocobaltate(III) [Co(NH 3 ) 6 ][CrCN 6 ] hexaaminecobalt(III) hexacyanochromate(III) 3-Bağlanma İsomerisi

20 4-GEOMETRİK İZOMERİ

21 5-) OPTİK İZOMERİ

22 SORULAR ve CEVAPLARI SORU: Aşağıdaki terim ve simgeleri tanımlayınız. a)koordinasyon sayısı (b)amin kompleksi c)enantiyomer CEVAP : (a)bir kompleksin koordinasyon sayısı, merkez metal iyonuna bağlanan ligand atomlarının sayısını ifade eder. Eğer bütün ligandlar tek dişli ise, koordinasyon sayısı doğrudan merkez metal iyonuna bağlanan ligand sayısına eşittir. (b)amin kompleksi, amonyum molekül veya moleküllerinin ligand olarak kullanıldığı komplekslerdir. (c)iki optik izomerin her biri enantiyomerdir;formülleri ve bağlanmaları aynı olup ayna görüntüleri üst üste çakıştırılamazlar ****************************************************************************************** SORU : Aşağıda formülü verilen bileşiklerde kaç tür izomeri vardır? İzomeri olası değilse belirtiniz. (a)[Zn(NH 3 )][CuCl 4 ] b)[Fe(CN) 5 SCN] 4- c)[NiCl(NH 3 ) 5 ] + (d)[PtBrCl 2 (py)] - e)[Cr(OH) 3 (NH 3 ) 3 ] - CEVAP (a) Koordinasyon izomeri gösterir.Diğer izomer ise [Cu(NH 3 ) 4 ][ZnCl 4 ]’dir. (b) Bağlanma izomeri gösterir. Diğer izomer ise [Fe(CN) 5 NCS] 4- ’dir. (c) İzomeri yoktur. (d) Kompleks kare düzlem olduğundan geometrik izomeri gösterir. (e) cis- ve trans- izomerler olarak adlandırılan 2 Geometrik izomeri vardır.

23 Aşağıda tarif edilen formülleri ve adlarını yazınız. (a) M=Cr 3+ olan iki NH 3 ve dört Cl - içeren bir kompleks iyonun formülü ve adı nedir? (a) [CrCl 4 (NH 3 ) 2 ] - diamintetraklorkromat(III) iyonu ******************************************************************************************* (b) M=Fe 3+ olan KS=6 olan CN - ’lü kompleks iyonun formülü ve adı nedir? (b) [Fe(CN) 6 ] - 3 hekzasiyonoferrat(III) iyonu ******************************************************************************************* (c) 2 kompleks iyondan oluşan bir koordinasyon bileşiği;birincisi Cr 3+ ’ün KS=6 olan etilendiaminli (en) kompleksi ve diğeri ise Ni 2+ ’nin KS=4 olan CN - kompleksidir. (c)[Cr(en) 3 ] 2 [Ni(CN) 4 ] 3 tris(etilendiamin)krom(III) tetrasiyanonikel(II) ******************************************************************************************* Aşağıdaki kompleks iyonları adlandırınız. (a) [AgI 2 ] - (a) diiyodogümüş(I) iyonu (b) [Al(OH)(H2O) 5 ] 2+ (b) pentaaquahidroksoaluminyum(III) iyonu (c) [Zn(CN) 4 ] 2- (c) tetrasiyonoçinko(II) iyonu (d) [Pt(en) 2 ] 2 + (d) bis(etilendiamin)platin(II) iyonu (e) [CoCl(NO 2 )(NH 3 ) 4 ] + (e) teraminkloronitrito-N-kobalt(III) iyonu (f) [Ag(CN) 2 ] - (f) disiyanoarjentat(I) iyonu (g) Pt(NO 2 )(NH 3 ) 3 ] + (g) triaminnitrito-N-platin(II) iyonu (h) [CoCl(en) 2 (H 2 O)] +2 (h) aquaklorobis(etilendiamin)kobalt(III) iyonu (ı) K 4 [Cr(CN) 6 ] (ı) potasyumheksasiyanokromat(II)

24 Aşağıdaki Formülü olan komplekslerin Merkez Atomunu, KS’nı, değerliğini ve kompleksin ismini belirtiniz. (a) [Co(NH 3 ) 6 ] +2 (b) [AlF 6 ] -3 (c) [Cu(CN) 4 ] -2 (d) [CrBr 2 (NH 3 ) 4 ] + (e) [Co(ox) 3 ] 4- (f) [Ag(S 2 O 3 ) 2 ] 3- CEVAPLAR : (a) Merkez Atom Co +2 ’dir. KS=6 olup, 6 adet tek dişli ve nötr NH 3 ligandı ile bağlanmıştır ismi hekzaminkobalt(II) katyonudur. (b) Merkez Atom Al +3 ’dir. KS=6 olup, 6 adet tek dişli F - ligandı ile bağlanmıştır ismi hekzafloroaluminat(III) anyonudur. (c) Merkez Atom Cu +2 ’dir. KS=4 olup, 4 adet tek dişli CN - ligandı ile bağlanmıştır ismi tetrasiyonokübrat(II) anyonudur. (d) Merkez Atom Cr +3 ’dir. KS=6 olup, NH 3 ve Br - tek dişlidir.NH 3 yüksüz, Br - 1- yüklüdür. Tetraamindibromkrom(III) katyonudur. (e) Merkez Atom Co +2 ’dir. KS=6 olup, burada C 2 O 4 2- (ox=okzalat) iyonu iki dişlidir. Buna göre ismi triokzalatokobaltat(II) anyonudur. (f) Merkez Atom Ag + ’dir. KS=2 olup, burada S 2 O 3 2- (tiyosülfat) anyonu tek dişli ve -2 yüklüdür, buna göre ismi ditiyosülfatoarjentat(I) anyonudur.

25 Aşağıdaki tekdişli ligandlar için Lewis yapısını yazınız. (a)H 2 O a) 2x1+6=8 değerlik elektronu veya 4 çifte sahiptir. H-O-H (b)ONO - (b)2x6+5+1=18 değerlik elektronu veya 9 çifte sahiptir. Yapıda 1- yük olması oksijenin N’a tek bağla bağlandığını gösterir. | O-N=O - (c) |S=C=N| - (c) =16 değerlik elektronu veya 8 çifte sahiptir. Bu yapıdaki N üzerinde 1- yük vardır.

26 (a)Dörtyüzlü (b)kare düzlem (c)doğrusal yapılı bir kompleks iyonda cis ve trans izomeri bekler misiniz?Açıklayınız. (a) Düzgün dörtyüzlü yapıda bütün ligandlar birbirinden aynı açısal mesafeyle ayrıldıklarından, cis-trans izomerlik oluşmaz.Bir ligand diğerine göre merkez atomunun diğer tarafında bulunamaz. (b)Kare düzlem yapılar cis-trans izomerliği gösterebilir. (c)Doğrusal yapılarda iki ligandı merkez atomuna bağlamanın bir tek yolu olduğundan, cis-trans izomerlik gözlenmez.

27 Kristal alan kuramını pek çok geçiş metali bileşiğinin rengini nasıl açıkladığını anlatınız. Kristal alan kuramında merkez geçiş metal iyonunun 5 tane d-orbitali farklı enerjili iki veya daha fazla gruba bölünür.Bu gruplar arasındaki enerji farklı sıklıkta görünür ışığın bir fotonunun enerjisine karşılık gelir.Böylece kompleks iyonu bu boşluğa karşılık gelen enerji ışığı soğurur.Eğer kompleks iyon üzerine beyaz ışık düşürülürse, soğurma sonucu geriye kalan ışık, bazı bileşenleri kaybedecektir. Bu durumda, önceki beyaz ışıkta artık belirli bazı dalga boyları(soğurulan enerjilere karşılık gelen) bulunmayacaktır.Oluşan ışık renklidir.Örneğin,beyaz ışıktan mavi ışık soğurulursa, geriye kalan ışık sarı renktedir.

28 Co2+ iyonu sekizyüzlü bir kompleks vermek üzere kuvvetli alan ligantlarıyla bağlanırsa tek eşleşmemiş elektron içerir.Co2+ zayıf alan ligantlarıyla bağlanmışsa üç eşleşmemiş elektron içerir.Bu farkı nasıl açıklarsınız? Co2+ için 7 elektronlu d-orbital diyagramı Düzgün sekizyüzlü kompleks için kuvvetli alan ve zayıf alan diyagramları eşleşmemiş elektronlarıyla birlikte verilmiştir Kuvvetli alan Bir eşleşmemiş elektron

29 Zayıf alan 3 eşleşmemiş elektron

30 Aşağıdaki gözlemleri açıklayan eşitlikleri yazınız. (a) Mg(OH) 2(k) ve Zn(OH) 2(k) karışımları NH 3 ile etkinleştiriliyor. Zn(OH) 2(k) çözünüyor fakat Mg(OH) 2(k) geride kalıyor. (b) NaOH (aq) CuSO’a ilave edildiğinde açık mavi renkli bir çökelek oluşuyor.NH 3 ilave edildiğinde, koyu mavi bir çökelek vermek üzere çökelek yeniden çözünüyor.Bu koyu mavi çözelti HNO 3 (aq) ile asitlendirilince, renk açık maviye döner. (a) Zn(OH) 2(k) + 4NH 3(aq)  [Zn(NH 3 ) 4 ] +2 (aq) + 2OH - (aq) (b) Cu +2 (aq) + 2OH -  Cu(OH) 2(k) Mavi renk büyük bir ihtimalle tepkimeye girmemiş [Cu(H 2 O) 4 ] +2 (aq, soluk mavi) ’den kaynaklanmaktadır. Cu(OH) 2(k) + 4NH 3(aq)  [Cu(NH 3 ) 4 ] +2 (aq,koyu mavi) +2OH - (aq) [Cu(NH 3 ) 4 ] +2 (aq) + 4H3O+(aq)  [Cu(H 2 O) 4 ] +2 (aq) +4NH 4 + (aq)

31 Aşağıdaki komplekslerden hangisinin K ol değeri en büyüktür ve neden? [Co(NH 3 ) 6 ] 3+,[Co(en) 3 ] 3+,[Co(H 2 O) 6 ] 3+,[Co(H 2 O) 4 (en)] 3+ [Co(en) 3 ] 3+ en büyük ortalama K ol değerine sahip olmalıdır.Çok dişli ligandların oluşturduğu kompleks iyonların oluşum sabitleri,tek dişli ligandlarla olanlardan daha büyüktür.Bu kelat olayının bir ifadesidir.Çok dişli bir ligandın bir ucu merkez atoma bağlandıktan sonra, geriye kalan elektron çiftleri merkez metale zaten yakınlaşmış olduklarından bağlanmaları daha kolay olur(çözelti içerisinde belirli bir noktadan göç etmek zorunda değildir).

32 Aşağıdakilerden hangisi Brønsted-Lowry asidi olarak etkir ve neden? [ Cu(NH 3 ) 4 ] +2 (aq), [FeCl 4 ] -,[Al(H 2 O] 6 ] 3+,[Zn(OH) 4 ] 2- [Al(H 2 O] 6 ] 3+ (aq) ortama H+ salabilir. [Al(H 2 O] 6 ] 3+ (aq) +H 2 O (s)  [AlOH(H 2 O) 5 ] 2+ (aq) +H 3 O + (aq) İyonlaşma sabiti (pK a =5,01) asedik asidinkine yakındır.


"Koordinasyon Kimyası Tavsiye Edilen Kitaplar Türkçe H. Ölmez, V.T. Yılmaz, Anorganik Kimya, Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Samsun N.K.Tunalı, S. Özkar, Anorganik." indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları