Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

OBEZİTEDE GEN DEĞİŞİMLERİ Dr. Çiğdem GENÇ Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları ABD Dr. Çiğdem GENÇ Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi.

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "OBEZİTEDE GEN DEĞİŞİMLERİ Dr. Çiğdem GENÇ Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları ABD Dr. Çiğdem GENÇ Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi."— Sunum transkripti:

1 OBEZİTEDE GEN DEĞİŞİMLERİ Dr. Çiğdem GENÇ Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları ABD Dr. Çiğdem GENÇ Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları ABD

2 Dünya sağlık örgütü (WHO): “OBEZİTE; sağlığı bozacak ölçüde yağ dokularında anormal veya aşırı miktarda yağ birikmesidir.” Vücut yağ oranının artması ve davranış, endokrin ve metabolik değişikliklerle karakterize, kompleks multifaktöriyel bir hastalıktır. Dünya sağlık örgütü (WHO): “OBEZİTE; sağlığı bozacak ölçüde yağ dokularında anormal veya aşırı miktarda yağ birikmesidir.” Vücut yağ oranının artması ve davranış, endokrin ve metabolik değişikliklerle karakterize, kompleks multifaktöriyel bir hastalıktır.

3 ETYOLOJİ GENETİK ÇEVRESEL ETKENLER

4 18 yaşındakiE: (Vücut ağırlığının)%15-18 K: (Vücut ağırlığının)%20-25 E: > %25 K: > %30-35 Vücut kitle indeksi ~ vücut toplam yağı ile ilişkilidir. Bel çevresi bölgesel dağılım hakkında bilgi verir. 18 yaşındakiE: (Vücut ağırlığının)%15-18 K: (Vücut ağırlığının)%20-25 E: > %25 K: > %30-35 Vücut kitle indeksi ~ vücut toplam yağı ile ilişkilidir. Bel çevresi bölgesel dağılım hakkında bilgi verir. YAĞ DOKUSU OBEZİTE

5 PREVALANS Endüstrileşmiş ülkelerde gelir seviyesi düşük kesimlerde sıktır. Gelişmekte olan ülkelerde orta ve yüksek gelirli kesimde  Şehirlerde daha yaygındır. Kadın > Erkek Dünyada 1.1 milyar insan aşırı kilolu veya OBEZDİR. ABD’de toplumun %64.5 BMI > %25 Obezite prevelansı %30.5’tir. Endüstrileşmiş ülkelerde gelir seviyesi düşük kesimlerde sıktır. Gelişmekte olan ülkelerde orta ve yüksek gelirli kesimde  Şehirlerde daha yaygındır. Kadın > Erkek Dünyada 1.1 milyar insan aşırı kilolu veya OBEZDİR. ABD’de toplumun %64.5 BMI > %25 Obezite prevelansı %30.5’tir.

6 TÜRKİYE’DE OBEZİTE: (1999)Erkek%19.9 Kadın%38.8 (TURDEP çalışması; 2000) BMI > %30%22.3 Kadınlarda%30 Erkeklerde%13

7 Kırsal kesimde%19.6 Kentlerde%23.8 Doğu Anadolu’da%17.2 İç Anadolu’da%25

8 TOHTA (Türkiye Obezite ve Hipertansiyon Taraması; 2002) kişi incelenmiş Aşırı kiloluk%41 Obezite%25.2 Kadınlarda obezite%36.17 Erkeklerde% kişi incelenmiş Aşırı kiloluk%41 Obezite%25.2 Kadınlarda obezite%36.17 Erkeklerde%21.56

9 ÇOCUKLARDA OBEZİTE Fransa’da son 10 yılda5 kat artış ABD’de2 kat artış ABD’de 6-19 yaş%13-14 (1960 verilerine aşırı kilolukgöre 3 kat artış) Avrupa’da%11.1 Avrupa’da OBEZİTE%14.3 Rusya’da%10 Çin’de%3.4 saptanmıştır. Fransa’da son 10 yılda5 kat artış ABD’de2 kat artış ABD’de 6-19 yaş%13-14 (1960 verilerine aşırı kilolukgöre 3 kat artış) Avrupa’da%11.1 Avrupa’da OBEZİTE%14.3 Rusya’da%10 Çin’de%3.4 saptanmıştır.

10 OBEZİTE ARTIŞ NEDENLERİ Çevre faktörlerindeki değişiklikler: Sedanter yaşam şekli Fizik aktivite azlığı Televizyon + bilgisayar Günde > 2 saat Aşırı kiloluk%52 Obezite%28 Kompleks karbonhidrat + yağlı gıdalar Çevre faktörlerindeki değişiklikler: Sedanter yaşam şekli Fizik aktivite azlığı Televizyon + bilgisayar Günde > 2 saat Aşırı kiloluk%52 Obezite%28 Kompleks karbonhidrat + yağlı gıdalar

11 ETİYOLOJİ ve GENETİK Çocukluk çağı obezitesinde başlıca risk faktörleri: a)Anne ve babada obezite b)Ailesel aktivite azlığı Kilo alımına eğilimin arttığı dönemler: yaş 2.Adölesan dönem OBEZİTEDE; a)Kalıtım%35 b)Modifiye edici genler%15 c)Çevresel faktörler + yaşam stili%50 Çocukluk çağı obezitesinde başlıca risk faktörleri: a)Anne ve babada obezite b)Ailesel aktivite azlığı Kilo alımına eğilimin arttığı dönemler: yaş 2.Adölesan dönem OBEZİTEDE; a)Kalıtım%35 b)Modifiye edici genler%15 c)Çevresel faktörler + yaşam stili%50

12 OBEZİTENİN ETİYOLOJİK SINIFLAMASI İatrojenik nedenler –İlaçlar ve hormon tedavileri (antipsikotikler, antidepresanlar, antiepileptik (valproat, karbamazepin) steroidler, serotonin antagonistleri, anti-diabetik (insulin sülfonilüre) –Hipotalamus cerrahisi Diyete bağlı obezite –İnfant döneminde yeme bozukluğu –Progressif hiperfajik obezite –Sık yemek yeme –Yüksek yağlı yemekler (Anne sütü alanlarda OBEZİTE sıklığı  ) İatrojenik nedenler –İlaçlar ve hormon tedavileri (antipsikotikler, antidepresanlar, antiepileptik (valproat, karbamazepin) steroidler, serotonin antagonistleri, anti-diabetik (insulin sülfonilüre) –Hipotalamus cerrahisi Diyete bağlı obezite –İnfant döneminde yeme bozukluğu –Progressif hiperfajik obezite –Sık yemek yeme –Yüksek yağlı yemekler (Anne sütü alanlarda OBEZİTE sıklığı  )

13 OBEZİTENİN ETİYOLOJİK SINIFLAMASI Nöroendokrin obezite –Hipotalamik sendrom –Cushing sendromu –Hipothroidizm –İnsulinoma –PCOS –Hipogonadizm –GH  –Psödohipoparatiroidizm –Binge eating (aşırı yeme epizotu) (%1-3 - %30.1) Sosyal ve davranışlara bağlı –Sosyoekonomik faktörler –Etnisite Nöroendokrin obezite –Hipotalamik sendrom –Cushing sendromu –Hipothroidizm –İnsulinoma –PCOS –Hipogonadizm –GH  –Psödohipoparatiroidizm –Binge eating (aşırı yeme epizotu) (%1-3 - %30.1) Sosyal ve davranışlara bağlı –Sosyoekonomik faktörler –Etnisite

14 OBEZİTENİN ETİYOLOJİK SINIFLAMASI Psikolojik faktörler –Mevsimsel effektif bozukluk –Emosyonel stres –Anksiyeteye bağlı aşırı yeme –Ailede alkolizm –Ebeveyn kaybı GENETİK OBEZİTE –OR –OD –X’e bağlı geçiş ve kromozom anomalileri Sedanter Yaşam Yaşlılık Virüsler –Adenovirüs Tip 36 (Obezlerde %20-30) Psikolojik faktörler –Mevsimsel effektif bozukluk –Emosyonel stres –Anksiyeteye bağlı aşırı yeme –Ailede alkolizm –Ebeveyn kaybı GENETİK OBEZİTE –OR –OD –X’e bağlı geçiş ve kromozom anomalileri Sedanter Yaşam Yaşlılık Virüsler –Adenovirüs Tip 36 (Obezlerde %20-30)

15 Anne ve babası aşırı kilolu%80 Anne ya da babası aşırı kilolu%40 Anne ve babası normal kilolu%10 Anne ve babası aşırı kilolu%80 Anne ya da babası aşırı kilolu%40 Anne ve babası normal kilolu% yaş aşırı kilolu%50 Adolesan döneminde %70-80 aşırı kilolu 3-10 yaş aşırı kilolu%50 Adolesan döneminde %70-80 aşırı kilolu OBEZİTE GELİŞİR OBEZİTE GELİŞİR AŞIRI KİLOLU AŞIRI KİLOLU

16 OBEZİTE ve GENETİK Obezite POLİGENİKTİR Obezitede genetik katkı %25-40 civarındadır Anne ve babası obez olan çocukların %25’i obezdir. Obez bir kişinin çocuklarının obez olma olasılığı 2-3 kat artar Obezite POLİGENİKTİR Obezitede genetik katkı %25-40 civarındadır Anne ve babası obez olan çocukların %25’i obezdir. Obez bir kişinin çocuklarının obez olma olasılığı 2-3 kat artar

17 OBEZİTE ile birlikte olan DİSMORFİK SENDROMLAR Bardet – Biedl Laurence – Moon Biedl Lipodistrofi Prader – Willi Biemond – Sendrom II Simpson – Galabi – Behmel sendromu Carpenter Albright herediter osteodistrofi Bardet – Biedl Laurence – Moon Biedl Lipodistrofi Prader – Willi Biemond – Sendrom II Simpson – Galabi – Behmel sendromu Carpenter Albright herediter osteodistrofi

18 OBEZİTE ile ilişkili 200’den fazla aday gen vardır  3 -AR Apolipoprotein D LDL reseptör İnsulin gen UCP1 (B) Acyl carrier protein-1 Ob gen ADP-1 SREB P-1C JNK gen mutasyonu H3 reseptör gen mutasyonu  3 -AR Apolipoprotein D LDL reseptör İnsulin gen UCP1 (B) Acyl carrier protein-1 Ob gen ADP-1 SREB P-1C JNK gen mutasyonu H3 reseptör gen mutasyonu Lipoprotein lipaz Apo B Dopamin reseptör D2 TNF UCP 2 Adenozin deaminaz gen SRS-1 Beacon geni HOB1 geni Lipoprotein lipaz Apo B Dopamin reseptör D2 TNF UCP 2 Adenozin deaminaz gen SRS-1 Beacon geni HOB1 geni Tanımlanmış OBEZİTE’ye neden olabilecek genler Mendel geçişli 24 hastalığın bir komponenti OBEZİTE’dir. 9’u OD 10’u OR 5’i X’e bağlı

19 OBEZİTEYE neden olan TEK GEN MUTASYONLARI Leptin (LEP) Prohormon konvertaz 1 (PC1) Peroxisome proliferatör activated reseptör gama 2 (PPAR) Melanokortin 3 reseptör gen (MC3R) Leptin reseptör (LEPR) Pro-opiomelenakortin geni (POMC) Melenakortin 4 reseptör (MC4R) SİM1 mutasyonu Leptin (LEP) Prohormon konvertaz 1 (PC1) Peroxisome proliferatör activated reseptör gama 2 (PPAR) Melanokortin 3 reseptör gen (MC3R) Leptin reseptör (LEPR) Pro-opiomelenakortin geni (POMC) Melenakortin 4 reseptör (MC4R) SİM1 mutasyonu

20 LEPTİN Leptos (ince, zayıf) (Yunanca) Ob gen ürünü olan leptin, 1994 yılında Friedman ve ark. tarafından ob farelerden klonlanarak keşfedilmiştir. Obgeni sıçanlarda 6 no’lu kromozomdadır. İnsanlarda 7q31 bölgesindedir. Genin DNA’sı baz çifti içerir. Leptos (ince, zayıf) (Yunanca) Ob gen ürünü olan leptin, 1994 yılında Friedman ve ark. tarafından ob farelerden klonlanarak keşfedilmiştir. Obgeni sıçanlarda 6 no’lu kromozomdadır. İnsanlarda 7q31 bölgesindedir. Genin DNA’sı baz çifti içerir.

21 LEPTİN Protein sentezini yöneten ana kodlama bölgelerini kapsayan 3 ekzon, 2 introna sahiptir. Leptini kodlayan baz dizisi 2. ve 3. ekzonda bulunur. Leptin reseptörü, 1996 yılında keşfedilmiştir. Kemirgenler üzerinde yapılan çalışmalar : –Doygunluk hormonu –Gıda alımını ¯ –Enerji harcanmasını ­ Protein sentezini yöneten ana kodlama bölgelerini kapsayan 3 ekzon, 2 introna sahiptir. Leptini kodlayan baz dizisi 2. ve 3. ekzonda bulunur. Leptin reseptörü, 1996 yılında keşfedilmiştir. Kemirgenler üzerinde yapılan çalışmalar : –Doygunluk hormonu –Gıda alımını ¯ –Enerji harcanmasını ­

22 Son yıllardaki görüşler : Vücut yağ reservini korumak için adaptasyon yapan bir hormondur. Fizyolojik diğer alanlarda etkilidir (reproduktif sistem, anjiogenesis, hematopoesis, immün sistem, sempatik aktivasyon, beyin gelişimi, kemik metabolizması) Başlıca beyaz yağ dokusundan salınır (plasenta, mide, over, meme dokusu) İnsulin; leptin sekresyonunu stimule eder Açlıkta leptin ¯ Vücut yağ reservini korumak için adaptasyon yapan bir hormondur. Fizyolojik diğer alanlarda etkilidir (reproduktif sistem, anjiogenesis, hematopoesis, immün sistem, sempatik aktivasyon, beyin gelişimi, kemik metabolizması) Başlıca beyaz yağ dokusundan salınır (plasenta, mide, over, meme dokusu) İnsulin; leptin sekresyonunu stimule eder Açlıkta leptin ¯

23 T 1/2 25 dakika ve obezlerde yarı ömrü değişmez Leptin sekresyonu sabah ¯, öğleden sonra leptin ­ Günde 30 puls, her puls 48 dak. T 1/2 25 dakika ve obezlerde yarı ömrü değişmez Leptin sekresyonu sabah ¯, öğleden sonra leptin ­ Günde 30 puls, her puls 48 dak.

24 LEPTİN RESEPTÖRÜ 2 majör reseptör (Ob Ra (kısa form) (Ob Rb (uzun form) Kısa form; leptinin kan-beyin bariyerindeki transportundan sorumludur. BOS sıvısındaki leptin, plazmadakinin %1-20’sidir. Obezlerde plazma leptinin beyin transportu bozuktur. 2 majör reseptör (Ob Ra (kısa form) (Ob Rb (uzun form) Kısa form; leptinin kan-beyin bariyerindeki transportundan sorumludur. BOS sıvısındaki leptin, plazmadakinin %1-20’sidir. Obezlerde plazma leptinin beyin transportu bozuktur.

25 Leptin BİR DOYGUNLUK HORMONU MUDUR ? Yemek sonrası plazma konsantrasyonu değişmez. Leptin gen mutasyonlu hastalarda çocukluk çağı hariç hiperfaji yoktur Yüksek leptin; iştahı daha fazla suprese etmez. Yemek sonrası plazma konsantrasyonu değişmez. Leptin gen mutasyonlu hastalarda çocukluk çağı hariç hiperfaji yoktur Yüksek leptin; iştahı daha fazla suprese etmez.

26 LEPTİN gen değişimleri İlk kez İngiltere’de yaşayan Pakistan’lı bir aile (8 yaş K, 2 yaş E kuzen) 10 kadar obez hastada leptin düzeyleri aşırı düşük İlk olarak 1 hastada leptin gen mutasyonu (Ailede akraba evliliği  ) Mutasyon, leptin geninin 3 numaralı ekzonu, 105 nolu kodonundadır Bugüne kadar 2 çocuk, 3 erişkinde homozigot leptin gen mutasyonu saptandı (Türkiye’de) Çocuklardamorbid obezite Erişkindemorbid obezite + hipotalamik hipogonadizm Erişkin yaşa ulaşmış ilk leptin gen mutasyonlu olgular TÜRK’tür. İlk kez İngiltere’de yaşayan Pakistan’lı bir aile (8 yaş K, 2 yaş E kuzen) 10 kadar obez hastada leptin düzeyleri aşırı düşük İlk olarak 1 hastada leptin gen mutasyonu (Ailede akraba evliliği  ) Mutasyon, leptin geninin 3 numaralı ekzonu, 105 nolu kodonundadır Bugüne kadar 2 çocuk, 3 erişkinde homozigot leptin gen mutasyonu saptandı (Türkiye’de) Çocuklardamorbid obezite Erişkindemorbid obezite + hipotalamik hipogonadizm Erişkin yaşa ulaşmış ilk leptin gen mutasyonlu olgular TÜRK’tür.

27 LEPTİN GEN mutasyonlu olgularda saptanan klinik Hiperfaji Normal doğum kilosu, hızlı morbid obezite gelişimi Devamlı gıda arama davranışı TA  N Sempatik sinir sistemi aktivasyonu  Erişkinde hipogonadizm İmmün sistem bozukluğu Beyin hacimlerinde küçüklük FSH, LH, GH, TSH, ACTH, hormon ritimlerinde bozukluk Hiperfaji Normal doğum kilosu, hızlı morbid obezite gelişimi Devamlı gıda arama davranışı TA  N Sempatik sinir sistemi aktivasyonu  Erişkinde hipogonadizm İmmün sistem bozukluğu Beyin hacimlerinde küçüklük FSH, LH, GH, TSH, ACTH, hormon ritimlerinde bozukluk

28 Leptinin diurnal ritmi bozuktur; plazma düzeyi “0”a yakındır Homozigot olgularda subklinik hipotiroidi GH sekresyonu 24 saat boyunca düşüktür, ancak boyları normaldir Anti-oksidan enzimlerde defekt vardır Se, Mn, Zn düzeyleri düşüktür Erkek hastalarda osteopeni, kadınlarda normal BMD (PTH , Ca  ) Leptinin diurnal ritmi bozuktur; plazma düzeyi “0”a yakındır Homozigot olgularda subklinik hipotiroidi GH sekresyonu 24 saat boyunca düşüktür, ancak boyları normaldir Anti-oksidan enzimlerde defekt vardır Se, Mn, Zn düzeyleri düşüktür Erkek hastalarda osteopeni, kadınlarda normal BMD (PTH , Ca  )

29 LEPTİN YETMEZLİĞİ, multiple hormon defekti, immün sistem bozukluğu, anti- oksidan sistem yetmezliği ile karakterizedir LEPTİN yetmezliği olan hastalar, son 1 yıldır REKOMBİNANT HUMAN LEPTİN 1-2 kez/gün sc ile tedavi edilmektedirler. LEPTİN yetmezliği olan hastalar, son 1 yıldır REKOMBİNANT HUMAN LEPTİN 1-2 kez/gün sc ile tedavi edilmektedirler.

30 LEPTİN RESEPTÖR GEN MUTASYONU Leptin (>200 ngr/ml) Hiperfaji Şiddetli obezite Hipotalamik hipotiroidi Puberte gelişim bozukluğu Hipoglisemiye GH cevap bozukluğu Leptin (>200 ngr/ml) Hiperfaji Şiddetli obezite Hipotalamik hipotiroidi Puberte gelişim bozukluğu Hipoglisemiye GH cevap bozukluğu

31 Pro-opiomelanokortin gen mutasyonu MSH yetmezliği oluşur Kırmızı renkli saç ACTH  Santral adrenal yetmezlik PROHORMON KONVERTAZ-1 ENZİM mutasyonu POMC  -MSH –Obezite –Hipogonadizm –Santral adrenal yetmezlik –İnsülin rezistansı Ø POMC  -MSH –Obezite –Hipogonadizm –Santral adrenal yetmezlik –İnsülin rezistansı Ø Prohormon konvertaz-1

32 LEPTİN, LEPR, POMC, PC1 > HOMOZİGOT mutasyonda Aşırı hiperfaji Çocuklukta başlayan obezite Pituiter endokrin disfonksiyon Resesif genetik geçiş Aşırı hiperfaji Çocuklukta başlayan obezite Pituiter endokrin disfonksiyon Resesif genetik geçiş

33 MC3R gen mutasyonuSingapur’da 1 ailede (20q13.2) MC3R gen mutasyonuSingapur’da 1 ailede (20q13.2) SİM1 Transkripsiyon faktörüdürParaventriküler nükleus gelişiminde gerekli gen PVNMCR’ün eksprese olduğu en önemli alandır MC4R gen mutasyonu  MSH bu reseptörü stimule eder AgRP inhibe eder Obezlerde en fazla saptanan gen mutasyonudur (%4) 40 OD obezitesi olan olguda MC4R gen mutasyonu saptandı Tek gen mutasyonuna bağlı; endokrin defekt olmayan tek gen defekti MC4R gen mutasyonudur MC4R gen mutasyonu  MSH bu reseptörü stimule eder AgRP inhibe eder Obezlerde en fazla saptanan gen mutasyonudur (%4) 40 OD obezitesi olan olguda MC4R gen mutasyonu saptandı Tek gen mutasyonuna bağlı; endokrin defekt olmayan tek gen defekti MC4R gen mutasyonudur

34 Sözü edilen genlerin hepsi LEPTİN – MELANOKORTİN sinyal yolunda bulunur

35 BESİN ALIMININ HYPOTHALAMİK KONTROLÜ Sinyaller 5 gruba ayrılır Hipotalamik nöropeptid Beyin insulini Leptin Metabolik sinyaller (glukoz  ) Nöral etkileşim Sinyaller 5 gruba ayrılır Hipotalamik nöropeptid Beyin insulini Leptin Metabolik sinyaller (glukoz  ) Nöral etkileşim Besin alım davranışı Periferik nöral Hormonal Nörokimyasal Periferik nöral Hormonal Nörokimyasal SİNYAL SSS entegrasyonu SSS entegrasyonu

36 HYPOTHALAMİK NÖROPEPTİDLER A. Katabolik (iştahı azaltanlar) CRH / ürokortin POMC,  MSH, Melanokortinler GLP-1 (Glukogen-like peptid-1) Kolesistokinin, enterostatin Serotonin CARTC (Kokain-amfetamin- related transkript) A. Katabolik (iştahı azaltanlar) CRH / ürokortin POMC,  MSH, Melanokortinler GLP-1 (Glukogen-like peptid-1) Kolesistokinin, enterostatin Serotonin CARTC (Kokain-amfetamin- related transkript) B. Anabolik (iştahı artıranlar) NPY (nöropeptid-Y) AGRP (Aguiti releated peptid) Orexin Galanin B-endorfin Noradrenalin GHRH

37 ARKUAT NUKLEUS periferden sinyaller alır (DOYUM MERKEZİDİR) Yüksek oranda İNSÜLİN ve LEPTİN reseptörü bulundurur. LATERAL HYPOTHALAMUS ise YEME MERKEZİDİR (Lezyonları açlığa neden olur) ARKUAT NUKLEUS periferden sinyaller alır (DOYUM MERKEZİDİR) Yüksek oranda İNSÜLİN ve LEPTİN reseptörü bulundurur. LATERAL HYPOTHALAMUS ise YEME MERKEZİDİR (Lezyonları açlığa neden olur)

38 Arkuat nukleusun dorsolateral nöronlarından POMC CART POMC CART İŞTAH¯ POMC Prohormon konvertaz a-MSH Diğer peptidler a-MSH Diğer peptidler a-MSH AgRP MC4R MC3R İŞTAH ¯ Arkuat nukleusun ventromedial nöronlar NPY AGRP İŞTAH ­

39 VAGUS afferent sistemi CCK Enterostatin GIDA alımını etkileyen hormonlar: 1. Gıda alımını hemen etkileyen hormonlar : (Kolesistokinin, ghrelin) 2. Vücut yağını uzun sürede etkileyen hormonlar: (insulin, leptin) CCK Enterostatin GIDA alımını etkileyen hormonlar: 1. Gıda alımını hemen etkileyen hormonlar : (Kolesistokinin, ghrelin) 2. Vücut yağını uzun sürede etkileyen hormonlar: (insulin, leptin) GIS sinyalleri SSS’e iletir

40 YEMENİN KISA SÜRELİ HORMONAL KONTROLÜ Kolesistokinin yeme esnasında salınır DOYGUNLUK HİSSİ Mide GHRELİN İŞTAH­ Yemek öncesi kanda hızla yükselir PRADER-WİLLİ Plazma ghrelin­ GH¯ Hipogonadotropik hipogonadism (Ghrelin NPY nöronlarında disregülasyon oluşturur) GHRELİN yemeyi BAŞLATIR; KOLESİSTOKİNİN sonlandırır.

41 YEMENİN UZUN SÜRELİ HORMONAL KONTROLÜ İnsulin Leptin Ghrelin PYY3-36 İnsulin Leptin Ghrelin PYY3-36 HYPOTHALAMUS arkuat nukleusta etkilidirler Leptin + insulin  ~ vücut yağ miktarı  YEME inhibe olur Yağ oranı ¯ leptin+insulin¯ İŞTAH­ Peptid YY3-36 kolon ve ince bağırsak distali YEMEK sonrası artar (12 saat süreyle YEME inhibe olur)

42 KİLO VEYA ENERJİ DEĞİŞİKLİĞİNİN BEYNE İLETİLMESİ Kilo­ (+) enerjiinsulin+leptin­ NPY dengesi AGRP Melanokortinler ­ Kilo¯ (-) enerjileptin+insulin¯NPY dengesiAGRP Melanokortinler ¯ NPY Y2res oto-inhibisyon PYY3-36 Y2res NPY¯ İŞTAH¯ Kilo­ (+) enerjiinsulin+leptin­ NPY dengesi AGRP Melanokortinler ­ Kilo¯ (-) enerjileptin+insulin¯NPY dengesiAGRP Melanokortinler ¯ NPY Y2res oto-inhibisyon PYY3-36 Y2res NPY¯ İŞTAH¯  

43 NÖROPEDTİDLERE YÖNELİK TEDAVİ GELİŞTİRME STRATEJİLERİ Vücut ağırlığı HYPOTHALAMUSSANTRAL etkili tarafından düzenlenir İLAÇLAR 1. Leptin ve insulinin beyne geçişini artıracak metodlar : Küçük moleküllü insulin mimetikleri ve leptin (leptin yetmezliğinde) 2. Leptin ve insulinin intrasellüler sinyalizasyonunu artırmak : Leptin+insülin Arkuat nukleus PI-3 kinaz’ı PTP-1B (protein tirozin fosfotaz defostorile eder) PTP-1B BLOKAJI insülin+leptin etkisini artırır PTP 1B’ı inhibe eden ilaç doku selektif olmalıdır. 3. MC4R agonisti katabolik yol ­, anabolik yol¯ 4. Ghrelin antagonisti : Obezlerde kilo kaybı ile GHRELİN ­ Kilo kaybı devamı için GHRELİN ­ GHRELİN antagonisti Prader-Willi GHRELİN­ Ghrelin antagonisti denenebilir. Vücut ağırlığı HYPOTHALAMUSSANTRAL etkili tarafından düzenlenir İLAÇLAR 1. Leptin ve insulinin beyne geçişini artıracak metodlar : Küçük moleküllü insulin mimetikleri ve leptin (leptin yetmezliğinde) 2. Leptin ve insulinin intrasellüler sinyalizasyonunu artırmak : Leptin+insülin Arkuat nukleus PI-3 kinaz’ı PTP-1B (protein tirozin fosfotaz defostorile eder) PTP-1B BLOKAJI insülin+leptin etkisini artırır PTP 1B’ı inhibe eden ilaç doku selektif olmalıdır. 3. MC4R agonisti katabolik yol ­, anabolik yol¯ 4. Ghrelin antagonisti : Obezlerde kilo kaybı ile GHRELİN ­ Kilo kaybı devamı için GHRELİN ­ GHRELİN antagonisti Prader-Willi GHRELİN­ Ghrelin antagonisti denenebilir. PI-3 kinaz

44 YAĞ HÜCRESİ VE ADİPOKİNLER İnsan vücudunda total yağ hücresi 40x x10 9 Çocuklarda obezite gelişirse bu sayı 2-3 KAT­ Yağ hücresi ENDOKRİN bir bezdir Yağ hücresinin 2 önemli etkisi: 1.Metabolizma 2.İmmün sistem üzerine olan etki 2 TÜR yağ dokusu vardır: 1.Beyaz yağ dokusu enerji depolar 2.Kahverengi yağ dokusu enerji harcar (Memelilerde ve insanda sadece yenidoğanda) İnsan vücudunda total yağ hücresi 40x x10 9 Çocuklarda obezite gelişirse bu sayı 2-3 KAT­ Yağ hücresi ENDOKRİN bir bezdir Yağ hücresinin 2 önemli etkisi: 1.Metabolizma 2.İmmün sistem üzerine olan etki 2 TÜR yağ dokusu vardır: 1.Beyaz yağ dokusu enerji depolar 2.Kahverengi yağ dokusu enerji harcar (Memelilerde ve insanda sadece yenidoğanda)

45 YAĞ HÜCRESİNDEN salgılanan peptid ve diğer substanslar Leptin Adipsin ASP (Açilasyon stimule edici protein) TNF-a Plasminojen aktivatör inhibitörü (PAI-1) IL-6 Lipotransin Fosfolipid transfer protein Leptin Adipsin ASP (Açilasyon stimule edici protein) TNF-a Plasminojen aktivatör inhibitörü (PAI-1) IL-6 Lipotransin Fosfolipid transfer protein Serbest yağ asidi Prostoglandin Monobutirin Anjiotensinojen Lipoprotein lipaz Laktat Resistin Adiponektin

46 SİTOKİN yapısında olanlara ADİPOSİTOKİNLER/ADİPOKİN denir ADİPOKİNLERİN insulin resistansı ve OBEZİTE ilişkileri Doku dağılımıOBEZİTE İNSULİN resistansı Plazma glukozu LEPTİNYağ, mide, plasenta­¯¯ TNF-aYağ, makrofaj, lenfosit­­¯ AdiponektinYa𯯯 ResistinYağ­­­ IL-6Endotel, myozit, endokrin hc, yağ hc, immün hc, fibroblast ­­­

47 İNSÜLİN ve LEPTİN’in adiposit sinyali olarak özellikleri Yağ dokusu oranına göre artış gösterirler SS’ne girer ve beyin reseptörlerine bağlanırlar SS’e verildiğinde enerji alımını azaltırlar Her 2 hormon yetmezliğinde zıt etkiler ortaya çıkar. Yağ dokusu oranına göre artış gösterirler SS’ne girer ve beyin reseptörlerine bağlanırlar SS’e verildiğinde enerji alımını azaltırlar Her 2 hormon yetmezliğinde zıt etkiler ortaya çıkar.

48 TNF-  Yağ dokusundan salgılanan multifonksiyonel bir sitokindir. İnflamasyon, septik şok, otoimmün hastalıklar, obezite ve insülin rezistansı ile birliktelik gösterir TNF-  iki serin kinazı etkileyerek insülin- reseptör fonksiyonunu bozar (insülin rezistansı) 2 formu vardır 2 reseptörü vardır Yağ dokusundan salgılanan multifonksiyonel bir sitokindir. İnflamasyon, septik şok, otoimmün hastalıklar, obezite ve insülin rezistansı ile birliktelik gösterir TNF-  iki serin kinazı etkileyerek insülin- reseptör fonksiyonunu bozar (insülin rezistansı) 2 formu vardır 2 reseptörü vardır Soluble form Membrana bağlı form Soluble form Membrana bağlı form p55 p75 p55 p75

49 TNF-  TNF-  akut inflamasyon ve OBEZİTE de yükselir PAI-1’inin vivo in vitrosalınımını indükler Yapılan çalışmalar; TNF-  ’nın PAI-1 mRNA’sını –Yağ hücresi –Kc, böbrek, kalp dokusunda artırdığını göstermiştir - Kronik endojen TNF-  yüksek, ob / ob farelerde - Zayıf olup ekzojen TNF-  verilen farelerde TNF-  akut inflamasyon ve OBEZİTE de yükselir PAI-1’inin vivo in vitrosalınımını indükler Yapılan çalışmalar; TNF-  ’nın PAI-1 mRNA’sını –Yağ hücresi –Kc, böbrek, kalp dokusunda artırdığını göstermiştir - Kronik endojen TNF-  yüksek, ob / ob farelerde - Zayıf olup ekzojen TNF-  verilen farelerde PAI-1  Am J Pathol. 162;3: March 2003

50 Plazminojen Aktivatör İnhibitörü (PAI-1) Adipoz dokudan salınır –Koagulasyon –Damar duvarı formasyonu –Hücre göçü –Hücre birleşmesi / ayrılması –Yara iyileşmesi –Anjiogenezis –Gr(-) sepsis –Gebeliğin 2. – 3. trimesteri –OBEZİTE ve diğer insülin rezistansı durumlarında artar Adipositin ekstraselüler matriksine bağlanır ve adiposit fonksiyonunu değiştirerek OBEZİTE riski oluşturur. PAI-1 geni obezite ve Tip 2 DM’de rol oynar. Yapılan çalışmalarda PAI G/5G polimorfizmi OBEZİTE ile ilişkili bulunmuş Adipoz dokudan salınır –Koagulasyon –Damar duvarı formasyonu –Hücre göçü –Hücre birleşmesi / ayrılması –Yara iyileşmesi –Anjiogenezis –Gr(-) sepsis –Gebeliğin 2. – 3. trimesteri –OBEZİTE ve diğer insülin rezistansı durumlarında artar Adipositin ekstraselüler matriksine bağlanır ve adiposit fonksiyonunu değiştirerek OBEZİTE riski oluşturur. PAI-1 geni obezite ve Tip 2 DM’de rol oynar. Yapılan çalışmalarda PAI G/5G polimorfizmi OBEZİTE ile ilişkili bulunmuş

51 Plazminojen Aktivatör İnhibitörü (PAI-1) METOD: PAI G/5G polimorfizm frekansı araştırılmış (188 zayıf, 70 aşırı kilolu, 247 obez sağlıklı İskandinav) SONUÇ: –Her 3 grupta genotipik dağılım farklı bulunmuş 1. 4G için homozigotluk OBEZ grupta daha fazladır 2. 5G için homozigotluk zayıf grupta daha fazladır –4G alel taşıyıcılığı her 3 grupta farklıdır –4G taşıyıcılarında obezite riski zayıf gruba göre 2 kat artmıştır –Kadın ve erkekte benzer oranlar elde edilmiştir –PAI G/5G polimorfizmi obezite ile ilişkili olmakla birlikte PAI G/4G homozigot form obezite ile sıkı ilişkilidir. METOD: PAI G/5G polimorfizm frekansı araştırılmış (188 zayıf, 70 aşırı kilolu, 247 obez sağlıklı İskandinav) SONUÇ: –Her 3 grupta genotipik dağılım farklı bulunmuş 1. 4G için homozigotluk OBEZ grupta daha fazladır 2. 5G için homozigotluk zayıf grupta daha fazladır –4G alel taşıyıcılığı her 3 grupta farklıdır –4G taşıyıcılarında obezite riski zayıf gruba göre 2 kat artmıştır –Kadın ve erkekte benzer oranlar elde edilmiştir –PAI G/5G polimorfizmi obezite ile ilişkili olmakla birlikte PAI G/4G homozigot form obezite ile sıkı ilişkilidir. Diabetologia. 45: , 2002

52 TÜRK OBEZLERDE saptanan GENETİK BOZUKLUKLAR b 3 adrenerjik reseptör (b 3 AR)/uncoupling protein 1 (UCP1) TERMOGENEZ Adipositlerin sempatik stimülasyonu b 3 AR yoluyla : –Lipoliz aktivasyonuna –İntracellüler yağ asitlerinin mitokondriyumda kullanımı Çeşitli toplumlarda OBEZİTE ile birliktelik gösterilmiştir. b 3 adrenerjik reseptör (b 3 AR)/uncoupling protein 1 (UCP1) TERMOGENEZ Adipositlerin sempatik stimülasyonu b 3 AR yoluyla : –Lipoliz aktivasyonuna –İntracellüler yağ asitlerinin mitokondriyumda kullanımı Çeşitli toplumlarda OBEZİTE ile birliktelik gösterilmiştir.

53 Trp 64 Arg polimorfizmi b 3 AR geninde saptanmıştır. Bu genetik bozukluk istirahat ve metabolizma hızında azalmaya neden olur (Pima yerlileri) Fransızlarda bu gen defekti kilo alımını artırır Japon ve Fin’lilerde obezite ve insulin resistansı ile birliktelik Trp 64 Arg polimorfizmi b 3 AR geninde saptanmıştır. Bu genetik bozukluk istirahat ve metabolizma hızında azalmaya neden olur (Pima yerlileri) Fransızlarda bu gen defekti kilo alımını artırır Japon ve Fin’lilerde obezite ve insulin resistansı ile birliktelik

54 UCP-1 genindeki A-G polimorfizmikilo alımı üzerine etkilidir

55 Lipoprotein lipaz (LPL) –Yağ asitlerinin adiposite girmesi –Yağ olarak depolanması –TG’den zengin lipoprotein hidrolizi LPL lokusunda –Hind III polimorfizmi –Pvu II polimorfizmi Lipoprotein lipaz (LPL) –Yağ asitlerinin adiposite girmesi –Yağ olarak depolanması –TG’den zengin lipoprotein hidrolizi LPL lokusunda –Hind III polimorfizmi –Pvu II polimorfizmi Hipertrigliseridemi + KAH ile ilişkilidir Hipertrigliseridemi + KAH ile ilişkilidir

56 LPL, UCP1 ve b 3 AR genlerinin ürünleri METABOLİK olarak ilişki içindedir.

57 TÜRK OBEZLERDE bu genlerdeki polimorfizmin metabolik komplikasyon riski ile ilişkisi araştırılmış 146 obez (83E, 63K) (BMI > 30 kgr/m 2 ) 94 non-obez (77E, 17K) (BMI <25 kgr/m 2 ) 146 obez (83E, 63K) (BMI > 30 kgr/m 2 ) 94 non-obez (77E, 17K) (BMI <25 kgr/m 2 )

58 OBEZ ve KONTROL grubunda b 3 AR, UCP1, LPL gen polimorfizm dağılımı KontrolObez b 3 AR Trp 64 Arg Trp64 74(%79,6)115 (%88,5) Trp64 Arg6418 (%19,4)13 (%10) Arg64 1 (%1,1)2 (%1,5) UCP1 AA49(%52,1)65 (%47,8) AG33 (%35,1)59 (%43,4) GG12 (%12,8)12 (%8,8) (Homozigot GG aleli taşıyanlarda kolesterol  ) LPL Hind III H+H+H+H+ 55(%61,1)75 (%56,4) H+H-H+H- 31 (%34,4)49 (%36,8) H-H-H-H- 4 (%4,4)9 (%6,8) LPL Pvu II P+P+P+P+ 31(%39,2)37 (%34,9) P+P-P+P- 31 (%39,4)47 (%44,3) P-P-P-P- 17 (%21,5)22 (%20,8) P+ aleli taşıyanlarda (homozigot/heterozigot) Glukoz  (Obezite Tanı ve Tedavisi, 2003)

59 Sonuç olarak ; Alel dağılımı ve gen mutasyon sıklığı her 2 grupta benzerdir


"OBEZİTEDE GEN DEĞİŞİMLERİ Dr. Çiğdem GENÇ Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları ABD Dr. Çiğdem GENÇ Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi." indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları