Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

1.ÜNİTE: İLETİŞİM VE İNSAN İLİŞKİLERİ SÜRE:12 SAAT KAZANIMLAR: •İletişimi olumlu ve olumsuz etkileyen faktörler. •İnsanlar arasında kurulan olumlu ilişkilerde.

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "1.ÜNİTE: İLETİŞİM VE İNSAN İLİŞKİLERİ SÜRE:12 SAAT KAZANIMLAR: •İletişimi olumlu ve olumsuz etkileyen faktörler. •İnsanlar arasında kurulan olumlu ilişkilerde."— Sunum transkripti:

1 1.ÜNİTE: İLETİŞİM VE İNSAN İLİŞKİLERİ SÜRE:12 SAAT KAZANIMLAR: •İletişimi olumlu ve olumsuz etkileyen faktörler. •İnsanlar arasında kurulan olumlu ilişkilerde iletişimin rolü. •Kitle iletişim araçlarının rolü. •Özel hayatın gizliliği. •Atatürk’ün iletişime verdiği önem. BİLİNMESİ GERKEN KAVRAMLAR: 1.Etkileşim 2.Görüş 3.İletişim 4Kişilik

2  İ LET İŞİ M: kar ş ılıklı bilgi alı ş veri ş i amacına yönelik bütün etkinliklere denir.  *Bir insan kar ş ısındakinin sözlerini yanlı ş anlarsa yada onun söyledikleri ile ilgili olmayan bir tepki verirse, bu durumda ileti ş im çatı ş ması ya ş anmı ş olur.

3  Olumlu İ leti ş im Kurmak İ çin Yapılması Gerekenler  1-Haksız ele ş tiri yapmamalı2-Hatanızı kabul edin  3-Gereksiz tartı ş maya girmeyin  4-Konuyu anlamadan itiraz etmeyin  5-Kendinizi büyük görmeyin  6-Görünü ş ünüze dikkat edin  7-Jest ve mimikleriniz do ğ al olsun  8- İ yimser olun  9-Sevgiye ve saygıya önem verin  10-Kar ş ınızdakini dinlemeyi bilin  *Beden dili ileti ş imde %60 oranında etkilidir.  11- İ leti ş imde açık ve net olun  12-Dili iyi kullanın  13-Empati kurmayı unutmayın  14-Konu ş urken ya da dinlerken göz teması kurun  15-Ho ş görülü olun  * İ leti ş im çatı ş masında ya ş, kültür seviyesi, ekonomik duru, yeti ş me ortamı, psikolojik yapı, e ğ itim yapısı etkendir.

4  K İ TLE İ LET İ Ş İ M ARAÇLARI  Televizyon, internet, radyo, gazete, dergi  TRT: 1964 yılında kuruldu. 1968’de ilk televizyon yayınlarına ba ş ladı. İ lk genel müdürü Adnan ÖZTRAK’ dır.  Ülkemizde en etkili kitle ileti ş im aracı televizyondur. İ nsanların giyim tarzını, konu ş ma ş eklini, hayata bakı ş ını, olaylar kar ş ısında duygularını, di ğ er insanlar hakkındaki dü ş üncelerini etkilemektedir.  *Kitle ileti ş im araçları toplumun geni ş kesimlerine ileti (mesaj) da ğ ıtan araçlardır. Yazılı olanlar gazete, dergi, bro ş ür, kitap; görsel olanlar televizyon, bilgisayar (internet), CD, film, sinema, radyodur.  *Televizyonun iyi yanları: TV dünyaya açılan bir penceredir. Dünyada ki birçok olayı anında ö ğ renebiliyoruz. Aile bütünlü ğ ünü sa ğ lar. Aydınlatıcı ve e ğ lendiricidir.  *Televizyonun kötü yanları: pasif bir etkinliktir. Hareket gerektirmez. Ş iddet programları çocukları etkilemektedir. Kom ş uluk ili ş kilerini öldürür.

5  *Temel Haklar ve Ödevler  20. Madde: Özel Hayatın Gizlili ğ i: herkes özel hayatına ve aile hayatına saygı gösterilmesini isteme hakkına sahiptir. Özel hayatın ve aile hayatının gizlili ğ ine dokunulamaz.   *1994 yılında Radyo ve Televizyon Üst Kurulu (RTÜK) kurulmu ş tur. RTÜK yayın ilkelerine aykırı yayın yapan kanalları cezalandırır.

6  21. Madde: Konut Dokunulmazlı ğ ı: Kimsenin konutuna dokunulamaz. Hakim yada yetkili kılınmı ş makamın emri olmadan bir ki ş inin konutuna girilemez, arama yapılamaz

7  Çocuk Haklarına Dair Sözleşme  Madde 16:  1-Hiçbir çocu ğ un özel ya ş amına, ailesine, konutuna veya ileti ş imine, keyfi ya da haksız olarak müdahale edilemez. Hiçbir çocu ğ un onuruna ve itibarına haksız olarak saldırılamaz.  2-Çocu ğ un, bu tür müdahale ve saldırılara kar ş ı yasal korunma hakkı vardır.

8  Sansür: İ nsan ifadesinin çe ş itli yollarla kontrol altına alınmasıdır. Pek çok durumda devlet tarafından uygulanır. Amacı toplumu korumaktır

9  Atatürk ve İ leti ş im  Sivas Kongresi sonunda alınan kararları halka duyurmak amacıyla İ rade-i Milliye adlı gazete çıkarıldı. (Atatürk benim gazetem demi ş tir.)  10 Ocak 1920’ de Yunus Nadi ve Halide Edip tarafından Anadolu Ajansı (AA) kuruldu.  7 Ekim 1920: İ lk resmi gazete (Ceride-i Resmiye) yayın hayatına ba ş ladı.  18 Kasım 1927 Ankara Radyosu yayına ba ş ladı.   *Temel hak ve özgürlüklerimiz sava ş, sıkıyönetim, seferberlik, ola ğ anüstü hal ve kamu sa ğ lı ğ ı gibi durumlarda sınırlandırılabilir.

10  Tekzip: Bir ki ş i ya da kurum hakkında gerçe ğ e aykırı yayın yapıldı ğ ında, yayınlanması istenen düzeltme ve cevap yazısıdır

11  *Kitle İ leti ş im Araçlarının Amaçları:  1-Haber verme2-E ğ itim 3-Reklâm 4- Denetim ve ele ş tiri 5-E ğ lendirme6- Kamuoyu olu ş turma

12  İ leti ş im Niçin Gereklidir?  İ nsan toplumsal bir varlıktır. Ve sürekli ileti ş im ihtiyacı içerisindedir.  İ leti ş im kültürünün olu ş umunda ve geli ş iminde önemli bir rol oynar.  İ leti ş im insanlar arasında ki bilgi alı ş veri ş ini sa ğ lar.  İ leti ş im toplumsal düzenin olu ş masında önemli bir rol oynar.

13  ETK İ L İ İ LET İŞİ M  Toplumsal barı ş ve huzurun sa ğ lanmasında ki ş iler arası ileti ş im çok önemli bir yer tutmaktadır.  İ leti ş im, ki ş iler arasında yer alan dü ş ünce ve uygun alı ş veri ş i dile getiren bir etkinliktir.  Uygun ileti ş im yönetimini benimseme ve bunu do ğ ru olarak kullanma hem ki ş isel ili ş kilerde, hem toplumsal ya ş amda çok önemlidir.  Etkili ileti ş im yöntemini benimsemek ve bunu ili ş kilerimizde do ğ ru olarak kullanabilmek için ileti ş im engellerini bilmekte yarar vardır. İ nsanlar arası etkile ş im ve olumlu ileti ş imi engelleyen etmenleri ş öyle sıralayabiliriz:

14  Kendi dü ş ünce fikirlerimizi tek do ğ ru olarak benimsemek, ba ş kalarının fikir, dü ş ünce ve duygularını önemsememek ve saygı göstermemek. İ nsanların birbirleriyle yaptıkları ileti ş imde televizyonda ki tartı ş ma programlarında bunu görmek mümkündür. Birçok insanın kendi fikirlerini tek do ğ ru olarak anlattı ğ ını, kar ş ısında ki insanın fikir ve dü ş üncesine de ğ er vermedi ğ ini saygı göstermedi ğ ini görmekteyiz. Böyle bir durumda ise ki ş iler arasında olumlu ve etkili ileti ş imden söz edilemez.

15  Kar ş ımızda ki ki ş i ya da ki ş ileri sürekli yargılamak, ele ş tirmek ve suçlamak da ileti ş imimizi engeller. Bu tür iletiler sonunda ki ş iler kendilerini anla ş ılmamı ş, itilmi ş, haksızlı ğ a u ğ ranmı ş, daha çaresiz hissederler, kar ş ılı ğ ında ise ileti ş imi keserler.  İ fadelerimizde emir verme, yönlendirme e ğ iliminde olmak, insan davranı ş ların kabul edilemez oldu ğ u tutum ve davranı ş ları benimsemek de ileti ş imin kesilmesine neden olabilir.

16  Kar ş ımızdaki insanın ileti ş im tarzını bilmemek, sürekli konu ş malarımızda ahlak dersi veren, nasihat veren ifadeler kullanmak. Sözünden dönmek, oyalamak, alay etmek, konuyu saptırmak da olumlu ileti ş imi sürdürmemizi engeller. Böyle iletiler yüzünden insan onunla ilgilenmedi ğ ine, duygularına saygı göstermedi ğ ine belki de dı ş landı ğ ı dü ş üncesine kapılır.

17  Uygun ileti ş im yöntemini benimsemek, bunu do ğ ru olarak kullanabilmek için de etkili ileti ş im yolları ş unlardır:  Kar ş ı tarafın anlaması istenilen konu hakkında çok açık fikir sahibi olmak, kendimizin ve kar ş ımızdaki ki ş inin ileti ş im tarzını bilmek gerekir. Verilen mesajın dinleyene anlamlı olması için dinleyen tarafından alınmaz ve anlamlı olmazsa ileti ş imden söz edilmez.

18  Kendimizi dinleyen tarafın yerine koyup, söyleyeceklerimizi o ki ş iye göre ayarlamalıyız. Kar ş ımızdaki insana de ğ er vermeliyiz. O zaman mesajlarımızı daha rahat iletebiliriz, dinleyende mesajı alma gayreti gösterir.  Fikirlerimizi mümkün olan en basit terimlerde ifade etmeliyiz. Gerekli yerlerde tekrarlar kullanmalıyız.

19  Rahatsız edici gürültüleri ortadan kaldırmalı veya azaltmalıyız. Gürültülü bir ortamda ileti ş im kurmak mümkün de ğ ildir.  Açık ve anlamlı olabilmek için her türlü ileti ş im imkanını kullanmak gerekir.(Beden duru ş u, yüz ifadesi, göz bakı ş ı, el ve beden hareketleri, ses tonları.) Düzeltici geri iletimlerde açık ve duyarlı olmalıyız.

20  En önemlisi insanlar arası olumlu ileti ş imin sa ğ lanabilmesi için; kar ş ılıklı saygı ve ho ş görü, fikirlere tek yönlü de ğ il, çok yönlü bakabilmek ve kar ş ımızda ki insana de ğ er vermek gereklidir. Yunus Emre’nin “ Yaratılanı severim yaratandan ötürü.” Sözünü davranı ş larımıza yansıtmalıyız.  Ayrıca ileti ş imde sakin olmak, duygularımıza kapılmamak ve aceleci davranmamak çok önemlidir. Böyle davranmazsak etkili ileti ş im olmaz. Bu konuda nasıl davranılması gerekti ğ ini peygamber efendimiz hadis-i ş erifi ile belirtmi ş tir. “Ö ğ retiniz, kolayla ş tırınız, zorla ş tırmayınız, içinden biri öfkelendi ğ i zaman susun.”

21  Her insan kendi sorumlulu ğ unun bilincinde, duygu ve dü ş üncelerinde samimi olur, ba ş kalarına kar ş ı da saygılı olursa, insanlar arası ileti ş im daha sa ğ lıklı bir ş ekilde sürdürülebilir. Ancak insan bencil, erdemli davranı ş lardan uzak, sadece kendini dü ş ünen, ba ş kalarına saygısız ve de ğ er vermeyen tutum ve davranı ş lar içinde olursa, ileti ş imden söz etmek mümkün de ğ ildir.

22  ÜN İ TE II:ÜLKEM İ ZDE NÜFUS  SÜRE:12 SAAT  KAZANIMLAR  Türkiye’de nüfus da ğ ılı ş ının sebep ve sonuçları.  Ülkemizde nüfusun özellikleri.  E ğ itim ve çalı ş ma hakkı.  Göçün sebep ve sonuçları.  Yerle ş me ve seyahat özgürlü ğ ü.

23  B İ L İ NMES İ GEREKEN KAVRAMLAR:  İş sizlik  Nüfus: sınırları belli bir alanda, belli bir zaman diliminde ya ş ayan insan sayısına denir.  Yapılan nüfus sayımları ile nüfus miktarı, nüfus artı ş ı, nüfusun ekonomik ve kültürel özellikleri, nüfusun da ğ ılı ş ı ve de ğ i ş imi gibi özellikler tespit edilebilir.

24  TÜRK İ YE’DE NÜFUS: İ lk nüfus sayımı (1831) II. Mahmut döneminde yapıldı. Yalnızca ( vergi verecek ve askere gidecek olan) erkekler sayıldı. Türkiye Cumhuriyeti’nde ilk nüfus sayımı 1927 yılında, ikincisi 1935 yılında yapılmı ş tır. 1990’ a kadar 5 yılda bir, sonra 10 yılda bir yapılmı ş ancak 1997 yılında seçmen sayısını tespit etmek için bir ara sayım yapılmı ş tır. Son nüfus sayımı 2000’ de yapıldı.  *Ülkemizde yapılan nüfus sayımları ile insan sayısı, nüfus yo ğ unlu ğ u, nüfusun ya ş ve cinsiyet, okuryazarlık, ö ğ renim durumu, i ş durumu, medeni durum, köy ve kentsel durumu tespit edilir.  *Nüfus sayımlarını Devlet İ statistik Enstitüsü (D İ E) yeni ismiyle Türkiye İ statistik Kurumu (TÜ İ K) yapar.  Nüfus Yo ğ unlu ğ u: Bir yerde km²’ ye dü ş en insan sayısıdır.   Nüfus Yo ğ unlu ğ u = Nüfus Miktarı  Yüz Ölçümü  *Türkiye’de en az nüfus artı ş ı 2. Dünya Sava ş ı nedeniyle 1940–1945 arası, en fazla nüfus artı ş ı hayat ş artlarının düzelmesiyle 1955–1960 arası olmu ş tur.

25  *Nüfus Artışının Olumlu Sonuçları  1-Üretim ve vergi gelirleri artar.  2-Mal ve hizmetlere talep artar.  3- İş gücü artar ve ucuzlar, üretim ucuzlar.  4-Yurt savunması kolayla ş ır.  *Nüfus Artışının Olumsuz Sonuçları  1-Ki ş i ba ş ına dü ş en mili gelir azalır.  2-Enflasyon ve i ş sizlik artar.  3-Göç ve çarpık kentle ş me artar.  4-Kaynaklar hızla tükenir.  5-Trafik sorunu ortaya çıkar.  6- İ hracat azalır  7-Anar ş i, terör artar.  8-Altyapı yetersiz kalır.

26  —Türkiye’de Nüfusun Da ğ ılı ş ı-  Yo ğ un Nüfuslu Yerler:  -Marmara Bölgesi (Çatalca- Kocaeli):Nüfusun yo ğ un olma sebepleri tarım, sanayi, ula ş ım, turizm, ticaret  -Kıyı Ege: Nedeni tarım, sanayi, turizm, ticaret  - İ ç Anadolu (Yukarı Sakarya): Nedeni ba ş kentin burada olması, tarım, ticaret, sanayi  -Kıyı Akdeniz: Turizm, sanayi, tarım  -Do ğ u ve Batı Karadeniz Kıyıları: Tarım, sanayi, iklim

27  Seyrek Nüfuslu Yerler:  Do ğ u Anadolu’nun yüksek yerleri, Akdeniz’de Teke ve Ta ş eli Platoları, Ege’de Mente ş e yöresi, Marmara’da Biga Yarımadası, Yıldız Da ğ ları, İ ç Anadolu’da Tuz Gölü ve çevresi, Karadeniz’de Sinop, Bayburt ve Gümü ş hane’ dir.  -Buraların iklimi sert, ula ş ımı zor, da ğ lar fazladır. Madencilik, sanayi, turizm, tarım geli ş memi ş tir. (Bu ş artlardan hepsi bir ş ehirde bulunmayabilir. Mesela Sinop’un iklimi çok güzeldir ancak iç kesimle ba ğ lantısı zordur.)

28  GÖÇ: Ekonomik, toplumsal, siyasi ve do ğ al nedenlerle insanların yer de ğ i ş tirmesine göç denir.

29  İ ç Göç: Ülke içinde yapılan göçlerdir. Buda sürekli ve mevsimlik göç diye ikiye ayrılır.  İ ç Göçün Nedenleri:  1-Kırsal kesimde hızlı nüfus artı ş ı  2-Tarım alanlarının miras yoluyla parçalanması  3-Kırsal kesimde i ş imkanının yetersiz olması  4-Kentlerde ki i ş, sa ğ lık, e ğ itim vs hizmetlerin daha iyi olması  5-Do ğ al afetler  6-Makineli tarım  7-Güvenlik(terör)  8-Kan davaları  İ ç Göçün Sonuçları:  1-Çarpık (plansız) kentle ş me  2-Altyapı sorunları  3-Belediye hizmetlerinin yetersiz kalması  4- İş sizli ğ in artması  5-Hırsızlık ve kapkaç gibi sorunların ya ş anması  6-Çevre kirlili ğ i olu ş ur  7-Trafik ve e ğ itim sorunları olur.  *Ülkemizde iç göçler do ğ udan batıya do ğ ru olur. En çok göç Marmara, Ege ve Akdeniz’e olur. En çok göç veren bölgeler Güneydo ğ u Anadolu, Do ğ u Anadolu ve Karadeniz’dir.

30  Dı ş Göç: Bir ülkeden ba ş ka bir ülkeye yapılan göçlerdir.  Dı ş Göçün Sebepleri:  1- İş bulma  2-Sava ş ve do ğ al afetler  3-Ülkeler arası nüfus de ğ i ş imi  4-Etnik ve kültürel nedenler  5-Turizm faaliyetleri  Sonuçları:  Göç alan ülkelerin nüfusu artar. Kültürel ili ş kiler geli ş ir. Ekonomik ili ş kiler geli ş ir.

31  Beyin Göçü:Bir ülkenin zeki insanlarının ba ş ka ülkelere gitmesi

32  *Türkiye’de Yerle ş meyi Etkileyen Faktörler  İ klim, yeryüzü ş ekilleri, toprak, ekonomik etkenler, ula ş ım, su kaynakları, maden, turizm 

33  YERLE Ş ME  Kırsal Yerle ş me: Nüfusu 10 binden az olan yerlerdir. Kasaba, köy, köyaltı yerle ş meler (mezra, mahalle, ba ğ, yayla, divan)   Kentsel Yerle ş me:  Küçük Ş ehir:  Orta Ş ehir :  Büyük Ş ehir :  Metropol : ‘den çok  Ekonomik özelliklerine göre de bölümlere ayrılır. Tarım ş ehri, turizm ş ehri, kültür ş ehri, vs. 

34  DEVLET – VATANDA Ş ELELE  Anayasa 2. Madde: Türkiye Cumhuriyeti toplumun huzuru, milli dayanı ş ma ve adalet anlayı ş ı içinde, insan haklarına saygılı, Atatürk milliyetçili ğ ine ba ğ lı, ba ş langıçta belirtilen temek ilkelere dayanan, demokratik, laik ve SOSYAL bir hukuk devletidir.   Madde 42: Kimse e ğ itim-ö ğ retim hakkından yoksun bırakılamaz.  İ lkö ğ retim, kız ve erkek bütün vatanda ş lar için parasız ve zorunludur.

35  Madde 49: Çalı ş ma herkesin hakkı ve ödevidir. Ülkemizde ki sosyal güvenlik kurumları Emekli Sandı ğ ı (memurlar için), SSK (özeldeki i ş çiler için), Ba ğ -Kur (esnaf ve sanatkâr ve ba ğ ımsız çalı ş anlar için).   Madde 23: Yerle ş me ve Seyahat Özgürlü ğ ü.  Herkes yerle ş me ve seyahat özgürlü ğ üne sahiptir. Bu haklar suç i ş lemesini önlemek, sosyal ve ekonomik geli ş meyi sa ğ lamak, düzenli kentle ş meyi sa ğ lamak amacıyla sınırlandırılabilir

36  3.ÜN İ TE: TÜRK TAR İ H İ NDE YOLCULUK  KAZANIMLAR:  Türkiye Selçuklular döneminde Türklerin siyasal mücadeleleri ve kültürel faaliyetlerin Anadolu’nun Türkle ş mesine katkısı.  Kanıtlara dayanarak Osmanlı Devleti’nin siyasi güç olarak ortaya çıkı ş ını etkileyen faktörler.  Osmanlı’da deniz ve ticaret  “ ho ş görü ve birlikte ya ş ama.  Türk kültür ve sanatındaki de ğ i ş im.  Osmanlı-Avrupa arasındaki kültür,sanat ve estetik anlayı ş ındaki etkile ş im ve de ğ i ş im.  Seyahatnamelerden Türk kültürüne ait izler çıkarma.  Islahat hareketleri sonucu toplumsal ve ekonomik de ğ i ş im hakkında çıkarımda bulunma.  B İ L İ NMES İ GEREKEN KAVRAMLAR:  1.Fetih 2.Gaza 3. İ skan 4.Siyasi güç

37  ANADOLU, ANAYURT  Anadolu ya Türk Akınları:  İ lk Türk akınları 4.yy. da Avrupa Hunları, 6.yy. da Sabar Türkleri tarafından yapıldı. Ancak bu akınlar yurt edinme amacını ta ş ımıyordu. Yurt edinmek amacıyla ilk akınları 1015 yılında ça ğ rı bey yaptı.  Türklerin Anadolu’ya aileleri ile birlikte gelmeleri yerle ş mek amacıyla geldiklerinin bir göstergesidir.  #Pasinler (Hasankale) Sava ş ı (1048)  SEBEP:5.000 ki ş ilik bir Selçuklu ordusunun Bizans tarafından pusuya dü ş ürülmesi.  ÖNEM İ : Bizans ile B.Selçuklu Devleti arasında yapılan ilk büyük sava ş tır.  SONUÇ: Türklerin batıya (Anadolu)ilerlemesi kolayla ş tı.

38  #Malazgirt Sava ş ı: 26 A Ğ USTOS 1071  SEBEP: Bizans ın Türkleri durdurmak ve Anadolu dan atmak istemesi.  SONUÇLAR: 1 Türkiye tarihi ba ş ladı. 2 Anadolu nun kapıları açıldı. 3 Haçlı seferlerine sebep oldu. 4 Anadolu Selçuklu, Osmanlı ve Türkiye Cumhuriyetinin temelleri atıldı.

39  Anadolu ya Yapılan İ lk Türk Akınlarının Amacı  Anadolu yu tanımak  Alınması güç olan kaleleri yıpratmak  Gelecekteki yerle ş menin nasıl olaca ğ ını kararla ş tırmak

40   Anadolu da Kurulan İ lk Türk Devletleri  Anadolu’ da farklı Türk devletlerinin kurulmasının sebepleri  Farklı Türk boyları gelmi ş tir.  Büyük Selçuklu Devleti’ nde komutanlara fethettikleri yerler verilirdi. Bu durum fetihleri hızlandırırken parçalanmayı da hızlandırmı ş tır.  Danı ş mendliler: Danı ş mend Gazi Tarafından Tokat, Niksar, Sivas, Amasya, Çorum, Yozgat ve Malatya civarında kurulmu ş tur.  Saltuklular: Ebul Kasım tarafından Erzurum ve civarında kurulmu ş tur.  Mengücekliler: Mengücek Gazi tarafından Erzurum ve çevresin de kurulmu ş tur.  Artuklular: Artuk Bey in o ğ ulları tarafından Do ğ u ve G.Do ğ u Anadolu çevresinde kuruldu.  Çaka Beyli ğ i:Çaka Bey tarafından İ zmir ve çevresinde kuruldu. Denizcilikte ilerlediler. Çaka Bey’ in öldürülmesi Türk denizcili ğ ine vurulan ilk darbedir. 

41  Bu Devletlerin Önemi:  Anadolu nun fethine yardımcı oldular  Yaptıkları eserlerle Anadolu yu bayındır hale getirdiler  Anadolu nun Türkle ş mesine yardımcı oldular  Anadolu’da ilk medreseyi Dani ş mendliler Niksar’da (Ya ğ ıbasan) açtılar.Artukluların Diyarbakır’da yaptı ğ ı Malabadi Köprüsü dünyanın en büyük ta ş kemerli köprüsüdür.Divri ğ i’deki Ulu Camii ve Darü şş ifa UNESCO tarafından dünya mirası listesine alınmı ş tır.

42  ANADOLU SELÇUKLU DEVLET İ ( O8)  Kurulu ş Dönemi:  1.Süleyman Ş ah: ( ) İ znik i alarak ba ş kent yaptı.1077 de B.Selçuklu Sultanı Melik Ş ah Süleyman Ş ah a Hükümdarlık unvanı verdi. Halep i almak isteyince Tutu ş a yenildi ve öldü.   2. Kılıç Arslan: ( )  Melik Ş ah Süleyman Ş ah ın çocuklarını yanına aldı. Melik Ş ah ölünce serbest kalan Kılıç Arslan Anadolu Selçuklu Devleti nin ba ş ına geçti. Bu yüzden A.Selçuklu tahtı 6 yıl bo ş kaldı. Malatya ku ş atması 1. Haçlı Seferi yüzünden ba ş arısız oldu.  Haçlılar İ znik i Aldı ğ ından Konya ba ş kent yapıldı. Suriye de Emir Çavlı ile yaptı ğ ı sava ş ta yenildi ve öldü. Çocukları yine B.Selçuklu Sultanı tarafından esir alındı.

43   3.1.Mesut: ( )  Anadolu tahtı 9 yıl bo ş kaldıktan sonra 1.Mesut Sultan oldu. Döneminin en önemli olayı 2. haçlı seferidir.  2.Kılıç Arslan ( )  Danı ş mendliler e son verdi.Anadolu Selçuklularda ilk gümü ş parayı bastırdı. Ülkeyi 11 o ğ lu arasında payla ş tırması en büyük hatasıdır.

44  #Miryokefalon Sava ş ı (1176)  SEBEP: Bizans ın Anadolu yu Türkler den geri almak istemesi.  SONUÇLAR:  1. Bizans ın Anadolu yu alma umudu kalmadı.  2.Malazgirt Anadolu nun kapılarını açmı ş, Miryokefalon ise Anadolu nun sonsuza kadar Türk yurdu oldu ğ unu ispatlamı ş tır.  3.Bizans savunmada kaldı.  4.Avrupalılar Anadolu ya Türkiye adını verdiler.

45  Yükselme Dönemi  1. 1.Gıyasettin Keyhüsrev: ( )  A ğ abeyine yenilerek Bizans a sı ğ ındı.  2.Rüknettin Süleyman Ş ah: ( )  Saltuklular ı yıktı.

46 • Gıyasettin Keyhüsrev ( )  Antalya yı aldı. Venediklilerle bir ticaret antla ş ması yaptı.  #Haçlı Seferleriyle canlanan Akdeniz ticaretinden yararlanmak isteyen A.Selçukluları ticaret yollarının ve liman ş ehirlerinin ele geçirilmesine önem verdiler.  Antalya önemli bir ticaret merkezi oldu. Bir tersane yapıldı. Samsun u alarak kapanmı ş olan Karadeniz ticaret yolunu açtı.  4. İ zzettin Keykavus: ( )  Sinop u alarak önemli bir ticaret merkezi haline getirdi. Trabzon Rum İ mparatorlu ğ unu vergiye ba ğ ladı. Anadolu yu Uluslararası bir ticaret merkezi haline getirdi.

47  5.Alaaddin Keykubat ( ):  A.Selçuklu Devleti en parlak dönemini ya ş adı. Alanya yı alarak bir tersane yaptırdı.  #Yassı Çemen Sava ş ı (1230)  Harzem ş ahların Ahlât a saldırması üzerine ba ş layan sava ş ı A. Keykubat kazandı ve Harzem ş ahlar yıkıldı.  —Kırım a bir sefer yaparak Karadeniz ticaret yoluna hakim oldu.

48  #MO Ğ OLLARA KAR Ş I ALDI Ğ I SAVUNMA TEDB İ RLER İ :  a.Elçi ve hediyeler göndererek iyi geçindi.  b.Harzem Ş ah ve Eyyubilerle ittifak yaptı.  c.Sivas, Erzurum ve Konya nın etrafına sur yaptı.  d.Ahlat ı aldı.  e.Do ğ udaki Kalelerini tamir ettirerek en seçme askerlerini yerle ş tirdi.

49  Anadolu Selçuklu Devletinin Yıkılı ş ı  #Baba i. İ syanı(1240):  SEBEPLER İ :1.Devletin kötü yönetilmesi. 2.Asya dan gelenlerin do ğ u ve güney do ğ u da birikmesi.  SONUÇLAR:1.Bu olay Mo ğ ollara cesaret verdi. 2.Bu olay A.Selçuklu Devletinin eski gücünde olmadı ğ ını gösterdi.

50  #Köseda ğ Sava ş ı (1243)  SEBEP: Baba i. İ syanının Mo ğ ollara cesaret vermesi.  SONUÇLAR:1. A.Selçuklu Devleti Mo ğ olların Egemenli ğ i altına girdi. 2. A. Selçuklu Devleti da ğ ılma dönemine girdi. 3. Anadolu tahrip oldu.4. Birçok beylik kuruldu.   #Anadolu ça ğ rılan Memluk Sultanı Baybars kendisini ça ğ ıranları ortada görünmemesi üzerine geri döndü.  #1308 de 2. Mesut un ölümüyle A.Selçuklu Devleti Yıkıldı.

51  Anadolu Selçuklu Beylikleri  1.OSMANLILAR: Sö ğ üt ve Domaniç te Osman bey tarafından kuruldu. O ğ uzların Kayı boyundandır. En çok karaman o ğ ulları ile u ğ ra ş tılar.  2.KARAMAN O Ğ ULLARI: Konya, Karaman civarında Mehmet bey kurdu. Mehmet Türkçe yi resmi dil ilan etti.(1277)  3.GERM İ YANO Ğ ULLARI: Kütahya civarında kuruldular. Kütahya, Simav, Emet ve Tav ş anlı yı Osmanlılara çeyiz olarak verdiler.  4.KARES İ O Ğ ULLARI: Karesi bey tarafından Balıkesir ve Çanakkale de kuruldu. Osmanlıların (Orhan Bey) ele geçirdi ğ i ilk beyliktir. Bu beyli ğ in alınmasıyla Osmanlılar denizcili ğ e ba ş ladılar.  5.HAM İ TO Ğ ULLARI: Isparta, Yalvaç, E ğ irdir, Ak ş ehir ve Bey ş ehir i 80 bin altın kar ş ılı ğ ı Osmanlılara sattılar.  6.MENTE Ş EO Ğ ULLARI: Mu ğ la ve civarında kuruldu.  7.CANDARO Ğ ULLARI: Kastamonu ve Sinop ta kuruldu.  8.AYDINO Ğ ULLARI: Birgi, Selçuk ve Tire de kuruldu.  9.DULKAD İ RO Ğ ULLRI: Mara ş ta kuruldu.  10.SARUHANO Ğ ULLARI: Manisa ve Civarında kuruldu.  11.ERATNA: Erzurum, Erzincan ve Sivas civarında kuruldu.

52  Sosyal ve Ekonomik Hayat  Halk ş ehirli, köylü ve göçebe olmak üzere 3 gruba ayrılır.  #Ahi Te ş kilatı: Esnaf arasındaki dayanı ş mayı sa ğ lar, tecrübeli eleman yeti ş mesine ve kalitenin yükselmesini sa ğ lardı.  #Devlet ticareti geli ş tirmek için han, kervansaray yaptırdı. Tüccarların can ve mal güvenli ğ ini sa ğ ladı.(Sigorta ) Liman ş ehirleri alınarak tersane yaptırıldı. Venedik, Kıbrıslı tüccarlarla ticaret anla ş maları yapıldı.

53  Toprak Yönetimi: Topraklar devlet malı sayılır ve 4 e ayrılırdı.  a.Has Arazi: Geliri hükümdara ait. Topraklardır.  b. İ kta Arazi: Geliri asker ve devlet memurlarına, maa ş, hizmet kar ş ılı ğ ı verilen topraklardır.  c. Mülk Arazi: Ba ş arılı devlet adamlarına verilen topraklardır.  d. Vakıf Arazi: Geliri hayır kurumları için ayrılan topraklardır. 

54  #Yazılı Dil ve Edebiyat#  A.Selçuklularda resmi edebiyat dili Farsça, bilim dili Arapça, halk dili Türkçe idi. Beylikler Türkçe konu ş urlardı. Karamano ğ lu Mehmet Bey Türkçe yi resmi dil ilan etmi ş tir. (13 Mayıs 1277)  #Mevlana Celaleddin Rumi, Hacı Bekta ş i Veli, Yunus Emre sevgi ve ho ş görü konularını i ş leyen dü ş ünürlerdir.

55   HAÇLI SEFERLER İ  a.Dini Nedenler:  —Kudüsü almak  —Papa nın gücünü artırmak istemesi  —Kluni tarikatının çalı ş maları  b.Ekonomik Nedenler:  —Avrupa nın yoksul, Müslüman ülkelerin zengin olması  —Do ğ u ticaret yollarının Müslümanların elinde olması.

56  c.Siyasi Nedenler:  —Türk akınlarını durduramayan Bizans ın yardım istemesi.  d.Sosyal Nedenler:  —Derebey ve ş ovalyelerin serüven arzusu.   1. Haçlı Seferi (1096–1099)  Kudüs’ü almak için harekete geçtiler ve aldılar.  2.Haçlı Seferi (1147–1149)  Musul Atabeyi Zengi’nin Urfa yı alması. Ba ş arısız oldular.  3.Haçlı Seferi (1189–1192)  Selahattin Eyyubi nin Kudüs ü alması üzerine yapılan sefer. Ba ş arısız oldu.  4.Haçlı Seferi (1202–1204)  Kudüs ü almak için harekete geçtiler ama İ stanbul u aldılar. İ znik ve Trabzon da birer Rum devleti kuruldu. 

57  SONUÇLAR  a.Dini Sonuçlar:  —Kilise ve din adamlarına duyulan güven azaldı.  —Skolâstik dü ş ünce zayıfladı.  b.Sosyal Sonuçlar:  —Burjuva sınıfı önem kazandı.  c.Ekonomik Sonucu:  —Akdeniz ticareti canlandı. Akdeniz limanları(Cenova, Venedik, Marsilya) önem kazandı.  d.Siyasal Sonucu:  —Derebeylikler zayıflarken Krallık güçlendi.  e.Bilimsel sonuçlar:  —Avrupalılar kâ ğ ıt, barut, matbaa ve pusulayı Müslümanlardan ö ğ rendi.  f.Türk İ slam Dünyası Üzerindeki Sonuçları  —Anadolu, Filistin, Suriye tahrip oldu.  —Türklerin batıya ilerleyi ş i gecikti.  —Türklerin İ slam Dünyası üzerindeki önemi arttı.  #Kâ ğ ıt ve matbaa Rönesans a, barut derebeyliklerin yıkılmasına, pusula ise co ğ rafi ke ş iflerin yapılmasına zemin hazırladı

58  KURULU Ş (OSMANLI DEVLET İ )   =KURULU Ş =Osmanlılar O ğ uzların Bozok kolunun Kayı boyuna mensupturlar. Artuklular ile birlikte Anadolu’ya gelmi ş lerdir.  Mo ğ ol baskısı sonucunda bir çok Türk boyu gibi Kayı boyuda Anadolu’ya geldi. Ba ş larında bulunan Süleyman Ş ah Fırat Irma ğ ı’ndan geçerken bo ğ ulmu ş, yerine o ğ lu Ertu ğ rul Gazi geçmi ş tir tarihinde yapılan Yassı Çimen Sava ş ı’nda A.Selçuklu Devleti’ni desteklemi ş ler, bu yardımları kar ş ılı ğ ında A.Keykubat Ankara Karacada ğ yöresini yurt olarak Kayı boyuna vermi ş tir.  Daha sonra Ertu ğ rul Gazi Sö ğ üt ve Domaniç’i aldı. Ba ş arılı hizmetlerinden dolayı Kayı boyuna Batı Uç beyli ğ i verildi. Osmanlılar önce A.Selçuklu Devleti’ne, sonra İ lhanlı Devleti’ne en son olarak da Çobano ğ ulları’na ba ğ landılar.  Ertu ğ rul Gazi’nin ölümünden sonra beyli ğ in ba ş ına devlet adamlarının iste ğ iyle ş ehzadelerin en küçü ğ ü Osman Bey ( 1281) geçti. Kendisini yeterince güçlü hisseden Osman Bey 1299 yılında ba ğ ımsızlı ğ ını ilan etti.

59  =OSMANLILARIN İ MPARATORLUK HAL İ NE GELME SEBEPLER İ =  1 - Bizans sınırında kurulması.  2 - Di ğ er beylikler tarafından rahatsız edilmemesi.  3 - Balkanlarda güçlü bir devletin olmaması.  4 - Türkmen göçleri.  5 - İ ktidarın tek elde toplanması.  6 - Di ğ er beyliklerden katılımın olması.  7 - Osman devlet adamlarının iyi yöneticiler olması.  8 - Beylik topraklarının tarım ve hayvancılı ğ a uygun olması.  9 - Yerle ş me (iskan) politikası.  10- Ho ş görü ve adalet.

60  =BALKANLARIN DURUMU=  Bizans iyice zayıflamı ş tı.Taht kavgaları eksik olmuyordu.Tekfur denilen valiler merkezi dinlemiyorlardı.Köylü üzerindeki vergi ve angaryaları sürekli artırıyorlardı.Pek çok Bizans ş ehri adaletli Osmanlı yönetimini kabule hazırdı.Bizans ordu ve donanması ülkeyi koruyacak güçte olmadı ğ ından Osmanlı ilerleyi ş i kolayla ş mı ş tır.Balkanlarda güçlü bir devlet bulunmuyordu.Feodal beylikler ve devletçikler birbirleriyle sava ş ıyorlardı.Batıdan Macar,güneyden ise Venedik baskısı vardı.Macar ve Venedikliler Katolik,Balkanlar ise Ortodoks idi.Mezhep farklılıkları nedeniyle aralarında birlik yoktu.Bu da Osmanlı ilerleyi ş ini kolayla ş tırmı ş tı

61  =OSMAN BEY= ( 1281 – )  A.Selçuklu Devleti’nin zayıflaması İ lhanlılar’ın da batıda etkili olamaması üzerine Osman Bey 1299 da ba ğ ımsızlı ğ ını ilan etti.Karacahisar’ı alarak ba ş kent yaptı.Bilecik, İ negöl,Yarhisar’ı aldı.Bilecik’teki demir madeni Osmanlılara ekonomik yarar sa ğ ladı. İ znik ku ş atıldıysa da alınamadı.

62  =KOYUNH İ SAR SAVA Ş I= 1302  Osman Bey’i ciddi bir tehlike olarak gören Bizans tekfurları birle ş erek sava ş açtılar.Bu ilk Osmanlı-Bizans sava ş ını Osmanlılar kazandı. İ znik, İ zmit ve Bursa’nın yolu açıldı.Osman Bey Bursa’yı ku ş attı.Ancak Bursa’yı Orhan Bey aldı.Osman Bey ilk Osmanlı parasını bastırmı ş tır.

63  =ORHAN BEY= (1326 – 1362 )  Bursa alınarak ba ş kent yapıldı.  =PALEKANON (MALTEPE)SAVA Ş I=1329  Türk akınları durdurmak isteyen sava ş açtı.Osmanlılar yendi.Osmanlılar önce İ znik’i sonra İ zmit’i aldılar.Böylece Kocaeli yarımadası Osmanlılar’ın eline geçti

64  =KARES İ O Ğ ULLARININ ALINMASI=(1345)  Karesi Beyli ğ i’nin alınması Anadolu Türk Birli ğ i’nin kurulması yolunda atılmı ş ilk adımdır.Karesi donanması,devlet ve bilim adamları (Hacı İ lbeyi,Evrenus,Ece Halil,Fazıl Bey)Osmanlılara katıldı.Osmanlılar denizcili ğ e ba ş ladı ve Rumeli’ye geçi ş kolayla ş tı

65  =RUMEL İ YE GEÇ İŞ =1353  Bizans imparatorlu ğ u Kantakuzen ba ş ı sıkı ş tıkça Orhan Bey’den yardım istiyordu.Dostlu ğ u peki ş tirmek için kızını Orhan Bey’e verdi.Bulgar ve Sırp saldırılarını durduramayan Bizans Orhan Bey’den yardım istedi.Bu yardımlara kar ş ılık Çimpe kalesini verdi.Osmanlılar dönü ş de bu kaleye asker bıraktılar.Bu olay Rumeli’ye yerle ş menin ba ş langıcı sayılır.Osmanlılar Rumeli ‘yi Türk yurdu haline getirmek amacıyla fethettikleri yerlere Anadolu’dan getirdikleri Türkleri yerle ş tirdiler.Tarihçiler Orhan Bey’i Osmanlı Devleti’nin gerçek korucusu olarak kabul ederler.Divan te ş kilatı,Yaya ve Müsellem ocakları,ilk vezirlik sistemi,ilk medrese( İ znik)kuruldu.

66  = I.MURAT=( 1362 – 1389 )  İ lk kez sultan ünvanını kullandı.Orhan bey devletin,I Murat ise İ mparatorlu ğ un temelini attı  -Sazlı dere(1363) sava ş ıyla Edirne alındı ve ba ş kent yapıldı.  -SIRPSINDI Ğ I SAVA Ş I(1364)Haçlıların Türkleri Rumeli’den atmak için açtıkları sava ş ı Osmanlılar kazandı.(Osmanlı’ya kar ş ı düzenlenen ilk haçlı sava ş ıdır.)Bu sava ş ın kazanılmasıyla Rumeli’de Osmanlı ilerleyi ş i hızlandı.  =ANADOLU OLAYLARI=  Karaman o ğ lu Ali Bey’in I.Murat’ın kızını almasından sonra Germiyano ğ lu Süleyman Bey’de Karamano ğ ullarına kar ş ı güçlene bilmek için kızını Y.Bayezit’e verdi.Çeyiz olarak da,Kütahya,Tav ş anlı,Simav,Emet’i verdi.Hamito ğ ullarından altın kar ş ılı ğ ı İ sparta,Ak ş ehir,Bey ş ehir,Seydi ş ehir ve Yalvaç alındı. 

67  I.KOSOVA SAVA Ş I : 1389  Türklerin Balkanlarda hızla ilerlemesi üzerine Haçlılar harekete geçtiler.Yapılan sava ş ı Türkler kazandı.I.Murat sava ş alanında öldürüldü.Bu sava ş Türklerin Balkanlara yerle ş mesini sa ğ ladı.Türkler ilk kez bu sava ş da top kullandılar.I.Murat dev ş irmelerden Acemi O ğ lanları ve Yeniçeri Ocaklarını kurdu.

68  YILDIRIM BAYEZ İ T (1389 – 1402)  Y. Bayezit Anadolu’da alınmayan Türk Beyli ğ i bırakmayarak Anadolu Türk Birli ğ ini sa ğ ladı.1396 da Anadolu Hisarı’nı yaptırarak İ stanbul’u ku ş attı. Ancak Haçlılar ‘ın Ni ğ bolu’ ya gelmeleri üzerine ku ş atma kaldırıldı.1401 de yapılan ku ş atma Timur’un Anadolu’ya gelmesi üzerine ba ş arısız oldu.

69  N İĞ BOLU SAVA Ş I (1396)  İ stanbul ku ş atması üzerine harekete geçen Haçlılar ba ş arısız oldular.Sonunda bol miktarda ganimet alındı.Bayezit’in beylikler üzerindeki etkisi arttı.  ANKARA SAVA Ş I : 28 TEMMUZ 1402  Gerçek sebep:Timur kendini Cengiz Han’a benzetiyordu.Çin’i alırsa Cengiz Han’dan daha büyük olacaktı.Çin’e yapaca ğ ı sefer sırasında batısında Osmanlı gibi güçlü bir devletin olmasını istemiyordu.

70   Bahane sebepler:  1-Timur’un Sivas’ı yakıp yıkması.  2-Timur’dan. kaçan Ahmet Celayir ve Kara Yusuf’un Bayezit’e sı ğ ınması, Timur’un bunları geri istemesi.  3-Anadolu beylerinden bazılarının Timur’dan yardım istemeleri.  4-Timur’un Osmanlı ş ehzadelerinden birini rehin olarak istemesi.  5-Timur’un adına para bastırılmasını, hutbe okutulmasını istemesi.  6-Mektuplarla iki hükümdarın birbirini tahrik etmesi.

71  Sonuçları:  Balkanlarda az da olsa toprak kaybedildi  Bizans’ın ömrü 50 yıl uzadı  3-Osmanlıda Fetret Devri ba ş ladı  4-Karesi ve E ş ref o ğ ulları hariç beylikler yeniden kurularak Türk siyasi birli ğ i bozuldu  5-Timur Anadolu’da bir çok ş ehri tahrip etti.  6-Timur’un çekilmesinden sonra güçlenen Akkoyunlu ve Kara koyunlular Osmanlıları tehdit ettiler.

72  FETRET DEVR İ 1402 – 1413  Y.Bayezit’in çocukları arasında (Mehmet, İ sa,Musa,Süleyman,Mustafa)11 yıl süren taht kavgaları dönemine Fetret(bunalım)devri denir.Ankara Sava ş ı ile ba ş lar Çelebi Mehmet’in padi ş ah olması ile sona erer.  I.(ÇELEB İ )MEHMET 1413 – 1421  Osmanlı Devleti’nin ikinci kurucusu sayılır. Venedik ile ilk deniz sava ş ı kaybedildi.1419’da Düzmece Mustafa isyanı bastırıldı. Düzmece Mustafa Bizas’a sı ğ ındı.1420’de Ş eyh Bedrettin isyanı bastırıldı.

73  II. MURAT 1421 – 1451  II. Murat’ın ba ş a geçmesiyle Bizans Düzmece Mustafa’yı serbest bıraktı.D.Mustafa yenildi ve öldürüldü.Düzmece Mustafa olayı nedeniyle kızan II.Murat İ stanbul’u ku ş attı.Bizans bu tehlikeden kurtulmak için II.Murat’ın karde ş i küçük Mustafa’yı (8 ya ş ında) isyan ettirdi.Karaman ve Germiyan beylikleri‘de Mustafa’yı destekleyince II.Murat İ stanbul ku ş atmasını kaldırdı ve karde ş ini öldürttü.1440 yılında ki Belgrat ku ş atması haçlıların tüfek kullanması nedeniyle ba ş arısız oldu.

74  ED İ RNE – SEGED İ N ANT  Batı’da üst üste yenilgiler alan II.Murat do ğ uda Karamano ğ ullarının saldırıya geçmesi üzerine haçlılar ile barı ş yaptı.Tahtı o ğ lu II.Mehmet’e (Fatih)bıraktı.  VARNA SAVA Ş I : 10 KASIM 1444  II.Murat’ın tahtı 13 ya ş ında ki II.Mehmet’e bırakmasını fırsat bilen Haçlılar saldırıya geçtiler.Tekrar devletin ba ş ına geçen II.Murat haçlıları yendi.Bu zaferle Bizans’ın kaderi çizildi.Çünkü yardım ümidi kalmadı.

75  II.KOSOVA SAVA Ş I : 17 – 20 EK İ M 1448  II. Murat’ın tekrar tahttan ayrılmasını fırsat bilen Macarlar yeni bir Haçlı ordusu hazırladı. Sava ş ı Osmanlılar kazandı.  Sonuçlar:  1 - Haçlı seferleri 1699’a kadar sona erdi.  2 - İ stanbul’un alınması yolu açıldı.  3 - Türkler Balkanlara kesin olarak yerle ş ti.  4 - Avrupa savunmaya, Osmanlılar hücuma geçtiler.  5 - Avrupa’nın Türkleri Balkanlardan atma umutları kalmadı. II. Murat’ın ölümüyle 19 ya ş ındaki o ğ lu II. Mehmet padi ş ah oldu. II. Mehmet ile birlikte Osmanlı Devleti imparatorluk oldu.

76  OSMANLI ORDU TE Ş K İ LATI  ORDU VE DONANMA  Osmanlı ordusu kara ve deniz kuvvetleri olmak üzere ikiye ayrılırdı. Kara ordusu; Kapıkulu askerleri, Eya­let askerleri ve yardımcı kuvvetler olmak üzere üçe ayrılırdı,

77  ORDU VE DONANMA   Kapıkulu Askerleri   Kapıkulu Süvarileri- Kapıkulu Piyadeleri   Sipahi Acemio ğ lanları  Silahtar Yeniçeriler  Sa ğ Garipler Topçular  Sol Garipler Top Arabacıları  Sa ğ Ulufeciler Humbaracılar  Sol Ulufeciler La ğ ımcılar  Sakalar  Cebeciler

78   EYALET ASKERLER İ   Tımarlı Sipahiler  . YARDIMCI KUVVETLER  1. Azaplar  2. Yaya ve Müsellemler  3. Gönüllüler  4. Derbent  5. Ba ğ lı beyliklerin ve özel yönetimli eya­letlerin gönderdikleri ordular  6. Akıncılar 

79  A. KAPIKULU (MERKEZ ORDUSU) ASKERLER İ  I. Murat zamanında sava ş esiri çocukların asker ola­rak yeti ş tirilmesi amacıyla kuruldu. Kapıkulu ordusu piyadeler ve süvariler olmak üzere ikiye ayrılıyordu.

80  1. Kapıkulu Piyadeleri  a) Acemi Oca ğ ı : Dev ş irilen çocukların getirildi ğ i ilk ocaktır. Burada ilk askeri e ğ itim verilirdi. Acemi Oca ğ ında e ğ itimlerini tamamlayan dev ş irmelerin bir kısmı enderuna gönderilirken bir kısmı da di­ ğ er Kapıkulu Ocaklarına gönderilirlerdi.  b) Yeniçeri Oca ğ ı : I. Murat zamanında kurulmu ş ­tur. Osmanlı ordusunun yaya (Piyade) askerleri­dir. Komutanlarına Yeniçeri A ğ ası denilirdi. Ye­niçeriler barı ş zamanında Divanın koruyucu­lu ğ unu ve İ stanbul'un güvenli ğ ini sa ğ larlardı.  c) Cebeci Oca ğ ı : Yeniçerilerin silahlarını yapan, tamir eden ve saklayan ocaktı.  d) Topçu Oca ğ ı : Orduya ait topların yapımı, bakı­mı ve sava ş larda kullanılması ile görevli ocaktı.  e) Top Arabacılar Oca ğ ı : Topların sefer sırasında ta ş ınmasıyla görevli idi.  f) La ğ ımcı Oca ğ ı: Kale ku ş atmalarında tünel ka­zarak surların altına patlayıcılar koyan ve patla­tan ocaktır.  g) Humbaracı Oca ğ ı : Dinamit, bomba, havan topu yapan ve kullanan ocaktır.  h) Saka Oca ğ ı : Ordunun su ihtiyacını kar ş ılayan ocaktır.

81  2. Kapıkulu Süvarileri  Saray etrafında bulunan atlı askerlerdir. Sava ş ta hükümdarın sa ğ ında ve solunda yer alarak padi­ ş ahı, ordunun a ğ ırlıklarını ve hazineyi korurlardı.  Sipahi, Silahtar, Sa ğ Garipler, Sol Garipler, Sa ğ Ulufeciler, Sol Ulufeciler

82  B. EYALET ASKERLER İ  1. Tımarlı Sipahiler  Dirlik arazi sahipleri (has, zeamet ve tımar) tarafından yeti ş tirilen askerlerdir. Tamamı atlı askerlerdir. Bunlar maa ş almazlar, geçimlerini dirliklerden sa ğ larlardı. Osmanlı ordusunun asıl gücünü olu ş tururlardı.Bu sistem sayesinde ordu için para harcanmaz, üretim aksamaz ve daima hazır bir ordu bulunmu ş olurdu. II. Mahmut zamanında tımarlara son verilince Tımarlı Si­pahiler de ortadan kalktı.

83  C. YARDIMCI KUVVETLER  1. Azaplar  Orduya sefer sırasında yol açarlar ve köprü kurarlardı.  2. Yaya ve Müsellemler  Orhan Bey zamanında kurulan ilk daimi ordudur. Ka­pıkulu ordusu kurulunca geri hizmetlere verildi.  3. Gönüllüler  Eli silah tutan Müslüman ve Hıristiyanların kendi is­tekleri ile sava ş a katılmaları ile olu ş an birliklerdi.  4. Derbentçiler  Önemli yollar üzerindeki geçitleri koruyan askerlerdir.  5. Ba ğ lı beyliklerin ve özel yönetimli eya­letlerin gönderdikleri ordular  6. Akıncılar  Osmanlı Devleti'nin Hıristiyan ülkelerle olan sınırlarda­ki eyaletlerde bulunurlardı. Dü ş man ülkelerine akınlar yaparak askeri hedefleri tahrip ederler, dü ş man kuv­vetleri hakkında bilgi toplarlardı.

84  D. DONANMA  • Orhan Bey döneminde ele geçirilen Karesio ğ ulları Beyli ğ i'ne ait donanma Osmanlı donan­masının temelini olu ş turur.  • Kurulu ş Dönemi'nde istenen güce ula ş amayan Osmanlı donanması, Fatih zamanında Venedik ve Cenevizlilerle mücadele edecek bir güce ula ş mı ş tır. Yükselme Dönemi'nde Karadeniz ve Akdeniz Osmanlı hakimiyetine alınmı ş tır.  • Kanuni'den sonra donanmaya verilen önem azaldı ğ ı için Osmanlı donanması giderek gücünü yitirdi. Buna ra ğ men Sultan Abdülaziz'in gayretleri ile ( ) Osmanlı donanması dünyanın üçüncü büyük donanması haline gelmi ş tir.  • Donanma ba ş komutanına Kaptan-ı Derya veya Kaptan Pa ş a denilirdi. Donanma komutanına Reis, deniz askerlerine de Levent adı verilirdi.

85  OSMANLI KÜLTÜR VE MEDEN İ YET İ   Merkez Yönetimi=  İ lk ba ş kent Bilecik, daha sonra İ znik, Bursa, Edirne ve İ stanbul olmu ş tur.  Padi ş ah=  Osmanlı Devleti merkeziyetçi ve mutlak otoriteye dayalı bir yönetim anlayı ş ı ile yönetiliyordu. Devletin ba ş ında Osmanlı hanedanından gelen Padi ş ah bulunuyordu.

86  • Egemenlik Allah adına padi ş aha aitti. Bu nedenle bütün yetkiler padi ş ahta toplanmı ş tır. Padi ş ahlar, Bey, Gazi, Hünkar, Hüdavendigar ve Sultan gibi unvanlar kullanmı ş lardır.  • Padi ş ahlar, hükümdarlık alameti olarak kendi adlarına hutbe okutup, para bastırmı ş lardır.  • Padi ş ah adayı ş ehzadeler, yeti ş meleri için san­ caklara gönderilirlerdi. Buna "Sanca ğ a Çıkma" denilirdi. Devlet yönetiminde tecrübe kazanmala­rı için gittikleri sancaklarda yanlarına "Lala" adı verilen tecrübeli devlet adamları verilirdi.  • I. Ahmet 1603 yılında bu uygulamayı kaldırarak "Kafes Usulü"nü getirdi. Bu tarihten itibaren ş ehzadeler sarayda yeti ş tirilmeye ba ş lanıldı.

87  • I. Ahmet devrine kadar Osmanlı Devleti'nde pa­di ş ah öldü ğ ü zaman yerine kimin geçece ğ i belir­lenmemi ş ti. Her ş ehzadenin padi ş ah olma hakkı bulundu ğ undan bu durum ş ehzadeler arasında taht kavgalarının çıkmasına neden olmu ş tur.  • I. Ahmet 1603'te Ekber ve Er ş ed (büyük ve akıl­lı) olanın tahta geçmesi kuralını getirdi. Böylece taht kavgaları ve karde ş katliamı önlendi.  • Yavuz Sultan Selim'in Mısır Seferi (1517) ile Osmanlı padi ş ahları aynı zamanda halife oldu­lar.  • Padi ş ahın yetkileri ilk kez ayanlar kar ş ısında Sened-i İ ttifak ile kısıtlandı. Tanzimat Fermanı  ile Osmanlı Devleti'nde hukuk devleti anlayı ş ı yerle ş meye ba ş ladı.  • 1876 Kanun-u Esasi ile anayasalı yönetime geçildi.

88  Divan-ı Hümayun  • Divan, devlet i ş lerinin görü ş ülerek karara ba ğ ­landı ğ ı en yüksek kuruldu. Divan te ş kilatı Orhan Bey zamanında kurulmu ş tur. II. Mahmut yaptı ğ ı ıslahatlar sırasında Divanı kaldırarak yerine Ba­kanlar Kurulu'nu kurmu ş tur.  • Divan, padi ş ah için danı ş ma meclisi niteli ğ inde­dir. Divanın iki özelli ğ i vardır, hem yönetim kuru­mudur hem de en yüksek mahkemedir.

89  Divan üyeleri ve görevleri ş unlardır;  1. Padi ş ah : Padi ş ahlar Fatih'e kadar (1475) diva­nın ba ş kanı idiler. Fatih'ten sonra padi ş ahlar di­van toplantılarına katılmadılar.  2. Vezir-i Azam (sadrazam): Padi ş ahın mutlak vekili olup günümüzdeki Ba ş bakan' in konu­mundadır. Padi ş ah mührünü ta ş ır, padi ş ah adına tayin ve terfiler yapar ve devlet i ş lerini yürütürdü. Sadrazamlar padi ş ah yerine sefere çıktıkları za­man "Serdar-ı Ekrem"(Büyük Asker) unvanı alırlardı.  3. Vezirler: Günümüzde Devlet Bakanları konu­munda olan vezirler daha çok askeri ve siyasi i ş lerden sorumlu idiler. Tecrübeli birer devlet adamı olup vezir-i azamın yardımcısı idiler. Osmanlı Devleti büyüdükçe sayıları artmı ş tır.

90  4. Kazaskerler: Anadolu ve Rumeli Kazaskeri ol­mak üzere sayıları ikidir. Adalet, e ğ itim, kültür ve diyanet i ş lerine bakarlardı. Divandaki büyük da­valara bakan kazaskerler ayrıca kadı ve müder­rislerin (profesör) tayin ve terfilerine bakarlardı. Günümüzdeki hem Milli E ğ itim hem Adalet Bakanı konumundaydılar.  5. Defterdarlar: Günümüzdeki Maliye Bakanı' nın konumunda olan defterdarlar, devletin bütün mali i ş lerinden sorumludur. Anadolu ve Rumeli def­terdarları olmak üzere sayıları ikidir.  6. Ni ş ancı: Protokol, yazı ve tapu i ş lerinde so­rumlu idi. Padi ş ah adına yazılan ferman, berat ve di ğ er belgelere padi ş ahın tu ğ rasını (imzasını) çekerdi. Os­manlı kanunlarını çok iyi bilen ni ş ancılar gerekti­ ğ i zaman Divana bilgi verirlerdi.  • Bu görevlilerden ba ş ka 16. yüzyıldan itibaren di­van üyeleri arasında din i ş lerinden sorumlu Müf­tü ( Ş eyhülislam), donanmadan sorumlu Kaptan-ı Derya ve dı ş i ş lerinden sorumlu Reis'ül Küttap da katılmı ş tır.

91   ***FAT İ H(1451_1481) ***  İ stanbul’un Alınma Sebepleri=  1.Rumeli topraklarının güvenli ğ ini sa ğ lamak  2.Rumeli fetihlerini kolayla ş tırmak  3.Bizans’ın Anadolu ve Rumeli arasındaki ba ğ lantıyı kesmesini önlemek  4.Bizans’ın Avrupalıları, Anadolu Beyliklerini ve ş ehzadeleri kı ş kırtmasını önlemek  5.Hz. Muhammed ‘in (sav) hadisi  6.Bo ğ azlardan geçen ticaret yollarının güvenli ğ ini sa ğ lamak  7.Hıristiyan dünyasının do ğ udaki en güçlü kalesini ortadan kaldırmak.

92  İ stanbul’un Alınmasını Geciktiren Sebepler=  1.Bizans siyaseti  2.Rum ate ş i(Grejuva)  3.Avrupa’nın yardımı  4.Güçlü surlar  Fetih İ çin Yapılan Hazırlıklar=  1.Kahraman o ğ ulları etkisiz hale getirildi  2.Y.Beyazıt’ın yaptırdı ğ ı Anadolu hisarının kar ş ısına Rumeli hisarını yaptırdı  3.Avrupa’dan gelebilecek tehditlere kar ş ı tedbirler aldı  4.Büyük toplar( ş ahi) ve havan topları yaptırdı.  parçalık bir donanma olu ş turdu

93  Fethin Türk tarihi Açısından Önemi (Sonuçları)=  1.Osmanlı Devleti imparatorluk oldu  2. İ stanbul ba ş kent oldu  3.Devletin gücü ve otoritesi arttı  4.Türklerin, Balkanlarda ilerlemesi kolayla ş tı  5.Bo ğ azdan geçen ticaret yolları Osmanlının eline geçti  6.Anadolu ve Rumeli topraklarının güvenli ğ i sa ğ landı  7.Denizcili ğ e önem verildi  8.Osmanlı devlet yönetiminde de ğ i ş iklikler oldu  9.Bo ğ azların savunulması kolayla ş tı  Fethin Dünya Tarihi İ çin Önemi=  1.Fetihte kullanılan topların,Avrupa da örnek alınmasıyla Dere beylik (feodalite) yıkıldı. Krallıklar güçlendi  2. İ pek yolunun ele geçmesiyle Avrupa yeni yollar aramaya ba ş ladı(co ğ rafi ke ş ifler)  3.Bizans’tan kaçan bilim adamları İ talya’ ya giderek Eski yunan ve Roma kültürünü canlandırarak Rönesans’ın do ğ masına ön ayak oldular.  4.Bizans(Do ğ u roma) sona erdi  5.Orta ça ğ bitti, yeni ça ğ ba ş ladı  6.Ortodokslar, Osmanlı himayesine alınarak Avrupa Hıristiyan birli ğ i bozuldu

94  #Sırpların dü ş manca hareketleri ve İ stanbul’un güvenli ğ i için Sırbistan alındı (1459)  # Mora halkının yardım istemesi üzerine Mora alındı  # Arnavutluk(1479), Eflak(1462), Bo ğ dan(1476), Bosna ve Hersek (1466) alındı

95  Osmanlı_ Venedik Sava ş ı(1463–1479)=  Osm. Devletini Ege ve Akdeniz de ki fetihleri sebebiyle ba ş layan sava ş 16 yıl sürdü.1479 da yapılan antla ş ma ile ilk defa Venediklilere kapitülasyon (ayrıcalık) verildi. Amaç ticareti canlı tutmak ve Hıristiyan birli ğ ini bozmaktı.   #Ege adalarının birço ğ u alındı.  #1480 de Otranto alındı.  #Candar o ğ ulları alınırken, Karaman o ğ ulları etkisiz hale getirildi.

96  Otlukbeli Savaşı(1473)=  Fatih ile Akkoyunlu hükümdarı Uzun Hasan arasında oldu. U. Hasan’ın Karaman o ğ ullarını desteklemesi, Venedikle i ş birli ğ i yapması, Fatih’ten Sinop ve Trabzon’u istemesi ve Anadolu Üzerinde ki egemenlik nedeniyle ba ş layan sava ş ı Osmanlılar kazandı. Akkoyunlu devleti yıkılırken yerine Safevi devleti kuruldu.   # 1461 Trabzon Rum imp alındı.  #1475’te halkın yardım istemesi üzerine Kırım alındı. Karadeniz, Türk gölü olurken Karadeniz ticaret yolları ele geçirildi.  #Hicaz su yolları yüzünden Memluklularla ara bozuldu.  # Kanunname_i Ali Osman hazırlandı.Bu Osm.’nin ilk anayasası niteli ğ indedir.

97  ***2.BEYAZ İ T(1481_1512)***  #Karde ş i Cem ile giri ş ti ğ i taht kavgası nedeniyle dönemi sönük geçmi ş tir.  #Memluklular ile 6 yıl süren sava ş lar yapıldı  #Venedik ile yapılan deniz sava ş ı kazanıldı  # Ş ahkulu isyanı bastırıldı  #Cem olayı nedeniyle Endülüs (ispanya) Müslümanlarına yardım yapılamadı  # Ş ii tehlikesi kar ş ısında pasif kalması nedeniyle o ğ ulları arasında taht kavgası ba ş ladı

98  ***YAVUZ SULTAN SEL İ M( )***   Çaldıran Savaşı(1514)=  SEBEP= Ş ah İ smail’in Anadolu’da Ş ii propagandası yapmasını önlemek  SONUÇLAR= 1. Ş ii tehlikesi azaldı  2.Dulkadir o ğ ulları alındı, Ramazan o ğ ulları Osmanlılara ba ğ landı  3.Do ğ u ve Güneydo ğ u Anadolu alını.  4.Osmanlılar ile memluklular kom ş u oldu.   #Yavuz Anadolu’da siyasi birli ğ i yeniden kurdu.

99  Mercidabık (1516) ve Ridaniye(1517)Sava ş ları=  SEBEPLER=1.Yavuz un bütün İ slam dünyasının lideri olmak istemesi.  2.Dulkadiro ğ ulları nın ortadan kaldırılması, Ramazano ğ ulları nın Osmanlılara ba ğ lanması.  3.Memlukların Ş ah İ smail ile ittifak yapması.  4.Mısır ın ve Baharat yolunun önemi.  5.Memlukların Osm. ş ehzadelerini korumaları.  SONUÇLAR=1.Suriye, Hicaz, Mısır ve Filistin alındı.  2.Halifelik Osmanlılara geçti.  3.Venedikliler Kıbrıs için ödedikleri vergiyi Osmanlılara ödemeye ba ş ladılar.  4.Baharat yolu Osmanlılara geçti.

100  ***KANUN İ SULTAN SÜLEYMAN( )***  #Canberd Gazali, Ahmet Pa ş a, Baba Zünnun ve Kalendero ğ lu isyanlarını bastırdı.  Batıdaki Gelişmeler=  Batı politikası=Avrupa Hıristiyan birli ğ ini bozmak.  #Belgrad ın fethi ile(1521)önemli bir üs elde edildi ve Orta Avrupa nın yolu açıldı.

101  Mohaç Meydan Savaşı(1526)=  SEBEPLER=  1.Fransa kralı Fransuva yı kurtarmak.  2.Avrupa daki ittifakı parçalamak.  SONUÇLAR=  1.Macaristan alındı. 2.Fransuva kurtarıldı.

102  1.Viyana Kuşatması(1529)=  Avusturya kralı Ferdinand ın Budin i alması üzerine yapıldı. Ancak Viyana alınamadı. Çünkü;  1.A ğ ır toplar getirilmedi. 2.Erzak azalmı ş tı.  3.kı ş yakla ş mı ş tı.

103  Alman Seferi (1532)=  Ferdinand ın Budin e saldırması üzerine yapıldı. Kimse kar ş ısına çıkamadı.1933 de İ stanbul ant yapıldı. Buna göre Avusturya kralı protokol bakımından Osmanlı sadrazamına e ş it sayılacaktı.  #Bu anla ş ma ile Avusturya Osmanlı üstünlü ğ ünü kabul etmi ş oldu.  #1566 Zigetvar seferi Kanuni nin son seferidir.  —Kapitülasyonlar  AMAÇ=  Avrupa Hıristiyan birli ğ ini parçalamak En önemli madde: Anla ş ma iki hükümdar sa ğ kaldı ğ ı sürece geçerli olacaktı. Böylece Kanuni elinde önemli koz bulundurmu ş oldu.  Do ğ udaki Gelişmeler=  İ ran a 3 sefer yaptı.Sonunda1555 yılında Amasya ant imzalandı. Bu İ ran ile yapılan ilk resmi anla ş madır.

104  —Denizlerdeki Gelişmeler-  Rodos un Fethi(1522)=  Rodos daki ş ovalyelerin Mısır. Anadolu. Suriye arasın daki ula ş ımı engellemeleri üzerine Rodos alındı.  #Cezayir i Barbaros hayrettin alarak Osmanlılara verdi. 

105  Hint Deniz Seferi=  SEBEPLER =  1.Portekizlilerin Baharat Yoluna hâkim olmak istemeleri.  2.Portekizlilerin Müslüman tüccarla zarar vermeleri.  3.Hint Müslümanlılarının Osmanlı dan yardım istemesi.  4. Portekiz ve İ spanya nın Hıristiyanlı ğ ı yaymak istemeleri.  # Birinci seferi Süleyman Pa ş a İ kinci seferi Piri Reis üçüncü seferi Murat Reis dördüncü seferi Seydi Ali reis yaptı.  SONUÇLAR=  1.Osmanlı bu seferlere gereken önemi vermedi.  2.Osmanlılar karadan destek alamadı.  3.Osm. donanması Hint Okyanusu ve Portekizliler kar ş ında zayıf kaldı.  4.Yemen, Aden, Sudan, Habe ş istan alındı.  5.Osmanlı ve Portekiz zayıflarken buraya önce Hollanda sonra İ ngiltere yerle ş ti.

106  ***2.SEL İ M( )***  Sokullu Dönemi=  İ kinci Selim e ğ lenceye dü ş kün oldu ğ undan bütün devlet i ş lerini Sokullu Mehmet Pa ş a yaptı. Bu yüzden bu döneme Sokullu dönemi denir.  Kıbrıs ın Fethi(1571)=  Do ğ u Akdeniz in güvenli ğ i için alınması gerekiyordu. Sokullu Haçlıların birle ş e bilece ğ i endi ş esi ile kar ş ı çıktı. Kıbrıs ın fethi ile Do ğ u Akdeniz in güvenli ğ i sa ğ landı. İ nebahtı Deniz sava ş ı na yardımcı oldu.

107  İ nebahtı Deniz Sava ş ı(1571=  Sebebi Kıbrıs ın fethidir. Karada çok ba ş arılı olan Müezzinzade Ali pa ş a nın denizdeki beceriksizli ğ i yüzünden ilk büyük yenilgimizi (denizlerdeki) aldık.   —Süveyş Kanal Projesi-  Bu kanal açılsaydı Osmanlı devleti do ğ u denizlerine açılacak, Baharat Yolu canlanacaktı. Ancak ilgisizlik yüzünden gerçekle ş medi.  —Don. Volga Kanal Projesi: Bu nehirler birle ş tirilirse, Osmanlı donanması Hazar Denizi ne geçebilecek, Rusya nın güneye inmesi engellenecek, İ ran kuzeyden kontrol edilecek, Asya Türkleri ile ili ş ki kurulabilecekti. Ancak proje Rus saldırıları, Kırım hanının ihaneti ve ilgisizlik yüzünden gerçekle ş medi.

108  OSMANLI DEN İ Z İ MPARATORLU Ğ U   ORHAN GAZ İ ( ): Osmanlıların denizcilik deneyim­leri olmamasına ra ğ men küçük gemilerden olu ş an bir donanma kurarak Marmara Denizi'ne açıldılar. Bu dönemde Osmanlılar sınırlarına kattı ğ ı Karesi Beyli ğ i donanmasından faydalandılar.

109   YILDIRIM BEYAZID ( ): Zamanında Gelibolu'da tersane açıldı ve Gelibolu donanmanın üssü oldu.  FAT İ H SULTAN MEHMET ( ):Karadeniz kıyılarında güvenli ğ in sa ğ lanması ve Karadeniz ticaret yolları üzerinde güvenli ğ in kurulmasını istiyordu. Bu amaçla;  1459'da Cenevizlilerden ticaret kolonisi olan Amasra'yı aldı.  1460'ta Kastamonu ve Sinop civarında hüküm süren Candaro ğ ulları Beyli ğ i'ni Osmanlı topraklarına kattı. 1461'de Trabzon Rum Devleti'ne son verdi ve Trabzon'u aldı.  1477'de Kırım Hanlı ğ ı'nı Osmanlı Devletine ba ğ ladı.   Uyarı  Kırım’ın alınması ile Karadeniz bir Türk Gölü haline geldi. Do ğ u ticaret yolları ( İ pek Yolu) güvenlik  altına alındı.

110  II.BEYAZID( ):Karadeniz'in kıyısında bulunan Killi ve Akkerman kalelerinin alınmasıyla hem Tuna Nehrinin giri ş i kontrol al­tına alındı hem de Kırım'la karadan ba ğ lantı sa ğ landı. Bu dönemde  Venediklilerden İ nebahtı, Modon ve Koron kaleleri alındı.   YAVUZ SULTAN SEL İ M ( ):  Osmanlı donanmasını büyüttü. Yavuz Sultan Selim'in Mısır'a yönelik kara hare­katında Türk Donanması büyük lojistik destek sa ğ lamı ş tır. Ya­vuz’’un ba ş arıları ve Osmanlı İ mparatorlu ğ u'nun Kuzey Afrika'da bir güç merkezi haline gelmesi, Akdeniz'de ba­ ğ ımsız olarak faaliyet gösteren Türk ve Müslüman denizcileri Osmanlı Devleti ile kayna ş tırmı ş tır.

111  KANUN İ SULTAN SÜLEYMAN ( ):  Rodos adası fethedildi (1522). Rodos'un fethiyle Suriye ve Mısır ticaret yolunun güvenli ğ i sa ğ landı.  Kanuni Avrupalıların Barbaros dedikleri Hızır Reis'i İ stanbul'a davet etti ve onu Kaptan-ı Derya olarak donanma kornutanlı ğ ına atadı (1533). Böylece onun yönetiminde olan Cezayir Osmanlı yönetimine geçti.   Girit adası 24yıllık bir ku ş atmadan sonra 1669 da alındı.  Sinop Baskını=  Ruslar tarafından yapılan baskınla Kırım Sava ş ı ba ş ladı. (1853)Sava ş ın sonunda Paris ant. yapıldı.(1856)Bu antla ş ma ile Osmanlı Avrupa Devleti sayıldı. Topraklarının bütünlü ğ ünü Avrupa sa ğ layacaktı.(Osmanlı nın ne kadar güçsüz oldu ğ u görülüyor.) Rusya ve Osmanlı Kara Deniz de donanma bulunduramayacaktı.(Osmanlı sava ş ta kazanmı ş, masa ba ş ında kaybetmi ş tir.)

112  Çe ş me Baskını=  1770 de Ruslar Çe ş me deki Osmanlı donanması yaktılar. Bu olayda sonra Baron de Tott donanmayı iyile ş tirmeye çalı ş mı ş tı.(Yabancı Uzmanlar) Cezayirli Gazi Hasan Pa ş a Tersane Hendesehanesi yani Deniz Harp okulunu kurdu. Daha sonra Mühendishane-i Bahri Hümayun kuruldu.  Mehter: Pek ulu anlamına gelir. Her gün padi ş ahın oldu ğ u yerde, yatsı namazından önce, sabah namazı öncesinde vs. nevbet vurulurdu.II.Mahmut mehterhaneyi kaldırarak mızıkayı Hümayun-ı kurdu. Mehter askerimizi co ş tururken dü ş man askerimizi korkuttu.   İ brahim Müteferrika: Aslen Macar’dır. Sait Çelebi ile Osmanlı’da ilk matbaayı açtı.  Levni: Minyatürleri ile tanınmı ş tır.

113  Yabancı Seyyahlar Nelerden Etkilendiler  -Bayram geleneklerinden  -Temizliklerinden, hamam kültüründen  -Çocuk sevgisinden  -Kahve kültüründen  - İ çki, kumar gibi alı ş kanlıklarının olmadı ğ ından  -Sava ş çı özelliklerinden  -Hayvan Sevgisinden  -Ev dekorasyonundan  -Çiçek Sevgisinden  -Yemek kültüründen

114   YEN İ L İ KLER VE OSMANLI DEVLET İ   * İ lk resmi gazetede atamalar, mahkeme kararları, padi ş ahların icraatları yer alıyordu. Devlet memurlarının okuması istenmi ş tir.  * İ lk özel gazeteyi bir İ ngiliz’in çıkarması tamamen ekonomikti.  * İ lk demiryolu İ zmir-Aydın arasına yapıldı. Nüfus fazla, ticari potansiyel yüksekti. Ayrıca İ ngiliz sanayisinin ihtiyaç duydu ğ u hammadde boldu.  *Her yönden geri kaldı ğ ımız için teknik elemanları, subay ve ö ğ retmenleri Avrupa’dan getirdik.  *Sava ş lardaki ba ş arısızlık nedeniyle ilk ıslahatlar hep askeri alanda yapılmı ş tır.  *Yurt dı ş ına çıkan ilk padi ş ah Abdülaziz’dir. Etkilendi ğ i için ülkede teknik okullar açıldı. Demir yollarına ve deniz kuvvetlerine önem verildi.

115  ***LALE DEVR İ ( )***   Pasarofça Ant. ile ba ş lar, Patrona Halil isyanı ile sona erer. Padi ş ah 3. Ahmet, sadrazam Nev ş ehirli damat İ brahim Pa ş adır.   Lale Devri Islahatları=  1.ilk matbaa açıldı.( İ brahim müteferrika(Sait çelebi)  2. İ lk çiçek a ş ısı yapıldı.  3.ilk itfaiye te ş kilatı (tulumbacılar) kuruldu.  4.Kâ ğ ıt, çini, kuma ş fabrikası kuruldu.  5.tercümeler yapıldı. Kütüphaneler açıldı.  6.Yurt dı ş ına geçici elçiler gönderildi.  #Matbaaya dini eserler basmamak ş artıyla izin veridi. Çünkü hattatların tepkisinden çekinildi.  Matbaa batıdan alınan ilk teknik araçtır.  Matbaada ilk basılan eser Vanlı Mehmet A ğ a’nın Vankulu Lugatı dur.  Lale Devri Patrona Halil isyanıyla sona erdi. 

116  ***1. MAHMUT( )***   # İ lk defa Avrupa dan subay getirilerek askeri alanda yenile ş meye önem verildi.(Kont De Bonneval –Humbaracı Ahmet Pa ş a)  #Mühendishane-i Berri Hümayun(kara mühendishanesi) açıldı.

117  ***DURAKLAMA DÖNEM İ ( )***  Duraklamanın İ ç Sebepleri=  1.Yönetimin bozulması  a.Sancak sisteminin kaldırılması  b.Divana önem verilmemesi  c.Rü ş vet ve adam kayırma  2.Ordunun bozulması  a.Tımar sisteminin bozulması  b.Kapı kulu oca ğ ının bozulması  3.Maliyenin bozulması  a.Tımar sisteminin bozulması ile tarım gelirlerinin azalması  b.Kapı kulu askerlerinin sayısının artmasıyla hazineden daha çok paranın çıkması  c.Sava ş ların uzun sürmesi, ganimetin azalması  4.E ğ itimin bozulması  5.Devletin yapısı  a.De ğ i ş ik milletleri bir arada tutmanın zorlu ğ u  b. İ ç isyanlar  Duraklamanın Dış Nedenleri=  1.Devletin do ğ al sınırlara ula ş ması  2.Güçlü devletlere kom ş u olunması  3.Ticaret yollarının de ğ i ş mesi  4.Kapitülasyonların olumsuz etkisi  5.Batıdaki geli ş melerin takip edilmemesi

118  ***3.MUSTAFA( )***  #Avrupa dan subay getirildi. (Baron De Tot).  #Donanmamız Çe ş me de yanması üzerine Mühendishane-i Bahri (Deniz) Hümayun açıldı. 

119  ***1. ABDÜLHAM İ D( )***   #Askeri alanda batıla ş maya devam edildi.   ***3.SEL İ M( )***  1.Nizam-ı Cedit adında bir ordu kuruldu.  2. İ ran-ı Cedit hazinesini kurdu.  3.Sürekli elçilikler açıldı.(Avrupa da).  4.ilk devlet matbaası açıldı.  5.Yerli malı özendirilmeye çalı ş ıldı.  6.Yeni çerilere e ğ itim zorunlulu ğ u getirildi.  7.Vezirleri seçme hakkı padi ş aha ve sadrazama bırakıldı.  #Nizam-ı Cedit=Hem yapılan yeniliklere hem de kurulan orduya verilen isimdir.  #Bu dönem Kabakçı Mustafa isyanı ile sona erdi

120  II.MAHMUT DÖNEM İ ISLAHATLARI  A-Yönetim ( İ dari) Alanda  1-Divan kaldırılarak nazırlıklar (Bakanlıklar) kuruldu  2-Müsadere (El koyma) gelene ğ i kaldırıldı..(Özel mülkiyet ve miras hakları geli ş ti.)  3-Çe ş itli meclisler açıldı.  B-Askeri Alanda  1-Sekban-ı Cedit Oca ğ ı kuruldu.(Yeniçerilerin tepkisi üzerine kaldırıldı.)  2-E ş kinci Oca ğ ı kuruldu.(Yeniçerilerin tepkisi üzerine kaldırıldı.)   3-Yeniçeri Oca ğ ı kaldırıldı.(Vaka-yı Hayriye) Bu olayla yeniliklerin önündeki en büyük engel kaldırıldı. Padi ş ahın otoritesi arttı.  4-Asakir-i Mansure-i Muhammediye Ordusu kuruldu.  C-Sosyal Alanda  1-Kılık- kıyafette düzenleme yapıldı.(Devlet memurlarına fes, pantolon ve ceket giyme zorunlulu ğ u getirildi. Amaç memurları halktan ayırabilmekti.)  2- İ lk nüfus sayımı yapıldı.(Yalnızca erkekler sayıldı. Çünkü amaç vergi verecekleri ve askere gidecekleri tespit etmekti.)  3-Posta te ş kilatı kuruldu.  D-E ğ itim Alanında  1- İ lkö ğ retim zorunlu oldu (Yalnızca İ stanbul’da)  2- İ dadi (Lise) ve Rü ş diyeler (Orta okul) açıldı.  3-Harbiye ve Tıbbiye açıldı.(Tıbbiye ordunun doktor ihtiyacını kar ş ılamak için açıldı)  4-Avrupa’ya ö ğ renci gönderildi.(Avrupa’daki geli ş meleri takip etmek amacıyla gönderildiler fakat ço ğ u oradaki siyasi atmosferden etkilendiler ve siyastci,gazeteci, ş air oldular.)  5-Takvim-i Vakayi isimli ilk resmi gazete çıkarıldı.   *Türkiye’de ilk gazete 1795 yılında Fransızlar tarafından çıkarılan Haber Bülteni’dir.  *Türkçe yayınlanan ilk gazete bir İ ngiliz’in çıkardı ğ ı Ceride-i Havadis’tir.  *Türkler tarafından çıkarılan ilk gazete (Agah Efendi – Ş inasi) Tercüman-ı Ahval’dir.

121  TANZ İ MAT FERMANI (1839)  Mısır ve Bo ğ azlar sorununun çözümünde Avrupa’nın deste ğ ini alabilmek için ilan edildi. Padi ş ah I.Abdülmecit, Sadrazam Mustafa Re ş it Pa ş a’dır.  1-Kanun önünde herkes E Şİ TT İ R.  2-VERG İ ki ş ilerin kazancına göre alınacak.  3-RÜ Ş VET ve iltimas kaldırılacak.  4.ASKERL İ K i ş leri belli bir düzene göre yapılacak.  5-KANUNUN üstünlü ğ ü kabul edilecek.  Yukarıda bazı maddelerini verdi ğ imiz Tan­zimat Fermanı; mutlakıyetin gücünü sınırlan­dırmı ş tır ve ilk kez bu ferman ile Osmanlı Dev­leti hukuk üstünlü ğ ünü kabul etmi ş tir. Bu durum demokratikle ş me yolunda atılmı ş en önemli adımlardan birisidir. Ancak Osmanlı halkı Tan­zimat Fermanı ile yönetimde söz sahibi olama­mı ş tır.

122  ISLAHAT FERMANI (1856)  Avrupalı devletlerin baskısıyla ilan edilen ferman,Tanzimat Fermanı’nın geni ş letilmi ş halidir.Bu fermanla azınlıklar,Müslüman halktan daha ayrıcalıklı hale geldiler.Demokratik hareketi sayılmasının nedeni bütün Osmanlı halkının can,mal ve namusunun korunması ve kanun önünde e ş it sayılmalarıdır. Avrupa devletleri bu fermanla iç i ş lerimize karı ş maya ba ş ladılar.

123  I.ME Ş RUT İ YET   1876 yılında 2. Abdülhamit Jön Türklerin baskısıyla 1. Me ş rutiyeti ilan etti. Jön Türkler Meclisi açarak yabancı devletlerin iç i ş lerimize karı ş masını önlemek istiyorlardı. İ lk anayasamız Kanun-i Esasi Mithat Pa ş a ve arkada ş ları tarafından hazırlandı. Ancak 2. Abdülhamit 93 Harbi’ni (1877–78 Osm.-Rus Sava ş ı’nı) bahane ederek Me ş rutiyete son verdi.

124  II.ME Ş RUT İ YET  1908 yılında İ ttihat ve Terakki Partisinin çabalarıyla 2. Me ş rutiyet ilan edildi. 13 Nisan 1909 da me ş rutiyet kar ş ıtları İ stanbul’ da 31 Mart isyanını çıkardılar. Bu isyan Hareket Ordusu tarafından bastırıldı.16 Mart 1920’de İ stanbul’un i ş gali ile Osmanlı Meclisi Meclis-i Mebusan kapatıldı   Z İ RAAT BANKASI  Memleket sandıkları kuruldu. Yolsuzluklar üzerine Menafi sandıklarına dönü ş türüldü. 1888’de Ziraat Bankası kuruldu.  *Türklerde zengin kimse olmadı ğ ından banka ile u ğ ra ş an, parasını bankaya yatıran olmadı. Paraya ihtiyacı olan da tefecilerden alıyordu. Ziraat bankası çiftçiyi tefecilerden kurtarmak amacıyla kuruldu.

125 • “ :Kurulu ş Dönemi  (Sokulunun ölümü) :Yükselme “  1579–1699(Karlofça Ant. ) :Duraklama “  (Ya ş Ant.) :Gerileme “  :Da ğ ılma “

126  4.ÜN İ TE:ZAMAN İ Ç İ NDE B İ L İ M  KAZANIMLAR:  İ lk uygarlıkların bilimsel ve teknolojik geli ş melere katkılarına örnek verir.  Yazının kulanım alanları ve bilgi aktarımındaki önemi  Türk- İ slam bilim adamlarının bilimsel geli ş im sürecine katkıları.  Rönesans ve Reformla ba ş layan geli ş melerin günümüze etkisi.  Tarihsel süreçte dü ş ünceyi ifade etme ve bilim özgürlüklerini bilimsel geli ş melerle ili ş kilendirir.  B İ L İ NMES İ GERKEN KAVRAMLAR:  -Ça ğ -Ke ş if -Milat –Uygarlık - Bulu ş -Bilim 

127  Yeni Bulu ş lar= (Tekerlek,barut,mum,mürekkep,cam,ya zı)  Kâ ğ ıt, Barut, Pusula ve Matbaa Talas Sava ş ı (751) ile Müslümanlara, Haçlı Seferleri ile de Avrupa ya geçti.   BULU Ş LARIN SERÜVEN İ  İ nsanların, avladıkları hayvanları kesip parçalamak, kemikleri kırmak için çakılları ve ta ş ları kullandıkları zamandan beri bu aletlerde sürekli devam edecek bir geli ş me, teknolojik geli ş meler ba ş lan bulunuyordu.

128  CAM: Camın hammaddesi kumdur. Kumun yapısında bulunan silisyum dioksit, yüksek sıcaklıkta erir. Camın dayanıklı olmasını sa ğ lamak, yumu ş aklı ğ ı­nı artırmak ve renk katmak için çe ş itli maddeler katılır.  Evlerde kullandı ğ ımız cam e ş yaları­nın dı ş ında yeni yapılan i ş merkezlerinin birço ğ unun dı ş yüzeyleri de cam bloklarla kaplanmaya ba ş lanmı ş tır. Camın hafif olması ve aydınlı ğ ı sa ğ laması ya­nında estetik olması da kullanım alanını geni ş letmi ş tir.  Mezopotamya'da bulunan ilk cam örneklerinin tarihi MÖ 3. yüzyıla dayanır. MÖ 1000 yıllarında Mısırlılar cam elde etmeyi ba ş ardılar. Suriyeli cam ustaları "Cam Üfleme Tekni ğ i'ni kullandılar.  Türklerde cam sanatı Selçuklularla beraber ba ş ladı ve İ stanbul'un alını ş ından sonra Osmanlı döneminde geli ş ti. İ stanbul ve çevresinde 14. yüzyılın ba ş larında "Çe ş m-i Bülbül" adı verilen bir cam çe ş idi yapılmaya ba ş landı. Türkiye'de ilk cam fabrikası 1934 yılında Pa ş abahçe'de kuruldu.  Çe ş m-i Bülbül: Anadolu atölyelerinin çıkardı ğ ı bir üründür. Bu teknik, modern cam endüstrisinin ilerlemi ş yöntemlerinin bile geleneksel ustaların çalı ş malarını geçemedi ğ i bir tekniktir.

129  MÜREKKEP: Günümüzden yakla ş ık yedi bin yıl önce Mezopotamya'nın verimli toprak­larında tarımın geli ş mesiyle yazılı kayıtlar tut­ma zorunlulu ğ u ortaya çıktı. Babiller ve Mısır­lıların ba ş langıçta kullandıkları yazma aracı basit çakmak ta ş ı iken, bunun yerini ucu yon­tulmu ş çubuk aldı. MÖ 1300'e do ğ ru Çinliler ve Mısırlılar kandillerde aydınlatmadan olu­ ş an isi su ve bitki zamklarıyla karı ş tırarak ha­zırlanan mürekkebi buldular.  İ lk ça ğ larda kullanılan mürekkep, par ş ömen üzerine yazmak için deriye iyice sinen ve silinmesi ko­lay olmayan, özel dayanıklı bir mürekkepti. Bu mürekkep, bugünde birçok mürekkeplerin yapıldı ğ ı gibi mazı soyundan (mürekkep kozası) demir sülfattan ve reçineden (ya da Arap zamkından) yapılırdı.  Eski mürekkebin önemli bir özelli ğ i, yazının renginin yazarken çok soluk olması ve daha sonra kendi kendine kararmasıydı. Günümüzde kullanılan mürekkep de ise içine boya katılmasından dolayı böyle bir durum ya ş anmıyor dolayısıyla yazan ki ş inin de okuyan ki ş i kadar iyi görebilmesini sa ğ lıyor. 

130  TEKERLEK: Tekerlek bütün ça ğ ların en önemli mekanik icadıdır. Makinelerin ço ğ unda, saatlerde, yel de ğ irmenlerinde, buhar makinelerinde ayrıca otomobil, bisiklet gibi ta ş ıtlarda tekerlek ve tekerlek ilkesine dayanan di ş li ve çarklar vardır.  Kesile a ğ aç kütüklerinin yuvarlanmasının görülmesi tekerle ğ in atası sayılır. En eski tekerlek yakla ş ık 5000 yıl önce Mezopotamya'da yapılmı ş tır. Çömlekçilerin topra ğ ı ş ekillendirmede yardımca bir araç olarak kullandıkları tekerle ğ in arabalara takılması ula ş ımda köklü bir dönü ş üme neden oldu. İ lk tekerlek kalın kalasların, yan yana getirilip tutturulduktan sonra yuvarlak biçimde kesilmesiyle elde edilen disklerdi. MÖ 200 yılında parmaklı (ispitli) tekerlek icat edildi. Parmaklıkları deri ya da metal ş eritle sa ğ lamla ş tırıldı. Böylece ilk lastikler ortaya çıktı. Zamanla sabit bir dingilin çevresinde dönen tekerlekler yapıldı.

131  MUM: Günümüzden yakla ş ık 2000 yıl önce ortaya çıktı. Mum çevresi balmumuyla ya da don ya ğ ıyla sarılmı ş bir fitilden olu ş ur, yakılan fitilin alevi balmumunun ya da don ya ğ ının bir bölümünü eritir; böylece fitil sürekli yanarak ı ş ık saçar. Bu bakımdan mum, kullanılması daha kolay bir ya ğ lambasıdır.  Ya ğ lambaları ve mumlar gazya ğ ıyla aydınlatmanın yaygınla ş tı ğ ı 19. yüzyıla kadar ba ş lıca yapay ı ş ık kaynakları olmayı sürdürdüler.   BARUT: Çinliler tarafından bulunmu ş tur. Daha sonra Türkler vasıtasıyla Çinlilerden Müslüman Araplara geçmi ş tir. Haçlı Seferleri sırasında Avrupalılar barut yapmayı Müslümanlardan ö ğ rendiler Barut sayesinde top, tüfek gibi ate ş li silahlar yapıldı.  Fatih Sultan Mehmet'in İ stanbul surlarını yıkabilecek toplar yaptırması, Avrupa krallarının i ş ine yaradı. Krallar büyük toplar sayesinde söz geçiremedikleri derebeylerin ş atolarını yıktılar, böylece Avrupa’da derebeylerin egemenliklerine son veren krallar siyasi güçlerini artırdılar.  Ate ş li silahlarda kullanılan barut yol yapımında, maden çıkarılmasında da kullanılmaktadır.

132  SÖZ UÇAR YAZI KALIR  Günümüzden yirmi bin yıl önce ma ğ ara duvarlarına çizilen hayvan resimleriyle ba ş layan insanın iz bırakma tutkusu, altı bin yıllık bir geçmi ş i olan yazının ortaya çıkarılmasında atılan ilk adımlardır.  Tarih, insanın yazıyı bulmasıyla ba ş ladı. Konu ş urken çıkarılan seslere bir takım i ş aretler kar ş ılık olabilirdi.  İ lk yazı nesneleri gösteren resimler ş eklindeydi. Konu ş ma dilini yazı diline çevirmeyi ba ş aran Sümerler dü ş ünceyi ve tarihi gelecek ku ş aklara bırakma yöntemini bulmu ş oldular. Sümerlerin kil tablet üzerine yazdıkları harflerin biçimi çiviye benze­di ğ i için bu yazıya çivi yazısı adı verildi. Çivi yazısını Babil ve Hitit gibi uygarlıklarda kullanmı ş lardır.  Eski Mısırlıların kullandı ğ ı resimli yazıya "hiyeroglif” denir. Bu yazıda harfler resimlerle ifade edilir. Hiyeroglif yazılar yalnızca duvara ve anıtlara yazılırdı.  Güney Amerika uygarlı ğ ı olan İ nkalar "Khipu” adı verilen dü ğ ümlerden olu ş an ip demetlerinden yararlanıyorlardı. “Khipu"lar sayısal kayıtları tutmak için kullanılmakta her ip farklı renkte ve farklı dü ğ üm ş eklindeydi.  Fenikeliler yazıyı çe ş itli harflerle anlatarak ilk alfabeyi icad ettiler. Bu alfabe Yunanlılar ve Romalılar tarafından da geli ş tirilerek Latin Alfabesi olu ş turulmu ş tur.  Gutenberg ise yazıyı daha seri bir ş ekilde kopyalayan bir matbaa geli ş tirmi ş tir. (1457)

133  Osmanlı Devleti'nde Kâ ğ ıt ve Matbaa  Dünya'da bilinen ilk matbaa Budizm'in Japonya'da yayılması için Çinliler tarafından kul­ lanılmı ş tır.  Asya'da yer alan Uygurların da matbaacı­lık faaliyetine ba ş lamalarında kom ş uları olan Çin etkili olmu ş tur.  Matbaanın ba ş langıcının tam olarak bilin­memesine ra ğ men modern matbaayı 15. yüzyılın ortalarında Alman matbaacı Johanne Gutenberg yapmı ş tır.  Matbaanın Osmanlı Devleti'nde kullanılma­sı 18. yüzyılda gerçekle ş mi ş tir. Ancak Osmanlı Dev­leti'nde ya ş ayan Musevi ve Ermeni azınlıklar matba­ayı kullanarak kendi dillerinde kitaplar basmı ş lardır.  1727'de ilk Türk matbaası kurulana kadar Türkçe kitap basılmamı ş tır.  Osmanlı Devleti, Lale Devri'nde Batı'nın ilerleyi ş ini takip etmek için Avrupa ülkelerine elçi­likler açmı ş ve konsoloslar atamı ş tır. Bunlardan biri olan ve Fransa'ya elçi olarak atanan 28 Meh­met Çelebi'den, Fransa'nın uygarlık, e ğ itim, as­kerî alandaki geli ş meleri takip ederek rapor etme­si istenmi ş tir. 28 Mehmet Çelebi'nin o ğ lu olan Said Mehmet Efendi, geli ş menin e ğ itimden kay­naklandı ğ ına ve bunun için matbaanın gerekli ol­ du ğ una inanmı ş tır.  Osmanlı Devleti'nde Türk matbaacılı ğ ının ortaya çıkmasında önemli ş ahsiyetlerden biri İ brahim Müteferrika'dır. İ brahim Müteferrika önemli bir diplomat olmasına ra ğ men özellikle yayımcı ki ş ili ğ i ile ta­nınmı ş tır yılından itibaren matbaacılıkla il­gilenen İ brahim Müteferrika, 1726 yılında Matba­anın Gerekleri adlı bir dilekçeyle dönemin sadrazamı Nev ş ehirli Damat İ brahim Pa ş a ile ş eyhülis­lama ba ş vurdu. Ancak sadece din dı ş ı kitapların basımı için izin alabildi yılında da Sait Efen­di ile birlikte ilk Osmanlı matbaasını kurdu.

134  Matbaanın Osmanlı Devleti'ne geç gel­mesinin nedenleri;  1. Dinî tutuculuk, 2. Teknik nedenler,3. Toplumun hazır olmaması,4. Hattatlık mesle ğ inin yaygın ve geleneksel bir u ğ ra ş olarak etkin olmasıdır.

135   İ LK ÇA Ğ DA YET İŞ EN B İ L İ M ADAMLARI VE B İ L İ MSEL ÇALI Ş MALARI  Anadolu'da yeti ş en bilim adamlarına baktı ğ ı­mız zaman;  -Teodorus, kilit ve anahtarı bulmu ş tur.  - Hipokrat, tıbbın temellerini atmı ş tır.  - Heredot, tarihin babası sayılmaktadır.  - Demokritus, atom sözcü ğ ünü günümüz an­lamda ilk kez kullanmı ş tır.  -Anaksogaros, ilk astronom olarak kabul edil­mektedir.

136  Yunanistan'da yeti ş en bilim adamları;  - Homeros, Yunanistan'ın gelenek ve görenek­lerini, inançlarını ele aldı ğ ı " İ lyada ve Odysseia" destanlarını yazmı ş tır.  - Hesiados, Yunanistan'da ünlü bir ş air olup, "Tanrıların Do ğ u ş u, İş ler ve Günler" adlı eser­leriyle önemli bir ki ş iliktir.  Hellenik dönemde yeti ş en bazı bilim adamları Pisagor, Platon, Ödoksos, Aristo, Zenon, Ar ş imet'tir.  - Pisagor, bugün "Pisagor teoremi" olarak bildi­ ğ imiz "Bir dik üçgenin dik kenarlarının karele­rinin toplamı, hipotenüsün karesine e ş ittir" ifa­desini ortaya koymu ş tur.  - Ar ş imet, suyun kaldırma kuvvetini bulmu ş tur. Bu bulu ş günümüzdeki gemilerin yapılmasına temel te ş kil etmi ş tir.  Roma döneminde yeti ş en bilim adamları, Menelaus, Batlamyus, Dioscorides, Galen, Diafantos'tur.  - Menelaus, günümüzde "Menelaus teoremi" olarak bilinen düzlem ve küresel üçgenlere dair teoremi ortaya koymu ş tur.  - Batlamyus, astronominin sentezini yapmı ş, geometrik bir sistem kurmu ş tur. Yerin küresel oldu ğ unu ve evrenin merkezinde ve hareket­siz oldu ğ unu savunur. Batlamyus'un "Co ğ raf­ya" adlı eseri ünlüdür.

137  ORTA CA Ğ DA B İ L İ M  Orta Ça ğ İ slam Dünyasında Bilimsel Faaliyetler  İ slam kültürü ve bilimsel faaliyetler, farklı kültürlerin etkisiyle ş ekillenmi ş tir. Harezmi, Biruni gibi bilim adamları Hindistan, İ ran ve Bizans gibi kültürlerden etkilenmi ş tir.  İ slam dünyasında, devlet adamlarının bi­limsel faaliyetleri desteklemesi sonucu bilimse geli ş meler sa ğ lanmı ş tır. İ slam topraklarında bilim evleri ve gözlem evleri görülmektedir. Bu; dönemde astronomi, matematik, fizik, kimya, biyoloji, co ğ rafya, tıp, teknik ve tarih alanların­da önemli bilimsel çalı ş malar görülmektedir.  İ slam kültürü, sınırların geni ş lemesi ile birlikte geni ş alanlara yayılmı ş tır. Müslümanla­rın Avrupa'ya geçmesi ile İ slam kültürü Avru­pa'ya yayılmı ş tır. İ bn-i Sina, Biruni, Farabi, Harezmî gibi bilim adamlarının eserleri, Latinceye çevrilmi ş tir. Avrupalılar, İ slam devletlerinde medreseleri örnek alarak, üniversiteler kurmu ş lardır.  Orta Ça ğ Avrupa’sında özgür dü ş ünce or­tamı ve bilimsel çalı ş malar yokken, İ slam dün­yası aydınlanma ça ğ ını ya ş ıyordu. Bilimsel ça­lı ş malar en üst seviyedeydi.

138  TÜRK İ SLAM DEVLETLER İ NDE B İ L İ M VE B İ L İ M ADAMLARI  Matematik alanında  Harezmî, Abdülhamit İ bn Türk, Ömer Hayyam, Nasirüddin-i Tusi gibi bilim adamlarının çalı ş maları görülür.  Nasiruddin-i Tusi, "Kesenler Teoremi" adlı eseriyle Trigono­metrik çalı ş malara yer vermi ş tir. Kenar açı ba ğ ıntısını bulmu ş tur.  Ömer Hayyam, cebir konusunda üçüncü derece denklemlerin çözümüne katkıda bulunmu ş tur. Celali takvim adıyla bilinen tak­vimi hazırlamı ş tır.

139  Tıp alanında  Zehravi, İ bn-i Rü ş d, İ bn-i Sina, İ bn-i Nefis gibi bilim adamlarının çalı ş maları görülür.  İ bn-i Sina, tıp alanının yanında felsefe, astronomi, matematik, fizik, kimya gibi alanlarda da ça­lı ş malar yapmı ş tır. "Kanun" adlı eserinde hekimlik, ilaçlar, cerrahi yöntemler hakkında bilgi verir Onun bu eseri Avrupa'da ders kitabı olarak okutulmakta­dır.  Zehravi, cerrahi alanında önem­li bir yere sahiptir. "El-Tasrif adlı eseri, Avrupa'da Latinceye çev­rilerek Oxford Üniversitesinde okutulmu ş tur.

140  Astronomi alanında  Fergani, Beyruni, Bitruci, Ulu ğ Bey, Battani gibi bilim adamlarının çalı ş maları görülür.  Ulu ğ Bey, Semerkant'ta med­rese ve gözlemevi, bilimsel ça­lı ş maların geli ş mesinde etkili ol­mu ş tur. Bu medrese ve gözlem­evinde Ali Ku ş çu ve Kadızâde-i Rumi gibi devrin önemli bilim adamları çalı ş ma­ lar yapmı ş tır. "Ulu ğ Bey Zici" adlı eseri astronomi konusunda önemli bilgiler vermektedir.  Biruni, "Mesud'un Kanunu" adlı eserinde önemli astronomik bil­giler vermi ş tir.

141  Fizik alanında  Farabi, İ bn-i Sina ve İ bn'ül Heysem gibi bi­ lim adamlarının çalı ş maları görülür.  Farabi, "Bo ş luk Üzerine" adlı yazmı ş oldu ğ u eserinde do ğ a­da bo ş lu ğ u kabul etmez. Aristo fizi ğ inin yetersiz oldu ğ unu orta­ya koymu ş tur. İ slam devletlerindeki bilimsel geli ş meler, Selçuklular zamanında devam etmi ş tir. Türk- İ slam devletlerinde bilgin, filozof ve sanatkârlar yeti ş mi ş tir. Bu dönemde Ba ğ dat'ta kurulan Ni­zamiye Medreseleri, bilim ve kültür hayatının canlanmasında etkili olmu ş tur.

142  ORTA ÇA Ğ VE YEN İ ÇA Ğ AVRUPASINDA B İ L İ M  Kavimler göçü ile birlikte Avrupa'da Hıristiyanlık geni ş alanlara yayılmı ş tır. Bu dönemde ortaya çıkan kiliseler ekonomik, siyasi ve dini güçleri ellerinde toplamı ş lardır. Bilimsel ve akıl­cı dü ş ünceyi reddederek ki ş isel dü ş ünceyi ya­saklamı ş lardır. Kutsal kitapları olan İ ncil'i kendi çıkarları do ğ rultusunda yorumlayarak halkı yanlı ş bilgilendirmi ş lerdir.  İ skenderiye Kütüphanesi'ni yakmı ş, çe­ ş itli bilim adamlarını idam ettirmi ş lerdir. Aforoz (dinden atma) Endülüjans (Günahların atfedile­bilece ğ i belge) gibi yetkileri kullanarak siyasi bir güç sa ğ lamı ş lardır.  Yeni Ça ğ daki bilimsel çalı ş malarda et­kili olan geli ş meler:  Orta Ça ğ ın sonlarına do ğ ru, insan ve do­ ğ a sevgisinin ön plana çıkması ile birlikte eski Yunan ve Helen uygarlıklarının incelenmesi so­nucu bilimsel çalı ş malar ba ş lamı ş tır.  Yeni Ça ğ Avrupa’sında bilimin ortaya çık­ması ve geli ş mesinde etkili olan barut, pusula, kâ ğ ıt ve matbaa Haçlı Seferleri ile birlikte Avru­pa'ya geçmi ş tir.

143  Barut  Barutun ate ş li silahlarda kullanılmasıyla birlikte Orta Ça ğ Avrupa’sındaki Feodalite (De­rebeylik) sistemi zayıflarken, merkezi krallıklar güç kazanmı ş tır. Bu durum Avrupa'nın siyasi yapısını de ğ i ş tirmi ş tir.  Kâ ğ ıt  Kâ ğ ıt, uygarla ş ma yolunda icat edilmi ş en önemli bulu ş lardan biridir. İ lk olarak Mısırlılar "papirüs" adını verdikleri bitkilerin üzerine yazı­lar yazmı ş lardır. Mezopotamyalılar kil tabletle­re, Çinliler ipekli kuma ş üzerlerine yazmı ş lar­dır.  Çinliler bu kuma ş ların çok pahalı olmasın­dan dolayı, arayı ş içerisine girerek kâ ğ ıdı icat etmi ş lerdir.  Kâ ğ ıdın kullanılması ile birlikte Avrupa'da ve dünyada kültür aktarımı sa ğ lanmı ş tır. Avru­pa'da bilimsel çalı ş maların yapıldı ğ ı "Aydınlan­ma Dönemi" ba ş lamı ş tır.  Matbaa  İ lk olarak Çin'de kullanı­lan matbaa, Uygur Türkleri ta­rafından geli ş tirilmi ş tir. Günü­müz modern anlamdaki matbaayı Jan Gutenberg ortaya koymu ş tur.  Matbaa sayesinde yazıl­mı ş olan eserler ço ğ altılarak geni ş kitlelere hitap etmi ş tir. Matbaa uluslararası kültürel etkile ş imin ya ş anmasında önemli bir yere sahiptir.

144  Pusula  Pusula, insanların yön bulma aracıdır. İ lk olarak Çin’­de görülen bu icat, mıknatıslı ta ş lardan yapılmı ş tı. Kristof Kolomb, pusulanın sapma açısını hesaplamı ş ve günümüz mo­dem pusulasının yapılmasında etkili olmu ş tur.  İ nsanlar pusula ile birlikte denizlere ra­hatlıkla açılabilme imkanı bulmu ş lardır. Bu da Co ğ rafi Ke ş ifler'e neden olmu ş tur. Co ğ rafi Ke­ ş iflerle birlikte insanlar yeni yerler ke ş fetmi ş tir. Dünya'nın yuvarlak oldu ğ u anla ş ılmı ş tır.  Co ğ rafi Ke ş iflerle birlikte Avrupa'da eko­nomik refah artmı ş tır.

145  OSMANLILARDA B İ L İ M   -Ali Ku ş çu, 15.yy'da ya ş amı ş ve matematik, astronomi alanlarında çalı ş malar yapmı ş tır. Osmanlı Devleti'ne hizmet etmeye ba ş ladı ğ ın­ da, İ stanbul'un co ğ rafi koordinatlarını belirle­mi ş ve güne ş saatleri yapmı ş tır. "Fethiye" ve "Muhammediye" adı verilen astronomi ve ma­tematik kitapları vardır.  - Takiyuddin, matematik alanında önemli ça­lı ş malar yapmı ş tır. İ kinci derece denklemlerin çözümünü yapmı ş tır. "I ş ı ğ ın Niteli ğ i ve Görme­nin Olu ş umu" adlı eseri önemlidir.  - Piri Reis, dünya haritası ile "Denizcilik Kitabı" adlı eseri ortaya koymu ş tur Denizcilik Kitabın-j da, Akdeniz, Çin Deniz'i, Hint okyanusu ve Kızıl Deniz'le ilgili önemli bilgiler vermi ş tir. Böylece denizciler bu kitaptan yararlanmı ş lardır.  - Katip Çelebi, co ğ rafi bilgiler içeren "Cihan-numa" adlı eseri ile ünlüdür. Dünyadaki birçok bölgenin iklimi, co ğ rafi yapısı, idari ve siyasi yönleri hakkında bilgi verir.

146  DE ĞİŞİ M-GEL İŞİ M   ***CO Ğ RAF İ KE Şİ FLER***  SEBEPLER=  1.Pusulanın geli ş tirilmesi  2.Gemicilik sanatının ilerlemesi  3.Co ğ rafya bilgisinin ilerlemesi  4.Yalanlara inanmayan cesur gemicilerin yeti ş mesi  5.Do ğ u ülkelerinin zenginli ğ i ( İ pek ve Baharat Yolları)  6.Türklerin İ pek ve Baharat yollarına hâkim olması  7.Avrupalıların Hıristiyanlı ğ ı yaymak istemeleri   Amerika nın Ke ş fi  Kristof Kolomb Amerika kıtasını buldu ancak buranın Hindistan oldu ğ unu sandı yılında Ameriko Vespuçi buranın yeni bir kıta oldu ğ unu anladı.   Hindistan Yolu=1487 de Bartelmi Diyaz Ümit Burnuna kadar gitti.1498 de Vasko dö Gama Hindistan a varmayı ba ş ardı.

147  Dünya nın Dola ş ılması( )=  Macellan Dünya nın yuvarlak oldu ğ unu kanıtlamak için yola çıktı. Filipinler de öldürüldü. Del Kano yolculu ğ u devam ettirdi.  SONUÇLAR=  1.Yeni yollar ve ülkeler bulundu.  2.Sömürgecilik ba ş ladı.  3.Atlas Okyanusu kıyısındaki limanlar önem kazanırken Akdeniz limanları önemini kaybetti.  4.Yeni yolların bulunması Osm. devletini olumsuz etkiledi.  5.Ticaret alanı geni ş ledi.  6.Bol miktarda de ğ erli maden Avrupa ya ta ş ındı.  7.Burjuva sınıfı güçlendi.  8.Avrupa dan Amerika ya göçler ba ş ladı.  9.Avrupa ya yeni bitkiler getirildi.(kakao, tütün vb.)  10.Baharat yolu üzerindeki halk yoksulla ş tı.  11.Zengin burjuva sınıfı bilim ve sınıf adamlarını destekleyerek Rönesans ve Reformun do ğ u ş unu kolayla ş tırmı ş lardır.  12.Dini inançlar temelinden sarsıldı. Ahiret korkusu yerini dünya nimetlerinden yararlanma arzusuna bıraktı.  13.Maya, Aztek ve inka uygarlıkları yok edildi.

148   ***RÖNESANS***(YEN İ DEN DO Ğ U Ş )  15. yüzyılın sonları ile 16.yüzyılın ba ş larında bilimde, sanatta ve edebiyatta görülen geli ş melerdir.  SEBEPLER=  1.Matbaanın icadı.  2.Hümanizma hareketinin etkisi.  3.Orta ça ğ güzel sanatlarının 15 ve 16. yüzyıllarda olgunla ş ması.  4.Yazar, ş air ve sanatkarları koruyan mesenlerin bulunması.  5. İ stanbul”un fethi ile bazı bilim adamlarının İ talya”ya gitmesi.  6. İ slam medeniyetinin etkisi.  7.Co ğ rafi ke ş iflerin etkisi.   Rönesans”ın İ talya”da Ba ş lama Sebepleri  1. İ talya”nın Akdeniz in ortasında olması  2. İ talya nın Hıristiyanlı ğ ın merkezinde olması (Papa)  3. İ talyan devletlerinin ticaretle u ğ ra ş ması  4. İ talya da siyasi birli ğ in olmaması (özgür dü ş ünce)  5. İ talya Roma ve Yunan uygarlıklarının izlerin bulunması   # İ talya da Rönesans eski uygarlıkların incelenmesi ile ba ş ladı.  #Fransa da Rönesans krallarının deste ğ i ile ba ş ladı.  #Almanya da “ din alanında ba ş ladı.  # İ ngiltere de “ hümanizma alanında geli ş ti.  SONUÇLAR=  1.Skolâstik dü ş ünce yıkılmı ş, yerini pozitif dü ş ünceye bırakmı ş tı.  2.Bilimde deney ve gözleme yer verilmeye ba ş landı.  3.Reform hareketleri ba ş ladı ve geli ş ti.  4.Rönesans mimarisi olu ş tu.  5.Ulusal diller geli ş ti.

149  ***REFORM***  16.y.y.ba ş larında (önce Almanya da ) Katolik mezhebinde yapılan de ğ i ş iklikledir.  SEBEPLER=  1.Katolik mezhebinin bozulması (Din adamlarının zengin, halkın yoksul olması.)  2.Reformcu filozofların kilisenin yanlı ş uygulamalarını ele ş tirmeleri.  3.Matbaa ile incilin di ğ er dillere çevrilmesi.  4.Rönesans ın etkisi ile skolâstik dü ş ünenin yıkılması.  #Bozulan Katolik kilisesi ne ilk tepkiyi gösterenler yine bazı din adamları oldular. Bunlara göre din adamları yalnızca dinle u ğ ra ş malı, din siyasetten uzakla ş tırılmalı idi.  Reformun öncüsü Martin Luther dir.   SONUÇLAR=  1.Avrupa da mezhep birli ğ i bozulmu ş, yeni mezhepler ortaya çıkmı ş tır.(Protestan, Kalvenizm vs.)  2.Katolik kilisesi kendini yenilemeye çalı ş tı.  3.Yeni mezheplerin kuruldu ğ u ülkelerde kilisenin malları yamalandı.  4.Kilisenin ve Papa nın dini otoritesi azaldı.  5.E ğ itim kurumları kilisenin elinden alınarak e ğ itimde ilk kez laik sisteme geçildi.  6.Avrupa da din yüzünden sava ş lar çıktı.  7.Reform sonucunda Avrupa da dini ve siyasi birli ğ in bozulması ile Osmanlılar Balkanlarda rahatça ilerlediler.  8.Din ve devlet i ş leri birbirinden ayrıldı.(laiklik)  #Osmanlılar Avrupa daki bölünmeyi hızlandırmak için Protestanları desteklediler.  #1555 Ogsburg (Ausburg) Ant. ile Protestanlık, 1598 Nant Fermanı ile Kalvenizm kabul edildi.

150  Aydınlanma Ça ğ ı=  17. ve 18. y.y. her konuda akla öncülük tanıyan bir dü ş ünce sistemidir. Bu sistemin etkisiyle bilim ve felsefede geli ş meler oldu. Aydınlanma Ça ğ ında aklın kullanılmasıyla do ğ ru bilgiye ula ş ılması savunuldu. Bunun sonucunda deney ve gözlem önem kazandı. Newton (Fizik-Matematik-Yer çekimi) Copernic(Güne ş sistemi) Galile (Dünyanın yuvarlak oldu ğ u) Descartes (Analitik Geometri), S.S.Russo, Mozart, Bah Aydınlanma Ça ğ ının ileri gelenleridir.  Sanayi İ nkılâbı=  İ lk olarak 18. y.y. da İ ngiltere de ortaya çıktı. İ nsan ve hayvan gücünün yerine buharla çalı ş an makineler aldı. Büyük fabrikalar kuruldu. Ula ş ım kolayla ş tı. Hammadde ve Pazar ihtiyacı arttı. Bu da sömürgecili ğ in büyüyüp emperyalizme dönü ş mesine sebep oldu.

151  5.ÜN İ TE: EKONOM İ VE SOSYAL HAYAT  KAZANIMLAR:  Üretimde ve yönetimde topra ğ ın önemini tarihten örneklerle açıklar.  Kaynakların,ürünlerin ve ticaret yollarının devletlerin geli ş mesindeki önemini açıklar.  Vakıfların çalı ş malarından ve sosyal ya ş amındaki rolüne örnekler verir.  Türklerde meslek edindirme ve meslek eti ğ i kazandırmada rol oynayan kurumları tanır.  Meslek seçimi  B İ L İ NMES İ GEREKEN KAVRAMLAR:  1.Okyanus 2.Giri ş imci 3.Meslek 4.Dayanı ş ma 5. İ thalat/ İ hracat 6.Pazar 6.Sermaye 7.Sorumluluk 8.Vakıf 9.Vergi   TOPRAK-TARIM  Tarımı Destekleyen Kurulu ş lar:   -Ziraat Bankası  -Devlet Su İş leri(DS İ ): Baraj, Gölet ve Kanallarla su ihtiyacını(Tarım Alanlarının) kar ş ılar.  -Tarım Satı ş Kooparatifi: Ani fiyat dü ş ü ş lerine kar ş ı üreticiyi korur.  -Toprak Mahsülleri Ofisi(TMO): Tahıl destek alımları yapar  -Türkiye Zirai Donanım Kurumu(TZDK): Çiftçini ihtiyacı olan malları üretir.  -GAP İ daresi Ba ş kanlı ğ ı: Güneydo ğ u Anadolu’nun sulama ihtiyacı için kurulmu ş tur.  Bunların dı ş ında Çukobirlik, Fiskobirlik, Çaykur gibi kurulu ş lar vardır.

152  TOPRAK YÖNET İ M İ   Hititlerde Toprak: Topraklar devletindi. Ancak kral bu toprakları i ş lemesi için vali ve komutanlara veriyordu. Sava ş zamanı vali ve komutanlar besledikleri askerlerle sava ş a gidiyordu.  Feodalite(Derebeylik): Ortaça ğ Avrupa’sının yönetim ş eklidir. Cemre ve Viking saldırıları merkezi yapıyı bozmu ş, derebeylik ortaya çıkmı ş tır. Derebey (Sanyör) her ş eyin sahibi idi. İ stanbul’un fethinde kullanılan topların örnek alınmasıyla Derebeylikler yıkıldı. Merkezi krallıklar güçlendi.  Manga Karta(1215) İ ngiltere kralı istedi ğ i gibi vergi koyamayacak, mahkeme kararı olmadan kimse cezalandırılmayacaktı.(Kanun üstünlü ğ ü) İ ngiltere Anayasalı Monar ş iye geçti.  Selçuklularda İ kta sistemi:  -Askerlere ve devlet görevlilerine hizmet ve maa ş kar ş ılı ğ ı verilen topraklardır.  -Toprak devletin, i ş letme hakkı ikta sahibindir.  - İ kta sahibi elde etti ğ i gelirin bir kısımıyla geçimini sa ğ lar, kalanla asker beslerdi. Barı ş zamanı bu askerler o bölgenin güvenli ğ ini sa ğ larken sava ş zamanı ana orduya katılırdı.  - İ kta süresince kullanılır, satılamaz, miras bırakılamaz.  - İ kta 3 yıl üst üste ekilmezse elinden alınırdı

153  Osmanlı Devleti’ nde Toprak Tönetimi  Dirlik:Geliri asker yeti ş tirmek ş artı ile asker ve memurlara verilen topraklardır.3’ e ayrılır:  a-Has: Geliri akçeden fazla olan topraklardır.Padi ş ah ailesine ve divan üyelerine verilirdi.  b-Zeamet:Geliri ile akçe arasında olan topraklardır. İ kinci derece memurlara verilirdi.  c-Tımar:Geliri ile akçe arsında olan topraklardır.Sava ş ta ba ş arı gösterenlere verilirdi.  *Dirlik alanlar akçeye 1 atlı asker (Tımarlı Sipahi) beslemek zorundaydı.Böylece devlet asker için hazineden para harcamaz,üretimi aksatmaz ve sürekli hazır bir orduya sahip olurdu.

154  T İ CARET  Kıral Yolu:Lidya kralı Giges tarafından yaptırılmı ş tır.Sardes’ten ba ş lar (bazı kaynaklara göre millet) Su ş ehrinde sona erer.Tarihteki ilk ticaret yoludur.  Baharat Yolu:Hindistan’dan kara yoluyla Mısır’a oradan deniz yoluyla Avrupa’ya giden yoldur.Bu yol (Mercidabık ve Ridaniye) Mısır Seferi sonunda Osmanlılara geçti.Bu yol önemini co ğ rafi ke ş iflerle yitirdi.Süvey ş Kanalın’ın açılmasıyla tekrar canlandı.  İ pek Yolu:Çin’den ba ş lar, Anadolu ve Mısır üzerinden Avrupa’ya uzanırdı. Co ğ rafi ke ş iflerle önemini kaybeden yol, Süvey ş Kanalı ile canlandı.   KOL GÜCÜNDEN MAK İ NE GÜCÜNE GEÇ İŞ  Sanayi inkılabı: Üretimde insan ve hayvan gücünün makinelerin olmasıdır. İ lk İ ngiltere’de ortaya çıktı. Küçük atölyeler yerine fabrikalar kuruldu.üretim arttı ğ ı için hammadde ve Pazar ihtiyacı ortaya çıktı. Ula ş ım geli ş ti. Sömürgecilik hızlandı. Köylerden kentlere göç hızlandı. İş çi sınıfı ortaya çıktı. Sendikalar do ğ du. Buharlı gemi ve trenler yapıldı.  # Osmanlı sanayi inkılâbına ayak uyduramadı. El eme ğ i ile üretilen mallar Avrupa’nın fabrika malları rekabet edemedi. Yerli sanayi çöktü. Kapitülasyonların da etkisiyle Osmanlı ülkesi Avrupa’nın pazarı haline geldi

155  Sendika: İş çilerin hak ve çıkarlarını korumak amacıyla kurdukları toplumsal ve sınıfsal bir örgüttür. Din, dil, ırk ayrımı yoktur.  Grev: Çalı ş anların i ş bırakma eylemidir.  Lokavt: İş yerinde faaliyetin tamamen durmasına sebep olacak ş ekilde i ş verenin i ş çileri uzakla ş tırması.  Süvey ş Kanalı:1869’da İ ngiltere tarafından açıldı. Baharat yolu kısaldı. Akdeniz önemini tekrar kazandı.  Panama Kanalı: 1914 yılında açıldı.  Sanayi İ nkılâbının Olumsuz Sonuçları  ­­-Çevre kirlili ğ i ba ş ladı.  — Ş ehirler kalabalıkla ş tı.  —Do ğ al kaynaklar daha hızla tüketildi.  —Sömürgecilik hızlandı.

156  VAKIFLAR  Vakıf:Ki ş inin kazancının bir bölümünü insanların hayrına olacak bir i ş için ayırmasına denir.  # Osmanlı’da ilk vakıf Orhan Bey tarafından kurulmu ş tur.  # Malını vakfeden ki ş i kadı huzurunda vakıf ş artlarının belirtildi ğ i gibi bir sözle ş me olu ş turur.  # Osmanlı’da vakıflar din, ırk farkı gözetmeden tüm insanlara hizmet verirdi. Vakıf malları satılamaz, miras bırakılamazdı.  # Vakıf eserlerinin korunması ve verilen hizmetin devamı için 2 Mayıs 1924’te Vakıflar Genel Müdürlü ğ ü kurulmu ş tur. Görevleri:  1-Vakıf eserlerinin restorasyonu.  2-Vakıfların devamı.  3-Muhtaç ki ş ilere yiyecek ve giyecek yardımı.  4-Burs (ö ğ renciler için).  5-Anne ve babası olmayan çocuklara maa ş.  # Her yıl mayıs ayının 2. haftası Vakıf haftası olarak kutlanır.2006 yılı Vakıf Medeniyeti Yılı olarak ilan edilmi ş tir.(2008 su yılı).  TEMA(Türkiye Erozyonla Mücadele, A ğ açlandırma ve Do ğ al Varlıkları Koruma Vakfı)  TEGV(Türkiye E ğ itim Gönüllüleri Vakfı)  # Vakıf sistemi sayesinde Osmanlı alınan yerlerin Türkle ş mesini sa ğ lamı ş, bayındır hale getirilmesini sa ğ lamı ş tır. Ticareti canlandırmı ş, E ğ itim ve sa ğ lık için bütceden para ayırmasına gerek kalmamı ş tır.  MESLEK  Ahi Te ş kilatı:Ahi Evren tarafından kuruldu. Ahi kelimesi karde ş anlamına gelir. 13.yy’da Anadolu’da Mo ğ ol baskısı hâkimdi. Anadolu’ya düzensiz bir ş ekilde Türkler geliyordu. Bunlara bir sanat ve güzel ahlaki beceriler kazandırmak amacıyla Ahi (lonca) Te ş kilatı kuruldu. Çırak, kalfa, usta sistemi vardı. Hem teorik hem de pratik e ğ itim verilirdi. Her Ahi birli ğ inin sandı ğ ı vardı. Bu sandık sayesinde esnaf tefecilerden korunur, zor durumda kaldı ğ ı zaman yardım edilirdi.

157  Ahi Te ş kilatının Özellikleri:  Devletle esnaf arasında köprü görevi yapardı.  Verdi ğ i e ğ itimle mesleklerin devamlılı ğ ı sa ğ lamı ş tır.  İ htiyaç sahibi esnafa yardım edilmi ş tir.  İ nsanlara meslekle birlikte i ş ahlakı kazandırılmı ş tır.  Kalitesiz veya pahalı mal satılması önlenmi ş tir.   Te ş kilata yeni giren gence feta (yi ğ it) denir. Ahlaken olgunla ş an feta önce çırak, kalfa sonrada Ş ed töreni ile destur verilerek usta olurdu.  # Karamano ğ lu Mehmet Bey Türkçe’yi resmi dil ilan etmi ş tir.  Kethüda: Kanunları, mesle ğ in inceliklerini iyi bilir. Esnafın dürüstlü ğ ünü ve çalı ş ma düzenini denetlerdi.  Yi ğ itba ş ı: Bilirki ş i konumundadır. Bugünkü Türk Standartları Enstitüsü’nün(TSE) görevini yapardı. Hileli mal yapanı tespit eder, kethüdaya bildirirdi. 

158  Medrese: (Bugünkü üniversite). Selçuklularda ilk medrese Nizamülmülk tarafından (Nizamiye Med.) Ş iilikle mücadele amacıyla kuruldu.  Osmanlılarda ilk Orhan Bey İ znik’te medreseyi açtı.  Fatih Sahn-ı Seman, Kanuni Süleymaniye Medresesini açtı.  Medreselerdeki e ğ itim vakıflar vasıtasıyla yürütülürdü. Ö ğ renci seçiminde ya ş ş artı olmasa da daha çok genç ve bekârlar tercih edilirdi. Bir müderrisin okuttu ğ u ö ğ renci sayısı 20’yi geçmezdi.  Sınavla seçilen ö ğ renciler kendi zekâ ve yeteneklerine göre ayrı sınıflarda e ğ itim görürlerdi. Medreselerin yüksek bölümü de ücretsiz ve yatılıydı. Yüksek bölümden mezun olanlar müderris, kadı, kazasker ve müftü olabilirdi. Ö ğ rencilere softa, asistanlara muit denirdi. Medresede dini bilimler (kuran, fıkıh, kelam, hadis) ve pozitif bilimler (tarih, co ğ rafya, matematik, tıp, astronomi, felsefe vs. ) okutulurdu.  # Ö ğ renciler derecelerine göre Dani ş ment, suhte olarak adlandırılmaktaydı Dersini ba ş arıyla tamamlayan ö ğ renciye icazetname adlı bir belge verilirdi

159  ENDERUN  2.Murat zamanında kuruldu. Bir ş eyin iç kısmı,iç yüzü, harem dairesi anlamına gelir.  Dev ş irme kanunu ile Hıristiyan çocukları (8 -10 ya ş arası) toplanır. Acemi o ğ lanları oca ğ ına alınırlardı. Zeki ve kabiliyetli olanlar saraydaki Enderun okuluna alınırdı. Enderun’da iyi bir e ğ itim alan gençler devlet adamı veya sanatkâr olarak mezun olurlardı.  E ğ itim-Ö ğ retim birbirini izleyen yedi odada yapılırdı. Odalara ko ğ u ş denirdi. Her odadaki e ğ itim 1 ile 2 yıl sürerdi.  1909’a kadar devam eden Enderun’da e ğ itim 4 konu üzerinde toplanmı ş tır.  -Beden E ğ itimi-Uygulamalı saray e ğ itimi  -Sanat e ğ itimi- İ slami bilimler  Uygulamalı e ğ itim saray ve protokol hizmetleri güre ş, atlama, meç, ok atma, hat sanatı ve müzikten olu ş urdu.  Teorik olanlar Türkçe, Arapça, edebiyat, Farsça, tarih, fen bilimleri, cebir ve İ slami bilimlerdir.  Bu e ğ itim kurumu devlete birçok sadrazam vezir, yüksek rütbeli asker, hattat, ş air, müzisyen, minyatür ustası yeti ş tirmi ş tir.  Odalar: Büyük oda, küçük oda, do ğ ancılar odası, seferli odası, kiler odası hazine odası ve has oda.

160  Meslek seçiminde rol oynayan faktörler  Cinsiyet ve fiziksel özellikler  Meslek hakkında bilgi  Arkada ş ların etkisi  Ailenin sosyo–ekonomik durumu  Ailenin beklentisi  Okul ba ş arısı ve ö ğ retmenlerin dü ş ünceleri  Mesle ğ in toplumdaki yeri ve geliri  Çevrenin etkisi  Yetenek ve zeka  İ stek ve hayaller 

161  6.ÜN İ TE:YA Ş AYAN DEMOKRAS İ  KAZANIMLAR:  Türk Devletlerindeki yönetim ş ekli ve egemenlik anlayı ş ındaki de ğ i ş imi ve süreklili ğ i fark eder.  Anayasamızın 2. maddesine örnekler verir.  Yasama, Yürütme ve Yargı kavramları  Siyasi partilerin, Sivil Toplum Örgütlerinin, Medyanın ve bireylerin gündemi nasıl etkiledi ğ ini bilir.  İ çinde bulundu ğ u e ğ itsel ve sosyal faaliyetlerde i ş leyen süreçleri demokrasinin ilkeleri açısından analiz eder.  B İ L İ NMES İ GEREKEN KAVRAMLAR:  1.Kurultay 2.Kut 3.Me ş rutiyet 4.Monar ş i 5.Oligar ş i 6.Özgürlük 7.Laiklik 8.Medya 9.Milli Egemenlik 10.Yasama 11.Yürütme 12.Yargı

162  DEMOKRAS İ  Demokrasinin Dogu ş u: MÖ.450 yıllarında Atina’da site adı verilen ş ehir devletleri vardı. Ş ehir devletlerinde kadınların ve kölelerin dı ş ında herkesin söz hakkı vardı. Do ğ rudan demokrasi uygulanır.  1215’de İ ngiltere’de kralın yetkilerini sınırlandırmak için Manga Karta ilan edildi. Kral yasaların üstünlü ğ ünü kabul etti. Kral keyfi yargılama yapamayacak, istedi ğ i gibi vergi koyamayacaktı.  Co ğ rafi ke ş iflerle Avrupa zenginle ş ti. Rönesans ile bilimde, sanatta ve edebiyatta ilerledi. Reform ile skola ş tik dü ş ünce yıkıldı. Dü ş ünce özgürlü ğ ü ve laiklik geldi.  Fransız ihtilali ile birlikte e ş itlik, adalet özgürlük ve demokrasi fikirleri yayıldı.  1948 yılında (10 Aralık) Birle ş mi ş Milletler tarafından İ nsan Hakları Evrensel Bildirgesi kabul edildi.   Demokrasi: Halkın kendi kendini yönetmesidir. Uygulama biçimlerine göre Do ğ rudan, Yarıdo ğ rudan, Temsili olmak üzere 3 çe ş it demokrasi vardır.  Demokrasinin dayandı ğ ı temel ilkeler Hürriyet ve E ş itlik, Ço ğ ulculuk ve Milli Egemenliktir. Hürriyet ba ş kalarına zarar vermeden her ş eyi yapma hakkıdır. E ş itlik ise herkesin kanunlar önünde e ş it olmasıdır.  Herkesin 1 oy hakkı vardır. Din ırk ve dü ş ünce ayrılı ğ ı bunu engelleyemez. Seçimler gizli oy, açık sayım ilkelerine göre yapılır. En çok oy alan parti iktidar, di ğ erleri muhalefet partisi olur. Bir parti yeterli ço ğ unlu ğ u sa ğ layamazsa bir ya da birkaç parti koalisyon yapar.  Demokraside milli egemenlik halka dayanır. Halk devleti yönetecek ki ş ileri seçer. Seçilenler devleti halk adına yasalara uygun olarak yönetirler. E ğ er halk memnun de ğ ilse bir daha seçmez.  Ço ğ ulculuk farklı görü ş lerin farklı partilerce temsil edilmesidir. Herkes özgürce dü ş üncesini açıklayabilir.Bu nedenle ço ğ ulculuk ilkesi dü ş ünce ifade özgürlükleri içinde yer alır.

163  Türk Tarihinde Demokratik Geli ş meler:  KURULTAYDAN MECL İ SE   Eski Türklerde siyasi, askerî ve ekonomik kararların alındı ğ ı meclise toy ya da kurultay adı verilirdi.  Orta Asya Türk devletlerinden biri olan Hunlarda her yıl ilkbaharın be ş inci ayında (Hazi­ran ayı) devlet i ş lerinin görü ş üldü ğ ü kurultay top­lanırdı. Çe ş itli ş enliklerin ve spor etkinliklerinin yapıldı ğ ı bu toplantılarda bir taraftan da devlet i ş ­leri görü ş ülerek karara ba ğ lanırdı. Bu meclislere ileri gelen boylar davet edilir, gelmeyenler devleti protesto etmi ş kabul edilirdi. Bu toplantılarda hü­kümdarların yanında her zaman hatun denilen hanımı oturur ve bazı elçileri kabul edebilirdi.  Türkler hükümdara devleti yönetme yetki­sinin Tanrı tarafından verildi ğ ine inanıyorlardı. Tanrı tarafından verilen bu yönetme hakkına kut inancı denirdi. Kutun kan yoluyla hükümdarın tüm erkek çocuklarına geçti ğ ine inanılırdı.  Bütün hanedan üyelerinde kut oldu ğ un­dan kendine siyasi ve askerî bakımdan güvenen ki ş i taht mücadelesine girebilirdi. Bu durum Türk devletlerinde bölünmeye neden olurdu.  Devletin devamı için baba - o ğ ul veya karde ş lerin birbirleriyle mücadelesi normal kar ş ı­lanırdı.  Türk devletlerinde hükümdarlar yönetimi kolayla ş tırmak için ülkeyi do ğ u ve batı olmak üzere ikiye ayırırdı.

164  İ slamiyet'in Kabul Edilmesinden Sonra Meclis  İ slam dininin kabul edilmesinden sonra da devlet yönetiminde Türk kültürünün etkisi de­vam etti. Kut anlayı ş ı İ slam dünyasının dinî lideri olan halifenin hükümdarlı ğ ı onaylaması uygula­masına dönü ş tü.  İ slamiyet döneminde de "Devlet ve ülke, hükümdar soyunun ortak malıdır." anlayı ş ı de­vam etti.  Devletin ba ş ında bulunan sultanın önem­li görevleri ve sorumlulukları vardı. Sultan, devle­ti en iyi ş ekilde yönetir, halkın mutlulu ğ u için çalı­ ş ırdı. Sultandan sonra en yetkili devlet adamı ve­ zirdi.  Devlet i ş leri, Divan adı verilen bir kurulda görü ş ülüp karara ba ğ lanırdı. Divan'a, sultan veya vezir ba ş kanlık ederdi.  İ slamiyet’in kabulünden sonra kurulan Karahanlılar, Selçuklular ve Osmanlılar gibi Türk devletlerinde de İ slamiyet öncesi Türk devlet gelenekleri devam etmi ş tir. Ancak devlet yönetiminde de din kuralları etkili olmaya ba ş ­lamı ş tır. Özellikle Osmanlı sultanlarından Ya­vuz Sultan Selim'in halifelik makamını ba ş kent İ stanbul'a ta ş ıması ve kendisinin halife olması devleti teokratik bir yapıya büründürmü ş tür

165  Osmanlı Devleti'nde Divan-ı Hümayun  Osmanlı Devleti'nde padi ş ahın ba ş kanlı­ ğ ında önemli devlet i ş lerini görü ş mek üzere top­lanan meclise, "Divan-ı Hümayun" denirdi. Divan'ı Or­han Bey kurmu ş tur.  Divan, hangi din ve millete ait olursa ol­sun, kadın erkek herkese açıktı.  Divan'da son söz padi ş aha aitti. Ancak padi ş ah devlet i ş leri ile ilgili Divan üyelerine danı­ ş ıp fikirlerini alırdı.  Osmanlı Devleti'nin en önemli yönetim organlarından olan Divan-ı Hümayun, Yükselme Dönemi'nden sonra bozulmaya ba ş ladı. 19. yüzyıl­da II. Mahmut bu te ş kilatı kaldırarak yerine Avrupa usulünde düzenlenmi ş olan bakanlıkları kurdu.

166  OSMANLI DEVLET İ 'NDE DEMOKRAT İ KLE Ş ME HAREKETLER İ  1808’de Sened-i İ ttifak imzalandı. Bu padi ş ahın yetkilerini kısıtlayan ilk belge idi.  TANZ İ MAT FERMANI (1839)  1-Kanun önünde herkes E Şİ TT İ R.  2-VERG İ ki ş ilerin kazancına göre alınacak.  3-RÜ Ş VET ve iltimas kaldırılacak.  4.ASKERL İ K i ş leri belli bir düzene göre yapılacak.  5-KANUNUN üstünlü ğ ü kabul edilecek.  Yukarıda bazı maddelerini verdi ğ imiz Tan­zimat Fermanı; mutlakıyetin gücünü sınırlan­ dırmı ş tır ve ilk kez bu ferman ile Osmanlı Dev­leti hukuk üstünlü ğ ünü kabul etmi ş tir. Bu durum demokratikle ş me yolunda atılmı ş en önemli adımlardan birisidir. Ancak Osmanlı halkı Tan­zimat Fermanı ile yönetimde söz sahibi olama­mı ş tır.   ISLAHAT FERMANI 1856  Avrupalı devletlerin baskısıyla ilan edilen ferman,Tanzimat Fermanı’nın geni ş letilmi ş halidir.Bu fermanla azınlıklar,Müslüman halktan daha ayrıcalıklı hale geldiler.Demokratik hareket sayılmasının nedeni bütün Osmanlı halkının can,mal ve namusunun korunması ve kanun önünde e ş it sayılmalarıdır.Ama bu fermanla azınlıklar,Müslüman halktan daha çok haklar elde ettiler.

167  ME Ş RUT İ YET  1876 yılında 2. Abdülhamit 1. Me ş rutiyeti ilan etti. İ lk anayasamız Kanun-i Esasi Mithat Pa ş a ve arkada ş ları tarafından hazırlandı. Ancak 2. Abdülhamit 93 Harbi’ni ( Osm.-Rus Sava ş ı’nı) bahane ederek Me ş rutiyete son verdi yılında İ ttihat ve Terakki Partisinin çabalarıyla 2. Me ş rutiyet ilan edildi.16 Mart 1920’de İ stanbul’un i ş gali ile Osmanlı Meclisi Meclis-i Mebusan kapatıldı. Bunun üzerine 23 Nisan 1920’de Ankara’da TBMM açıldı. 29 Ekim 1923’te Cumhuriyet ilan edildi. TBMM ilk anayasası olan Te ş kilat-ı Esasi’yi kabul etti. Medeni Kanun ile kadınlara birçok hak verildi. 1930’da kadınlarımız belediye seçimlerine katılma ve aday olma, 1934’te her türlü seçme ve seçilme hakkına kavu ş tu. 1945’te çok partili hayata geçildi. 1995’te seçmen ya ş ı 18’e indirildi.  Te ş kilat-ı Esasiye’de yasama, yürütme, yargı TBMM’nin (Kuvvetler Birli ğ i) elinde iken bugün yasama TBMM’nin, yürütme Cumhurba ş kanı ve hükümetin, yargı ise ba ğ ımsız mahkemelerin görevidir.(kuvvetler ayrılı ğ ı)  Türkiye’nin ş u ana kadar 4 anayasası olmu ş tur.(1921, 1924, 1961, 1982)   # Tarihte ilk yazılı kanunları Sümer Kralı Urgakina yapmı ş tır. Babil Kralı Hammurabi’nin yaptı ğ ı kanunlar ise çok serttir.

168  YÖNET İ M Ş EK İ LLER İ   MONAR Şİ :  • Tüm yetkilerin ve güçlerin tek ki ş ide toplanmasıdır.  • Seçim dı ş ı yöntemler kullanılır.  • Yetki, genellikle miras yoluyla (babadan o ğ ula) geçer ve tek bir ki ş ide toplanır.  • Bu ki ş inin emirleri tartı ş ılmaksızın kabul edilir.  • Yasama, yürütme ve yargı yetkileri bu ki ş inin elindedir. Kimseye hesap vermez.   OL İ GAR Şİ :  • Belli bir sınıfın, grubun ya da küçük bir azınlı ğ ın egemenli ğ i ve yönetimi altında tutulan yönetim ş eklidir.  • Asiller meclisi vardır. Bu meclis krala yaptırım uygulayabilir.  • Meclisin kararlarına uymayan kral görevden alınabilir  • Kral yetkilerini bu meclisten alır.

169  TEOKRAS İ :  • Bir ülkedeki siyasal yapılanma, devletin yönetim organları tüm siyasal ili ş kilerin dinî kurallara göre düzenlenip yürütüldü ğ ü yönetim biçimidir.   Tarihte Türk Kadın Hakları:  # İ lk Türk devletlerinde Hatun Kurultay’a katılırdı.  # İ slamiyet’ten önce tek e ş lilik vardı. Evlenme ve bo ş anmada kadının da söz hakkı vardı.  # İ slamiyet’in ilanından sonra İ slamiyet’in yanlı ş yorumlanması ile kadın haklarının ço ğ unu kaybetmi ş tir.  # İ lk kez 1913’te Türk kadını sanayide çalı ş maya ba ş lamı ş tır.  # Kurtulu ş Sava ş ı’nda kadınlarımızın rolü büyük olmu ş tur.(Halide Edip, Ş erife Bacı, Gördesli Makbule, Nakiye Hanım vb.)  # 1934’ten sonra 17 kadın millet vekili meclise girdi.  # Türkiye 1985’te “Kadınlara Kar ş ı Her Türlü Ayrımcılı ğ ın Önlenmesi Sözle ş mesi’ni” kabul etti. 

170  CUMHUR İ YET İ N N İ TEL İ KLER İ  TEOKRAS İ :  • Bir ülkedeki siyasal yapılanma, devletin yönetim organları tüm siyasal ili ş kilerin dinî kurallara göre düzenlenip yürütüldü ğ ü yönetim biçimidir.   Tarihte Türk Kadın Hakları:  # İ lk Türk devletlerinde Hatun Kurultay’a katılırdı.  # İ slamiyet’ten önce tek e ş lilik vardı. Evlenme ve bo ş anmada kadının da söz hakkı vardı.  # İ slamiyet’in ilanından sonra İ slamiyet’in yanlı ş yorumlanması ile kadın haklarının ço ğ unu kaybetmi ş tir.  # İ lk kez 1913’te Türk kadını sanayide çalı ş maya ba ş lamı ş tır.  # Kurtulu ş Sava ş ı’nda kadınlarımızın rolü büyük olmu ş tur.(Halide Edip, Ş erife Bacı, Gördesli Makbule, Nakiye Hanım vb.)  # 1934’ten sonra 17 kadın millet vekili meclise girdi.  # Türkiye 1985’te “Kadınlara Kar ş ı Her Türlü Ayrımcılı ğ ın Önlenmesi Sözle ş mesi’ni” kabul etti.   Anayasa  Anayasa temel kanundur. Yürürlükteki kanunlar anayasaya aykırı olamaz. Devletin temel yapısını, i ş leyi ş biçimini, ki ş ilerin hak ve özgürlüklerini be­lirleyen devlet ile halk arasında yapılmı ş bir sözle ş medir. Anayasa'nın ilk 3 maddesi de ğ i ş tirilemez.Bu maddeler ş öyledir;  MADDE 1. - Türkiye Devleti bir Cumhuriyettir.  MADDE 2. - Türkiye Cumhuriyeti, toplumun huzuru, milli dayanı ş ma ve adalet anlayı­ ş ı içinde, insan haklarına saygılı, Atatürk milliyetçili ğ ine ba ğ lı, ba ş langıçta belirtilen temel ilkelere dayanan, demokratik, laik ve sosyal bir Hukuk Devleti'dir.  MADDE 3. - Türkiye Devleti, ülkesi ve milletiyle bölünmez bir bütündür. Dili Türkçedir. Bayra ğ ı, ş ekli kanunda belirtilen, beyaz ay yıldızlı al bayraktır. Milli mar ş ı " İ stiklal Mar ş ı"dır. Ba ş kenti Ankara'dır.

171  Madde 4- Anayasanın 1 inci maddesindeki Devletin ş eklinin Cumhuriyet oldu ğ u hakkındaki hüküm ile, 2 nci maddesindeki Cumhuriyetin nitelikleri ve 3 üncü maddesi hükümleri de ğ i ş tirilemez ve de ğ i ş tirilmesi teklif edilemez.  Madde 5- Devletin temel amaç ve görevleri, Türk Milletinin ba ğ ımsızlı ğ ını ve bütünlü ğ ünü, ülkenin bölünmezli ğ ini, Cumhuriyeti, ve demokrasiyi korumak, ki ş ilerin ve toplumun refah, huzur ve mutlulu ğ unu sa ğ lamak; ki ş inin temel hak ve hürriyetlerini, sosyal hukuk devleti ve adalet ilkeleriyle ba ğ da ş mayacak surette sınırlayan siyasal, ekonomik ve sosyal engelleri kaldırmaya, insanın maddî ve manevî varlı ğ ının geli ş me ğ i için gerekli ş artları hazırlamaya çalı ş maktır.  Madde 6- Egemenlik, kayıtsız ş artsız Milletindir.  Türk Milleti, egemenli ğ ini, Anayasanın koydu ğ u esaslara göre, yetkili organları eliyle kullanır.  Egemenli ğ in kullanılması, hiçbir surette hiçbir ki ş iye, zümreye veya sınıfa bırakılamaz.  Hiçbir kimse veya organ kayna ğ ını Anayasadan almayan bir Devlet yetkisi kullanamaz.

172  Demokratik Devlet  Demokrasi; egemenli ğ in kayıtsız ş artsız millete ait olmasıdır.  Demokrasilerde belli dönemlerde yapılan seçimlerle halk temsilcilerini belirler. Böylece millet temsilcileri aracılı ğ ı ile kendi kendini yö­netir.  Vatanda ş lar kanunlara göre seçme ve se­çilme hakkını kullanır. Herhangi bir baskı olma­dan istedi ğ i siyasi partiye oyunu verir. Aynı zamanda istedi ğ i siyasi partiye üye olabilir ve partisi için çalı ş abilir.  Herkesin e ş it oy hakkı vardır. Seçimlerde oylama gizli, oy sayı­mı ise açık yapılır. Demokrasilerde, devleti yö­netme yetkisi hiçbir zaman bir ki ş iye veya belirli bir zümreye bırakılamaz.  Demokrasilerde, ki ş iler özgürce dü ş ünür ve dü ş ündü ğ ünü ifade eder.   Hukuk Devleti  Toplumun düzen içinde ya ş amasını sa ğ ­layan kurallar bütününe hukuk denir. Devlet bü­tün uygulamalarını bu kurallara göre yapar. Hu­kuk devletinde herkes kanun önünde e ş ittir. Devlet bütün vatanda ş larına e ş it yakınlıktadır.  Haksızlı ğ a u ğ rayan herkes mahkemeler aracılı ğ ı ile hakkını arar. Hukuk devletinde hiç kimse hukuksuzca bir davranı ş ta bulunamaz. Devlet bile ki ş i tarafından mahkemeye verilebi­lir. E ğ er devlet tarafından yapılan bir haksızlık varsa mahkemeler aracılı ğ ı ile giderilebilir.  Hukuk devletinde, mahkemeler ba ğ ımsız olmak zorundadır. Herhangi bir kimsenin veya bir kurumun etkisi altında olamaz. Çünkü mah­kemeler adaletin da ğ ıtıldı ğ ı yerdir. E ğ er mah­kemelerin ba ğ ımsızlı ğ ı sa ğ lanmazsa adalet­sizlikler ortaya çıkabilir. Dolayısı ile mahkeme­lerde gücünü kanunlardan almaktadır.

173  Laik Devlet  Laiklik, devletin hukuk kurallarının akla, bilime ve toplumun ihtiyaçlarına dayalı olma­sıdır. Laik devletlerde din ve devlet i ş leri bir bi­ rinden ayrılır, vatanda ş lara inanç ve ibadet öz­gürlü ğ ü tanır.  Anayasamızın 24. maddesine göre, Türki­ye'de herkes istedi ğ i dine inanmakta, istedi ğ i ibadeti yapmakta özgürdür. Hiç kimse inancın­dan dolayı veya yapmı ş oldu ğ u ibadetten dolayı kınanamaz ve suçlanamaz. Yine hiç kimse laik düzeni yıkmaya yönelik herhangi bir faaliyette bulunmaz.  Devlet hangi dine mensup olursa olsun vatanda ş larına kar ş ı e ş it uygulamalar yapma­lıdır. Ve laik düzenin koruyucusu olmalıdır.   Sosyal Devlet  Türkiye Cumhuriyeti Devleti'nin en önemli özelliklerinden birisi de Sosyal Devlet anlayı ş ı­nın olmasıdır. Devlet, dil, din, mezhep, ırk, cin­siyet farkı gözetmeksizin her vatanda ş ını e ş it kabul eder ve herkese hizmet götürmeye çalı­ ş ır. Sosyal devlet anlayı ş ında devlet halk için çalı ş ır ve halk için vardır.  Devlet; e ğ itim-ö ğ retim hizmetini, sa ğ lık hizmetini, yol hizmetini, su hizmetini, elektrik hizmetini, ileti ş im hizmetini ve din hizmetini va­ tanda ş larına ula ş tırmak zorundadır. Bütün bu hizmetleri yaparken bölge ayrımı yapmama­lıdır. Ülkenin do ğ usuna, batısına, güneyine ve kuzeyine veya ilinden en küçük köyüne kadar aynı hizmetleri götürmelidir.

174  Atatürk Milliyetçili ğ i  Cumhuriyetçilik devletin kurucu ilkesidir. Türkiye Cumhuriyeti Devleti Türk milleti tara­fından kurulmu ş tur. Millet; aynı toprak parçası üzerinde ya ş ayan, aynı dili konu ş an, aynı geç­mi ş e sahip olan ve gelecekte de birlikte ya ş a­ma iste ğ inde olan insan toplulu ğ udur. Milliyet­çilik ise mensubu oldu ğ u milleti yararına ki­ ş inin yapmı ş oldu ğ u her türlü fedakârlıktır. Ge­reksiz yanan bir lambayı kapatmak, gereksiz açık olan muslu ğ u kapatmak en güzel milliyet­çilik örneklerindendir.  Atatürk milliyetçili ğ i birle ş tiricidir. Türkiye sınırı içerisinde ya ş ayan bütün vatanda ş ları aynı samimi duygularla kucaklar. Irkçı milliyetçilik anlayı ş ı de ğ il kültür milliyetçili ğ i anlayı ş ı vardır. Nitekim Atatürk'ün "Ne mutlu Türküm di­yene" sözü bu durumu açıklayan en güzel ör­nektir. Kendini Türk hisseden herkes Türk mil­letinin bir ferdidir.

175  TÜRK İ YE CUMHUR İ YET İ DEVLET İ ’N İ N YÖNET İ M YAPISI   YÖNET İ M İ N ÖZÜ  Devlet, toplum yararına çalı ş an, toplum içerisinde ili ş kileri düzenleyen, toplumun uyaca ğ ı kuralları koyan ve halkını iç ve dı ş tehditlere kar ş ı koruyan düzene denir. Anayasamıza göre egemenli ğ in sahibi Türk milletidir. Millet, egemenlik hakkını Anaya­ sanın koydu ğ u esaslara göre yasama, yürütme ve yargı organları eliyle kullanır.  Türkiye Cumhuriyeti Devletinde, yasama TBMM, yürütme hükümet, yargı ise ba ğ ımsız mahkemeler tarafından yapılır. Bu faaliyetlerin ayrı ayrı organlar tarafından yerine getirilmesine "Güçler Ayrılı ğ ı İ lkesi" denir.  YASAMA  Millet, kendi hâkimiyetine dayanarak ka­nun yapma yetkisini kabul etti ğ i bir organa verir. Anayasamıza göre, yasama organı TBMM'dir. Bu yetki devredilemez. TBMM genel oyla se­çilen 550 milletvekilinden olu ş ur.  TBMM’nin Görevleri  • Kanun koymak, de ğ i ş tirmek ve kaldır­mak.  • Bakanları denetlemek,  • Para basılmasına karar vermek,  • Cumhurba ş kanını seçmek,  • Sava ş ilanına karar vermek,  • Uluslararası antla ş maları onaylamak.  • Bütçe ve kesin hesap tasarılarını görü ş ­mek ve kabul etmek,  • Genel ve özel af ilanına karar vermek  • TBMM, seçimlerin yenilenmesine karar vermek.   Türkiye Büyük Millet Meclisi,hükümetin yaptı ğ ı i ş leri meclis ara ş tırması, meclis soru ş ­turması ve gensoru yollarıyla denetler. Yapılan i ş lerde yetkiyi kötüye kullanma ya da yasalara ay­kırı bir durum bulundu ğ unda meclis, hükümeti "güvenoyu vermemek" yoluyla dü ş ürebilir

176  YÜRÜTME  Yürütme kanunları uygulama yetkisidir. Bu yetki ülkemizde anayasaya uygun olarak Cumhurba ş kanı ve Bakanlar Kuruluna verilmi ş tir.  Cumhurba ş kanı  Cumhurba ş kanı devletin ba ş ıdır. Bu sıfat­la Türkiye Cumhuriyeti'ni ve Türk milletinin birli ğ i­ni temsil eder. Anayasanın uygulanmasını, devlet kurumlarının düzenli ve uyumlu çalı ş masını gö­zetir.  Bazı Görevleri  1. Türkiye Büyük Millet Meclisi'ni gerekti ğ in­de toplantıya ça ğ ırmak,  2. Yasaları yayımlamak,  3. Yasaları yeniden görü ş ülmek üzere Tür­kiye Büyük Millet Meclisi'ne geri göndermek (Ve­to yetkisi),  4. Anayasa de ğ i ş ikliklerine ili ş kin yasaları gerekli gördü ğ ü takdirde halkoyuna sunmak,  5. Yasaların, anayasaya biçim ya da esas yönünden aykırı oldukları gerekçesi ile Anayasa Mahkemesi'nde iptal davası açmak,  6. Türkiye Büyük Millet Meclisi seçimlerinin yenilenmesine karar vermek,  7. Ba ş bakanı atamak ve istifasını kabul et­mek,  8. Türkiye Cumhuriyeti'ne gönderilecek ya­bancı devlet temsilcilerini kabul etmek,  9. Uluslararası anla ş maları onaylamak ve yayımlamak,  10. Türkiye Büyük Millet Meclisi adına Türk Silahlı Kuvvetleri'nin Ba ş komutanlı ğ ını temsil et­mek,  11. Millî Güvenlik Kurulunu toplantıya ça ğ ır­mak,  12. Üniversite rektörlerini seçmektir.  Cumhurba ş kanlı ğ ı makamının bo ş alması durumunda da yenisi seçilinceye kadar, Türkiye Büyük Millet Meclisi Ba ş kanı, cumhurba ş kanlı ğ ı­na vekillik eder ve cumhurba ş kanına ili ş kin yetki­leri kullanır.

177  CUMHURBA Ş KANLARIMIZ  1. Mustafa Kemal Atatürk  2 İ smet İ nönü  3. Celal Bayar  4. Cemal Gürsel  5. Cevdet Sunay  6. Fahri Korutürk  7 Kenan Evren  8 Turgut Özal  9. Süleyman Demirel  10. Ahmet Necdet Sezer  11. Abdullah Gül   Bakanlar Kurulu  Bakanlar Kurulunun di ğ er adı hükümettir. Bakanlar Kurulu, Ba ş bakan ve bakanlardan olu­ ş ur. Ba ş bakan TBMM üyeleri arasından cumhur­ba ş kanı tarafından atanır. Bakanlar ba ş bakan tarafından belirlenir ve atamaları cum­hurba ş kanının onayına sunulur. Bakan atamasın­da meclis dı ş ından bir ki ş i de seçilebilir.  Hükümet, vatanda ş ların temel hak ve öz­gürlüklerini kullanabilmesi için yasaların i ş lemesi­ni sa ğ lar.

178  Bakanlar Kurulunun Bazı Görevleri  • Vatanda ş a i ş olana ğ ı sa ğ lamak (fabri­kalar kurmak)  • Vatanda ş ın güvenli ğ ini sa ğ lamak.  •Yurdu iç ve dı ş tehditlere kar ş ı koruyarak vatan bütünlü ğ ünü korumak.  • Vatanda ş larına hizmet götürmek( yollar, köprüler, barajlar vs. yapmak)  • Tarım ve hayvancılı ğ ı geli ş tirmek.  Ba ş bakanın Bazı Görevleri  • Hükümeti kurmak.  • Bakanlar arası i ş birli ğ i sa ğ lamak.  • Hükümet politikasını takip etmek.  • Cumhurba ş kanın katılmadı ğ ı zamanlarda Milli Güvenlik Kuruluna ba ş kanlık etmek.  • Hükümet programının hazırlanmasını sa ğ lamak

179  YARGI GÖREV İ  Yargı yetkisi ba ğ ımsız mahkemelere ve­rilmi ş tir. Yargı organları ki ş iler arasında veya yö­netenlerle yönetilenler arasında çıkan uyu ş maz­lıkları yasalara uygun olarak çözümler.  Devletin yargı görevini yürüten mahke­melerin tam ba ğ ımsız olmaları gerekmektedir.  Anayasamıza göre yargı kararları da de­netlenebilmektedir. Bu nedenle yargıyı sa ğ layan organlar;   1. Normal Mahkemeler,  2. Yüksek Mahkemeler olarak ayrılır.  ** Anayasamıza göre, vatanda ş lar mahke­me kararlarına kar ş ı bir üst mahkemeye ba ş vura­bilir. Sonuç, ilgili mahkemeye ve vatanda ş a bildi­rilir. Böylece, uyu ş mazlıklar adil bir ş ekilde çözü­me kavu ş turulmu ş olur.  Anayasamızda belirtilen yüksek mahke­meler ş unlardır:  • Anayasa Mahkemesi  • Yargıtay  • Danı ş tay  • Askerî Yargıtay  • Askerî Yüksek İ dare Mahkemesi  • Uyu ş mazlık Mahkemeleri.  Ayrıca insan hakları çi ğ nenmi ş vatanda ş lar bütün iç hukuk yollarını denedikten sonra, hak ihlalleri ortadan kalkmazsa Avrupa İ nsan Hakları Mahkemesi'ne ki ş isel olarak ba ş vurup haklarını arayabilir­ler.

180   KANUN:  Bir Yasa TBMM'den Nasıl Çıkar?(Kanun Nasıl Yapılır ?)   Hukuk, devletçe konulan ve toplum haya­tını düzenleyen kurallar bütünüdür. Hukuk devle­ti ise yönetimde hukuk kurallarının üstün tutuldu­ ğ u herkese e ş it haklar verilen devleti ifade eder.  Hukuk devletinde kurumlar yetkilerini hu­kuk kurallarından alır. Bu nedenle hukuk kuralla­rının milleti temsil eden milletvekilleri tarafından halkın yararı gözetilerek e ş itlik ilkesiyle çıkarılma­sı gerekir.  Devletin ve toplumun devamını sa ğ layan hukuk kuralları, herkes tarafından benimsenmesi ve geçerli olması amacıyla birçok kurulu ş tarafın­dan denetlenebilir ve düzenlenebilir.  Yasalar toplumun ihtiyaçları do ğ rultusun­da hazırlanır. İ lgili komisyonlarda incelenir ve anayasaya olan uygunlu ğ u tespit edilir. Üzerinde gerekli incelemeler yapılan yasa TBMM Genel Kuruluna sunulur. Milletvekillerinin oy çoklu ğ u ile kabul edi­len yasa daha sonra cumhurba ş kanının onayına sunulur. Kabul edilirse resmî gazetede yayınlana­rak yürürlü ğ e girer. Cumhurba ş kanı tarafından kabul edilmez ise tekrar TBMM'ye gönderilir (Ve­to yetkisi).  Cumhurba ş kanı veto yetkisine ra ğ men ikinci defada kanunu onaylamak zorunda kalırsa kanunun iptali için Anayasa Mahkemesine ba ş vu­rabilir.

181  VATANDA Ş LARIN DEVLETE KAR Ş I HAK VE ÖDEVLER İ   1-Seçme ve Seçilme Hakkı: Hem hak hem de ödevdir.Kimler oy kullanamaz?  a-18 ya ş ından küçükler  b-Tutuklu ve hükümlüler  c-Er ve erba ş lar  d-Askeri okul ö ğ rencileri  e-Kısıtlılar  Genel seçimler normalde 5 yılda bir yapılır.Cumhurba ş kanlı ğ ı seçimleri 7 yılda bir yapılır. Bir kere cumhurba ş kanı olan bir daha olamaz. Milletvekili olmak için 25, cumhurba ş kanı olmak için 40 ya ş ında olmak gerekir.  2-Kanunlara Uyma :Herkes kanunlara uymak zorundadır.  3-Vergi: Herkes kazancına göre vergi verir  4-Askerlik: Sa ğ lıklı her Türk erke ğ i askerlik yapmak zorundadır.

182  7.ÜN İ TE:ÜLKELER ARASI KÖPRÜLER  KAZANIMLAR:  20. yüzyılın ba ş ında Osmanlı Devleti ve Avrupa ülkelerinin siyasi ve ekonomik yapısıysa 1.Dünya Sava ş ının sebep ve sonuçları ili ş kilendiriri.  Küresel sorunlarla Uluslar arası kurulu ş ların kurulu ş amaçlarını ili ş kilendirir.  Küresel sorunların çözümlerinin ya ş ama geçirilmesinde ki ş isel sorumlulu ğ unu anlar.  Dü ş ünce,sanat ve edebiyat ürünlerinin,do ğ al varlıkların ve tarihi çevrelerin ortak miras ö ğ esi olarak ya ş atılmasında insanlı ğ ın sorumlulu ğ unun farkına varır.  B İ L İ NMES İ GEREKEN KAVRAMLAR:  Genelleme  Küresel sorun  Ortak miras

183  B İ R İ NC İ DÜNYA SAVA Ş I ( )   19. Yüzyılda Osmanlı Devleti  Osmanlı Devleti 19. yüzyılda topraklarını koruma ve yenilikler yaparak devletin ömrünü uzatma politikası izledi. Bu dönemde Avrupa'da meydana gelen Fransız İ htilalı ve Sanayi İ nkılabı gibi olaylar Osmanlı Devleti'ni olumsuz yönde et­kiledi.  Fransız İ htilalı'nın Osmanlı Devleti Üzerindeki Etkileri  Fransız İ htilalı ile ortaya çıkan milliyetçi­lik akımı çok uluslu devletlerin da ğ ılmasını hız­landırdı.  Milliyetçilik, her milletin kendi devletini kurup, kendi kendini yönetmesidir.  Osmanlı Devleti, bünyesinde birçok etnik toplulu ğ u barındırdı ğ ından bu akımın etkisiyle toprakları üzerinde birçok isyan çıktı.  Osmanlı Devleti'ne ba ğ lı olan Balkan mil­letlerinden Sırplar ve Yunanlılar isyan ettiler. Çı­kan bu isyanlar azınlıkların ba ğ ımsızlıklarını ka­zanmasında etkili oldu.  İ htilalın getirdi ğ i fikirler, Osmanlı devlet adamlarını ve aydınlarını harekete geçirdi. Önce Tanzimat Fermanı, daha sonra Me ş rutiyet ilan edildi.

184  Sanayi İ nkılâbı’nın Osmanlı Devleti Üzerindeki Etkileri  Sanayi İ nkılâbı’nın sonunda sanayile ş ­mesini tamamlayan Avrupalı devletlerin sömürge ve pazar arayı ş ları arttı, bu durumun sonucunda Osmanlı Devleti toprakları üzerinde çıkar çatı ş ­maları ba ş ladı. Avrupalı devletler 19. yüzyılda azınlık haklarını ve kapitülasyonları bahane ede­rek Osmanlı Devleti'nin iç i ş lerine karı ş tılar.  Osmanlı Devleti, Avrupa'da meydana ge­len bu geli ş meleri yeterince takip edemedi ğ inden da ğ ılması hızlandı.   NOT: Os­manlı yönetimine kar ş ı ayaklanan ilk azınlık SIRPLAR,ba ğ ımsızlı ğ ını kazanan ilk azınlık RUMLAR(Yunanlılar)dır. 

185  XX. YY BA Ş LARINDA 0SMANLI DEVLET İ  Osmanlı Devleti, XX. yy'a gelindi ğ i zaman siyasî ve askeri üstünlü ğ ünü kaybetmi ş ve ayakta kalabilmek için uluslararası denge siyaseti izlemi ş tir.  Avrupa'da ortaya çıkan Fransız İ htilali, Sanayi İ nkılâbı Osmanlı Devleti’ni olumsuz etkilemi ş tir. Fransız İ htilali ile birlikte milliyetçilik akımları, Osmanlı Devleti’ndeki azınlıklar arasında yayılmı ş ve Osmanlı içerisinde birçok ayaklanma çıkmı ş tır.  Sanayi İ nkılâbı ile Avrupa'da fabrikalar kurulmu ş üretim artmı ş, mallar hızla ve ucuz bir ş ekilde piyasaya sürülmü ş tür. Üretilen malları satmak için pazar arayı ş ına gidilmi ş ve böylece sömürgecilik yarı ş ı ba ş lamı ş tır. Bu durumda Osmanlı Devleti hammadde ve pazar açısın­ın önemli bir konumdaydı. Osmanlı Devleti'ne giren ucuz mallar Osmanlı ekonomisini: olumsuz etkilemi ş tir. Sömürgecilik, bir devletin ba ş ka milletleri, toplulukları siyasi ve ekonomik egemenli ğ i altına alarak güçlenmek istemesi  Osmanlı Devleti dünyadaki ekonomik geli ş melere ayak uyduramamı ş tır. Kapitülas­yonların sürekli hale gelmesinden sonra eko­nomik olarak dı ş a ba ğ ımlı hale gelinmi ş tir.  Osmanlı Devleti askeri, ekonomik ve si­yasi alandaki çökü ş ü önlemek için Tanzimat ve Islahat Fermanları yayınlanmı ş fakat ba ş arı el­de edilememi ş tir. Bunun yanında 1876 yılında 1. Me ş rutiyet, 1908 yılında II. Me ş rutiyet ilan edilmi ş tir. Me ş ruti yönetime geçi ş in tam anla­mıyla sa ğ lanamaması, ülke içerisinde karı ş ık­lıklara neden olmu ş tur. Bu karı ş ıklıklardan ya­rarlanan Avusturya, Bosna-Hersek'i i ş gal et­mi ş, Bulgaristan ba ğ ımsızlı ğ ını ilân etmi ş, İ tal­ya ise Trablusgarb'ı i ş gale ba ş lamı ş tır.

186  Trablusgarb Sava ş ı ( )  Nedenleri:  İ talya'nın hammadde ve pazar arayı ş ı,  Osmanlı Devleti'nin güçsüz bir durumda olması,  Trablusgarb'ın önemli yeraltı kaynakları­na sahip olması ve co ğ rafi olarak İ talya'ya ya­kın olması.  • Osmanlı Devleti'nin donanmasının ( Haliç’ te çürütülmesi) güç­süz olması, Mısır'ın İ ngilizlerin elinde olmasıyla Trablusgarb'a kara ba ğ lantısının olmamasın­dan dolayı ba ş arısız olunmu ş tur. Bu sırada Bal­kan Sava ş larının ba ş laması ile birlikte Osmanlı Devleti barı ş istemek zorunda kalmı ş tır.  U ş i Antla ş ması (1912)  Trablusgarb ve Bingazi İ talyanlara bırakıl­mı ş tır.  UYARI: Böylece Osmanlı Devleti, Kuzey Afrika'daki son topra ğ ını da kaybetmi ş tir.  Rodos ve Oniki Ada, Balkan Sava ş ları bi­tinceye kadar geçici olarak İ talyanlara bıra­kılmı ş tır.  Trablusgarp bölgesinde ya ş ayan halk ha­life yoluyla Osmanlı Devleti'ne ba ğ lı kalarak, kültürel ba ğ devam ettirilmi ş tir.

187  BALKAN SAVA Ş LARI ( )  I. BALKAN SAVA Ş I  Nedenleri:  Fransız İ htilali ile birlikte yayılan milliyet­çilik akımının Osmanlı Devleti'ne olumsuz etkisi.  Avrupa devletlerinin, Osmanlı içerisinde ya ş ayan azınlıkları kı ş kırtması  İ ngiltere'nin, Rusya'yı Osmanlı üzerinde­ki politikasında serbest bırakması (Panslavizm)  Osmanlı Devleti'nin merkezi gücünün zayıflaması  Osmanlı Devleti; Bulgaristan, Yunanis­tan, Karada ğ ve Sırbistan'la mücadele etmi ş tir.  Osmanlı Devleti, dört cephede yaptı ğ ı mücadelede ba ş arısız olmu ş tur. Ba ş arısız ol­ masının nedeni, ordu içerisinde karı ş ıklıklar ol­ ması ve cephelere askeri gücün gönderilememesidir.

188  LONDRA ANTLA Ş MASI (1913)  • Midye-Enez hattının batısında kalan topraklar, Balkan devletlerine bırakılmı ş tır. (Edirne, Kırklareli...)  • Ege adalarının gelece ğ i büyük devletlerin eline bırakılmı ş tır.  • I. Balkan Sava ş ı devam ederken Arna­vutluk ba ğ ımsızlı ğ ını ilan etmi ş tir .  Osmanlı Devleti'nden ayrılan son Balkan Devleti Arnavutluk'tur.   Sonuçları:  • Osmanlı Devleti, Ege adalarındaki ege­menli ğ ini kaybetmi ş tir.  • Bulgaristan büyük topraklara sahip olarak, Ege denizine kıyısı olmu ş tur.  • Bab-ı Ali Baskını ile İ ttihat ve Terakkiciler Osmanlı yönetimini tamamen ellerine geçirmi ş ­lerdir.  • Balkanlarda Türkler azınlık durumuna dü ş mü ş ve günümüze kadar sürecek olan azın­lık sorunu ortaya çıkmı ş tır.  • Bu dönemde Balkanlardan Anadolu'ya büyük göçler olmu ş tur. Bu göçler Anadolu'da ekonomik ve toplumsal sorunları da beraberin­ de getirmi ş tir.

189  II. BALKAN SAVASI  Nedenleri:  I. Balkan Sava ş ı sonucunda, Balkanlar­daki otorite bo ş lu ğ u.  Bulgaristan'ın fazla toprak almasıyla bir­likte, di ğ er Balkan devletlerinin bu duruma tep­kisi  Balkan topraklarının, Balkan devletleri arasında payla ş ılamaması  Romanya'nın Bulgaristan'a saldırması ile sava ş ba ş lamı ş tır. I. Balkan Sava ş ı sonu­cunda fazla toprak alan Bulgaristan'a kar ş ı di ğ er Balkan Devletleri'nin mücadelesinde, Bul­garistan ma ğ lup olmu ş tur.  UYARI: Bu karı ş ıklıklardan yararlanan Osmanlı devleti, kaybetmi ş oldu ğ u Edirne ve Kırklareli'ni geri almı ş tır.  Balkan Sava ş larının Genel Sonuçları  Osmanlı Devleti Balkan topraklarındaki hâkimiyetini kesin olarak kaybetti.  Balkanlardaki Türkler azınlık durumuna dü ş tü ve günümüze kadar devam eden Balkan Türkleri sorunu ortaya çıktı.  Bugünkü batı sınırımız büyük ölçüde bel­li oldu.  Balkan topraklarındaki siyasi denge bo­zuldu.  Balkanlardaki Türk nüfusu, yapılan göçler nedeniyle azalırken Anadolu'daki Türk nüfusu arttı.  Türk ordusunda yenilik gereksinimi orta­ya çıktı.  Sava ş ın Nedenleri:   Avrupalı Devletler arasında sömürgecilik yarı ş ı ve ekonomik rekabet.  Hammadde ve Pazar arayı ş ı.  Almanya ve İ ngiltere arasındaki ekonomik rekabet.  Milliyetçilik akımı.  İ ttifak ve İ tilaf devletlerinin olu ş ması.  Avusturya ve Rusya’nın Balkanlardaki çıkar çatı ş maları.  Avusturya-Macaristan veliahdının Sırplar tarafından öldürülmesi.   Almanya ve İ talya milli birliklerini geç kurmu ş lardı. (1870)Bundan dolayı sömürgecili ğ e de geç ba ş lamı ş lardı. Sömürgecili ğ e ba ş ladıklarında mevcut sömürge alanları azalmı ş tı.Özellikle Almanya, İ ngiltere’ nin elinde bulunan sömürge topraklarına saldırmaya ba ş ladı.Oysa İ ngiltere ve di ğ er Avrupa Devletleri sömürgelerini kaybetmek istemiyorlardı.Böylece Almanya- İ ngiltere rekabeti ba ş ladı.  Almanya güçlü bir devlet olarak siyasi birli ğ ini kurduktan sonra Fransa’nin elinde bulunan Alsas-Loren bölgesine göz dikti.Yapılan sava ş la kömür bakımından zengin olan bu bölgeyi Fransa’dan aldı.Bölgeyi Almanya’dan geri almak isteyen Fransa Almanya’ya kar ş ı İ ngiltere ile ittifak kurmaya ba ş ladı.  Böylece devletler arasında blokla ş ma ba ş ladı. Balkanlarda ise milliyetçilik akımının etkileri hüküm sürüyordu.Rusya Panslavizm politikası ile Balkanlarda egemenlik kurmak istiyordu.Bu durum Balkanlarda çıkarı olan Avusturya- Macaristan imparatorlu ğ unun i ş ine gelmiyordu.  Devletler arasındaki çıkar çatı ş maları ittifak ve itilaf gruplarının do ğ masına neden oldu.   İ tilaf Devletleri:  İ ngiltere.Fransa,Rusya( İ talya’da daha sonra bu gruba geçmi ş tir.)  İ ttifak Devletleri:  Almanya,Avusturya-Macaristan, İ talya, Osmanlı Devleti, Bulgaristan.

190  Sava ş ın Ba ş laması:  Avusturya-Macaristan İ mparatorlu ğ u veliahdı Saraybosna’yı ziyarete gelmi ş ti. Burada Sırplı bir ö ğ renci tarafından öldürüldü.28 Haziran 1914  Avusturya-Macaristan bu suikastı bahane ederek Sırbistan’a sava ş açtı. Rusya Sırbistan’ın yanında yer aldı. Fransızlar Rusya’yı destekledi. Almanya’da Avusturya-Macaristan imparatorlu ğ u ile aynı grupta oldu ğ undan Avusturya’nın yanında sava ş a katıldı.  Böylece sava ş kısa zamanda Avrupa’ya ve tüm dünyaya yayıldı.  Sava ş ın ilk yıllarında Almanya grubu birçok cephede ba ş arı kazandı.

191  Osmanlı Devletinin Sava ş a Katılması:  OSMANLI DEVLET İ K İ M İ N YANINDA  Osmanlı Devleti'nin I. Dünya Sava ş ı'na girmesini istemeyen İ tilaf Devletleri bu nedenle Osmanlı Devleti'ne kapitülasyonları kaldırmayı ve ekonomik alanda yardım etmeyi vaadettiler. An­cak Almanya, Osmanlı Devleti'nin kendi yanında sava ş a girmesini sa ğ lamak amacıyla Osmanlı devlet adamları ile gizli görü ş melere ba ş ladı.  Osmanlı Devleti sava ş ın ba ş lamasıyla birlikte tarafsızlı ğ ını ilan etti. Trablusgarp ve Bal­kan Sava ş larından yenik çıkan Osmanlı Devleti yeni bir sava ş a hazır de ğ ildi.  Osmanlı Devleti'nin Sava ş a Girmesinin Sebepleri  1. Kaybetti ğ i yerleri geri almak istemesi,  2. Kapitülasyonları kaldırmak istemesi,  3. Siyasi yalnızlıktan kurtulmak istemesi,  4. İ ngiltere, Fransa ve Rusya'nın Osmanlı Devleti'ne kar ş ı dü ş manca politikalar izlemesidir.  5- Pantürkizm politikası

192  Almanya'nın Osmanlı Devleti'ni kendi ya­nında sava ş a katmak istemesinde;  1. Sava ş ı daha geni ş alanlara yayarak sa­va ş yükünü hafifletmek istemesi,  2. Osmanlı Devleti'nin jeopolitik konumun­dan yararlanmak istemesi,  3. Osmanlı halifesinin dinî gücünden yarar­lanmak istemesi,  4. Rusya'ya, Bo ğ azlar yoluyla yardımda bu­lunulmasını engellemek istemesi etkili oldu..  Osmanlı Devleti Balkan sava ş larından yeni çıktı ğ ı için peri ş an ve yoksuldu.Bundan dolayı I.Dünya Sava ş ı çıktı ğ ında tarafsızlı ğ ını ilan etti.Anla ş ma Devletleri de( İ ngiltere grubu)kendi çıkarları açısından bu fikri destekliyordu.  Almanlar Osmanlı İ mparatorlu ğ unun kendi saflarında sava ş a girmesini istiyordu.Çünkü Osmanlı Devletinin yeni cepheler açmasıyla Almanya’nın üzerindeki sava ş yükü azalacaktı.Çünkü Osmanlı Devletinin yönetimi İ ttihat ve Terakki Partisinin elindeydi.Bu partinin en güçlü ismi de Enver Pa ş a’ydı.Enver Pa ş a a ş ırı Alman hayranıydı.Aynı zamanda Osmanlı Devleti daha önce kaybetti ğ i toprakları Almanya’nın yanında sava ş a girer-se tekrar geri alabilirdi(Sava ş ı Almanya’nın kazanaca ğ ı tahmin ediliyordu.)  Bu nedenlerden Alman heyeti ile Enver Pa ş a arasında gizli bir anla ş ma imzalandı. Bu anla ş maya göre Osmanlı Devleti Almanya’nın yanında sava ş a katılacaktı.  Akdeniz’de bulunan iki Alman gemisi(Goben-Breslaw) İ ngiliz donanmasının önünden kaçarak İ stanbul’a geldiler ve Osmanlı Devletine sı ğ ındılar.Osmanlı Devleti bu iki gemiyi satın aldı ğ ını söyledi.Daha sonra bu iki geminin isimlerini Yavuz ve Midilli olarak de ğ i ş tirdi.  Bu gemiler Enver Pa ş anın talimatıyla Karadeniz’e açılarak Rus limanlarını topa tuttu.Böylece Osmanlı Devleti de I.Dünya Sava ş ına katılmı ş oldu(3Ekim1914)

193  OSMANLI DEVLET İ N İ N I.DÜNYA SAVA Ş INDA SAVA Ş TI Ğ I CEPHELER:   I.Dünya Sava ş ında Osmanlı Devleti Kafkas, Kanal, Çanakkale, Filistin, Suriye, Irak, Yemen cephelerinde İ tilaf Devletlerine kar ş ı sava ş tı. Romanya, Galiçya, Makedonya Cephelerinde müttefiklere yardım amacıyla sava ş tı.   Kafkasya Cephesi(Aralık 1914) Enver Pa ş a tarafından Rusya'ya kar ş ı açıldı.  Kafkasları ele geçirerek Orta Asya Türk­leri ile ba ğ lantı kurmak,  Hazar Denizi'nin do ğ usundan hareket ederek İ ngiltere denetimindeki Hindistan'a saldır­ mak,  Kafkasya'daki petrol yataklarının kontro­lünü ele geçirmek istenmesidir.  Enver Pa ş a yönetimindeki Türk ordusu Kafkasya'dan Rusya üzerine taarruza ba ş ladı. Ancak ş iddetli kı ş ş artları sebebiyle pek çok Türk askeri ş ehit oldu. Bu durumu de ğ erlendiren Rus­lar Erzurum, Mu ş, Bitlis ve Erzincan'ı ele geçirdi. Daha sonra Kafkas Cephesi'ne atanan Mustafa Kemal, Ruslara kar ş ı ba ş arı kazanarak Mu ş ve Bitlis'i i ş galden kurtardı (1 Nisan 1916).  Rusya 3 Mart 1918 tarihinde Brest Litowsk Antla ş ması'nı imzalayarak sava ş tan çe­kildi. Antla ş ma sonucunda Rusya, Kars, Arda­han ve Batum'u Osmanlı Devleti'ne bıraktı.   Çanakkale Cephesi(1915) :Osmanlı Devleti I.Dünya Sava ş ına girince İ tilaf Devletlerinin bütün dikkatleri bo ğ azlar üzerine yöneldi. İ ngiltere ve Fransa müttefikleri olan Rusya’ya gerekli askeri yardımı sa ğ lamak için bo ğ azlara hâkim olmak istiyordu.(Baltık Denizini Alman denizaltıları kapatmı ş tı. Rusya’ya yardım edilebilecek tek yol bo ğ azlar kalmı ş tı)Aynı zamanda bo ğ azların ele geçirilmesiyle İ stanbul i ş gal edilecek, Osmanlı Devleti de sava ş dı ş ı kalacaktı.  İ tilaf Devletleri bu amaçlarla Çanakkale Cephesini açtılar.  İ ngiliz ve Fransız gemileri Çanakkale Bo ğ azına yı ğ ınak yaptılar.18 Mart 1915’te teknik bakımdan üstün olan Müttefik Devletleri Bo ğ azı geçmek amacıyla hareket ettiler.Fakat Türk Ordusunun ola ğ anüstü savunmasıyla kar ş ıla ş tılar ve pek çok kayıplar vererek geri çekildiler  Bunun üzerine İ tilaf Devletleri karadan İ stanbul’a ula ş mak üzere Gelibolu’ya asker çıkardılar. İ ngiliz ve Fransız sömürgelerinden de birçok asker getirdiler.Tarihin en kanlı kara sava ş ları burada meydana geldi.Türk askeri Conkbayırı, Anafartalar, Arıburnu bölgelerinde Mustafa Kemal’in önderli ğ inde ba ş arılı savunma sava ş ları yaparak tarihe “Çanakkale Geçilmez”diye yazdırdı.

194  Çanakkale Sava ş ının Sonuçları:  Çanakkale Cephesinde yenilgiye u ğ rayan İ tilaf Devletleri dünyada prestij kaybettiler.  I.Dünya Sava ş ının uzamasına neden oldu.  İ tilaf Devletlerinin yardımı Rusya’ya ula ş -madı ğ ı için Rus ekonomisi iyice bozuldu. Rusya’da çarlık rejimi yıkılarak yerine Bol ş evik rejim kuruldu ve Ruslar I.Dünya Sava ş ından çekildi.  Bulgaristan Almanya’nın( İ ttifak Dev.)yanında sava ş a katıldı.  Çanakkale Sava ş ları milli mücadele ruhunun ba ş langıcı oldu.  Mustafa Kemal’in milli mücadelede önder olmasında Çanakkale Sava ş larının büyük rolü vardır.   Kanal Cephesi: Almanların iste ğ i üzerine açılmı ş tır. Cephenin açılma amacı, İ ngilizlerin Uzakdo ğ u sömürgeleriyle ba ğ lantısını kesmek ve Mısır’da Osmanlı hâkimiyetini yeniden kurmaktır.  Ancak istenilen gerçekle ş medi. İ ngilizlere kar ş ı bazı ba ş arılar elde edildi, Bu kalıcı olmadı. İ ngilizler Sina Yarımadasını ele geçirip Suriye’ye kadar geldiler.   Suriye-Filistin Cephesi: Kanal cephesinde İ ngilizlere yenilen birliklerimiz Filistin’e sonrada Suriye’ye kadar geri çekildiler. Yıldırım orduları burada ba ş arılı savunma sava ş ları yaptılar Zamanla kuzeye do ğ ru çekilen Türk birlikleri Halep önlerinde İ ngilizleri durdurdular.  Irak Cephesi : İ ngilizler zengin Irak petrollerini ele geçirmek amacıyla açtılar. 

195  Hicaz ve Yemen Cephesi: İ ngilizler Arap Yarımadasını i ş gal etmek için Yemen’e asker çıkardılar.Ayrıca Hicaz Emiri Ş erif Hüseyin’e çok miktarda para yardımı yaptılar.Türk ordusu İ ngiliz ve Araplara kar ş ı mücadele ettiyse de ba ş arılı olamadı. İ ngilizler Yemen’i alarak Hicaz’a tamamen hakim oldular.   Galiçya, Romanya ve Makedonya Cephesi: Osmanlı Devleti bu cephelerde Ortaklarına (Bulgaristan,Avusturya- Macaristan)yardım etmek amacıyla sava ş tı.  Sava ş ın Sona Ermesi:1917 yılında Rusya’nın sava ş tan çekilmesi üzerine İ ttifak Devletleri İ tilaf Devletlerine kar ş ı üstünlük kurmu ş lardı.  Ancak bu durum uzun sürmedi. Amerika Birle ş ik Devletleri İ tilaf Devletlerinin yanında sava ş a girdi. Amerikan birlikleri o zamana kadar hiç sava ş a katılmamı ş tı. Almanya güçlü, dinamik olan Amerikan orduları kar ş ısında tutunamadı. İ ngiliz, Fransız ve ABD birliklerinden olu ş an güçlü müttefik kuvvetleri Batı Cephesinde Almanya’yı çökerttiler. Di ğ er cephelerde de ba ş arısızlıklar artmaya ba ş lamı ş tı. Böylece sava ş ın sonunda İ ttifak Devletleri sava ş ı kaybettiklerini belirterek (yenilerek)yenen devletlerle ate ş kes anla ş masını imzaladılar. Almanya ile (Versay) Avusturya ile(Sen Jermen),Bulgaristan la(Nöyi),Macaristan’la(Tirayanon)Osmanlı Devleti ile de Sevr Barı ş Anla ş ması imzalandı.

196  I.Dünya Sava ş ının Sonuçları  Bazı İ mparatorluklar yıkılarak yerine yeni devletler kuruldu.(Polonya, Çekoslovakya, Yugoslavya, Macaristan, Türkiye)  Yeni rejimler ortaya çıktı.(Cumhuriyet, Komünizm, Fa ş izm, Nazizm.)  Devletlerarasındaki dengeler bozuldu.  Milyonlarca insan öldü. Birçok ş ehirler yakılıp yıkıldı.  Sürekli barı ş sa ğ lamak ve anla ş mazlıkları çözmek için Cemiyet-i Akvam (Milletler Cemiyeti)kuruldu.  Sorunların çözümü sa ğ lanamadı ğ ı için II. Dünya Sava ş ının çıkmasına neden oldu.  Sömürgecilik, mandacılık haline dönü ş tü.   Wilson İ lkeleri (8 Ocak 1918)  Bu ilkelerin yayınlanma amacı, dünya ba­rı ş ını sa ğ lamak, ülkeler arası mücadelelere son vermektir. Wilson ilkelerine göre;  • Bütün milletler, kendi gelece ğ ine kendisi karar verecektir.  • I. Dünya Sava ş ı'nda yenen devletler, yeni­lenlerden sava ş ve toprak tazminatı almaya­caktır.  • Dünya barı ş ını tehdit eden silahlanmaya son verilecektir.  • Devletlerarası barı ş ı sa ğ lamak için Mil­letler Cemiyeti kurulacaktır.  Wilson ilkeleri görünürde dünya barı ş ını sa ğ lamaya yöneliktir. Fakat sömürgeci dev­letler bu ilkeleri kendi lehlerine çevirmi ş lerdir. Bunun yanında Wilson ilkelerine uymayarak, kendi çıkarları do ğ rultusunda hareket etmi ş ­ler ve dünya barı ş ını tehlikeye sokmu ş lardır.

197  Paris Barı ş Konferansı (18 Ocak 1919)  • I. Dünya Sava ş ı sonucunda, yenilen dev­letlerin durumlarını görü ş mek ve yapılacak olan barı ş antla ş malarının esaslarını tespit için kon­ferans düzenlenmi ş tir.  • Bu konferansta barı ş görü ş melerinin ya­pılması beklenirken, Osmanlı Devleti'nin top­rakları payla ş ılmı ş, Batı Anadolu toprakları, Yunanistan'a bırakılmı ş tır. ( Sahte nüfus belgelerine dayanarak)  UYARI! Batı Anadolu'nun İ talya yerine Yunanis­tan'a bırakılmasının nedeni, güçlü bir İ tal­ya'nın Akdeniz'de varlı ğ ının İ ngiltere'nin sö­mürge yollarını tehdit edebilece ğ i dü ş ünce­sidir. Güçlü bir İ talya yerine, güçsüz olan Yu­nanistan tercih edilmi ş tir.   UYARI! Avrupa devletleri, kendi çıkarları do ğ rultu­sunda hareket etmi ş lerdir. Batı Anadolu'nun Yunanistan'a bırakılması Yunanistan'ın İ z­mir'i i ş galine zemin hazırlamı ş tır.

198  GELD İ KLER İ G İ B İ G İ DERLER  MONDROS ATE Ş KES ANLA Ş MASI  Almanya’nın I.Dünya Sava ş ı’nda yenilgiye u ğ -ramasıyla ittifak Devletleri sava ş ı kaybetti.  Osmanlı Devletini temsilen Bahriye Nazırı Rauf Orbay ate ş kes ş artlarını görü ş mek üzere Limni adasının Mondros Limanına gitti. İ tilaf Devletleri daha önceden Osmanlı Devletinin topraklarını gizli anla ş malarla payla ş mı ş lardı. Osmanlı Devleti heyeti bu plana itiraz etti ise de sonuçta bir ş ey de ğ i ş medi. Bunun sonucunda Mondros Ate ş kes Antla ş ması imzalandı.(30 Ekim 1918)Buna göre;  1-Çanakkale ve İ stanbul Bo ğ azı İ tilaf Devletlerinin denetimine geçecek.  2-Osmanlı ordusu terhis edilecek, donanmasına ve silahlarına el konacak.(Osmanlı’yı savunmasız bırakmak için)  3-Toros tünelleri İ tilaf Devletlerinin denetimine verilecek.  4-Bütün haberle ş me ve ula ş ım araç ve gereçleri İ tilaf Devletlerine bırakılacak.  5- İ tilaf Devletleri bütün Osmanlı liman ve tersaneleri ile demiryollarından yararlanacak.  6-Do ğ uda yani vilayeti sitte’de(altı ilde) (Sivas,  Erzurum,Van,Bitlis,Elazı ğ,Diyarbakır)karı ş ıklık çıkarsa İ tilaf Devletleri buraları i ş gal edecek(24.Madde)  7- İ tilaf Devletleri kendi güvenliklerini tehdit eden bir durum ortaya çıkarsa herhangi bir stratejik noktayı i ş gal edebilecekler. (7.madde)   İ tilaf Devletleri bu maddeye dayanarak Anadolu’yu i ş gal ettiler.(7.madde)   Anla ş manın Önemi: Bu anla ş ma ate ş kes anla ş masından ziyade Osmanlı Devletinin teslimini ve i ş galini ortaya koymaktadır.  24.Madde ile do ğ uda Vilayeti Sitte de bir Ermeni Devleti kurulması dü ş ünülmü ş tür.  Anla ş manın en önemli maddesi 7.madde idi. İ tilaf Devletleri bu maddeyle(Anadolu’nun i ş galine ortam)hazırladı.  Fransızlar; Mersin. Adana çevresi,  İ talyanlar; Mu ğ la, Antalya ve Konya çevresi.  Yunanlılar;(Paris Barı ş Konferansındaki de ğ i- ş iklikle) İ zmir ve çevresi.  İ ngilizler;Musul,bo ğ azların kontrolü, Samsun, Merzifon.Batum’a asker çıkardılar.

199  M İ LLETLER CEM İ YET İ ’NE G İ R İŞ   I.Dünya Sava ş ı sonrasında böyle bir sava ş ın bir daha çıkmaması için kuruldu. Türkiye Milletler Cemiyeti’nin daveti ile üye oldu. Fakat I.Dünya Sava ş ı sonrasında yapılan anla ş maların a ğ ır olması yeni bir sava ş ı önleyemedi.  Birle ş mi ş Milletler  Birle ş mi ş Milletler 1945 yılında kurulmu ş ­tur. ABD, İ ngiltere, Sovyetler Birli ğ i ve Çin'in ön­ cülü ğ ünde kurulan bu örgüt, dünya barı ş ı ve güvenli ğ ini sa ğ lamak için çalı ş malar yapmı ş tır.  Birle ş mi ş Milletlerin amaçları arasında;  • Uluslararası ili ş kileri peki ş tirmek,  • Ekonomik, sosyal, kültürel ve toplumsal sorunlar konusunda uluslararası i ş birli ğ i sa ğ lamak.  • Uluslararası insan haklarının korunma­sında uzla ş macı bir tavır sergilemektedir.  Birle ş mi ş Milletler, dünya barı ş ını ve gü­venli ğ ini sa ğ lamak amacıyla kurulmasına ra ğ ­men, kurulu ş undan günümüze kadarki dönem­de ortaya çıkan sava ş lar ve sava ş ın olumsuz sonuçları kar ş ısında yeterlili ğ i tartı ş ılmaktadır.  yılları arasında Bulgaristan'ın kendi ülkesinde 1,5 milyon Türk ve di ğ er farklı ırktan topluluklara kar ş ı yapmı ş oldu ğ u asimi­lasyon hareketi ve zorunlu göç ettirmelerine kar­ ş ı Birle ş mi ş Milletler tarafından gerekli önlemler alınmamı ş tır. Bunun yanında ABD ve müttefik­leri olan güçlerin Irak'ta, bir milyon be ş yüz sivil insanı öldürmesine, Rumların 1974 yılında Türklere kar ş ı yaptıkları katliamlara Birle ş mi ş Milletler yetersiz kalmı ş tır.  do ğ an, büyümekte olan gençlerin sorunlarına da çözüm aramaktadır.

200   KÜRESEL ISINMA   Küresel Isınma Nedir?  İ nsan tarafından atmosfere verilen gazların sera etkisi yaratması sonucunda, dünya yüzeyinde sıcaklı ğ ın artmasına küresel ısınma deniyor. İ klim sisteminde vazgeçilmez bir yere sahip olan sera gazları, güne ş ve yer radyasyonunu tutarak, atmosferin ısınmasında ba ş lıca etkendirler. Sera gazlarının bulunmaması durumunda yeryüzünün sıcaklı ğ ının bugüne göre 30oC daha so ğ uk olaca ğ ı hesaplanmı ş tır. Son yıllarda atmosferde çe ş itli insan aktivitelerinden kaynaklanan nedenlerle karbondioksit, metan, ozon ve di azot monoksit gibi gazlardan olu ş an sera gazları, yeryüzü sıcaklı ğ ında belirgin artmalara sebep oluyor. Sera etkisinin artması, troposferin ısınmasında, stratosferin de so ğ umasında en önemli etken olarak gösteriliyor.  Ne yapmalıyız?  1 Mısır yakıtı kullanın ÇÜNKÜ dünyadaki otomobillerin yarısı, petrol yerine mısırdan üretilen etanol yakıtını kullanırsa küresel ısınmaya yol açan gazları atmosfere salınımı yüzde 7 dü ş er

201  2 Evinizi izole edin ÇÜNKÜ küresel ısınmaya yol açan gazların yüzde 16’sından konutların enerji tüketimi sorumlu. Evlerin izole edilmesi ısınma enerjisini yüzde 40 azaltır. 3 Ampulleri de ğ i ş tirin ÇÜNKÜ sadece 7 watt harcayan çevre dostu ampüller 40 watt’lık standart bir ampül kadar ı ş ık yayabiliyor. 4 Sokakta LED ampül ÇÜNKÜ cadde aydınlatmalarının 18 ayda bir yenilenmesi gerekiyor. Yüzde 40 daha az elektrik harcayan LED ampüller, 2 kat daha pahalı ama 5 yıl kullanılıyor. 5 Ciplere a ğ ır vergi ÇÜNKÜ 1.8 litre motor hacmine sahip bir sedan otomobil kilometrede 170 gram karbon gazının atmosfere salınmasına yol açıyor. Ciplerde bu oran 2 kat fazla. 6 Organik kıyafet giyin ÇÜNKÜ içinde tamamen do ğ al ortamda yeti ş mi ş pamuktan yapılan yüzde 100 organik kıyafetler üretilirken yüzde 60 oranında daha az enerji harcanıyor. 7 Yolculu ğ u payla ş ın ÇÜNKÜ ara ş tırmalar otomobil kullananların yüzde 38’inin yalnız seyahat etti ğ ini gösteriyor. İş e gidip gelirken otomobille topluca seyahat edin.

202  8 Jeotermal ısıtma ÇÜNKÜ 13 dereceye kadar ısıtılan suyun merkezi bir sistemden binaya da ğ ıtırak, do ğ algazlı ısıtmaya destek sa ğ lanabilir ve enerji tüketimi dü ş ürülebilir. 9 Hybrid otomobil ÇÜNKÜ elektrik ve benzin olmak üzere iki motora sahip olan hybrid otomobiller, yüzde 20’ye varan yakıt tasarrufu sa ğ lıyor. 10 Ekolojik makyaj ÇÜNKÜ içerdi ğ i kimyasal maddelerden dolayı kozmetik ürünlerin bir ço ğ u çevreye zarar veriyor. Bitki özlerinden yapılan organik makyaj ürünleri moda oldu. 11 Kırmızı et yemeyin ÇÜNKÜ kırmızı et yemeyi azaltarak ısınmaya yol açan sera gazlarının oranı yüzde 4 azaltılabilir. Dünyada 1.7 milyar inek, 1.5 milyar koyun var. 12 Plastik kullanmayın ÇÜNKÜ plastik do ğ adan 1000 yılda temizleniyor. Yılda 500 milyar po ş et kullanılıyor. Sadece yüzde 3’ü ka ğ ıttan Geridönü ş ümlü ka ğ ıt ÇÜNKÜ geri dönü ş ümlü ka ğ ıdın üretimi yüzde 60 enerji tasarrufu sa ğ lıyor. Yılda 900 milyon a ğ aç ka ğ ıt üretimi için kesiliyor. 14 Toplu ta ş ıma kullanın ÇÜNKÜ sera gazlarının yüzde 14’ü araçlar yüzünden atmosfere salınıyor. Otobüse binerek bu oran yarıya yarıya azaltılır.

203  15 Bekleme modu ÇÜNKÜ ara ş tırmalar evlerde harcanan elektri ğ in yüzde 75’ini bekleme modunda tutulan televizyon ve bilgisayar gibi elektronik cihazların harcadı ğ ını ortaya koyuyor. 16 İ nik lastiklere dikkat ÇÜNKÜ havası inik lastiklerle seyahat etmek benzin tüketimini yüzde 10 oranında artırır. 17 Küçük evde oturun ÇÜNKÜ 200 metrekarelik bir evi ısıtmak için, 100 metrekarelik bir evden 2.5 kat daha fazla enerji harcanması gerekiyor. 18 Eski kıyafeti verin ÇÜNKÜ eski kıyafetlerin eritilip yeniden kuma ş haline getirilmesiyle yüzde 76 enerji tasarrufu sa ğ lanabiliyor. 19 Gökdelene izin verin ÇÜNKÜ cam dı ş cepheye sahip olan gökdelenlerin ı ş ıklandırma ve ısıtma giderleri, beton bir binaya göre daha az. 20 Kravat takmayın ÇÜNKÜ kravat takmayarak sıcaklamazsınız. Erkek çalı ş anların tümü kravat takmazsa, klimalar daha az çalı ş ır ve daha az enerji harcanır. 21 Pamukluları atmayın ÇÜNKÜ pamuklu kıyafetler, sentetik madde içermedi ğ i için geri dönü ş üm yapılamıyor. Ne kadar giyilirse o kadar kardır. 22 Ofis de ğ il evde çalı ş ın ÇÜNKÜ imkanı olanlar ev-ofislerde çalı ş tı ğ ında ula ş ım nedeniyle ortaya çıkan sera gazlarının azalması bekleniyor. 23 Karbon gazı denize ÇÜNKÜ atmosfere her yıl salınan 7.3 milyar ton karbon gazının yüzde 10’u okyanus tabanında depolanabilir.

204  24 Yazın pencere açın ÇÜNKÜ klima yerine bir pencere açarsanız yıllık 22.7 ton olan ki ş iba ş ı karbon gazı salınımınızı 1.8 ton azaltırsınız. 25 Bahçenize bambu ÇÜNKÜ sadece çapı geni ş dallara sahip olan bitkiler, saldıklarından daha çok karbon gazını emebiliyor.

205  - İ KL İ M DE ĞİŞİ KL İĞİ N İ N AVRUPA'DA BEKLENEN ETK İ LER İ -  -Nehir yata ğ ı havzalarının, ş iddetli ve tehlikeli akıntılara sahip kısımları yüzde 19'dan, 2070 yılında yüzde 34-36'ya çıkacak. -Batı Avrupa'da muhtemelen milyonlarca insan, sulak alanlarla iç içe yoksunluk içerisinde ya ş ayacak. -Küresel sıcaklık ortalamalarının hızla yükselece ğ i bir senaryonun gerçekle ş mesi halinde 2080'lerde yılda fazladan 2,5 milyon ki ş i daha kıyı ş eritlerindeki sellerden etkilenecek. -Çe ş itli senaryolara göre 2070'lerde akarsu potansiyelleri Avrupa'nın Akdeniz kısmında yüzde arasında dü ş erken, Kuzey ve Do ğ u Avrupa kısımlarında yüzde arasında artacak. -Alp buzullarının küçük olanları ortadan kalkacak, büyükleri 2050 itibariyle yüzde arasında eriyecek. -Akdeniz'e yönelik turizm yazın dü ş erken, ilkbahar ve sonbaharda artacak.

206  -KUTUPLAR VE BAZI D İĞ ER BÖLGELER- -Kuzey kutbundaki deniz buzulları 2100'e kadar yüzde arasında azalacak, Antarktika'da ise tamamen ortadan kalkabilecek. Deniz dı ş ı alanlardaki buzullarda önemli incelme olacak ve bu, yeryüzündeki deniz seviyesini yükseltecek yılına kadar deniz seviyesindeki yükselmenin santimetre arasında olabilece ğ i tahmin ediliyor. - Ş u anda 500 bin kilometre kare olan Himalaya buzul alanı, 2030'da 100 bin kilometre kareye kadar gerileyebilecek. -Asya' da birçok ülkede açlık sorunu olacak. -Asya' da 2020 yılında su sıkıntısı çeken ki ş i sayısı 1,2 milyar ki ş iye kadar yükselebilecek. -Ada devletlerde genellikle kıyılara in ş a edilen uluslararası havaalanları ve yollar su altında kalabilecek.

207  DÜNYA HEP İ M İ Z İ N   Dünya Sa ğ lık Örgütü|WHO)  • 1946yılında kurulan bu örgüt, verem, çiçek, A İ DS, hepatit gibi salgın hastalıklarla  mücadele etmektedir.  • 1947 yılında Türkiye bu kurulu ş a katılmı ş tır.   Birle ş mi ş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü(FAO)  • Dünyadaki do ğ al kaynakların azalması, tarımsal üretimin dü ş mesi, küresel ısınmayla birlikte gelen kuraklıklar bu örgütün kurulu ş un­da etkili olmu ş tur.  • Dünyadaki en önemli sorun olan açlı ğ a kar ş ı önemli tedbirler almaktadırlar. Günümüz­deki yoksul ülkelere besin yardımı yapmakta ve bu yardımları te ş vik etmektedirler

208  ÇEVRE K İ RL İ L İĞİ   İ nsanın do ğ aya hakim olma sürecinde ha­va, su ve toprak kirlili ğ i önemli derecede art­mı ş tır.  Toprak kirlili ğ ine neden olan bilinçsizce gübreleme ilaçlama ve sanayi kurulu ş larının atıkları topraktaki canlı ve bitkilere zarar ver­mektedir.  Bilinçsiz bir ş ekilde ormanların kesilmesi erozyon ve toprak kayıplarına neden olmakta­dır. Bu durum suların kirlenmesine ve tarım topraklarının azalmasına neden olmaktadır.  Hava kirlili ğ ine neden olan sanayinin geli ş mesi ile birlikte fabrikaların açılması, bu fabrikalardan çıkan kimyasal zararlı gazlar, otomobillerden çıkan gazlar insan sa ğ lı ğ ını tehdit etmektedir. Hava kirlili ğ i solunum sistemi hastalıkları ve akci ğ er kanserine yol açmakta­dır.  Su kirlili ğ ine neden olan sanayi atıkları, zehirli madde atıkları suda ya ş ayan canlılara zarar vermektedir. Türkiye'de bulunan Marma­ra denizi, Haliç ve İ zmir Körfezi'nde su kirlili ğ i görülmektedir. Bu kirlili ğ in nedeni, insanların bilinçsizce bu suları kirletmeleridir.

209  Çevre Kirlili ğ ine Kar ş ı Alınması Gereken Önlemler   Zararlı yakıt kullanımı yerine jeotermal ve güne ş enerjisi tercih edilmelidir.  Ye ş il alanların tahrip edilmesi önlenmeli, a ğ açlandırma çalı ş malarına a ğ ırlık verilmelidir.  Sanayi tesislerinin, verimsiz topraklar üzerine kurulması ve zararlı atıkları arıttıktan sonra do ğ aya bırakılmalıdır.  Gübreleme ve ilaçlama konusunda in­sanlar bilinçlendirilmelidir.  Sanayide dönü ş ümü olan cam, karton gibi maddeler kullanılmalıdır.  GREENPEACE  Greenpeace küresel çevre sorunlarına dikkat çekmek, ye ş il ve barı ş dolu bir gelecek için çözümler bulunmasını zorlamak amacıyla ş iddet içermeyen farklı eylemlere ba ş vuran ve kampan­ yalar yürüten ba ğ ımsız bir örgüttür.  Greenpeace hükümetlerden, ş irketlerden veya siyasi partilerden maddi destek aramamak­ta veya kabul etmemektedir.  Greenpeace bu amaçla;  Okyanuslar ve ya ş lı ormanların korunması,  İ klim de ğ i ş ikli ğ ini durdurabilmek için fosil yakıtların kademeli olarak sonlandırılması ve ye­nilenebilir enerjilerin te ş vik edilmesi,  Nükleer silahlanma ve nükleer kirlili ğ e son verilmesi,  Zehirli kimyasal maddelerin ortadan kal­dırılması,  Genleri ile oynanmı ş organizmaların do­ ğ aya bırakılmasının önlenmesi çalı ş malarını yü­rütmektedir.

210   TERÖR VE SAVA Ş  Terör; baskı, ş iddet ve korku yoluyla siya­si, sosyal ekonomik, hukuki düzeni bozmaya yönelik eyleme denir. Terör uluslararası barı ş ı tehdit eden önemli bir unsurdur. Terörün temel amaçları içerisinde, mevcut devlet yönetimini yıpratmak ve devlet otoritesini zayıflatmak var­dır.  Uluslararası çıkar çatı ş maları, grupla ş ­malar, hammadde ve pazar arayı ş ı, ekonomik ve siyasi mücadeleler 20. yy'ın ba ş ından itiba­ren ba ş layan I. Dünya Sava ş ı'nın nedenleridir. Bu sava ş ta milyonlarca insan hayatını kaybet­mi ş tir. Okullar, evler, hastaneler köprüler yıkıl­mı ş, açlık, yokluk ve salgın hastalıklar ba ş gös­termi ş tir.  20. yy’in ortalarına gelindi ğ i zaman II. Dün­ya Sava ş ı çıkmı ş yine milyonlarca insan haya­tını kaybetmi ş tir.  Görülüyor ki sava ş, insan hayatını önem­semeyen, dünya barı ş ını bozan, açlık ve yok­sulluk getiren bir olaydır. Dünyada görülen bu uluslararası sorunları, barı ş çı yollarla çözmek, bu sava ş ların kötü sonuçlarına çözüm getir­mek için uluslararası örgütler kurulmaya ba ş la­mı ş tır.

211  TÜRK İ YE'YE YÖNEL İ K İ Ç VE DI Ş TEHD İ T  a. Anar ş i ve Terör Kavramı:   Anar ş i:Devlet denetiminin kalmaması durumu  Anar ş ist:Devletin siyasi ve idari kurumlarını çökertmeye kalkı ş an ki ş ilere denir.  Terör: Yıldırma - korkutma demektir.   Terörist: Terör eylemlerine giri ş en kimselere denir.  Terörizm: Siyasi bir amaca ula ş mak için yasa dı ş ı yollarla ş iddet kullanılmasıdır.  Uluslar arası örgütlerin herhangi bir ülkeyi yıpratmak ve etkilemek için yaptıkları eylemlere uluslar arası terörizm adı verilir.   Terörün Yayılma Sebepleri:  1. Bilgi ve anlayı ş azlı ğ ı  2. Kamuoyunun terör konusunda e ğ itimsizli ğ i  3. Bazı ki ş i ve kurulu ş ların bilerek veya bilmeyerek terörizme katkısı  4. Do ğ al afetlerde ortaya çıkan söylentiler.  5. Terörü destekleyen devletlerin mevcudiyeti  6. Bazı silah üreticilerin örgütlere silah satması  7. Ülkeler arası i ş birli ğ inin sa ğ lanamaması  8. Halkın yeteri kadar duyarlı olmaması.

212  Terörle Mücadelede Ki ş ilere Dü ş en Görevler: 1. Milli hedefler do ğ rultusunda bilinçli olmak. 2. E ğ itim ve ö ğ retimi, milli birlik ve beraberli ğ i sa ğ layıcı ve güçlendirici tarzda sürdürmek. 3. Yıkıcı ve bölücü faaliyetlere kar ş ı bilinçli olmak. 4. Yıkıcı ve bölücü faaliyetleri etkisiz kılacak dü ş ünce yapısına sahip olmak. 5. Terörizme kar ş ı duyarlı olmak. 6. Türkiye Cumhuriyetine Türk toplumuna,Türk milli de ğ er ve kültürüne ba ğ lı olmak. 7. Cumhuriyet yönetimine inançla ba ğ lı olmak. 8. Türk olmakla gurur duymak. 9. Vatan ve bayrak sevgisiyle dolu olmak. Güncel Tehdit: Tehdit, korkutma gözda ğ ı vermedir. Bir devlete tehdit içten de dı ş tan da gelebilir ve devletin düzenini yıkmayı amaçlar.  İ ç tehdit unsurları; irtica, anar ş i, terör, uyu ş turucu madde kaçakçılı ğ ı ve ticaretidir. Bu unsurlar, ülkemizi bölmeyi ve yıkmayı amaçlamaktadır.  Ülkemize yönelik dı ş tehditler çok çe ş itlidir. Bunlar;  Uyu ş turucu madde ve silâh kaçakçılı ğ ı, uluslararası terörizm, Ermeni terörizmi, bati ülkelerinin ülkemiz üzerindeki emelleri ve casusluktur.

213  a) Ülkemizdeki İ ç Tehdit Unsurlarının Ba ş lıca Hedefleri Ş unlardır: 1. Hedef ülkede anar ş i ve terör ortamı meydana getirmek. 2. Devlet otoritesini sarsmak 3. Toplumu yönetilemez hale getirmek 4. Devletin ülkesiyle ve milletiyle olan bütünlü ğ ünü parçalamak. 5. Ça ğ da ş anlayı ş ı yıkmak. 6. Ülkede rejimi de ğ i ş tirerek kendi görü ş lerinin etkin oldu ğ u bir düzen kurmak. b) Dı ş Tehdit Unsurlarının Hedefleri: Dı ş tehdit unsurları da iç tehdit unsurları gibi laik,ça ğ da ş,özgürlükçü ve demokratik Türkiye Cumhuriyetini parçalamak, yok etmek amacındadır. c)Türkiye’nin Jeopolitik Öneminden Dolayı Yabancı Ülkelerin Ülkemiz Üzerindeki Emelleri: Jeopolitik konum;bir ülkenin bölge veya dünya siyasetindeki konumu demektir. Ülkemizin Dünya üzerindeki yeri çok önemlidir. Üç tarafı denizlerle çevrilidir. Avrupa’yı Asya’ya ba ğ layan bo ğ azlara sahiptir. Ayrıca üç kıt’anın birbirine en yakın oldu ğ u yerdedir. Ortado ğ u,Kafkas ve Balkan ülkeleriyle kom ş udur. Bütün bunlar dü ş manlarımızın sayısını artırmaktadır. Ülkemizin geli ş memesi ve uygar ülkeler seviyesinin üstüne çıkmaması için bazı ülkeler ülkemizde terör ve karga ş a ortamı olması için çaba sarf ederler. Ancak Türk milleti, Atatürk’ün gösterdi ğ i bilim ve teknoloji yolunda ilerlemektedir. Gelecek her türlü saldırıya ülkemiz kendisini hazırlamı ş tır. d. Kaçakçılık: Yasal olmayan yollardan büyük kazançlar elde etmek amacıyla uyu ş turucu madde, silah,tarihi eser ve altın gibi maddelerin alınıp satılmasına kaçakçılık denir. Ülkemizde Jandarma Genel Komutanlı ğ ı,Emniyet Genel Müdürlü ğ ü,Gümrük Genel Müdürlü ğ ü gibi resmi kurulu ş lar kaçakçılıkla mücadele etmektedirler. 

214  ORTAK M İ RAS-NEDEN YA Ş ATMALIYIZ?  Miras, nesilden nesile gelecek ku ş aklara aktarılan maddi ve manevi her ş eydir.  Dü ş ünce, sanat ve edebiyat ürünü, do ğ al zenginlikler, tarihi eserler ve bilim insanlı ğ ın ortak mirası olarak de ğ erlendirilir. Bilimsel, sanatsal ve teknolojik ürünler sadece ortaya çıktı ğ ı toplumun de ğ il, bütün insanlı ğ ın malıdır. Bir toplumda ortaya çıkan ürünler, kültürler arası etkile ş im yoluyla bütün toplumlara yayılır. Bu nedenle ürünler insanlı ğ ın ortak mirası ola­rak de ğ erlendirilir.  İ nsanlı ğ ın ortak miraslarından bazısını ele alalım.  İ nsanlı ğ ın Sanat Mirası • İ nsanların; do ğ ayı, dü ş ünce ve duyguları kendinden bir ş eyler katarak ortaya koymu ş oldu ğ u özgün ürünlere sanat denir. Roman, öy­kü, tiyatro, mimari, müzik vb. sanat dalları var­dır. • Sanat anlayı ş ı İ lk Ça ğ dan günümüze ka­dar geli ş me göstermi ş ve geli ş meye devam et­mektedir. İ lk olarak insanlar ma ğ ara duvarları­na resimler çizerek sanat eserleri ortaya koy­mu ş lardır. Hindistan, Anadolu, Mezopotamya ve Çin Uygarlıkları dönemindeki sanatsal faali­yetler di ğ er kültürleri de etkilemi ş tir. • Türkiye'de, çevremize baktı ğ ımız zaman Anadolu Selçuklu devleti ve Osmanlı devleti döneminden kalan mimari eserleri görmekte­yiz. Bu yapılar, bizlere kalmı ş olan miraslardır. Bizlere dü ş en görev bu eserleri korumaktır.

215  b) İ nsanlı ğ ın Dü ş ünce Mirası  İ nsanlar, do ğ aya hakim olmak için müca­dele ederken çevresindeki olayları iyi gözlem­leyerek, olaylar arasında ili ş ki kurmu ş tur. Bu gözlemlerden etkilenerek dü ş ünce hayatı ge­li ş meye ba ş lamı ş tır.  İ lk Ça ğ, Orta Ça ğ ve Yeni Ça ğ 'daki yeti ş en bilim adamları dü ş ünce hayatının geli ş iminde önemli rol oynamı ş lardır.  İ lk Ça ğ 'da; Tales, Sokrat, Konfüçyüs, Buda, Heraklit ve Aristo gibi bilim adamları yeti ş mi ş tir.  Birunu, İ bn-i Sina, İ bn-i Rü ş d, Harezmi, İ mam Gazali ise İ slam bilim adamlarıdır.  15. ve 16. yy'da Avrupa'da görülen Röne­sans ve Reform hareketleri, Avrupa'nın dü ş ün­ce yapısını de ğ i ş tirmi ş tir. Aydınlanma Ça ğ ı ile insanlar pozitif bilimlere yönelmi ş ve skolastik dü ş ünce önemini yitirmi ş tir. Avrupa'daki bu geli ş meler, bütün dünyayı etkilemi ş tir.

216   c) İ nsanlı ğ ın Bilim Mirası  Dünyada var olandan yola çıkarak, deney ve gözlem yoluyla neden-sonuç ili ş kisi içer­sinde incelenilerek ula ş ılan kurallı bilgiler toplulu ğ una bilim denir.  Bilim İ lk Ça ğ ’dan itibaren geli ş meye ba ş lamı ş tır. Babiller'de görülen Astronomi ve Matematik alanındaki çalı ş malar bütün dünyayı et­kilemi ş tir.  Pascal, Dekart, Kopernik, Kepler, Galileo, Newton gibi bilim adamları Yeni Ça ğ ’da yeti ş mi ş tir. Bu bilim adamları insanlı ğ ın ortak mirası olan bilime önemli katkılarda bulunmu ş lardır.  Ortak Mirasın Önemi  Bilim, sanat, edebiyat ve dü ş ünce ürünle­rinden olu ş an ortak miras tarih içinde farklı top­lumların katkısıyla olu ş tu. Toplumların ortaya koydu ğ u ürünler ve de ğ erler üretildi ğ i toplumla sı­nırlı kalmadı, bütün toplumlara yayıldı.  Ortaya konan ortak miras ürünleri aynı zamanda bütün insanlı ğ a yarar sa ğ lamakta, top­lumların geli ş mesine katkıda bulunmaktadır.  Ortak mirastan yararlanma onu özenle ko­rumaya ba ğ lıdır. Ya ş ayan ku ş aklar ortak mirastan yararlanırken, onu korumakla da sorumludurlar.  Ortak Miras Özellikleri  Geçmi ş ten günümüze kadar, süregelen insanların birikiminden olu ş ur.  Ortaya çıkan ürün, tek bir ulusun mirası de ğ ildir. Tüm uluslar bu mirastan yararlanabilir.  İ nsanlar ortak mirasın korunmasında duyarlı olarak, tüm insanlı ğ a yarar sa ğ lamalıdır.  Ortak mirası korumak, geli ş tirmek ve nesillere aktarmak gereklidir.

217  Ortak Mirasa Nasıl Katkıda Bulunuruz?  Ortak mirasa katkıda bulunulması ve ko­runması tüm insanlı ğ ın görevidir. Ortak mirasa kat­kıda bulunmak dünyada ya ş anan sorunların çözü­müne de katkı sa ğ lar.  Günümüzde insanlık ortak mirasa daha da katkıda bulunarak e ş itlik anlayı ş ını geli ş tirmeye ça­lı ş makta ve insanlık için sorun olan birçok olaya bi­limsel çözümler getirmektedir.  Ortak mirasın korunması amacıyla da dün­yada birçok müze ve kütüphane kurulmu ş tur. Bu­ralarda geçmi ş teki ortak mirasın ürünleri sergilen­mekte ve insanlı ğ ın hizmetine sunulmaktadır.  Ortak mirasın korunmasında faaliyet gös­teren önemli kurulu ş lardan birisi de Dünya Anıtlar Vakfı'dır. Bu kurulu ş tarihî alanları belirlemekte ve korunması için çe ş itli önlemler almaktadır.  Günümüzde üretilen teknik araçlar ve bil­gisayarlarda ortak miras ürünleri kayıt altına alınıp kopyaları saklanmaktadır. Bilgisayarlar istenilen bilgiye daha kolay ve çabuk ula ş ılmasını sa ğ la­maktadır.  Ortak mirasın korunmasında devletlerin yasal düzenlemeler yapması ve bu konuda vatan­da ş larına küçük ya ş lardan itibaren e ğ itim verme& de oldukça önemlidir.  Ortak mirasın korunmasında en önemli et­ken mirasa bilinçli olarak katkıda bulunulması ve e ğ itimdir.

218  Dünya Miras Listesindeki Do ğ al ve Kültürel Varlıklarımız  1. İ stanbul'un Tarihi Alanları  2. Göreme ve Kapadokya Milli Parkı  3. Divri ğ i Ulu Cami ve Darü şş ifası  4. Hattu ş a ş (Bo ğ azköy)  5. Nemrut Da ğ ı  6. Xanthos - Letoon  7. Pamukkale - Hierapolis  8. Safranbolu ş ehri  9. Truva Arkeolojik Kenti  Göstermeden Yayınlanamaz


"1.ÜNİTE: İLETİŞİM VE İNSAN İLİŞKİLERİ SÜRE:12 SAAT KAZANIMLAR: •İletişimi olumlu ve olumsuz etkileyen faktörler. •İnsanlar arasında kurulan olumlu ilişkilerde." indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları