Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

KURTULUŞ SAVAŞI Yrd. Doç. Dr. V. Sefa Fuat HEKİMOĞLU OKT. ADNAN MUHACİR OKT. SEDAT GENCER VIII.Hafta.

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "KURTULUŞ SAVAŞI Yrd. Doç. Dr. V. Sefa Fuat HEKİMOĞLU OKT. ADNAN MUHACİR OKT. SEDAT GENCER VIII.Hafta."— Sunum transkripti:

1 KURTULUŞ SAVAŞI Yrd. Doç. Dr. V. Sefa Fuat HEKİMOĞLU OKT. ADNAN MUHACİR OKT. SEDAT GENCER VIII.Hafta

2 Kulaklık, not defteri, kalem vb. ders materyallerinizi hazır ediniz.

3 İÇİNDEKİLER 1.Doğu Cephesi ve Gümrü Anlaşması 2.Güney Cephesi;Urfa, Antep ve Maraş Savunmaları 3.İnönü Savaşları ve Londra Barış Konferansı 4.Kütahya-Eskişehir Savaşları, Tekalif-i Milliye Emirleri ve İstiklal Mahkemelerinin Kurulması 5.Sakarya Zaferi ve Sonuçları 6.Büyük Taarruz ve Başkumandanlık Meydan Savaşı 7.Mudanya Mütarekesi

4 KAZANIMLAR 1.Kurtuluş Savaşının bütün siyasal, askeri ve kültürel yönleriyle Kavranması. 2.Yeni Türkiye Devletinin temellerinin atıldığı bir istiklal mücadelesinin çeşitli yönleriyle öğretilmesi.

5 KURTULUŞ SAVAŞINDA CEPHELER 1-DOĞU CEPHESİ Bu cephede Ermeniler ve Gürcülerle mücadele edilmiştir. Cephedeki mücadele, Osmanlı Devleti’nden kalan ve son düzenli birlik olan Kâzım Karabekir komutasındaki XV. Kolordu tarafından yürütülmüştür. ☸ Doğu Cephesi’nde Kâzım Karabekir komutasındaki bu düzenli ordu TBMM tarafından kurulmamış, ancak TBMM’ye bağlı hareket etmiştir.

6 Kazım Karabekir Paşa

7 XIX. yüzyıla kadar Millet-i Sadıka (Sâdık Millet) olarak kabul edilen ve Türklerle dostça ilişkiler kuran Ermeniler, XX. yüzyılın başlarından itibaren İngiltere, Fransa, Rusya gibi güçlü Avrupa devletlerinin politikaları sonucu sorun olmaya başlamıştır. Kurdukları Ermeni Cemiyetleri ile ilk isyanı 1890’da Erzurum’da başlatmışlardır. Paris Barış Konferansı’nda Magna Armania (Büyük Ermenistan) fikrinin gündeme gelmesinde Ermeni Komitelerinin büyük etkisi olmuştur. Ermenilerle İlişkiler ve Gümrü Antlaşması (2-3 Aralık 1920)

8 15.Kolordu Komutanı Kazım Karabekir Erzurum’da kurmaylarıyla

9 Sevr Antlaşması’na dayanarak Doğu Anadolu’da bağımsız bir devlet kurma hedefi olan Ermeniler Kars ve çevresini işgal etmiştir. Bu gelişme üzerine XV. Kolordu Komutanı Kâzım Karabekir’in 28 Eylül 1920’de başlattığı harekât sonucunda 29 Eylül’de Sarıkamış, 30 Ekim’de Kars ve 7 Kasım’da Batum kurtarılmış, hatta Gümrü’ye kadar ulaşılmıştır. Daha fazla dayanamayacağını anlayan Ermeniler barış istemek zorunda kalmış ve iki devlet arasında 2-3 Aralık 1920’de Gümrü Barış Antlaşması imzalanmıştır.

10 Gümrü Antlaşması (2-3 Aralık 1920) TBMM Hükûmeti ile Ermenistan arasında imzalanan bu antlaşmayı, TBMM Heyeti adına XV. Kolordu Komutanı Kâzım Karabekir imzalamıştır.

11 Antlaşmanın Hükümleri - Kars, Sarıkamış, Iğdır, Selim, Kulp Türkiye’nin olacak. - TBMM tarafından geçersiz kabul edilen Sevr Barış Antlaşması’nı Ermenistan da kabul etmeyecek. - Türk-Ermenistan sınırı Aras Nehri – Çıldır Gölü hattı olarak belirlenecek. - Ermenistan Türkiye’ye karşı düşmanca tavır içerisinde olmayacak. -Türklere karşı silah kullanmayan Ermeniler altı ay içinde Türkiye’ye dönebilecek. -Ermenistan’ın Türkiye’ye karşı diğer devletlerle yaptığı tüm antlaşmalar geçersiz kabul edilecek.

12 TBMM, kendisinden istenildiği taktirde Ermenistan’a askerî ve siyasî açıdan yardım edecek. Ermenistan, sadece iç güvenliğini koruyacak derecede cephane ve mühimmat bulundurabilecek. Herhangi bir saldırıya uğraması durumunda, Türkiye Ermenistan’a askerî yardımda bulunacak. Ermenistan, Nahçıvan ve Şarur bölgelerinde halk oylaması sonucunda oluşan yeni yönetim biçimine karışmayacak, bu süreçte bölgede Türkiye koruyuculuğunda bir yerel yönetim oluşturulacaktır.

13 Gümrü Antlaşması ile kapanan ilk cephe Doğu Cephesi olmuştur. TBMM siyasî ve askerî alanda ilk uluslararası zaferini kazanmıştır. Halkın TBMM’ye ve orduya duyduğu güven artmıştır. Ermenistan Sevr’in geçersizliğini tanıyan ilk devlet olmuştur. Ermenistan TBMM’nin varlığını kabul eden ilk devlet olmuştur. TBMM’nin ilk kez yabancı bir devletle imzaladığı siyasî bir sözleşme olan Gümrü Antlaşması’nda ilk kez “ TBMM Hükûmeti ” tabiri kullanılmıştır Antlaşmanın Önemi ve Özellikleri

14 Siyasî bir sözleşmede ilk kez “ Türkiye Devleti ” tabiri kullanılmıştır. Gümrü Barışı Sevr ’i geçersiz sayan ilk uluslararası belge dir. Ermeni Meselesi sona ermiş, böylece Sovyet Rusya’dan gelebilecek yardımların da önü açılmıştır. Doğu Cephesi’nin kapanması sonucunda, buradaki kuvvetlerin önemli bir kısmı Batı Cephesi ’ne kaydırılmıştır.

15 Doğu (Ermenistan) sınırı ilk kez Gümrü Antlaşması ile şekillenmiştir. Ancak iki gün sonra Sovyet Rusya’nın Ermenistan’ı işgal etmesi nedeniyle, Gümrü Antlaşması yürürlüğe girmemiştir. Doğu sınırı ilk kez 16 Mart 1921 Moskova Antlaşması ile resmiyet kazanmıştır. (13 Ekim 1921’de ise TBMM, Azerbaycan, Ermenistan ve Gürcistan arasında imzalanan Kars Antlaşması ile de Doğu sınırı kesin şeklini alacaktır.)

16 Gürcistan, Osmanlı Devleti’nin içinde bulunduğu zor durumu fırsat bilip Ardahan, Artvin ve Batum’u ele geçirmiştir. Bu olay üzerine düzenlenen Pasof Harekâtı sonrasında Gürcistan’a bir uyarıda bulunulmuş ve toprakların iadesi istenmiştir. 23 Şubat 1921’de Gürcistan ile imzalanan Batum Antlaşması ile Artvin, Ardahan ve Batum Türkiye’ye bırakılmıştır. Gürcistan İle İlişkiler ve Batum Antlaşması (23 Şubat 1921)

17 ☸ Sovyet Rusya’nın Gürcistan’ı işgal etmesi nedeniyle, Batum Antlaşması da 16 Mart 1921 Moskova Antlaşması ile resmiyet kazanmıştır.

18 2-GÜNEY CEPHESİ Bu cephede Fransızlara ve işbirlikçi Ermenilere karşı mücadele edilmiştir. Bu cephe sadece milis güçlerin mücadele ettiği bir Kuvây-i Milliye cephesidir. Herhangi bir düzenli ordu birliği bu cephede savaşmamıştır. En önemli direniş merkezleri Adana, Urfa, Antep ve Maraş ’tır. ☸ Antep, Urfa ve Maraş’ı önce İngilizler işgal etmiş, fakat 15 Eylül 1919’da imzalanan Suriye İtilafnâmesi ile buraları Fransızlara bırakmışlardı.

19 Fransızlar, Adana-Pozantı yöresinde ummadık bir direnişle karşılaşınca TBMM Hükûmeti’nden 1920 Mayısı’nda yirmi günlük bir ateşkes önermişlerdir. Fransa’nın bu isteğinde, İngiltere’nin Ren Bölgesi sorununda Almanya’ya yakınlık göstermesi etkili olmuştur. Bu durum TBMM Hükûmeti’nin, Anlaşma Devletlerinin biri tarafından tanınmasına olanak sağlamıştır. Fransızlar, düzenli ordunun Batı Cephesi ’nde Yunanlılara karşı Sakarya Meydan Muharebesi ’nde zafer kazanması sonucunda, TBMM ile 20 Ekim 1921 ’de Ankara Antlaşması ’nı imzalamıştır. Fransa Ankara Antlaşması ile Hatay ve İskenderun hariç işgal ettiği tüm toprakları Türkiye’ye geri vermiş ve böylece Güney Cephesi kapanmıştır.

20 ☸ Fransa, Ankara Antlaşması ile TBMM’yi tanıyan ilk İtilaf Devleti olmuştur. ☸ Güneybatı’da Konya, Antalya civarını işgal etmiş olan İtalya ile herhangi bir silahlı çatışma yaşanmamıştır. İtalyanlar bölge halkı ile iyi geçindiklerinden, Yunanlıların II. İnönü Muharebesi’nde mağlup olması üzerine Anadolu’dan çekilme kararı almışlar ve Sakarya Zaferi sonrasında da Anadolu’yu tamamen boşaltmışlardır.

21 Bu cephede İngiltere’nin desteğini alan Yunanlılara karşı mücadele edilmiştir. Balıkesir ve Alaşehir Kongreleri bu cephenin oluşturulmasında etkili olmuştur. Batı Cephesi’nde; ❆ Ali Fuat Paşa komutasındaki Kuvây-i Milliye, Doğu Cephesi’nden gelen XV. Kolordu ve TBMM’nin 8 Kasım 1920’de kurduğu Düzenli Ordu mücadele etmiştir. 3-BATI CEPHESİ

22 BATI CEPHESİ MUHAREBELERİ 1) Gediz Muharebesi (24 Ekim 1920) Sivas Kongresi’nde, Temsil Heyeti tarafından Batı Cephesi Umum Komutanlığı ’na atanan Ali Fuat Paşa’nın, Yunan kuvvetlerine karşı başlattığı taarruz girişimidir. 24 Ekim 1920’de gerçekleşen bu taarruz girişimi, düzen ve disiplinden yoksun olan Kuvây-i Milliye birliklerinin mağlubiyetiyle sonuçlanmıştır. Ali Fuat Paşa, Gediz Taarruzu’ndaki başarısızlık nedeniyle Batı Cephesi Komutanlığı’ndan alınmış ve yerine Albay İsmet Bey getirilmiştir. Ali Fuat Paşa ise Moskova Büyükelçiliği ’ne atanmıştır.

23 Düzenli Ordunun Kurulması (8 Kasım 1920)  Nedenleri:  Kuvây-i Milliye birliklerinin Gediz Taarruzu’nda başarısız olması  Kuvây-i Milliye’nin düşman karşısında yetersiz kalması  Kuvây-i Milliye’nin düzen ve disiplinden yoksun olması  Kuvây-i Milliye’nin hukuk tanımaz şekilde cezalar vermesi  Bazı Kuvây-i Milliye liderlerinin halktan zorla para ve yiyecek alması

24 İsmet Bey’in Batı Cephesi Komutanlığı’na getirilmesinden sonra, Kuvây-i Milliye’nin varlığına son verilmiş ve tüm bu birlikler 8 Kasım 1920’de Düzenli Ordu ’ya dönüştürülmüştür. Düzenli ordunun kurulmasına karşı çıkan ve emir altına girmek istemeyen Çerkez Ethem 27 Aralık 1920’de isyan etmiş, ancak ayaklanma İsmet Paşa komutasındaki birlikler tarafından bastırılmıştır. 9 Kasım 1920’de Batı ve Güney olmak üzere ikiye ayrılan Batı Cephesi’nin, asıl cephe olan Batı Cephesi’ne Albay İsmet Bey, Güney Cephesi’ne ise Albay Refet Bey atanmıştır. Her iki cephe de Fevzi (Çakmak) Paşa ’nın komutasındaki Genelkurmay Başkanlığı ’na bağlanmıştır.

25 2) I. İnönü Muharebesi (6-10 Ocak 1921) Yunanlılara karşı yapılan ilk savunma savaşıdır. TBMM tarafından kurulan düzenli ordunun ilk savaşı ve ilk askerî zaferi dir. Düzenli ordu güçlü bir savunma ile Yunan ordusunu durdurmuştur. TBMM bu sırada ayrıca Çerkez Ethem isyanını bastırmakla da uğraşmış ve 20 Ocak 1921’de Çerkez Ethem kuvvetlerini yok etmiştir. Bu savaşta Yunan kuvvetlerine karşı elde ettiği başarılardan dolayı, İsmet Paşa’nın rütbesi albaylıktan Generalliğe yükseltilmiştir. Elde edilen bu askerî başarıya bağlı olarak; halkın TBMM’ye olan güveni ve düzenli orduya katılım artmış, askere alım işlemleri hızlanmıştır.

26

27 I. İnönü Muharebesi’nin Sonuçları Moskova Antlaşması imzalanmıştır. İstiklâl Marşı kabul edilmiştir. Londra Konferansı toplanmıştır. Afganistan ile Dostluk Antlaşması imzalanmıştır. Teşkilât-ı Esâsiye Kanunu kabul edilmiştir.

28 20 Ocak 1921’de kabul edilen Teşkilât-ı Esâsiye Kanunu (1921 Anayasası) yeni Türk Devleti’nin ilk anayasası olup, hukukî ve siyasî bir belge niteliği taşımaktadır. Osmanlı Devleti’nin ilk anayasası olan 1876 Kanun-i Esâsi ’si kaldırılmamış, bu anayasanın 1921 Anayasası hükümleriyle çelişmeyen maddeleri kabul edilmiştir. A) Teşkilât-ı Esâsiye Kanunu (1921 Anayasası) (20 Ocak 1921)

29 ✎ 1921 Anayasası’na göre; ❆ Egemenlik kayıtsız ve şartsız milletindir. ❆ Yasama + Yürütme + Yargı yetkileri TBMM’ye aittir. ( Güçler/Kuvvetler Birliği ) ❆ Meclis, iller halkı tarafından seçilen üyelerden kurulur. ❆ Ülke, meclisin kendi içinden seçtiği bakanlar aracılığıyla yönetilir. ❆ Meclis başkanı aynı zamanda hükûmetin (Bakanlar Kurulu’nun) de başkanıdır. ❆ Dinî emirlerin yerine getirilmesi, yasaların korunması, değiştirilmesi veya kaldırılması gibi yetkiler Büyük Millet Meclisi’ne aittir.

30 ❆ Seçme yaşı 18, seçilme yaşı 25’tir. ❆ Seçimler iki yılda bir düzenlenir. ❆ Seçilen üyelerin görev süresi 2 yıl olup, yeniden seçilebilirler. ❆ Seçimler çift dereceli seçim sistemine göre yapılır.

31 1921 Anayasası olağanüstü bir dönemde (savaş döneminde) hazırlandığı için, kişi hak ve özgürlüklerine yer verilmemiştir. İhtiyaçlara göre kısa ve özet olarak hazırlanmış bir anayasadır. Mecliste alınan kararların hızlı ve kolay bir şekilde uygulamaya konulabilmesi için Güçler Birliği ilkesine yer verilmiştir. Türkiye Cumhuriyeti’nin en yumuşak ( esnek ) anayasasıdır Anayasası (Teşkilât-ı Esâsiye)’nda ilk önemli değişiklik, 29 Ekim 1923 tarihinde Cumhuriyet’in ilânı ile gerçekleşmiştir. ✎ 1924 Anayasası’na kadar yürürlükte kalmıştır.

32 ☸ TBMM, Teşkilât-ı Esâsiye Kanunu (1921 Anayasası) ile Osmanlı Devleti’nde padişah ve halifeye ait olan siyasî ve hukukî yetkileri üstlenmiştir.

33 B) Londra Konferansı (23 Şubat-12 Mart 1921) ✎ İtilaf Devletleri’nin bu konferansı toplama amaçları, Sevr Antlaşması hükümlerini Türk tarafına kabul ettirmek ve Yunanlılara zaman kazandırmaktır. ✎ İtilaf Devletleri, konferansa öncelikle İstanbul Hükûmeti’ni davet etmişler ve İstanbul Hükûmeti adına gidecek delegelerin yanında, TBMM’nin de yetkilendirdiği bir kişinin bulunmasını istemişlerdir. Bu durum, İtilaf Devletleri’nin TBMM’yi doğrudan tanımak istemediklerinin kesin kanıtıdır.

34 ✎ İtilaf Devletleri’nin, her iki hükûmetin temsilcilerini doğrudan ya da dolaylı şekilde konferansa davet etmesinin temel sebebi ise, İstanbul Hükûmeti ile TBMM Hükûmeti arasındaki görüş ayrılıklarından yararlanmak tır. ✎ Mustafa Kemal bu düşünceye karşı çıkarak, Türk ulusunun gerçek temsilcisinin TBMM olduğunu ve TBMM’nin doğrudan davet edilmemesi durumunda konferansa katılmayacaklarını bildirmiştir. ✎ Bu gelişme üzerine TBMM, İtalya ’nın aracılığıyla ayrı olarak davet edilmiştir.

35 TBMM Hükûmeti konferansa delege göndererek ise; ❆ Barış yanlısı olduğunu tüm dünyaya göstermeyi ❆ Misâk-ı Millî’yi tüm dünya kamuoyuna duyurmayı ❆ Uluslararası alanda hukukî varlığının tanınmasını, amaçlamıştır.

36 Konferansta İstanbul Hükûmeti temsilcisi Tevfik Paşa’ya söz hakkı verilince, o; “Söz Türk milletinin gerçek temsilcisi olan TBMM’nindir.” diyerek, sözü TBMM Temsilcisi Dışişleri Bakanı Bekir Sami Bey’e bırakmıştır. Böylece TBMM Heyeti’nin işi kolaylaşmış ve yeni Türk Devleti’nin gücü meşrulaşmıştır. Konferans hiçbir sonuca varmadan dağılmıştır. Bunun üzerine Anlaşma Devletleri, Sevr projesini gerçekleştirebilmek için yeni kararlar almışlardır. Bu amaç doğrultusunda Yunan ordusunu harekete geçirerek II. İnönü Savaşı’nın başlamasına neden olmuşlardır.

37 Osmanlı Sadrazamı Tevfik Paşa

38 ☸ Bekir Sami Bey, konferansta TBMM’nin onayını almadan İtalya, Fransa ve İngiltere ile ekonomi ve esir değişimi ile ilgili konularda birtakım sözleşmeler imzalamıştır. Ancak, bu sözleşmeler Misâk-ı Millî’ye, devletlerin eşitliğine ve tam bağımsızlık ilkelerine aykırı olduğu gerekçesiyle TBMM tarafından kabul edilmemiştir. Bu girişiminden dolayı Bekir Sami Bey görevinden istifa etmek zorunda kalmış ve kendisi Moskova’ya gönderilmiştir. Dışişleri Bakanlığı’na da Yusuf Kemal Tengirşek atanmıştır.

39 TBMM’nin ilk Hariciye Vekili (Dış İşleri Bakanı) ve Lonra Barış Konferansında TBMM heyeti Başkanı Bekir Sami Bey, Mustafa Kemal Paşa ve Rauf Orbay ile Sivas Kongresinde (sol baştaki)

40 Londra Konferansı’nın Önemi İtilaf Devletleri TBMM’nin varlığını hukuken (resmen) ilk kez tanımıştır. Misâk-ı Millî sınırlarımız tüm dünya devletleri tarafından anlaşılmıştır. TBMM savaş taraftarı olmadığını tüm dünyaya kanıtlamıştır. İtilaf Devletleri ve İstanbul Hükûmeti Ankara’nın gücünü anlamıştır.

41 C) Türk-Afgan Dostluk Antlaşması (1 Mart 1921) 1 Mart 1921 tarihinde TBMM ile Afganistan arasında imzalanan bu dostluk antlaşmasının bir diğer adı Moskova Dostluk Antlaşması ’dır. Sovyet Rusya ile Moskova Antlaşması’nın görüşmelerinin yapıldığı sırada, Rusya’da bulunan TBMM Dışişleri Bakanı Yusuf Kemal Tengirşek ve TBMM delegesi Dr. Rıza Nur, Afganistan Devleti adına General Veli Han ile bir dostluk ve ittifak antlaşması imzalamıştır.

42 Antlaşmaya göre;  Taraflar birbirlerinin bağımsızlığını resmen tanıyacak,  Karşılıklı elçilikler açılacak,  Taraflardan birine yapılan saldırı diğerine de yapılmış sayılacak,  TBMM Hükûmeti Afganistan’a subay ve öğretmen gönderecek,  Doğu ülkeleri işgal edilirse buna birlikte karşı konulacak,  İki devlet arasında posta örgütü kurulacaktı. ☸ Bu antlaşma ile TBMM’yi tanıyan ilk Müslüman devlet Afganistan olmuştur.

43 D) İstiklâl Marşı’nın Kabulü (12 Mart 1921)

44 Mehmet Âkif Ersoy tarafından yazılmış ve Maarif Vekâleti ( Millî Eğitim Bakanlığı )’ nin 1921’de düzenlediği yarışma sonucunda 724 şiir arasından seçilmiştir. İstiklâl Marşı olarak mecliste kabul edilmeden önce, ilk kez 21 Şubat 1921’de, Kastamonu’da çıkarılan yerel bir gazete olan Açıksöz Gazetesi ’nde yayımlanmıştır. 12 Mart 1921’de çıkarılan bir kanunla da “ İstiklâl Marşı ” olarak kabul edilmiştir. Mehmet Âkif Ersoy, İstiklâl Marşı’nı kahraman Türk Ordusu ’na ithaf etmiştir.

45 İstiklâl Marşı, ilk kez dönemin Maarif Vekili (Millî Eğitim Bakanı) Hamdullah Suphi Tanrıöver tarafından TBMM’de okunmuştur. İstiklâl Marşı’nın yılları arasında kullanılan bestesi Ali Rıfat Çağatay tarafından yapılmıştır. Bu beste, Batı tarzı müziğe uymadığı gerekçesiyle yerini, günümüzde de kullandığımız Osman Zeki Üngör ’ün bestesine bırakmıştır.

46 E) Moskova Dostluk ve Kardeşlik Antlaşması (16 Mart 1921) I. İnönü Muharebesi’nden sonra TBMM Heyeti ile Sovyet Rusya (SSCB) arasında 16 Mart 1921’de imzalanan antlaşmadır. “Dostluk ve Kardeşlik” başlığı taşıyan Moskova Antlaşması ’nın başlangıç kısmında, “imzalayan taraflar arasında ulusların kardeşliği ilkesi ve her ulusun kendi geleceğini serbestçe saptama hakkına sahip olduğu” hükmü yer almıştır.

47

48 Moskova Antlaşmasını imzalayan TBMM Moskova Büyükelçisi Ali Fuat Paşa

49 Kurtuluş Savaşı’nda TBMM Hükûmeti’nin Sovyet Rusya ile yakınlaşmasında; ❆ Cephane ve silah gereksiniminin olması ❆ Boğazların ve Anadolu’nun bir bölümünün İtilaf Devletleri’nin eline geçmesi ❆ Sovyet Rusya ile TBMM Hükûmeti’nin düşmanlarının aynı olması ❆ Anlaşma Devletleri’nin Sovyet Rusya’daki Bolşevik rejiminden tedirgin olması gibi unsurlar etkili olmuştur.

50 Öte yandan antlaşmanın imzalanmasında ise; ❆ Yunan ilerleyişinin durdurulmuş olması, ❆ Düzenli ordunun askerî başarılarının artması ❆ Tarafların sınırlarını güvence altına almak istemesi, ❆ Ortak düşmana karşı birlikte hareket etme düşüncesi, ❆ Sovyet Rusya’nın TBMM’nin Londra Konferansı’na katılmasından ötürü endişe duyması ❆ Sovyet Rusya’nın kendi rejimini tüm dünyaya yaymak istemesi gibi durumlar etkili olmuştur.

51 İtilaf Devletleri hem Türkiye hem de SSCB’nin güçlenmesinden endişe duyuyordu. SSCB ise Türkiye ile kendini güvende hissedebileceğini düşünüyordu. Öte yandan Türkiye de, Millî Mücadele döneminde kendisine bir dış destek bulmak istiyordu. Tüm bu sebeplere bağlı olarak Türk-Sovyet dostluğunun zemini oluşmuş ve TBMM Heyeti adına Bekir Sami Bey ile SSCB arasında Moskova Dostluk ve Kardeşlik Antlaşması imzalanmıştır.

52 Moskova Antlaşması’nın Hükümleri  Çarlık Rusya ile Osmanlı Devleti arasında imzalanan tüm antlaşmalar geçersiz sayılacak.  Bu madde her iki ülkede de yönetim şeklinin değiştiğini göstermektedir.  Taraflardan birinin kabul etmediği herhangi bir anlaşmayı diğeri de kabul etmeyecek.  Bu madde iki ülke arasında ittifak yapıldığını göstermektedir.  Bu madde ile kastedilen anlaşma Sevr Barış Antlaşması ’dır.

53  Sovyet Rusya kapitülasyonların kaldırılmasını kabul edecek.  Bu madde ile Sovyet Rusya Türkiye’nin bağımsızlığını kabul etmiştir.  Sovyet Rusya Misâk-ı Millî’yi tanıyacak.  Bu madde ile Misâk-ı Millî’yi kabul eden ilk büyük Avrupa devleti Sovyet Rusya olmuştur.  Batum Gürcistan’a bırakılacak.  Batum Misâk-ı Millî’den verilen ilk taviz olmuştur.

54  Boğazlar ve İstanbul Türklerde kalacak.  İki ülke arasında ilişkilerini geliştirmeye yönelik ekonomik ve siyasî anlaşmalar düzenlenecek.  İki devlet arasında posta örgütü kurulacak ve her türlü haberleşme sağlanacak.  Esirler karşılıklı serbest bırakılacak.

55 ☸ Bu antlaşma ile Doğu sınırımız ilk kez resmen, Batum millî sınırlar dışında kalacak şekilde çizilmiştir. Batum Misâk-ı Millî’den verilen ilk taviz olmuştur. ☸ Lozan Barış Antlaşması’ndan önce “kapitülasyonlara son verilmesi” hükmünü içeren ilk uluslararası belge Moskova Antlaşması’dır.

56 3) II. İnönü Muharebesi (23 Mart-1 Nisan 1921) ✎ Düzenli ordunun Yunanlılara karşı elde ettiği ikinci savunma zaferi dir. ✎ İngilizlerin desteğini alan Yunan ordusu, Fevzi Çakmak’ın da desteğiyle, İsmet Paşa komutasında güçlü bir savunma ile durdurulmuş ve Yunanlılar geri çekilmiştir. ✎ Mustafa Kemal, zaferin ardından İsmet Paşa’ya telgraf çekerek “ Siz orada sadece düşmanı değil, milletin makûs (kötü, ters) talihini de yendiniz. ” demiştir.

57

58 Aslıhanlar – Dumlupınar Taarruz Girişimleri (8-12 Nisan 1921) II. İnönü zaferini takiben Türk ordusu, geri çekilen Yunan ordusuna karşı Aslıhanlar ve Dumlupınar taarruzlarını yapmış, ancak bu girişim sonuçsuz kalmıştır. Bu durum, ordunun henüz “ saldırı gücüne ” ulaşamadığını açıkça göstermiştir.

59 İsmet Paşa Mustafa Kemal Paşa ile Dumlupınar Savaşı öncesinde

60 II. İnönü Muharebesi’nin Sonuçları ❆ Düzenli orduya katılım ve halkın TBMM’ye olan güveni artmıştır. ❆ Fransa Zonguldak ’tan çekilmiştir. ❆ İtalya işgal ettiği yerleri boşaltma kararı almıştır. ❆ Fransa Ankara’ya barış teklif etmiş, ancak TBMM bu teklifi reddetmiştir. ❆ İngiltere Malta’da bulunan 40 esir Türk’ü serbest bırakmıştır. ❆ Albay Refet Bey görevden alınmış ve Batı Cephesi birleştirilmiştir. ❆ Millî Savunma Bakanı Fevzi Çakmak’a “ Orgenerallik ” rütbesi verilmiştir.

61 4) Eskişehir - Kütahya Muharebeleri (10-24 Temmuz 1921) Düzenli ordunun tek (ilk ve son) yenilgisi dir. Batı Cephesi’nde çatışmaların en yoğun geçtiği yerlerdir. İnönü Savaşlarından sonra iki kısımdan oluşan Batı Cephesi ilk defa bu savaşta tek çatı altında toplanmış ve cephedeki merkez karargâh Eskişehir olmuştur. Yunan kuvvetleri büyük bir saldırıyla Afyon, Kütahya, Eskişehir ve Bilecik’i işgal etmiştir. Hatta Yunanlılar Ankara/Polatlı’ya kadar ilerlemiş, top sesleri meclisten duyulur hâle gelmişti.

62 Bunun üzerine Mustafa Kemal, ordunun “ Sakarya Nehri’nin doğusuna çekilmesi ” emrini vermiştir. Mustafa Kemal’in bu emri vermesindeki temel amaç; ordunun daha fazla kayıp vermesini engellemek ve toparlanması için zaman kazanmaktır.

63 Eskişehir - Kütahya Muharebeleri’nin Sonuçları TBMM’ye olan güven sarsılmış, Mustafa Kemal’e olan muhalefet artmıştır. Düzenli ordu ilk ve son yenilgisini almıştır. Meclis’in Kayseri’ ye taşınması yönünde tartışmalar yaşanmıştır. Meclis’te “ Ordu, millet nereye gidiyor? ” tartışmaları gündeme gelmiştir. Afyon, Kütahya ve Eskişehir, Yunanlılar tarafından işgal edilmiştir.

64 Düzenli ordudan Kuvây-i Milliye ’ye geri dönülmesi tartışmaları yaşanmıştır. Muhalifler Mustafa Kemal’in liderliğini tartışmaya başlamıştır. İtalya Anadolu’dan çekilme kararını askıya almıştır. Fransa, TBMM Hükûmeti’ne sunduğu barış teklifinden vazgeçmiştir.

65 Başkomutanlık Kanunu’nun Çıkarılması (5 Ağustos 1921) ✎ Eskişehir-Kütahya Muharebeleri’nden sonra, Meclis’teki çoğu milletvekilinin hemfikir olduğu konu, Mustafa Kemal Paşa’nın ordunun başına geçmesi yönündeydi. ✎ Özellikle bu yetkilerin verilmesini daha çok muhalif vekiller desteklemiştir. Çünkü bu desteğin arkasında, kaybedilecek bir savaşın sorumluluğunu Mustafa Kemal’e yıkma isteği yatmaktadır. ✎ Bu doğrultuda TBMM, 5 Ağustos 1921’de kabul edilen “ Başkomutanlık Kanunu ” ile Meclis’in tüm yetkilerini “ 3 ay” için Mustafa Kemal’e vermiştir. ✎ Mustafa Kemal’in bu kadar geniş yetkiler üstlenmesinde, olağanüstü bir dönemde çabuk karar alma ve bu kararları hızlı bir şekilde uygulama isteği etkili olmuştur.

66 Başkomutanlık Kanunu ile TBMM’nin yetkilerini kullanan Mustafa Kemal Paşa Başkomutan üniforması ile

67 ☸ Mustafa Kemal, Başkomutanlık yetkisine dayanarak, Sakarya Meydan Muharebesi öncesinde orduyu güçlendirmek amacıyla Tekâlif-i Milliye Emirleri’ni yayımlamıştır.

68 Tekâlif-i Milliye Emirleri ( Millî Vergi Yükümlülükleri ) (7-8 Ağustos 1921) Ordunun ihtiyaçlarını karşılamak ve orduyu savaşa hazır hâle getirmek için halktan alınması öngörülen ulusal vergileri ifade etmektedir. Amaç ordunun; silah, cephane, asker, giyecek, yiyecek, taşıt, yük hayvanı gibi ihtiyaçlarını karşılayarak orduyu güçlendirme isteğidir. Mustafa Kemal tarafından, “ Başkomutanlık ” yetkisi ile çıkarılan emirlerdir. Emirler, TBMM’nin onayından geçmemiştir.

69 Tekâlif-i Milliye Emirleri ❆ Her ilçede kaymakam başkanlığında bir Tekâlif-i Milliye Komisyonu kurulacak. ❆ Komisyon, teslim aldığı her mal için bedeli ödenmek üzere makbuz verecek. ❆ Her aile birer kat çamaşır, bir çift çorap ve bir çift çarık hazırlayıp komisyona teslim edecek. ❆ Herkes elindeki bez, çaput, patiska, pamuk, yün, kumaş, iplik vs.nin % 40 ’ını komisyona teslim edecek. ❆ Herkes elindeki buğday, saman, un, arpa, fasulye vb. her türlü gıda maddesinin % 40 ’ını komisyona teslim edecek.

70 Tekalif-i Milliye Emirlerinin Uygulanışını canlandıran bir tablo

71 Tekalif-i Milliye Emirlerinin uygulanmasında ve Ordunun güçlendirilmesinde büyük emeği geçen, Güney Cephesi Komutanı ve Milli Müdafaa Vekili (Milli Savunma Bakanı) Refet Paşa

72 ❆ Herkes elindeki benzin, motorin, lastik, kablo, pil, tel vs.nin % 40 ’ını komisyona teslim edecek. ❆ Herkes elindeki deve, at, öküz, katır ve merkebin % 20 ’sini teslim edecek. ❆ Herkes elindeki silah ve cephanesini üç gün içinde komisyona teslim edecek. ❆ Kasatura, kılıç, mızrak ve eyer yapabilen tüm zanaatçılar isim ve yeteneklerini komisyona yazdıracaklar. ❆ Herkes elinde kalmış olan her çeşit aracıyla ayda bir kez 100 km ’yi geçmemek şartıyla ordu mallarını ücretsiz taşıyacaktır.

73 ✎ Millî Mücadele Dönemi’nde Tekâlif-i Milliye Emirleri ’nin suiistimal edilmemesi için de birtakım önlemler alınmıştır. Bunlar şu şekildedir;  Yolsuzluk suçluları Hıyanet-i Vataniye Kanunu ’na göre yargılanacaktır.  Tekâlif-i Milliye Komisyonları kurulacaktır.  Bağış defterleri, gerektiğinde müfettişlerce denetlenecektir.  Yazılı belge tutulması zorunlu kılınacaktır. ✎ Mustafa Kemal tarafından yayımlanan Tekâlif-i Milliye Emirleri, Sakarya Meydan Muharebesi ’nin “ Topyekûn ” bir savaş olacağını da açıkça göstermektedir.

74 5) Sakarya Meydan Muharebesi (23 Ağustos-13 Eylül 1921) Mustafa Kemal’in Başkomutan olarak katıldığı ilk muharebedir. Savaşı “Başkomutan” olarak idare eden Mustafa Kemal’in; “ Hatt-ı müdafaa yoktur, sath-ı müdafaa vardır. O satıh bütün bir vatandır. Vatanın her karış toprağı vatandaşın kanıyla ıslanmadıkça terk olunamaz... ” emri savaşın kaderini belirlemiştir.

75 Kurtuluş Savaşında Cephane hazırlayan Türk Kadınları

76 23 Ağustos 1921’de Yunan ordusunun taarruzu ile başlayan savaşta, Türk ordusu üstün bir savunma başarısı elde etmiştir. 22 gün 22 gece süren savaştan sonra üstünlüğü ele geçiren Türk ordusunun, 13 Eylül 1921’de karşı taarruza geçmesiyle Yunan ordusu Sakarya’nın batısına çekilmiş ve savaş Türk zaferiyle sonuçlanmıştır. ☸ Sakarya Savaşı’nda 7’si tümen komutanı olmak üzere 350 civarında subay şehit düştüğü için, bu savaş “Zabitler (Subaylar) Savaşı” olarak da anılmaktadır. Ayrıca bu savaşı Mustafa Kemal, “çok büyük ve kanlı savaş” anlamına gelen “Melhâme-i Kübrâ” ifadesi ile nitelendirmiştir.

77 Başkomutan Sakarya Savaşında Gözetleme Yerinde

78 Sakarya Meydan Muharebesi’nin Sonuçları Sakarya Savaşı, Türk ordusunun son savunma muharebesi dir. Bu savaştansonra taarruz (saldırı) gücü Türk ordusuna geçmiştir. Türk ordularının 1683 tarihli II. Viyana Kuşatması ’ndan bu yana süregelengeri çekilişi sona ermiştir. 19 Eylül 1921’de TBMM tarafından Mustafa Kemal’e “ Mareşallik ( Müşirlik )”rütbesi ve “ Gazilik ” unvanı verilmiştir. Taarruz gücü yok edilen Yunanlılar Sakarya Nehri’nin batısına çekilmişlerdir. İtalya Anadolu’yu tamamen boşaltmıştır.

79 İtilaf Devletleri barış teklifinde bulunmuşlarsa da bu teklif reddedilmiştir. TBMM’nin gerek içeride gerekse dışarıda saygınlığı artmıştır. Meclisin Kayseri’ye taşınmasından vazgeçilmiştir. Azerbaycan, Ermenistan ve Gürcistan ile Kars Antlaşması imzalanmıştır. TBMM ile Fransa arasında Ankara Antlaşması imzalanmıştır.

80 TBMM ile Ukrayna arasında Dostluk Antlaşması imzalanmıştır. TBMM ile İngiltere arasında esir değişimi için Esir Mübadelesi Antlaşması ( İstanbul Sözleşmesi ) imzalanmıştır. Kars Antlaşması (13 Ekim 1921) TBMM Hükûmeti ile Kafkas Cumhuriyetleri ( Azerbaycan, Ermenistan ve Gürcistan ) arasında imzalanmıştır. Sovyet Rusya’nın aracılığı ve garantörlüğünde imzalanan Kars Antlaşması ’nı, Türk Heyeti adına Kâzım Karabekir imzalamıştır.

81 Sovyet Rusya’nın, TBMM Hükûmeti ile Kafkas Cumhuriyetleri arasında arabuluculuk yapması, Kafkas Cumhuriyetleri’nin dış politikada Sovyet Rusya’ya bağımlı olduğunu göstermektedir. Antlaşmaya göre; Nahcivan’a muhtariyet (özerklik) verilecek, Taraflar arasında sağlık, güvenlik, ticaret gibi konularda işbirliği yapılacak, İstanbul’un güvenliği sağlanacak ve Boğazlar ticarete açılacak,

82 -TBMM, Batum ’un Gürcistan’a verilmesini kabul edecek, -Kafkas Cumhuriyetleri (Azerbaycan, Ermenistan ve Gürcistan) kapitülasyonların kaldırılmasını kabul edecek. -Taraflar arasında telgraf ve demiryolu hatları güçlendirilecekti. ☸ TBMM bu antlaşma ile Moskova Antlaşması maddelerini bir de Kafkas Cumhuriyetlerine onaylatmıştır. ☸ Doğu (Kafkas) sınırının şekillenmesinde Gümrü, Batum, Moskova ve Kars Antlaşmaları etkili olmuştur.

83 Ankara Antlaşması (İtilafnâmesi) (20 Ekim 1921) ✎ TBMM Hükûmeti ile Fransa arasında, 20 Ekim 1921’de Ankara’da imzalanmıştır. ✎ Antlaşmaya göre;  Taraflar arasındaki savaş sona erecek ve her iki taraf genel af ilân edecek,  Savaş esirleri karşılıklı olarak serbest bırakılacak,  Hatay ve İskenderun, Fransız mandasındaki Suriye’de kalacak,  Hatay’da özel bir yönetim kurulacak ve resmî dili Türkçe olacak,  Caber Kalesi (Anadolu Selçuklu Devleti’nin kurucusu Süleyman Şah’ın mezarının bulunduğu kale) Türk toprağı sayılacaktı.

84 Bu antlaşma ile; Güney Cephesi kapanmış ve Fransa Anadolu’yu boşaltmıştır. Geri çekilirken de, bazı askerî araç ve gereçlerini Türk ordusuna bırakmıştır. Türkiye-Suriye sınırı Hatay - İskenderun dışında çizilmiş, böylece Hatay Misâk-ı Millî’den verilen ikinci taviz olmuştur. İtilaf Devletleri arasında güçlü bir dayanışma kalmadığı ortaya çıkmıştır. Fransa TBMM’nin varlığını resmen kabul etmiştir. ☸ Bu antlaşma ile Fransa, TBMM’nin varlığını kabul eden ilk İtilaf devleti olmuştur.

85 6) Başkomutanlık Meydan Muharebesi (Büyük Taarruz) (26 Ağustos-9 Eylül 1922) ✎ Tamamen düşmanı Anadolu’dan temizlemeye yönelik taarruz savaşıdır. ✎ Mustafa Kemal, meclisi “ Düşman karşısında bulunan ordumuz başsız bırakılamazdı. Bunun için bırakmadım, bırakamam ve bırakmayacağım” sözleriyle ikna etmeyi başarmış, bunun üzerine TBMM, 20 Temmuz 1922’de taarruz öncesi aldığı bir kararla Mustafa Kemal’in Başkomutanlık yetkisini süresiz olarak uzatmıştır.

86 Büyük Taarruz’u anlatan bir tablo

87 ✎ 26 Ağustos 1922’de Afyon-Kocatepe’den başlayan taarruzda, 30 Ağustos 1922’de Yunanlılara karşı “Başkomutanlık Meydan Muharebesi ” yapılmış ve Yunan ordusunun önemli bir bölümü imha edilmiştir. ✎ Başkomutan Mustafa Kemal Paşa’nın Afyon- Kocatepe ’den; “ Ordular! İlk hedefiniz Akdeniz’dir, ileri! ” emrini vermesi ile de savaşın kaderi belirlenmiştir. ✎ 2 Eylül’de Uşak’a bağlı Karlık Köyü’nde Yunan Başkomutanı General Trikopis esir alınmıştır. Türk ordusu 9 Eylül’de ise İzmir’e girmiş ve şehri işgalden kurtarmıştır.

88 ✎ Önce Afyon, daha sonra Dumlupınar Meydan Muharebesi ile Kütahya ve ardından da Uşak, Eskişehir, Aydın, Manisa, İzmir, Bursa ve Çanakkale ( boğaz kısmı hariç ) düşmandan temizlenmiştir. ✎ Savaş sonrasında Yunan işgali sona ermiş, İngiltere Anadolu üzerinde uygulamaya çalıştığı politikada yalnız kalmış ve Anlaşma Devletleri TBMM Hükûmeti’ne ateşkes önerisinde bulunmuştur. Böylece Büyük Taarruz, Kurtuluş Savaşı’nın da son askerî safhası olmuştur.

89 Mudanya Ateşkes Antlaşması (Mütarekesi) (11 Ekim 1922) Anlaşma Devletleri’nin ateşkes önerisi üzerine imzalanmıştır. Mütarekeye İngiliz General Harrington, Fransız General Charrpy, İtalyan General Monbelli ve TBMM Hükûmeti adına İsmet Paşa katılmıştır. Yunanistan’ın temsilcisi General Mazarakis görüşmelere katılmamış, konferans sonuna kadar gemide bekletilmiştir. Sadece yazılı olarak görüş bildiren Yunanistan’ı, görüşmelerde İngiltere temsil etmiştir. Görüşmeler, Doğu Trakya, İstanbul ve Boğazlar konusunda anlaşmazlık çıktığı için kesilmiş, ancak Fransa ’nın girişimiyle 6 Ekim’de başlayan görüşmelerin sonucunda 11 Ekim 1922’de Mudanya Ateşkes Antlaşması imzalanmıştır.

90 Mudanya Ateşkes Antlaşması’nın Hükümleri  Doğu Trakya Meriç’e kadar TBMM’ye bırakılacak ve 15 gün içinde Yunanlılar burayı boşaltacaktır.  Yunanlılar bölgeyi terk ettikten sonra bölgeye 8000 kişilik bir Türk Jandarma Birliği gönderilecektir.  Anlaşma Devletleri, Yunanlıların bıraktığı yerlerin kontrolünü 30 gün içinde TBMM’ye bırakacaktır.  İstanbul ve Boğazlar TBMM’ye bırakılacak, kalıcı barış yapılana kadar Türk ordusu Doğu Trakya, Boğazlar ve İstanbul’a girmeyecektir.  Ateşkes hükümleri, imzalandığı tarihten 3 gün içinde yürürlüğe girecektir.  Sözleşmenin yürürlüğe girmesiyle Türk-Yunan kuvvetleri arasında silahlı mücadele sona erecektir.

91 Mudanya Ateşkes Antlaşması (Mütarekesi) ile;  Doğu Trakya, İstanbul ve Boğazlar savaş yapılmadan kurtarılmıştır.  Kurtuluş Savaşı’nın askerî safhası sona ermiştir.  Mondros Ateşkes Antlaşması resmen geçersiz bir antlaşma olmuştur.  İngiltere Yeni Türk Devleti’ni resmen tanımıştır.  İngiltere’de Lloyd George Hükûmeti istifa etmiştir.  İstanbul’un TBMM’ye bırakılmasıyla Osmanlı hukuken sona ermiştir.  İsmet (İnönü) Bey’in Mudanya’daki diplomatik başarısı, O’nun Lozan Barış Konferansı ’nda da temsilci olarak görevlendirilmesinde etkili olmuştur. Antlaşmanın Önemi ve Özellikleri

92 Mudanya Mütarekesinde Temsilciler; soldan Fransız Generali Chrapy, İngiliz Generali Harrington, İsmet Paşa ve İtalyan Generali Monbelli,

93

94 Mudanya Antlaşmasının imzalandığı bina

95 Mudanya Mütarekesinde TBMM’yi temsil eden İsmet Paşa ve kurmayları

96 TEŞEKKÜR EDERİZ


"KURTULUŞ SAVAŞI Yrd. Doç. Dr. V. Sefa Fuat HEKİMOĞLU OKT. ADNAN MUHACİR OKT. SEDAT GENCER VIII.Hafta." indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları