Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

HAFTA 3 Piyasa Başarısızlıkları: Kamusal Mallar. Mal: üretimi için kaynak kullanılan; alternatif maliyeti olan değerdir. Örnek: ekmek, satranç takımı,

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "HAFTA 3 Piyasa Başarısızlıkları: Kamusal Mallar. Mal: üretimi için kaynak kullanılan; alternatif maliyeti olan değerdir. Örnek: ekmek, satranç takımı,"— Sunum transkripti:

1 HAFTA 3 Piyasa Başarısızlıkları: Kamusal Mallar

2 Mal: üretimi için kaynak kullanılan; alternatif maliyeti olan değerdir. Örnek: ekmek, satranç takımı, vs. Hava bir mal mıdır? Mal Kavramı

3 Mal ve Hizmetler Özel Mal ve Hizmetler Tam Özel Mal ve Hizmetler Yarı Özel Mal ve Hizmetler Serbest Mallar Kamusal Mal ve Hizmetler Tam Kamusal Mal ve Hizmetler Yarı Kamusal Mal ve Hizmetler Erdemli / Erdemsiz Mal ve Hizmetler Kamusal Mallar

4 Özel Mal: Fiyatlandırılabilen ve satın alan kişinin bireysel tüketimine mahsus olup, kendisinin izni olmadan başkalarının tüketmesinin mümkün olmadığı mal ve hizmetlerdir. Mal Kavramı

5 Tam Özel Mallar Tam Özel Mal ve Hizmetler Faydası birimlere bölünebilirPazarlanabilirFiyat teşekkül eder / Kişisel talep doğarTüketiminde rekabet söz konusudurFaydasından mahrum bırakılabilirÜretimini özel sektör gerçekleştirirDışsal Fayda ve Dışsal Maliyet söz konusu değildir ÖRNEK: Ekmek, muz, araba

6 Yarı Özel Mallar Yarı Özel Mal ve Hizmetler Faydası birimlere bölünebilirPazarlanabilirFiyat teşekkül eder / Kişisel talep doğarTüketiminde rekabet söz konusudurFaydasından kısmen mahrum bırakılabilirÜretimini özel sektör gerçekleştirirDışsal Fayda ve Dışsal Maliyet kısmen söz konusudur ÖRNEK: Komşu köpeğin hırsızları caydırması.

7  Kamusal malların üretimi piyasa ekonomisine bırakılırsa? pareto optimuma (birinci en iyi varsayıma) ulaşılamaz.  Kamusal mallarının varlığı? piyasa ekonomisinin başarısızlığına yol açar. kamu ekonomisini gerektirir. Özel malların varlığı (üretimi ve tüketimi teorileri) piyasa ekonomisinin temel konusunu oluşturur. Kamusal malların varlığı (üretimi ve tüketimi teorileri) kamu ekonomisinin (tahsis işlevinin) temel konusunu oluşturur. Kamusal Mallar

8  Kamu mallarına ilişkin birçok çalışma olup; ilk çalışmaları Alman, İtalyan ve İskandinavyalı kamu ekonomistler yapmışlardır.  Ancak, Anglo-Sakson ekonomistler kamu mallarına ilişkin gerçek tanımlamaları yapmıştır. Kamu malı teorisi ilk olarak Samuelson (1954) tarafından ortaya konmuştur. Bu modelde kamu mallarının Tespitine ilişkin kriterler ortaya konmuş ve Optimal sunum analizi yapılmıştır.  Modelde, bir çok kısıt yer alıp; bunların başında kamu mallarına olan talebin açıklanamaması yer alır. Kamusal Mallar

9  Kamu mallarına ilişkin 20. yüzyılın ortalarında yapılan tanımlamalar ve bu malların özelliklerine ilişkin tespitler (sosyal, siyasal ve teknolojik gelişmelere paralel) zamanla değişmiştir. Örnek: kapalı devre TV yayınları, deniz feneri yerine geçen teknolojik gelişmeler, vs. Kamusal Mallar

10 Talebe İlişkin Kriterler:  Fayda Kriteri Malın tüketimden sadece tüketen kişi mi fayda elde ediyor? Evet ise = Özel mal. Malın tüketiminden eş anlı olarak birden fazla kişi fayda elde ediyor mu? Evet ise “bağlı tüketim” = Kamusal mal. Malın tüketiminden eş anlı olarak birden fazla kişi kısmen de olsa fayda elde ediyor mu? Evet ise “pozitif dışsallık” = Kamusal mal. Kamusal Mallara İlişkin Kriterler

11 Arza İlişkin Kriterler:  Dışlanabilirlik Kriteri Yalnızca malın bedelini ödeyen mi tüketimi gerçekleştirmektedir? Evet ise = Kamusal mal.  Rekabet Kriteri Malın tüketimi ile başkalarının faydası azalıyor mu? Evet ise “rekabeti gerektirir” = Kamusal mal. Kamusal Mallara İlişkin Kriterler

12 Kamusal Mallar - Tam Özel Mallar (Ekmek, kalem, otomobil) - Erdemli Mallar (Yaşlı Bakım Evleri, Yurtlar) DışlanabilenDışlanamayan - Yarı Kamusal Mallar (Sağlık hizm, Yükseköğretim) - Ortak Kullanım Malları (Balık Rezervleri, Meralar) Dışsallığı Olan (Yarı) Özel Mallar (Komşu Köpeğin Hırsızları Caydırması, Bilimsel Buluşlar, vs) Tam Kamusal Mallar (Savunma, Adalet, Sokak Lambası, vs) Kulüp Malları (Köprüler, Karayolları, vs) Rekabet Var Rekabet Yok Belirli bir kapasite noktasına kadar faydada rekabet yok Source: Brown-Jackson, 1992:42

13  Joseph Stiglitz’e göre kamusal malların tespitinde kullanılacak temel kriter tayınlamadır. Tayınlama: Malların tüketiciler arasında kimler tarafından kullanılcağına (tahsisine) karar vermektir. (Fiyat tayınlaması / Miktar tayınlaması) Tüketimin Tayınlanmaması (Tüketimde Rakip Olmama) Tüketime konu mal tayınlanabilmekte midir? Hayır ise = Kamusal mal. Kullanımlarının Tayınlanmaması (Dışlanamama) Tüketime konu malın tüketimi/kullanımı tayınlanması arzu edilmekte midir? Hayır ise = Kamusal mal.  Kamusal Mallar

14 Tüketimin Tayınlanmaması (Rakip Olmama) 0 Fiyat p MM pdpd 5x 4x D pu

15 Tüketimin Tayınlanması (Rakip Olma) 0 Fiyat p Miktar pdpd 3x D pu MM OM p tüketici p üretici 8x Bu örnekte tayınlama mümkün olmakla beraber, daha önceki slaytta tayınlama yokken 4x kadar tüketilen mal bu örnekte fiyat tayınlamasından kaynaklarak 3x kadar tüketilmektedir. Tayınlamaya başvurulması, toplumsal refahı azaltarak ikinci en iyi varsayımına neden olur. Talep, üretim kapasitesini aştığında tüketimde rekabet başlamakta; tam kamusal mallardan yarı kamusal/erdemli mallara geçilmektedir.

16 Tam Kamusal Mallar Tam Kamusal Mal ve Hizmetler Faydası birimlere bölünemezPazarlanamaz Fiyat teşekkül etmez / Kişisel talep doğmaz/mayabilir !!!) Tüketiminde rekabet söz konusu değildirFaydasından mahrum bırakılamazÜretiminde piyasanın başarısızlığı söz konusudur ÖRNEK: Savunma hizmeti, adalet hizmeti

17  Birlikte ve eşit tüketim esastır. Ancak, bu tüketimin herkes tarafından eşit olarak değerlendirilmesi gerekmemektedir. Örnek Güvenlik hizmetinden kuyumcu, tüccar, bankalar ve kimsesiz yaşlı bireyler bu hizmetten pozitif / suç işleyeme meyilli kişiler negatif yarar elde ederler. Tam Kamusal Malların Nitelikleri

18  Kamusal malların sınıflandırılması mutlak ve kesin değildir. Değişen teknolojiye ve piyasa koşullarına göre değişiklik arz edebilir. Örnek Karasal TV yayınlarının, kablolu / şifreli olarak sunulmaya başlanması Tam Kamusal Malların Nitelikleri

19  Dışlanamama kamusal mallara özgüdür. Örnek Sokak lambasının ışığından o sakaktan geçenlerin engellenememesi, Tam Kamusal Malların Nitelikleri

20  Mal olarak tanımlanamayan (üretimi için kaynak tahsis edilmeyen/alternatif maliyet olmayan) bazı nesneler de kamusal mallarda bulunan özelliklere sahiptir. Örnek Dürüstlük, Hava, Güneş Tam Kamusal Malların Nitelikleri

21  Fiyat mekanizmasına bağlı üretilebilen (özel mal sayılabilen)/üretilemeyen malların sadece piyasa/kamu tarafından tedariki gerekmez. Örnek Eğitim, sağlık, konut (lojman)/Çanakçı Seramik Gökçebey Hayvanat Bahçesi-oyun bahçesi gibi Tam Kamusal Malların Nitelikleri

22  Malın kamu tarafından sunulması zorunluluğu, bu malın kamu kesiminde üretilmesini gerektirmez. Örnek Belediyelerin çevre temizlik ve çöp toplama hizmetini özel sektörden satın alarak halka sunması. Tam Kamusal Malların Nitelikleri

23  Tüketilen malın pozitif dışsallığı arttıkça, yarı kamusal ve erdemli mallara doğru geçirilir. Örnek Çeşitli aşılar, zorunlu ilköğretim, haşere ile zirai mücadele, bilimsel buluşlar, araştırma-geliştirme Tam Kamusal Malların Nitelikleri

24 Özet Olarak; Özel mal ve hizmetin tedarikinde, bireyler aynı birim fiyatı ödeyerek, p pr = p 1 pr = p 2 pr = p 3 pr = ….. = p n pr farklı miktarlarda mal ve hizmet bileşenini tüketmektedirler. X pr = X 1 pr + X 2 pr + X 3 pr + ….. + X n pr Kamusal Mallar

25 Oysa; Kamusal mal ve hizmetin tedarikinde, bireyler farklı vergi ödeyerek/ödemeyerek t pu = t 1 pu + t 2 pu + t 3 pu + ….. + t n pu aynı miktarda mal ve hizmet bileşenini tüketmektedirler. X pu = X 1 pu = X 2 pu = X 3 pu = ….. = X n pu Kamusal Mallar

26 Özel Mallarda Talep ve Pareto Etkinlik 0 Fiyat p Özel Mal xbxb E p (a+b) D a+b DbDb DaDa p S xaxa x a+b 0 Fiyat p Özel Mal xbxb DbDb p 0 Fiyat p Özel Mal DaDa p xaxa

27 Özel Mallarda Talep ve Pareto Etkinlik 0 Fiyat p Özel Mal xbxb E p (a+b) D a+b DbDb DaDa x a+b p S xaxa

28 Özel Mallarda Pareto Etkinlik Özel Mallarda MC pr = MB pr = P pr MC pr = MC a = MC b = Q pr Kamusal Mallarda MC pu = MB pu = MB a + MB b = t pu MC: Marginal Cost MB: Marginal Benefit P: Price pu: public sector pr: private sector

29 0 Vergi t Kamu Malı x pu E pu D a+b DbDb DaDa S 0 Vergi t Kamu Malı DbDb 0 Vergi t Kamu Malı DaDa Kamusal Mallarda Talep ve Pareto Etkinlik t a+b tbtb tata

30 Kamusal Mallarda Talep ve Pareto Etkinlik 0 Vergi t Kamusal Mal xexe E t (a+b) D a+b DbDb DaDa t a+b tata tbtb t pu S (Marjinal Maliyet)

31 Yarı Kamusal Mallar Yarı Kamusal Mal ve Hizmetler Faydası birimlere bölünebilirPazarlanabilirFiyat teşekkül eder / Kişisel talep doğarTüketiminde rekabet söz konusudurFaydasından kısmen mahrum bırakılabilirÜretimini özel / kamu sektör gerçekleştirirDışsal Fayda ve Dışsal Maliyet söz konusudur ÖRNEK: Eğitim, Sağlık

32 Yarı kamusal mal ve hizmetlerde üretilen ve tüketilen miktarlar arasındaki ilişki X mix = X n pu + X n pr X mix : toplam üretilen yarı kamusal mal X n pu : sosyal fayda X n pr : n sayıdaki kişinin toplam özel faydası Yarı Kamusal Mallar

33 Yarı Kamusal Mallarda Talep (pr) – Piyasa 0 Fiyat (p) Eğitim - Özel Sektör xbxb D pr (a+b) p pr xaxa x a+b DbDb DaDa D pr

34 Yarı Kamusal Mallarda Talep (pu) – Kamu 0 Harç (p) pbpb D pu (a+b) DbDb DaDa papa p pu Eğitim – Kamu Sektörü D pu x a+b

35 Yarı Kamusal Mallarda Talep (pr+pu) 0 Fiyat/Harç (p) Özel Mal D pu (a+b) D pr+pu D pu x a+b D pr (a+b) D pr D pu+pr (a+b) p pr p pu p pu+pur

36 Kamusal Mallarda Bedavacılık Sorunu Kamusal malların sahip olduğu “dışlanmama” özelliği, bu mal ve hizmetin tüketiminde ödeme gücü olanlar açısından bedavacı sorununu da beraberinde getirmektedir.

37 1. KİŞİ 2. KİŞİ İtirafRed İtiraf-5 yıl ; -5 yıl0 yıl ; -20 yıl Red-20 yıl ; 0 yıl-1 yıl ; -1 yıl Oyun Teorisi: Suçlunun İkilemi Temel strateji, suçun itiraf edilmesi veya reddedilmesi olup, Suçluların her biri bu stratejiyi diğerinden habersiz uygular. Hakim strateji: rasyonel birey maksimum zararı minumum kılmaya çalışır = itiraf Not: Bireysel rasyonellik ile kollektif rasyonelliğe varılmamaktadır.

38 1. KİŞİ Not: Fayda: 100 Maliyet: KİŞİ BedavacılıkÖdeme Bedavacılık0 ; 0100 fayda; -50 zarar Ödeme-50 zarar ; 100 fayda25 fayda; 25 fayda Temel strateji, hizmetin bedava elde edilmesi veya maliyetin ödenmesi olup, Kişilerin her biri bu stratejiyi diğerinden habersiz uygular. Hakim strateji: rasyonel birey, maksimum zararı minumum kılmaya çalışır = bedavacılık Oyun Teorisi: Bedavacılık Sorunu Not: Bireysel rasyonellik ile kollektif rasyonelliğe varılmamaktadır.

39 Mal ve Hizmetler Yerel Kamusal Mallar Ulusal Kamusal Mallar Küresel Kamusal Mallar Kamusal Mallar: Faydanın Yayılma Alanlarına Göre

40 Faydalar Karşılık Gelen Zararlar Dışlanamaz Rekabet Yok Sunum Sorunları Dışlana maz Rekabet Yok Çevre Okyanuslar  Aşırı Kullanım Havadan veya Topraktan Bulaşan Kirlenme Atmosfer  Aşırı Kullanım Küresel Isınma Bio Çeşitlilik Aşırı Kullanım Türlerin Azalması Sosyal İnsan Hakları Eksik Kullanım Kötü Muamele/ Ayrımcılık Yoksulluk  Eksik Kullanım Suç, Yolsuzluk, Eşitsizlik Sağlık Eksik Kullanım Salgın Hastalıklar

41 Hafta Görüşmek Üzere…


"HAFTA 3 Piyasa Başarısızlıkları: Kamusal Mallar. Mal: üretimi için kaynak kullanılan; alternatif maliyeti olan değerdir. Örnek: ekmek, satranç takımı," indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları