Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

KONU ALANI DERS KİTABI İNCELEMESİ. 2 Ders Kitabı Nedir? 2 Planlı, programlı olmayan hiçbir öğrenme etkinliği eğitim programının kapsam alanına giremez.

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "KONU ALANI DERS KİTABI İNCELEMESİ. 2 Ders Kitabı Nedir? 2 Planlı, programlı olmayan hiçbir öğrenme etkinliği eğitim programının kapsam alanına giremez."— Sunum transkripti:

1 KONU ALANI DERS KİTABI İNCELEMESİ

2 2 Ders Kitabı Nedir? 2 Planlı, programlı olmayan hiçbir öğrenme etkinliği eğitim programının kapsam alanına giremez. Planlı, programlı eğitim çalışmalarında en belirleyici ve yol gösterici araçlardan birisi de ders kitaplarıdır. Ders kitabını, bir eğitim programında yer alan hedef, içerik, öğrenme-öğretme süreci ile ölçme değerlendirme boyutlarına uygun olarak hazırlanmış ve öğrenme amaçlı kullanılan basılı bir öğretim materyali olarak tanımlayabiliriz (Demirel, Kıroğlu 2005: 2).

3 3 Ders Kitabı Nedir? 3 Öğretim materyalleri içerisinde en çok kullanılan araçların başında ders kitapları gelir. Ders kitapları eğitim-öğretim etkinliklerinin tamamlayıcı unsurları arasında yer almaktadır. Hiçbir ders kitabı, öğretmenin etki derecesine ulaşamasa da, ders kitapları gerek öğretmenin dersi ve dersin amaçlarını planlamasında gerekse de öğrencilerin derse olan ilgilerinin artmasında ve onları araştırma ve incelemeye yönlendirmesi konularında büyük bir öneme sahiptir. Ders kitapları, öğretmenlerin ve öğrencilerin öğrenme yaşantılarına kaynaklık edici, programın hedeflerinin gerçekleştirilmesi konusunda tamamlayıcı bir özellik taşır.

4 4 Ders Kitabı Nedir? 4 Ders kitapları birçok işlevi yerine getirmesi açısından diğer kitaplar içerisinde ayrı bir öneme sahiptir. Bir kitabın ders kitabı olarak nitelendirilmesi, ilgili dersin izlencesiyle örtüştüğü anlamına gelmektedir. Dolayısıyla izlencenin hedef ve davranışlarının gerektirdiği strateji, yöntem ve teknikleri uygulamaya uygun bir araç demektir. Bu açıdan bakıldığında, ders kitabı birçok aracın işlevini yerine getirme durumunda olan bir araçtır (Kılıç, Seven 2006: 27).

5 5 Ders Kitabı Nedir? Örgün eğitim kurumları temel amaçlarını gerçekleştirirken çeşitli ortamlarda pek çok araçtan yararlanır. Bu araçlar arasında ders kitapları, çağcıl eğitim dizgelerinde her zaman merkezi ve vazgeçilmez bir yere sahip olmuştur. Öğretmen açısından ders kitabı, izlenmesi öngörülen eğitim programının hem bir tamamlayıcısıdır, hem de sınıf içi uygulamalara kılavuzluk eden temel bir kaynaktır. Öğrenci açısından ise ders kitabı, öğrencinin öğrenme yaşantılarına kaynaklık eder ve dolayısıyla doğrudan ilişki kurduğu en temel araçtır.

6 6 Ders Kitabının Tarihçesi 6 Genelde kitap özelde ise ders kitapları insanlığın kalıcı bellek oluşturmasında, insan eğitiminin gerçekleştirilmesinde en önemli araçlardan birisidir. Dahası kitap, toplumların geçmişini günümüzde okuma olanağı verir, onları anlamada ayna işlevi görür. Yazının bulunuşuyla, onun günlük yaşamda yaygın bir biçimde kullanılmasıyla yakından ilintili olan kitabın prototipi değişik evrelerden geçerek bugünkü halini almıştır. Dünyanın ilk okur yazarları kendi yazılarını yazmak için ellerinin altında bulunan malzemeleri kullanmışlardır. Ağaç ve ağaç türleri ile papirüs bu anlamda kullanılan ilk malzemelerdir. Bunun dışında Hindistan ve Rusya’da kayın ağacı kabukları da kullanılmıştır. Yine Hindistan, Sri Lanka ve Güney Doğu Asya’da palmiye yaprakları da kullanılmıştır. Taş, tablet ve parşömenler de geçmişte sürekli kullanılan malzemeler arasında yer almıştır. Kağıdın serüveni Orta Asya’dan Orta Doğu’ya, oradan da Araplar tarafından Batı’ya doğru olmuştur. Kağıt 12. yy.da İspanya ve Sicilya’da, 13. yy.da da İtalya’da kullanılmaya başlanmıştır.

7 7 Ders Kitaplarının Eğitim Sistemi İçindeki Yeri 7 Öğretimin gerçekleşmesi için öğretim araçlarına ihtiyaç vardır. Öğretim araçları, öğrenenlerin gerekli davranışları kazanmasında en uç işlevi yerine getirir. Öğrenmenin zamanında gerçekleşmesi, kalıcı olması ve öğrenme ortamının sağlıklı bir şekilde oluşmasında öğretim araçları kullanılmaktadır. Ders kitaplarının MEB tarafından kabul edilen eğitim programlarına uygun bir şekilde hazırlanması eğitim uygulamalarının vazgeçilmez en önemli koşullarından birisidir.

8 8 Ders Kitaplarının Eğitim Sistemi İçindeki Yeri 8 Kitaplar içinde, ders kitaplarının ayrı bir yeri vardır. Çünkü bir kitabın ders kitabı olarak nitelendirilmesi, ilgili dersin programıyla örtüştüğü anlamına gelmektedir. Dolayısıyla programın hedef ve davranışlarının gerektirdiği strateji, yöntem ve teknikleri uygulamaya uygun bir araç demektir. Bu açıdan bakıldığında, ders kitabı birçok aracın işlevini yerine getirme durumunda olan bir araçtır.

9 9 Ders Kitaplarının Eğitim Sistemi İçindeki Yeri 9 Ders kitaplarının öğretimdeki rolünü şu şekilde özetlemek mümkündür: 1. Öğretimin büyük bölümü kitapların içeriği ile belirlenmektedir. 2. Sınıf içi uygulamalarında, materyal olarak en çok ders kitapları kullanılmaktadır. 3. Okullardaki araç-gereç yoksunluğu, ders kitaplarının öğretim aracı olarak seçilmesinde etkilidir.

10 10 Anadili Öğretiminde Kullanılan Araç ve Gereçler

11 11

12 12 Ders Kitaplarının Amaç ve İşlevleri 12 Ders kitaplarının temel işlevleri: 1. Bilgi verme 2. Bilgiyi dizgeleştirme (sistematikleştirme) 3. Kendi kendine öğrenme 4. Eşgüdümleme (koordine etme) 5. Kişilik geliştirme Ders kitaplarının temel amaçları: Öğrenciye kendi alanıyla ilgili bilgileri arama, bulma ve kullanma yollarını göstermesi, Öğrenciye toplumsal deneyimlerin kazanılmasında öncülük etmesi, sorunların çözümlenmesinde yardımcı olması şeklinde ifade edilebilir.

13 13 Ders Kitaplarının Amaç ve İşlevleri 13 Ders kitaplarının öğretimdeki işlevlerini en iyi şekilde ve noksansız olarak yerine getirebilmesi için, kitapların şekil ve içerik yönünden gerekli olan nitelikleri göstermesi gerekir. Bir ders kitabının niteliği bir değil, birçok etmenle ilişkilidir. Kitap, biçim ve içerik açısından eğitici unsurlar içermelidir. Her şeyden önce de ders kitabı ilgili alanın programı ile tutarlılık göstermelidir. Bir ders kitabında yer alacak bütün konular, bir bütünlük içinde Milli Eğitim Bakanlığı’nın kabul ettiği öğretim programlarına uygun, diğer disiplinlerle ilişkilendirilerek ve içeriğe uygun öğretim yöntem ve stratejileri kullanılarak verilmelidir. Ders kitaplarının hem öğretmen hem de öğrenci açısından öğretime sağladığı katkı, kitap seçiminin önemini daha da artırmaktadır. Bir ders kitabının ayrıca öğrenmeyi kolaylaştırma, çalışma, öğrenilenleri gözden geçirme gibi işlevleri de vardır. Diğer taraftan kitap yoluyla öğrenci, öğretmenin anlattıklarını istediği zaman, istediği yerde ve istediği tempoda tekrar etme fırsatına sahip olur.

14 14 Ders Kitaplarının Avantajlı Yönleri 14 Ekonomiktir: Kitap, öğretimde kullanılan diğer araç-gereçlere göre daha ucuza mal olur. Öğrenmeyi bireyselleştirir: kitap, her öğrencinin kendi hızına göre çalışabilmesini sağlar. Bireysel olarak, her öğrencinin ilgi, zeka düzeyi ve öğrenme hızı birbirinden farklıdır. Kitap ile öğrenciler değişik ortam ve zaman dilimlerinde kendi özellik ve hızlarına göre kitabı okuyup anlayabilirler. Öğretimi yapısallaştırır: Ders kitapları belli bir düzene göre (genelden özle, basitten karmaşığa, kolaydan zora, somuttan soyuta) birbirini mantılı olarak izleyen ünitelerden oluşurlar. Öğretimin belirli bir mantık sırası izlemesi öğrenmeyi kolaylaştırır, kitapta yer alan alıştırma ve uygulamalar öğrencilerin konuları daha iyi kavramasını sağlar. Kitaplar başka araçlarla birlikte kullanılabilir: Kitaplar diğer görsel-işitsel araçlarla birlikte kullanılabilir. Özellikle son yıllarda birçok kitabın beraberinde öğretimi destekleyen materyallerle satışa sunulması bu tür kullanımı yaygınlaştırmıştır. Belli bir konuda herkesin anlayabileceği bir örnek ve ortak bilgi kaynağı oluştururlar. Belli bir dersin öğretilmesinde yapılandırılmış, bölümlenmiş ve konuyla ilgili resimleri, grafikleri, haritaları ve şekilleri etkili bir şekilde gösterebilirler. Çok miktardaki bilgiyi etkili bir şekilde sunabilirler. Belli bir izlenceye göre hazırlandıkları için, dersin planı kitabın akışına göre hazırlanabilir. Eğer iyi bir uzman tarafından ve ilgi çekici bir şekilde hazırlanmışsa, öğrencilerin derse ve konuya güdülenmesinde de önemli rol oynarlar. Yazar ünitelerde gerekli soruları araya koymuşsa, bu tür çalışmalar bilgiyi pekiştirmek ve genişletmek için bir fırsat yaratır. İyi bir planlamayla analiz, uygulama ve problem çözümü için gerekli zamanın iyi bir şekilde kullanılmasını sağlar.

15 15 Ders Kitaplarının Dezavantajlı Yönleri 15 Özellikle, teknoloji içerikli bilgilere dayanan kitaplar kısa bir süre içerisinde kullanılmaz hale gelebilir, içerdiği bilgiler eskiyebilir, modası geçer. Kitap, sınıfta öğretmen tarafından tek kaynak olarak kabul ediliyorsa, diğer görsel-işitsel araçların kullanımı ihmal edilir. İyi bir kitabın seçimi zordur, zaman alır. Kitap, amaçların yazımı için bir araç olarak kabul edilmektedir, oysa kitaplar daha önce belirlenmiş amaçlara göre seçilmelidir. Kitaba sıkı bağlılık ve sürekli olarak seçilen kitabın izlenmesi, bu alanda yazılan daha değerli diğer kitapların gözden kaçmasına neden olabilir. Kitaplar, genellikle bilgiyi tek yönlü sunarlar. Zincirleme ve tekdüzen, sunuş biçimi öğrencide düşünmeyi engeller, ezberciliği artırır. Özellikle sınıfta tek bir kitabın izlenmesi öğrencilerin bilgileri kavramasına değil, kitabı ezberlemesine yol açar. Kitaplar, bilgiyi ana hatlarıyla ve yüzeysel olarak sunarlar. Kitaplar öğretimi kendi etrafında koşullandırırlar.

16 16 Ders Kitabının Kullanılması ve Yararlanma Yolları 16 Ders kitapları öğretim etkinlikleri ile birlikte etkili bir şekilde kullanıldığında, öğrencilerin okuma ve düşünme becerilerini geliştirebilirler. Ders kitabı aracılığıyla öğrenciler konu ile ilgili temel kavramları ve cümle yapılarını öğrenirler. Buna ek olarak sözcük dağarcıklarını da artırırlar. Ayrıca birçok öğrenci karmaşık bir metinden ana fikri bulma, okuduğunu sentezleme, önceden bildikleri ile okuduğu bilgiyi bütünleştirerek yeni bilgi yapılandırmada yardıma ve eğitime ihtiyaç duyabilir ve bunları kazanmada ders kitabından faydalanabilirler. Ders kitabı genel olarak: 1. Ön hazırlık 2. Dikkat çekici unsurlar 3. Konu anlatımı 4. Özet 5. Ölçme-değerlendirme bölümlerinden oluşur.

17 17 Ders Kitabının Kullanılması ve Yararlanma Yolları 17 Öğretmen, öğrenme-öğretme sürecinde ders kitabından en verimli şekilde nasıl yararlanılacağını ve onu nasıl kullanacağını bilmelidir. Ders kitabı yazarlarının ön hazırlık çalışmalarına gerekli titizliği göstermesi gerekir. Çünkü öğretmenler, öğrencilerine hazırlık çalışmaları vererek bunları yapmalarını istemektedir. Hazırlık çalışmalarında eksiklik varsa, öğretmen bu eksikliği gidermelidir. Ders kitabındaki dikkat çekici şekil, şema, resim, sorular, özetler, ödevler, konu anlatımı içinde olmalıdır. Bu kitabın kullanışlığını artırır. Öğrencilerin derse katılımını sağlamada ders kitabı önemlidir, çünkü öğrenciye ders öncesi hazırlık yapma olanağını ders kitabı vermektedir. Konu anlatımının aralarında özet ve tekrarların olması, öğrenciye kritik hedef davranışları kazandırmaktadır. Bölüm veya ünite sonlarında özetlere yer verilmesi kitabın kullanışlığını artırır. Her ünite sonunda ise ölçme ve değerlendirme soruları bulunmalıdır. Bu sorular, hedef davranışlara uygun, öğrencilerin ek bilgiler kazanmasına katkıda bulunan ve ayrıca kendi kendini değerlendirebilecek nitelikte sorular olmalıdır.

18 18 Yardımcı Ders Kitapları 18 Ders kitabı ne kadar iyi olursa olsun, eğitim amaçlarına ulaşmak için ders kitabına ek olarak çeşitli gereçlerin kullanılması gerekir. Ne kadar mükemmel görünürse görünsün, bir ders kitabı, çocukların kişisel gereksinim ve ilgilerini tam anlamıyla karşılamaktan uzaktır. Bunun en büyük nedeni, genellikle ders kitapları yazarları çok geniş bir alandan seçtikleri konuları mümkün olduğu kadar yoğunlaştırmak ve sınırlamak isterler. Bu bakımdan öğretmenler çocukların daha ayrıntılı bilgi edinmeleri için daha başka ve çeşitli kaynaklara ihtiyaç duyacaklardır. Diğer yandan öğrencilerin öğrenme stilleri de birbirlerinden farklı olduğundan bazı çocukların sadece yazılı malzemeyle öğrenmeleri olanaksızdır. Artık öğrenme çevresinde ders kitabı olarak olsun, yardımcı kitap olarak, birçok yeni ve değişik kitap görmek mümkündür. Bunlara ek olarak her gün gerek CD boyutunda gerek DVD şeklinde birçok öğrenme gereci, çeşitli araçlarla kullanılmak üzere piyasaya sürülmektedir.

19 19 Alıştırma Kitabı 19 Yardımcı ders kitaplarının bir türü “Alıştırma Kitapları”dır. Bunlar zaman zaman “Problem Çözme” kitapları şeklinde de düzenlenmektedir. Temel ders kitaplarını tamamlayıcı, eksiklerini giderecek niteliktedir. Daha çok alıştırmanın gerektiğinde ve beceriye dönük amaçların yerine getirilmesinde öğretmen tarafından devreye sokulabilirler. Bu kitaplar bazen temel ders kitabının tümüne yönelik, ama genellikle bazı bölümlerine yönelik alıştırmalar, problemler içermektedir.

20 20 Deney Kitabı 20 Bazı derslerde sınıf içinde kuramsal bilgiler öğrenilirken, buna koşut olarak laboratuarlarda da bazı problemlerin çözümüne yönelik deneyler yer alabilir. Fen derslerinde genellikle sınıfta görülen derslerle ilgili olarak “Fizik/Kimya Laboratuar El Kitabı” gibi deneylik kitapları bulunabilir. Diğer yandan İngilizce derslerinin söyleyişi, yazımı, okunmasıyla ilgili metinlerin dinlendiği, çalışıldığı dil deneylikleri için yazılmış çok çeşitli kitaplar vardır.

21 21 Öğretmen Kılavuz Kitabı 21 Davranışçı yaklaşımın yerini yapılandırmacı yaklaşıma bırakması öğretim izlencelerini olduğu gibi, izlencelerin taşıyıcıları olan ders kitaplarını da etkilemiştir. Bu noktada en önemli değişikliklerden birisi ders kitaplarının yanına öğrenci çalışma kitabı ve öğretmen kılavuz kitabının eklenmesidir. Öğretmen kılavuz kitabı uygulaması yeni olmasa da yapılandırmacı yaklaşım için oldukça önemli bir yere sahiptir. Ders kitabı ve öğrenci çalışma kitabı tamamlayıcı kitaplardır. Öğretmen kılavuz kitabı ise yapılacak sınıf içi etkinliklerin bütün basamaklarını içermektedir (Aşıcı 2005: 259).

22 22 Öğretmen Kılavuz Kitabı 22 Bir öğretmen kılavuz kitabında her konu için şu alt bölümler bulunabilir: 1. Genel yöntembilim bilgileri, 2. Kitabın nasıl kullanılacağına ilişkin özel bilgiler, 3. Her üniteye ilişkin özel bilgiler, 4. Ünite düzeyinde belli başlı kavramların açıklanması, 5. Bazı fazladan etkinlikler için ipuçları, 6. Asıl kitapta bulunmayan sorular, 7. Değişik etkinlikler için yol gösterme, 8. Değişik problemler, örnekler, çözüm yolları, 9. Sınıf dışı öğrenme etkinlikleri için öneriler, 10. Uygulamaya dönüştürmek için gösteri bilgileri, 11. Konuya yaklaşımda yararlı olabilecek değişik araçlar, gereçler ve teknikler için ek bilgi, 12. Bazı değerlendirme soruları, 13. Yararlanılabilecek diğer kaynaklar. Öğretmen kılavuzları, öğretmenlere hem ders öncesi hazırlıklarında, ders vermedeki sorunları için ve ders sonu değerlendirmelerinde yardımcı olabilirler.

23 23 Yapılandırmacı Yaklaşımla Hazırlanmış Türkçe Ders Kitaplarının Özellikleri 23 TEMA İSMİ Ders kitabına alınacak metinlerin ilişkili olduğu konunun en geniş kapsamlı ismidir.  Her sene 4’ü seçmeli 4’ü zorunlu 8 tema üzerinde çalışılır.  Zorunlu temalar “Birey ve Toplum, Atatürk, Değerlerimiz, Sağlık ve Çevre”dir.  Seçmeli temaların isimleri şöyledir: Güzel Ülkem Türkiye, Yenilikler ve Gelişmeler, Oyun ve Spor, Dünyamız ve Uzay, Üretim-Tüketim ve Verimlilik, Hayal Gücü ve Gizemler, Eğitsel ve Sosyal Etkinlikler, Kurumlar ve Sosyal Örgütler, Doğal Afetler, Güzel Sanatlar TEMAYA HAZIRLIK  Temadaki bütün metinler, öğrencinin tema hakkında dünya görüşünün şekillenmesine yardımcı olur.  Hazırlık çalışmaları, öğrencilerin bu metinlerin ortak paydasına dikkat çekmek içindir.  Sorular sorularak, küçük açıklamalarla veya hazırlık etkinlikleri ile öğrenci temayı işlemeye hazırlanır.

24 24 Yapılandırmacı Yaklaşımla Hazırlanmış Türkçe Ders Kitaplarının Özellikleri 24 TEMA METİNLERİ Edebi, öğretici ve bilgilendirici özellikler taşıyan 5 metinden oluşur.  Bir metin dinleme metnidir. Bu metin üzerindeki bütün çalışmalar dinleyerek yapılır.  Her metin bağlı olduğu temanın bir veya birkaç kavramını ele alır.  Öğrenci bir hafta boyunca bir metin üzerinde çalışarak, temayla ilgili kavramlarını ve dünya görüşlerini yeniden yapılandırır. Dört hafta sonunda bir tema bitirilmiş olur.  Tema hazırlığından farklı olarak, her metin için oldukça kısa tutulmuş, metni okumaya ve anlamaya hazırlık, haftanın sonunda kazanımlara ulaşılıp ulaşılmadığını kontrol etmek için değerlendirme çalışmalarına yer verilmiştir. TEMAYI DEĞERLENDİRME  Tema işlendikten sonra, temayla ilgili yeni kavramlar ve genellemelere veya kurallara ulaşılıp ulaşılmadığını sınamak amacıyla yapılan çalışmalardır.  Değerlendirme için, kısa cevaplı sorular, etkinlikler veya temada ele alınan kazanımlara göre hazırlanmış ölçekler kullanılır.

25 25 DERS KİTAPLARININ ÖZELLİKLERİ 25 Ders kitapları için genel geçerlili ğ i olan ölçütleri ş u ba ş lıklar altında ele alabiliriz: Ders Kitaplarının Fiziksel Özellikleri Ders Kitaplarında E ğ itsel Tasarım Kazanımlar İ çerik Ö ğ renme-Ö ğ retme, Ölçme ve De ğ erlendirme Süreci Görsel Tasarım Dil ve Anlatım

26 26 DERS KİTAPLARININ FİZİKSEL ÖZELLİKLERİ 26 Talim Terbiye Kurulu’nca ders kitaplarının uzun bir süre için kullanımına izin verilmesi, bu kitapların ilerleyen senelerde başka öğrenciler tarafından da kullanılmasına olanak sağlar. Ders kitaplarının uzun süreli kullanımı ise kitapların fiziksel yapı özelliklerinin sağlamlığına bağlıdır. Öğrencilerin ders kitaplarına ilişkin ilk yargıları, kitabın fiziksel özellikleriyle karşılaştıklarında oluşacaktır. Bunun için ders kitaplarının fiziksel özellikleri, öğrencilerin kitaba olan ilgilerinin oluşmasında ilk ve önemli bir unsur olarak karşımıza çıkar. Ders kitaplarının fiziksel yapı özelliklerini kitabın boyutu, ağırlığı, ciltleme ve baskı özellikleri, forma sayısı, yazı büyüklüğü ve kitapta olması gereken bölümler olarak sıralayabiliriz.

27 27 Kitabın Boyutu 27 Ders kitaplarının uzunluk, genişlik, derinlik ve yükseklik özellikleri kitabın boyutuna ilişkin özelliklerdir. Kitabın boyutu belirlenirken, öğrencilerin gelişim düzeyleri, bilgilerin çokluğu ve sayfa sergisi dikkate alınmalıdır. Küçük sınıflarda yazı karakterlerinin, süslemelerin, şekillerin ve resimlerin büyük olması kitabın boyutuna doğrudan etki eder. Bu yüzden küçük sınıflarda kitaplar büyük ebatlı olarak hazırlanır. İlerleyen sınıflarda, öğrencilerin gelişim düzeyleri de göz önüne alınarak daha küçük ebatlı kitaplar kullanılmaya başlanır. Ders kitaplarında sunulacak bilgilerin yükünün iyi ayarlanması gerekir. Gereğinden fazla olarak düzenlenen bilgiler hem kitabın ebadını büyütecek hem de eğitsel ve görsel kalitesini azaltacaktır. Ders kitaplarının boyutları belirlenirken, öğretici öğelerin işlevleri ve yerleşimleri, yani sayfa sergisi, göz önüne alınarak karar verilmelidir (Kılıç, Seven 2006: 118). Ders kitaplarının boyutlarının ISO 6716’daki a serisinin büyük boy için A5, normal boy için A4 boyutuna uygun olarak düzenlenmesi gerekir.

28 28 Kitabın Ağırlığı 28 Öğrenciler her gün, birçok ders kitabı ile birlikte okula giderler. Dolayısıyla fazlaca bir yükü her gün taşımak zorunda kalırlar. Taşınan yükün fazlalığı, özellikle yetersiz fiziksel gelişimi olan öğrenciler için büyük sorunlar yaratmaktadır. Bu anlamda, ders kitapları hazırlanırken kitapların ağırlıkları da göz önünde bulundurulmalıdır. Ders kitaplarının ağırlıkları kitaptaki bilgilerin çokluğu ya da azlığı, şekillerin ve resimlerin tasarımları, kullanılan kağıdın cinsi gibi özellikler nedeniyle değişmektedir. Ders kitabının kalınlaştırılması amacıyla gereksiz bilgilere, gereksiz süsleme ve resimlere yer verilmesi, kağıt seçiminin yanlış yapılması kitabın ağırlığını arttıracaktır. Böyle bir durum ders kitapları için hem görsel ve eğitsel planda hem de, öğrenciler için aşırı güç kullanımına bağlı olarak, fiziksel anlamda büyük sorunlar yaratacaktır. Bu yüzden ders kitapları hazırlanırken öğrencilerin yaş ve gelişim özellikleri dikkate alınarak, kolayca taşıyabilecekleri bir ağırlıkta tasarlanmasına özen gösterilmelidir.

29 29 Ciltleme ve Baskı Özellikleri 29 Ciltleme, formalar haline getirilmiş kağıt tabakalarının katlanarak birleştirilmesi işlemidir. “Ders kitapları için cilt yapımı ve seçimi, önemli bir zanaattır. Cilt, kitabın içeriğinden ayrı gibi görünse de onu bütünleyen önemli bir aşamadır.” (Kaptan 2005: 192). Kitapların uzun süreli kullanımı açısından ciltleme işlemi büyük bir öneme sahiptir. Üç türlü ciltleme işleminden söz edebiliriz. Bunlardan ilki “iplik ve telle örme” şeklindeki ciltleme şeklidir. Bu türdeki ciltleme şekli, kitabın uzun süreli kullanımı için en çok önerilen teknik olsa da, ders kitaplarının yüksek bir tirajda basılması ve işlemin maliyetinin yüksek olması açısından çok fazla tercih edilmemektedir. “Tutkallama yöntemiyle presleme” olarak sayacağımız ikinci teknik ise ders kitaplarının ciltlenmesinde en fazla tercih edilen tekniktir. Ders kitaplarının çok sayıda basılması ve maliyetinin diğer tekniklere oranla daha düşük olması bu tekniği kullanışlı ve öncelikli hale getirmiştir. Bu teknikte formalar halindeki kağıt tabakaları sırttan tutkallanır. Sayfaların dağılmaması, sayfalar arasında tutkal izlerinin kalmaması için tutkalın kalitesinin ve sıvılık oranının iyi ayarlanması gerekir. Üçüncü teknik ise “plastik veya metal spiralleme” olarak adlandırılan tekniktir. Bu teknik sayfa boşluğu alanının artmasını sağlayan, yazı alanındaki marjların kaybını önleyen bir tekniktir. Maliyetinin yüksek olması bu tekniği de tercih sıralamasında geri bırakacaktır (Kaptan 2005: 194). Ders kitaplarının baskılarında birinci hamur kağıtlar tercih edilmelidir. Sayfalarda mürekkep lekelerinin bulunmamasına, kitaptaki eğitsel ve görsel öğelerin renklendirilmesine, yazıların ve renklerin silik çıkmamasına dikkat edilmelidir.

30 30 Forma Sayısı 30 Ders kitaplarının fiziksel yapısı için önemi büyük olan forma, on altı sayfalık parçadan oluşur. Ders kitaplarının çok sayıda basılması, baskı kolaylığını artırması bakımlarından kitapların hazırlanmasında forma yönteminden yararlanılmaktadır. Milli Eğitim Bakanlığı’nın Türkçe Öğretim Programı’nda altı, yedi ve sekizinci sınıflara göre hazırlanacak ders kitabı, öğrenci çalışma kitabı ve öğretmen kılavuz kitabı için belirlemiş olduğu forma sayıları şu şekildedir (MEB 2005: 11):

31 31 Forma Sayısı 31 Tablo 1. Altı, Yedi ve Sekizinci Sınıf Türkçe Ders, Öğrenci Çalışma ve Öğretmen Kılavuz Kitaplarının kitap Boyutu ve Forma Sayıları SINIFLARDERS KİTABIÖĞRENCİ ÇALIŞMA KİTABI ÖĞRETMEN KILAVUZ KİTABI Metin Sayısı Kitap Boyutu Forma Sayısı Kitap BoyutuForma SayısıKitap Boyutu Forma Sayısı 6. SINIFEn az 1819,5x27, ,5x27,5 10–12 SERBEST 7. SINIFEn az 1819,5x27, ,5x27,5 10–12 SERBEST 8. SINIFEn az 1819,5x27, ,5x27,5 10–12 SERBEST

32 32 Yazı Büyüklüğü 32 Ders kitaplarında yazı karakterleri belirleme ve puntolar; okuma uzaklığı, yaş grubu ve yazı-fon ilişkisi gibi etmenler düşünülerek düzenlenmelidir (Kaptan ve Kaptan 2005: 169). İlköğretimin ilk sınıflarında, yaş grubu ve okunurluğun etkisi ile puntoların büyük olması gerekir. Sınıflar ilerledikçe, öğrencilerin gelişim özelliklerine de bağlı olarak, punto büyüklüğü küçülür. Altıncı sınıftan itibaren punto büyüklüğü 10’a kadar düşer. Küçük sınıflarda okuma pratiğine uygun “Dik Temel Harfler”e yakın karakterler seçilmelidir. Algının dağılmaması açısından Times New Roman, Times Turk Arial, Futura, Helvatica karakterlerinden, ikiden fazla tercih edilmemek koşuluyla, karakter seçimi yapılmalıdır (Kaptan ve Kaptan 2005: 171).

33 33 Yazı Büyüklüğü PuntoSatır Yazı Karakterleri Aralığı(mm) 1. SINIFLAR 24 Punto 104,5 Alfabeye yakın özel karakterler 20 Punto (Dik Temel Harf Karakteri) 2. SINIFLAR 18 Punto 144 Alfabeye yakın özel karakterler (Dik Temel Harf Karakteri) 3. SINIFLAR 14 Punto 184 Times New Roman, Times Turk Arial, Futura, Helvatica 4. SINIFLAR 12 Punto 203,6 Times New Roman, Times Turk, Arial, Futura, Helvatica 5.SINIFLAR 12 Punto 203,6 Times New Roman, Times Turk, Arial, Futura, Helvatica 11 Punto ÜST SINIFLAR10 Punto22 ve üzeri3,6 ve üzeri Times New Roman, Times Turk, Arial, Futura, Helvatica 33

34 34 Ders Kitaplarında Bulunması Gereken Bilgiler ve Bölümler 34 Ön Kapak Kitaba ilişkin ilgi uyandırıcı bir etki yaratacak öğelerin başında, karşılayıcı olması açısından, kitabın kapak özellikleri gelir. Bu yüzden ders kitaplarının kapak tasarımları ilgiyi ve dikkati çekecek şekilde düzenlenmelidir. Ders kitaplarının ön kapaklarında; kitabın adı, kullanılacak okul ve sınıfın adı, yazarın ya da yazarların adı, yayınevinin adı ve amblemi, konuyu tanıtıcı, ilgiyi çekici resimlerin bulunması gerekir. Kitabın kapağının sağlam olması için kaliteli kartonlardan yararlanılmalı, dikkati çekmesi için renklendirilmesine dikkat edilmelidir.

35 35 Ders Kitaplarında Bulunması Gereken Bilgiler ve Bölümler 35 İ ç Kapak İ ç kapa ğ ın ön yüzünde, ön kapakta oldu ğ u gibi, kitabın adı, kullanılaca ğ ı okul ve sınıf düzeyi, kitabı hazırlayan ya da hazırlayanların adları, kitabın basım yeri ve tarihi, Talim ve Terbiye Kurulu’nca verilen onay yazısı (tarih ve sayısı ile birlikte) bulunmalıdır. İ ç kapa ğ ın arka yüzünde ise telif hakkı, baskı kararı veya onayı, yazarların dı ş ında kitabın hazırlanmasına katkısı bulunanların adları ve soyadları, genel yayın seri ve dizi numaraları bulunmalıdır.

36 36 Ders Kitaplarında Bulunması Gereken Bilgiler ve Bölümler 36 Arka Kapak Ders kitaplarının arka kapaklarında basımevi veya firmanın adı, adresi ve telefonu, kitabın fiyatı ve fiyatın üzerinde yer alacak şekilde hazırlanmış ISBN yazısı, kaç adet basıldığı ve basım yılı açık bir şekilde bulunmalıdır.

37 37 Ders Kitaplarında Bulunması Gereken Bilgiler ve Bölümler 37 Kitabın Sırtı Sırt, dört veya daha fazla formadan oluşan kitaplar için kullanılır. Kitapların sırt bölümlerinde kitabın adı, sınıf veya dönemi, yazarın, hazırlayanın veya çevirenin adı, yayınevinin adı veya amblemi ve kitabın basım yılı bulunmalıdır.

38 38 Ders Kitaplarında Bulunması Gereken Bilgiler ve Bölümler 38 İ stiklal Mar ş ı ve Türk Bayra ğ ı Ders kitaplarının bu bölümlerinde genelde İstiklal Marşı ve Bayrağımız bir arada bulunur. Türk Bayrağı’nın “Türk Bayrağı ve Kanunu” ile “Türk Bayrağı Tüzüğü”ne uygun olarak, baskı ve rengine dikkat edilmesi ve daha çok dalgalanan bir perspektifle ders kitaplarında bulunması gerekir. İstiklal Marşı ise ilköğretimin birinci ve üçüncü sınıflarında ilk iki kıt’a; ilköğretimin dördüncü ve sekizinci sınıfları ile ortaöğretimde on kıt’a olarak ders kitaplarında bulunmalıdır.

39 39 Ders Kitaplarında Bulunması Gereken Bilgiler ve Bölümler 39 İ çindekiler Bölümü Ders kitaplarının içindekiler bölümü, kitaptaki verilere kolayca ula ş ılabilmesi için oldukça önemlidir. Bu anlamda içindekiler bölümünün dikkatlice hazırlanması gerekir. Çünkü içindekiler bölümü, ders kitaplarının en sık ba ş vurulan bölümleri arasında yer alır. İ çindekiler bölümünde ders kitaplarında bulunan ünitelerin ve ba ş lıkların sayfa numaralarıyla belirlenmesi gereklidir. Bu bölümde dikkat çekicili ğ in ve kullanım kolaylı ğ ının sa ğ lanması için gereksiz konu ba ş lıklarının içindekiler bölümüne alınmaması, üniteler arasında konuların belirginle ş mesi için bo ş luklar bırakılması, ba ş lıklar ile bu ba ş lıklara ait sayfa numaralarının kesik çizgilerle birbirine ba ğ lanması, ünitelerin ve konuların ayrımının belirlenebilmesi için ilgi çekici renklerin kullanılması büyük önem ta ş ımaktadır.

40 40 Ders Kitaplarında Eğitsel Tasarım 40 Ders kitapları öğretim faaliyetlerinin en önemli girdilerinden biridir. Ders kitaplarının bu özelliği, kitapların hazırlanması konusunda oldukça hassas davranılmasını zorunlu kılar. Bu anlamda ders kitapları tek bir kişinin denetiminde değil, bir ekip etrafında, alan bilgisi olan kişiler tarafından ortaklaşa bir şekilde hazırlanır. Bir ders kitabının eğitsel açıdan yeterli olabilmesi için farklı alanlarda uzmanlaşmış kişilerin koordineli bir şekilde çalışması gerekir. Bu alanları kazanımlar, içerik, öğrenme- öğretme süreci, değerlendirme, görsel tasarım ve dil ve anlatım başlıkları altında toplayabiliriz.

41 41 Ders Kitaplarında Kazanımlar 41 Eski programlarda hedef olarak tanımlanan davranışlar, yapılandırmacı yaklaşımda kazanım ifadesi ile karşılanmaktadır. “Kazanımlar; öğretim sürecinde öğrencilerin edinecekleri bilgi, beceri ve alışkanlıkları kapsamaktadır”(MEB 2005: 8). Her dersin olduğu gibi Türkçe dersinin de belirlenmiş kazanımları vardır. Türkçe öğretim programında da, öğrencilerin gelişim ve sınıf düzeylerine bağlı olarak, belirli kazanımları edinmeleri amaçlanır. Her kazanım kendi dönemindeki amaçları gerçekleştirmeye yönelikken bir üst sınıfın kazanımlarına da alt yapı oluşturacak şekilde düzenlenir. Dolayısıyla kazanımlar, dönemi için donuk amaçları değil, sonraki dönemleri de gözeten ilerlemeci bir anlayışı içinde barındırmalıdırlar.

42 42 Ders Kitaplarında Kazanımlar 42 Ders kitapları programlardaki kazanımlarla do ğ rudan ili ş kili olmak durumundadır. Altıncı, yedinci ve sekizinci sınıflar için hazırlanacak Türkçe ders kitaplarında, Türkçe ö ğ retim programındaki yukarıda sıralanmı ş kazanımlar ve bu kazanımlara ba ğ lı olarak gerçekle ş tirilecek davranı ş lar mutlaka göz önünde bulundurulmalıdır. Metin seçiminden metinlerle ilgili etkinliklere kadar, tüm a ş amalarda, kazanımlar altıncı, yedinci ve sekizinci sınıflardaki da ğ ılımlarına göre kendisini hissettirmeli, bu kazanımları davranı ş haline dönü ş türecek ş ekilde tasarlanmalıdırlar. Çünkü, “ders kitaplarının hedef-davranı ş ların kazanılmasında bir araç olarak i ş görmesi, her ş eyden önce, ö ğ retim programlarına uygun olarak düzenlenmi ş olmasını gerektirir” (Oral 2005: 82). Bir e ğ itim programında davranı ş lar belirlenmi ş ise, hedeflere ula ş ma basamak ve sınırları çizilmi ş demektir. Ders kitabı yazarları bunu ölçüt olarak alıp amaca giden basamakları net bir ş ekilde okuyucuya sunabilir (Kılıç, Seven 2006: 71).

43 43 Ders Kitaplarında Kazanımlar 43 Ders kitapları hazırlanırken programın özel kazanımları göz önünde bulundurulur. Ancak, bir programın uzak ve genel kazanımları da vardır ki özel amaçlar üzerine kurulan ders kitapları, bu kazanımları da destekleyen bir görüntüyü/anlayışı yansıtmalıdır. Öğrencilere kazandırılmak istenen bilişsel, duyuşsal ve devinişsel kazanımlar ders kitaplarındaki tüm etkinliklere sindirilmelidir. Konumuz anadili öğretiminin ders kitapları olduğuna göre dilin beceriye dayalı bir etkinlik olduğunu söyleyerek işe başlamalıyız. Bu anlamda, bilişsel ve duyuşsal davranışların yanı sıra devinişsel davranışlar da programa ve program temelli hazırlanan ders kitaplarına dahil edilmelidir. Ders kitapları bu noktayı kaçırmadan, tüm öğrenme alanlarını gözeterek, bütünlüklü ve programın içini dolduracak nitelikte hazırlanmalıdır.

44 44 Ders Kitaplarında İçerik 44 Program geliştirme sürecinde “Ne öğretmeliyiz?” sorusu programın içerik bölümünü oluşturur. Bu anlamda her program neden sorusunu cevaplayan bir içerikle donatılmıştır ve her programın konu alanlarına ve hedef kitlesinin gelişim özelliklerine uygun olarak bir içeriği vardır. “İçeriğin seçimi ve düzenlenmesinde; hedef- davranışlar, öğrenme ve öğretim ilkeleri, öğrenci özellikleri ve konu alanına uygunluk dikkate alınmalıdır” (Oral 2005: 84). İçerik, programlardaki kazanımlardan sonra belirlenir ve kazanımların gerçekleşebilmesi noktasında önemli bir araç olma görevini üstlenir. “İçerik seçiminde en önemli nokta öğretim programında yer alan hedeflerle tutarlık boyutudur” (Demirel 2006: 42).

45 45 Ders Kitaplarında İçerik 45 Ders kitapları hazırlanırken programların içerikleri dikkate alınmalıdır ve eksiksiz bir şekilde ders kitaplarında bulunmalıdır. Ders kitaplarının yetersiz kaldığı durumlarda, içeriğe ait eksik kısımlar mutlaka yardımcı materyallerle desteklenmelidir. Öğretimin ilkeleri gereği, programlarda olduğu gibi ders kitaplarında da içerik, somuttan soyuta, basitten karmaşığa, kolaydan zora, bütünden parçaya ya da parçadan bütüne, günümüzden geçmişe, olaylardan kavrama ve genellemelere, yakın çevreden uzağa doğru bir sıralama ile yerini almalıdır (Oral 2005: 85). İçerik belirlenirken öğrencilerin beklentileri, ihtiyaçları ve amaçları göz önünde bulundurularak en uygun format oluşturulmalıdır. Bunun en büyük sebebi öğrencilerin geçmişe dönük bilgileri edinmelerini sağlarken onları bugüne ve yarına hazırlamaktır. Dolayısıyla ders kitaplarında içerik, hedef kitlenin bugüne ait bireysel ve toplumsal anlamdaki kültürel, sanatsal, sosyal vb. gibi gereksinimlerini karşılamayı amaçlamalıdır. Özellikle anadili öğretimi ve anadili öğretiminin ders kitapları bu anlayış çerçevesi içerisinde özenle hazırlanmalıdır.

46 46 Ders Kitaplarında İçerik 46 Ders kitaplarındaki içerik, ö ğ rencilerin ilgilerini çekecek nitelikte hazırlanmalıdır. Hedef kitlenin ilgi duymayaca ğ ı konulara kar ş ı ö ğ renme iste ğ i de olu ş mayacaktır. Bunun için içerik, ö ğ rencilerin bireysel ve toplumsal ya ş antılarını göz önünde bulundurarak, onların bireysel ve toplumsal ihtiyaçları ile ö ğ renme istekliliklerini kar ş ılayacak niteli ğ e sahip olmalıdır. İ çerik, ö ğ retim programı ve ders kitapları ile birlikte demokratik ya ş amın kültürel, sosyal, öznel ya da nesnel tüm unsurlarını kavratacak bir donanımda olmalıdır. Demokratik bir toplumda okul, toplumsal de ğ i ş menin asıl ö ğ esi ve gerçekle ş tiricisidir. Bu nedenle ö ğ retim programı ve onu gerçekle ş tiren ders kitabındaki bilgiler, ö ğ renciye demokrasiye ili ş kin dü ş ünceleri, bilgileri ve becerileri kazandırabilme gücünde olmalıdır (Yi ğ it 2006: 51). Anadili ö ğ retiminin temel araçlarının yazınsal ya da ö ğ retici metinler oldu ğ unu söylemi ş tik. Ku ş kusuz, bu iki tip metin izlencenin içerik özelliklerine ba ğ lı olarak seçilmelidirler. Adnan Binyazar (1983: 63-65), Türkçe derslerinde seçilip okutulacak metinlerde bulunması gereken özellikleri gerçeklik, inandırıcılık, sorunsallık, be ğ eni, insanlık de ğ erlerini kapsama, ulusallık ve dil yetkinli ğ i olarak sıralamı ş tır. Anadili ö ğ retiminin temel amaçlarını ve bu amaçlara ba ğ lı kazanımları gerçekle ş tirmek için, Türkçe ders kitaplarındaki metinlerde yukarıda sayılan özelliklerin bulunması gerekir.

47 47 Ders Kitaplarında İçerik 47

48 48 Ders Kitaplarında İçerik 48

49 49 Ders Kitaplarında İçerik 49

50 50 Ders Kitaplarında İçerik 50

51 51 Ders Kitaplarında İçerik 51

52 52 Ders Kitaplarında Öğrenme-Öğretme ile Ölçme ve Değerlendirme Süreçleri 52 Ö ğ renme-ö ğ retme süreçleri izlencelerin önemli bölümlerinden bir tanesidir. İ nsano ğ lu ö ğ renmeye her zaman isteklidir. Günümüzdeki geli ş en ve de ğ i ş en ko ş ullar, her an yeni ö ğ renme alanları yaratarak, insano ğ lunun ö ğ renme isteklili ğ ini daha da arttırmaktadır. Davranı ş larda meydana gelen de ğ i ş me, bireyin kendi ya ş antılarının bir ürünüdür. Bu nedenle ö ğ retme, bireyin belli davranı ş de ğ i ş iklikleri ile davranı ş sonuçlarındaki ya ş antıların geçilmesini sa ğ lama e ğ ilimi olarak da söylenebilir. Bu sürece, davranı ş de ğ i ş mesini sa ğ layan dı ş kaynaklar açısından bakıldı ğ ında olup biten ş ey ö ğ retme ve ö ğ retimdir. Aynı sürece davranı ş ı de ğ i ş en birey açısından bakıldı ğ ında olup biten ş ey ise ö ğ renmedir. Bu yüzden söz konusu sürece genellikle ö ğ retme-ö ğ renme süreci de denilmektedir (Tertemiz, Ercan, Kuyuba ş ı 2004: 48). Ders kitaplarının e ğ itim izlencelerinin ta ş ıyıcıları olduklarını söylemi ş tik. Aynı ş ekilde izlencelerin temel ba ş lıklarından olan ö ğ renme-ö ğ retme süreci ile ölçme ve de ğ erlendirme basamaklarının da ders kitapları ile organize bir ş ekilde yürütülmesi gereklidir.

53 53 Ders Kitaplarında Öğrenme-Öğretme ile Ölçme ve Değerlendirme Süreçleri 53 Ö ğ renme-ö ğ retme süreci, aynı zamanda, içeri ğ e ba ğ lı olarak belirlenmi ş davranı ş ların kazandırılması süreci oldu ğ u için, ders kitapları bu durum gözetilerek özenle ve dikkatle tasarlanmalıdır. Ders kitaplarının, genel anlamda, ö ğ renme-ö ğ retme süreçlerine uygunlu ğ unu belirleyebilmek için, bazı sorulara yanıt aranması gereklidir. Oral, (2005: 94) bu soruları ş öylece sıralamı ş tır: Ders kitabı ö ğ renme ya ş antılarına yön vermekte midir? Ders kitabında içerik, çe ş itli resim, ş ekil, grafik, harita vb. ile desteklenmi ş midir? Ders kitabında çe ş itli hikaye, örnek olay, e ğ itsel oyunlara yer verilmi ş midir? Ders kitabı ö ğ retim stratejisi, yöntem ve tekniklerine uygun düzenlenmi ş midir? Ders kitabı ö ğ rencilerin sınıf dı ş ında da ö ğ renmesini te ş vik etmekte midir? Ders kitabı dil, anlatım, örgütlenme biçimi açısından ö ğ rencilerin geli ş im düzeyine uygun olarak hazırlanmı ş mıdır? Ders kitabı ö ğ retmeni geli ş tirme özelli ğ ine sahip midir? Ders kitabı ö ğ rencilerin ö ğ renme-ö ğ retme süreçlerine etkin olarak katılımını sa ğ lamakta mıdır? Ders kitabında çe ş itli ipuçları ve peki ş tirme etkinliklerine yer verilmi ş midir? Ders kitabında dönüt-düzeltme etkinlikleri yer almakta mıdır?

54 54 Ders Kitaplarında Öğrenme-Öğretme ile Ölçme ve Değerlendirme Süreçleri 54 Ölçme ve de ğ erlendirme süreci ise, izlencede “Ne kadar ö ğ rendik? / Ne kadar ö ğ rettik?” sorularına kar ş ılık gelir. Ölçme ve de ğ erlendirme süreci izlencelerin en önemli basamaklarındandır. Hedef kitleye kazandırılmak istenen davranı ş larda ne kadar ba ş arılı ya da ba ş arısız olundu ğ u bu a ş amada belirlenir. İ zlencelerdeki yenile ş tirmeler, iyile ş tirmeler bu a ş amada elde edilen veriler sonucunda uygulamaya geçirilir. Ölçme ve de ğ erlendirme a ş aması izlence ile birlikte ö ğ retmenlerin ve ö ğ rencilerin de kendilerini de ğ erlendirebildikleri bir süreçtir. İ zlencelerde ölçme ve de ğ erlendirme basama ğ ı ile ilgili açıklamalar ve örnekler yer alır. Bu açıklamalar, ders kitaplarında dikkate alınmalı, ölçme ve de ğ erlendirme esasları içerikten, kazanımlardan ve ö ğ renme-ö ğ retme sürecinden ayrı de ğ erlendirilmemelidir. Bunun için, ders kitaplarında ölçme ve de ğ erlendirme etkinlikleri olarak hazırlık çalı ş malarına, konu içi de ğ erlendirmelere ve en sonda ünite de ğ erlendirmelerine yer verilmelidir (Kılıç, Seven 2006: 78).

55 55 Ders Kitaplarında Öğrenme-Öğretme ile Ölçme ve Değerlendirme Süreçleri

56 56 Ders Kitaplarında Öğrenme-Öğretme ile Ölçme ve Değerlendirme Süreçleri

57 57 Ders Kitaplarında Öğrenme-Öğretme ile Ölçme ve Değerlendirme Süreçleri

58 58 Ders Kitaplarında Öğrenme-Öğretme ile Ölçme ve Değerlendirme Süreçleri

59 59 Ders Kitaplarında Öğrenme-Öğretme ile Ölçme ve Değerlendirme Süreçleri

60 60 Ders Kitaplarında Görsel Tasarım 60 Ders kitaplarındaki görsel tasarım, kitapların albenisini ve okunabilirliğini arttıran en önemli özelliklerdendir. Dolayısıyla, iyi bir görsel tasarıma sahip olmayan kitabın okunabilirliği ve ilgi çekiciliği o oranda azalacaktır. Bu anlamda, ders kitaplarındaki görsel tasarım, doğrudan öğrencinin derse ve ders kitabına karşı olan ilgisinin ve güdülenmesinin aracı durumundadır. Ders kitaplarında görsel tasarımın dikkatlice hazırlanması gerekir. Tasarımı, tasarım öğeleri ve tasarım ilkeleri başlıkları altında değerlendirebiliriz. Tasarımın öğelerini boyut, doku, çizgi, renk, şekil, boşluk oluştururken; tasarım ilkelerini bütünlük, zıtlık, vurgu, yakınlık, tekrar, hizalama, uygunluk, denge ve egemenlik ile anlatım tasarımına ilişkin bilgiler oluşturur (Kılıç, Seven 2006: 117). Ders kitaplarında görsel materyalin metinlerle bütünlük oluşturmasına, görsel öğelerin ait olduğu metinle ilişkili sayfalarda kullanılmasına, görsel materyalin yaş grubunun gelişim özelliklerine uygun içerikte düzenlenmesine, görsel öğelerin paragrafı bölmeyecek şekilde yerleştirilmesine, ana ve alt başlıkların punto, renk, yazı tipi olarak metinden ayırt edilecek şekilde ve belirli bir sistematik içinde düzenlenmesine, sayfaların sınıf seviyesine uygun çekicilikte ve görsel algıyı kolaylaştırıcı şekilde düzenlenmesine dikkat edilmelidir (Demirel, Kıroğlu 2005: 315).

61 61 Ders Kitaplarında Görsel Tasarım

62 62 Ders Kitaplarında Görsel Tasarım

63 63 Ders Kitaplarında Görsel Tasarım

64 64 Ders Kitaplarında Görsel Tasarım

65 65 Ders Kitaplarında Görsel Tasarım

66 66 Ders Kitaplarında Görsel Tasarım

67 67 Ders Kitaplarında Dil ve Anlatım 67 Ders kitaplarında dil ve anlatım ölçütleri, kitabın niteliğini arttırıcı en önemli özelliklerdendir. Ders kitapları ne kadar iyi bir içerikle donatılmış olursa olsun, eğer dil ve anlatım yönünden zayıf kalmışsa eğitsel açıdan olumlu hiçbir sonuca varılamaz. Çünkü içeriği oluşturan unsurların, amaca ulaşma noktasında sağlam ve kusursuz bir dil yetkinliğiyle sunulmuş olması gereklidir. Aksi takdirde içeriğin bilgi düzeyinden bilinç ve davranış düzeyine dönüşmesi süreci gerçekleşemez. Bunun için yetkin bir dile ve anlatıma ihtiyaç vardır. Dilin kullanımına göre metinler yazınsal ve kullanmalık metinler olmak üzere ikiye ayrılırlar. Bu metinler, öğretici ve yazınsal metinlerdir. Her iki metin türü de anadili öğretiminde kullanılırlar. Anadili öğretiminin temel amacı anadili doğru ve etkin bir şekilde kullanmayı öğretmek, bunu bir beceri ve alışkanlık haline dönüştürmek olduğuna göre, anadili ders kitaplarında seçilip okutulacak metinlerin dil yetkinliği bakımından kusursuz olması gerekir.

68 68 Ders Kitaplarında Dil ve Anlatım

69 69 Ders Kitaplarında Dil ve Anlatım

70 70 Ders Kitaplarında Dil ve Anlatım

71 71 Ders Kitaplarında Dil ve Anlatım

72 72 Ders Kitaplarında Dil ve Anlatım

73 73 Ders Kitaplarında Dil ve Anlatım

74 74 Ders Kitaplarında Dil ve Anlatım

75 75 Ders Kitaplarında Dil ve Anlatım

76 76 Ders Kitaplarında Dil ve Anlatım

77 77 Ders Kitaplarında Dil ve Anlatım

78 78 Ders Kitaplarında Dil ve Anlatım

79 79 Ders Kitaplarında Dil ve Anlatım

80 80 Genel Özellikler

81 81 Genel Özellikler

82 82 OKUMA METİNLERİNDE BULUNMASI GEREKEN ÖZELLİKLER 82 Metinler, Türk Millî E ğ itiminin genel amaçlarına ve temel ilkelerine uygun olmalıdır. Metinlerde millî, kültürel ve ahlâkî de ğ erlere, milletimizin bölünmez bütünlü ğ üne aykırı unsurlar yer almamalıdır. Metinlerde siyasî kutupla ş malara ve ayrımcılı ğ a yol açacak bölücü, yıkıcı ve ideolojik ifa­deler yer almamalıdır. Metinlerde ö ğ rencilerin sosyal, zihinsel, psikolojik geli ş imini olumsuz yönde etkileye­bi­lecek cinsellik, karamsarlık, ş iddet vb. ögeler yer almamalıdır. Metinlerde insan hak ve özgürlüklerine, insanî de ğ erlere aykırı ögeler yer almamalıdır. Metinler, dersin amaçları ile kazanımlarını gerçekle ş tirecek nitelikte olmalıdır. Metinler kitapların yanı sıra, dergi, gazete, ansiklopedi, ansiklopedik sözlük, resmî İ nternet siteleri ile basılı materyallerin çevrim içi sunumlarından seçilebilir. Aynı kaynaktan ikiden fazla metin alınmamalıdır. Metinler, ö ğ rencilerin ilgi alanlarına ve seviyesine uygun olmalıdır. Metinler, i ş lenecek süreye uygun uzunlukta olmalıdır. Metinler, Türkçenin anlatım zenginliklerini ve güzelliklerini yansıtan eserlerden seçilmelidir. Metinler; dil, anlatım ve içerik açısından türünün güzel örneklerinden seçilmelidir. Metinlerde tutarlılık ve bütünlük olmalıdır.

83 83 OKUMA METİNLERİNDE BULUNMASI GEREKEN ÖZELLİKLER 83 Dünya edebiyatından seçilen metinlerin çevirilerinde, Türkçenin do ğ ru, güzel ve etkili kullanılmı ş olmasına özen gösterilmelidir. Metinler, ö ğ rencilerin dil zevkini ve bilincini geli ş tirecek, hayal dünyalarını zenginle ş tirecek nitelikte olmalıdır. Metinler, ö ğ renciye ele ş tirel bir bakı ş açısı kazandıracak özellikler ta ş ımalıdır. Metinler, ö ğ rencinin ki ş isel geli ş imine katkıda bulunacak ve onlara estetik bir duyarlılık kazandıracak nitelikte olmalıdır. Metinler, ö ğ rencilerin duygu ve dü ş ünce dünyasını zenginle ş tirmek amacına yönelik olarak farklı yazar ve ş airlerden seçilmelidir. Metinler, yazar ve ş airlerin yalnızca edebî yönlerini ön plana çıkarmalıdır. Metinler, ö ğ renciye okuma sevgisi ve alı ş kanlı ğ ı kazandıracak nitelikte olmalıdır. Yıl boyunca i ş lenecek okuma metinlerinin 2/3’ü bütün hâlinde alınmalıdır. Bütün hâlinde alınan metinlerde e ğ itsel yönden uygun olmayan ifadeler varsa çıkarılmalıdır. Yıl boyunca i ş lenecek okuma metinlerinin 1/3’ünde metnin özünü ve anlam bütünlü ğ ünü bozmamak kaydıyla kısaltma ya da düzenlemeye gidilebilir. Düzenleme sırasında metne cümle ya da paragraf düzeyinde ekleme yapılamaz. Her metin, ö ğ rencinin söz varlı ğ ını zenginle ş tirecek yeni ö ğ renilecek söz ve söz gruplarına yer vermeli; ancak bu oran metni olu ş turan kelimelerin yüzde be ş ini geçmemelidir. Yıl içinde -dinleme metinleri de dâhil olmak üzere- bir yazardan ikiden fazla metin i ş lenmemelidir. Tek yazarlı ya da birden çok yazarlı ders kitaplarında yazarlar tarafından yazılan ya da hazırlanan metin sayısı ikiyi geçmemelidir. Ders kitabındaki metinler, içeri ğ e uygun çe ş itli görsel materyaller (foto ğ raf, resim, afi ş, grafik, karikatür, çizgi film kahramanları vb.) in yanı sıra atasözü, özdeyi ş, duvar yazısı veya sloganlarla desteklenebilir. Ders kitabında temaları destekleyen serbest okuma metinlerine yer verilebilir. Romandan, tiyatro metninden, biyografik ve otobiyografik eserlerden alınan bölüm kendi içinde bütünlük ta ş ımalıdır.

84 84 DİNLENECEK/İZLENECEK MATERYALLERİN İÇERİĞİNDE BULUNMASI GEREKEN ÖZELLİKLER 84 Türk Millî E ğ itiminin genel amaçlarına ve temel ilkelerine uygun olmalıdır. Millî, kültürel ve ahlâkî de ğ erlere, milletimizin bölünmez bütünlü ğ üne aykırı unsurlar yer almamalıdır. Siyasî kutupla ş malara ve ayrımcılı ğ a yol açacak bölücü, yıkıcı ve ideolojik ifadeler yer almamalıdır. Ö ğ rencilerin sosyal, zihinsel, psikolojik geli ş imini olumsuz yönde etkileye­bi­lecek cinsellik, karamsarlık, ş iddet vb. ögeler yer almamalıdır. İ nsan hak ve özgürlüklerine, insanî de ğ erlere aykırı ögeler yer almamalıdır. Dersin amaçları ile kazanımlarını gerçekle ş tirecek nitelikte olmalıdır. Ö ğ rencilerin ilgi alanlarına ve seviyesine uygun olmalıdır. İş lenecek süreye uygun uzunlukta olmalıdır. Türkçenin anlatım zenginliklerini ve güzelliklerini yansıtmalıdır. Dinleme metinlerinde, metnin özünü ve anlam bütünlü ğ ünü bozmamak kaydıyla kısaltma ya da düzenlemeye gidilebilir. Düzenleme sırasında metne cümle ya da paragraf düzeyinde ekleme yapılamaz. Aynı temada birden fazla dinleme/izleme materyaline yer verilecekse bunları türleri farklı olmalıdır. Ö ğ rencilerin dil zevkini ve bilincini geli ş tirecek, hayal dünyalarını zenginle ş tirecek nitelikte olmalıdır. Ö ğ rencinin ki ş isel geli ş imine katkıda bulunacak ve onlara estetik bir duyarlılık kazandıracak nitelikte olmalıdır.

85 85 6, 7 ve 8. SINIFLARDA YER VERİLMESİ GEREKEN TÜRLER Sınıfta; ş iir, hikâye, anı, masal, fabl, deneme, tiyatro, mektup 7. Sınıfta; ş iir, hikâye, anı, deneme, tiyatro, sohbet (söyle ş i), gezi yazısı, biyografi 8. Sınıfta; ş iir, hikâye, anı, makale, roman, deneme, sohbet (söyle ş i), ele ş tiri, destan türlerinde metinlere mutlaka yer verilecektir. Bu türler dı ş ındaki türlerde de metinlere yer verilerek ö ğ rencilerin farklı türden metinlerle kar ş ıla ş ması sa ğ lanmalıdır.

86 86

87 87

88 88

89 89

90 90 TEMALAR 90


"KONU ALANI DERS KİTABI İNCELEMESİ. 2 Ders Kitabı Nedir? 2 Planlı, programlı olmayan hiçbir öğrenme etkinliği eğitim programının kapsam alanına giremez." indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları