Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

EĞİTİM VE ÖĞRETİM LİDERLİĞİ Dr. Kemalettin Parlak.

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "EĞİTİM VE ÖĞRETİM LİDERLİĞİ Dr. Kemalettin Parlak."— Sunum transkripti:

1

2 EĞİTİM VE ÖĞRETİM LİDERLİĞİ Dr. Kemalettin Parlak

3 • YOL HARİTASI • * YÖNETİM KAVRAMI • * KİMLER LİDERDİR • * LİDER VE YÖNETİCİ FARKLARI • * LİDERLİK TEORİLERİ • * EĞİTİM VE ÖĞRETİM LİDERİ NE YAPAR

4 YÖNETİM SANATLARIN EN ESKİSİ, AMA BİLİMLERİN HALA EN YENİSİ Yönetim, bir kurumda önceden belirlenmiş amaçları gerçekleştirecek işleri yapmak için bir araya getirilen insanları örgütleme ve eyleme geçirme sürecidir.

5 Yönetimin ilgi ve faaliyet alanı insandır. İnsan da değişken, istekleri sınır tanımayan bir varlıktır.

6 KLASİK YÖNETİMDE AMAÇ, ÜRETİM VE VERİMİN ARTTIRILMASIYDI ÇAĞDAŞ YÖNETİMDE, ÜRETİM VE VERİMİN ARTTIRILMASI KADAR İŞGÖREN İHTİYAÇLARININ KARŞILANMASI DA TEMEL AMAÇLAR ARASINA ALINMIŞTIR

7 YÖNETİCİ KAVRAMINDAKİ DEĞİŞİKLİKLER • Son yıllarda Yönetim işinin bünyesi değişince YÖNETİCİ tanımı ve içeriği de değişiyor………………………………… • Koç (Coach): bireyin yanında, fakat karışmaz, gözlem yapar, kişinin tüm sorularını cevaplamaya hazırdır. • Kolaylaştırıcı (Facilitator): işi fiilen yapanların, daha başarılı olmaları için ortamı hazırlar, çalışanlara kısa ve uzun vadeli kariyer geliştirmelerinde yardımcı olmayı hedeflemektedir. • Mentor (Koruyucu): eğitme, geliştirme, yetiştirme, çevreye uyumlu hale getirme, sosyalize etme, önünü açma, destekleme, belirli norm ve değer yargılarını kabul ettirme ve korumayı kapsar. • LİDER: çalışanların daha üstün bir performansa ulaşmalarını ve sahip oldukları yetenekleri tam olarak ortaya çıkarmalarını sağlayan kişidir.

8 YÖNETİCİLİK VE LİDERLİK ARTIK AYRIŞMIŞTIR • Organizasyon yapılarının basıklaşması (hıyararşi), • güçlendirme uygulamaları, • takım (grup) bazında organizasyon, • kazanılmış otorite gibi kavramlar, • Pozisyona (makama ) dayanan formal otoriteyi kullanan 'yönetici' yerine, 'lider' kavramını ön plana getirmiştir.

9 LİDER KİMDİR? Sorumluluğu; sezgi, zeka ve bilgiye dayalı fayda sağlayan değişimi yönetmek için karar ve uygulamalarla taşıyan kişiye lider diyoruz. • Leaden fiilinden=seyahat etmek, gitmek • Öteki insanlara olumlu etkide bulunabilen (başkalarının en iyi yanlarını geliştirmelerine olanak sağlayan) • Başkalarından aldığı bilgilerle bilgili, ancak kendi aklıyla akıllı olunabileceğini bilen • Örgüt adına vizyon çizen • Onu izleyen, “işlerini bir zorunluluk ve yük olarak görmez”

10 “Kendini lider zannedenin izleyeni yoksa, o kişi yalnız yürüyüşe çıkmıştır.” JOHN MAXWELL LİDER • İzleyenle iyi iletişim • İzleyeni motive eder • İzleyenlerini iyi tanır, onlara uygun görevler verir • Kendisi iyi motive olmuştur • İzleyenlerden daha yüksek bilişsel güce sahip (algılama, bellek, yorumlama, karar verme) • Öyleyse LİDERLİK NEDİR?

11 Sürünün hızını önde giden belirler….. LİDERLİKLİK • Görüşleri, eylemleri, hedefleri ve eğilimleri etkileme, yönlendirme, yönetmedir • Etkili kişisel özelliklere bağlı bir güçtür. Kişiliğe bağlı olarak da farklılıklar gösterebilir. • LİDERLİK BAZI KİŞİSEL YETERLİLİKLERİ GEREKTİRİR

12 LİDER ÖZELLİKLERİ • ÖZGÜVEN: değerinin ve yeteneklerinin bilincinde, kibirli ve saldırgan değil • TUTARLILIK: zaafları var, mükemmel değil ama kendiyle barışık ve tutarlı • SAMİMİYET: alçakgönüllü, sevgi ve anlayışla yaklaşan, her düzey insanla iyi ilişkiler kurarken statü kazandığı veya kaybettiği düşüncesinde olmaz • CANLILIK: etrafa enerji ve heyecan yayar, sinerji yaratır • SAĞDUYU: temel ve anlamlı olanı, ayrıntı ve sıradan olandan ayıran; bütün-parça ilişkilerini gören • İNSANLARI ANLAMA VE İLETİŞİM: iletişimi motivasyona dönüştüren

13 DİĞER LİDER ÖZELLİKLERİ • İnsanlarla ilgilenir, destekler • Bilgiyi paylaşır • Güvenilir • Adil • İradeli • Disiplinli • İleri görüşlü

14 • Cesur • Girişimci • Etik değerleri önemseyen • Etkili kararlar verebilen • Sorun çözen • Amaçlarına sıkıca bağlı • Kendini tanıyan, bilen • Sadece kendi menfaatini düşünmez, puanları sadece kendisi toplamaya çalışmaz DİĞER LİDER ÖZELLİKLERİ

15 LİDER YETKİ İLE DEĞİL, ETKİ İLE HAREKET EDEN KİŞİDİR • Liderliğin oluşması için formal organizasyonun mevcudiyeti şart değildir. Belirli bir grubun, belirli bir kişinin arkasından belirli amaçları gerçekleştirmek üzere gitmesi ile liderlik süreci oluşur. • Liderliğin oluşması için liderin resmi yetkilerle donatılması da şart değildir. Hiçbir yetkisi olmadığı halde büyük bir grubu peşinden sürükleyen liderler olabileceği gibi, çok geniş yetkilere sahip olduğu halde bunları kullanamayan dolayısıyla grubu peşinden sürükleyemeyen yöneticiler de olabilir.

16 • YÖNETİCİLİK, yönetim tanımında belirlenen görevlerin etkili bir biçimde yerine getirilmesi olarak tanımlanabilir. • Bu anlamda; • Yöneticilik, başkaları adına yapılan, önceden belirlenen amaçları gerçekleştirmek için uğraşılan bir iş-uğraşıdır. • Yöneticilik için eğitim, deneyim ve sürekli kendini yenilemeye ihtiyaç vardır. •Liderlik ise, bir yönetim SANATI…

17 Otoritesi kendinden menkul YÖNETİCİLİDER Yetki ve Otoritesi statüsünden Astlarını yetkilendirir Katılımı vurgular Planlara aşırı bağlıdır.Alternatif yaklaşımlara açıktır Belirlenmiş amaçlara hizmet eder.Yeni amaçlar ortaya atabilir. Doğru işi yapar. Güveni esas alır. Yetkileri kendinde toplar Yenilik peşinde Yönetir.Yönlendirir Kontrolü vurgular. İşi doğru yapar. YÖNETİCİ VE LİDER FARKLARI---1 İtaati vurgular İdare eder, düzeni sürdürür.

18 YÖNETCİ-LİDER FARKI--2 Yönetici • İşletme amaçları • Plana göre • Kontrol • Mantık/IQ • Düzenlilik • Yapılması gerekenler • Sevk ve idare • İtaat • Denetim • Kitabına uygun • Rakamlar • Anlatmak • Ben • Yazılı sistemi uygular • Yetkisini kullanır Lider •Vizyon •Amaçlara uygun •Güven •Duygular/EQ •Yaratıcılık •Doğru olan •Yol gösterme •Sorgulama •Yetkilendirme •Kitaba rağmen •Kalite •Anlamak •Biz •Sistemi yazar •Yetki-inisiyatif kullanır (Doğruyu objektif bilgiyle savunur)

19 • Liderlere her zaman kurumların en üst kademesinde rastlanmaz. Liderlik, değişik boyutlar, kalıplar ve kapsama sahip olabilir. Örneğin, bir ustabaşı ya da veya pazarlamacının da liderlik yapması gerekir, bir genel müdürün de. Aralarındaki fark kendilerini izleyenlerin sayısı, gerçekleştirmek istedikleri amaçların niteliği, içinde bulundukları koşullardır.

20 Liderliğin Beş Güç Kaynağı 1-Karizmatik Güç: Çekicilik ve saygı uyandıran, İlham veren kişilik 2-Uzmanlık Gücü: Liderin sahip olduğu özel bilgi, uzmanlık, beceri ve tecrübedir. Bacon’un “Bilgi güçtür.” deyişi bu madde ile anlamını bulur. Grup üyeleri, liderin özel yeteneklere ve geniş bilgiye sahip olduğuna inanır 3-Yasal Güç: Lidere örgütteki statüsünden (POZİSYON) gelen; ASTLAR ÜZERİNDEKİ yetkiye dayalı güçtür. Otoriteyi ifade eder. 4-Ödüllendirme Gücü: Astların iş ve yeteneklerinin değerlendirilmesinde önemlidir. Ödüllendirme kaynağına sahip lider daha etkilidir. Astlarda Motivasyon ve bağlılık arttırıcıdır (ücret, ek ödeme, terfi, güçlendirme, tanınma, takdir). liderin denetimindeki ödüller ne kadar çok ve bu ödüllerin astlar için önemi ne kadar fazla ise, liderin ödüllendirme gücü o kadar fazladır 5-Zorlayıcı Güç: Ödül gücünün karşıtıdır. İtaatsizlik karşısında kontrol-denetim ve cezalandırma kapasitesidir. Cezalandırma gücü, otoriteyi ifade eder. Bu gücün özünde zorlama yoktur ama Ceza korkusuyla iş görmek vardır.

21 • Liderlikle ilgili çok çeşitli teori ve yaklaşımlar geliştirilmiştir. Her teori süreci anlamak için değişik değişkenlere ağırlık vermiştir. • Ancak, henüz liderlik olayını tam olarak anlamamıza yarayacak kapsamlı teori veya yaklaşımın bulunduğu söylenemez….. EN İYİSİ; GERÇEK BİR LİDER BULUP ONA SORMALI……

22 LİDERLİK KURAMLARI İlk ciddi çalışmalar, zamanın askeri ve bürokratik yöneticilerinin liderlik özelliklerinin incelenmesiyle başlamıştır (Fatih, Kanuni, Gandi, Napolyon vs) Özellikle 1900’lü yıllarda liderliğin ne olduğu üzerinde durulmaya başlanmıştır.

23 Dünya tarihi büyük adamların eseridir, kitleler ise yalnızca araçtır. T. CARLYLE A-BÜYÜK ADAMLAR TEORİSİ A-BÜYÜK ADAMLAR TEORİSİ *Büyük adamlar lider doğar, tarihin akışını değiştirir. Heroes nd Hero Worship (Kahramanlar ve Kahramanlara Tapma)“ kitabında Luther, Shakespeare, Muhammet, Dante ve Napoléon’u konu edinmistir *Uygarlıklar büyük adamların omuzları üzerinde yükselir *Bu kuramla başlayan çalışmalar evrensel liderlik karakteristiklerini araştırmaya yönelmiştir. karakteristiklerini araştırmaya yönelmiştir. *Ancak, bir durum için geçerli olan karakteristik özelliklerin başka bir durum-ortam için yeterli olmadığı anlaşılmıştır. başka bir durum-ortam için yeterli olmadığı anlaşılmıştır.

24 Stogdill (1948) Zekâ Uyanıklık Sezgi Sorumluluk Girişkenlik Süreklilik Kendine güven Sosyallik Mann (1959) Zekâ Erkeksilik Hâkimiyet Dışadönüklük Muhafazakârl ık Stogdill (1974) Muvaffakiyet Süreklilik Sezgi Girişkenlik Kendine güven Sorumluluk İşbirlikçilik Hoşgörü Etkileyicilik Sosyallik BÜYÜK ADAM YAPAN ÖZELLİKLER Lord, De Vader ve Alliger (1986) Zekâ Erkeksilik Hâkimiyet Kirkpatrick ve Locke (1991) Güdüleme Motivasyon Dürüstlük Güvenirlik Bilişsel yetenek Görev bilgisi Zaccaro, Kemp ve Bader (2004) Bilişsel yetenekler Dışadönüklük İnsaflılık Duygusal istikrar Açıklık Uygunluk Motivasyon Sosyal Zekâ (İÇSEL ZEKA) Öz-izleme Duygusal Zekâ Problem Çözme

25 Aptalların" her zaman sahip olacakları yegane ayrıcalık, "akıllılar“ tarafından yönetilmektir. Bu, onların en temel "insan hakkı" dır. T. CARLYLE Günümüzde büyük adam kuramıyla ilgili çalışmalar hala devam ediyor. Büyük adam bekleyenlerin sayısı da artıyor Büyük adamların niteliklerini araştırma zamanla durumların liderlik üzerindeki etkilerini de içerek şekilde değişti. Bu araştırmalar sırasında da özellikler teorisi ortaya çıkmıştır

26 B-Özellikler Teorisi (Traits Approach) Büyük adam kuramı zamanla yerini, lider yapan kişilik özelliklerinin öğrenim ve tecrübeyle de kazanılabileceğini savunan daha gerçekçi bir yaklaşıma bırakmıştır. Lider, başkalarında olmayan kişisel özellik ve yeteneklere sahip • 1-FİZİKSEL: boy, kilo, cinsiyet, yaş, yakışıklılık, ırk vs • 2-KİŞİSEL: kendine güven, güvenirlik, uyum, girişimci, zeka, hitabet, dengeli, samimiyet, açık sözlülük, inisiyatif, enerjik, yaratıcılık, kararlılık, başarma azmi, bilgi, iletişim vs • 3-SOSYAL: iyi eğitimli, sosyal, yükselme becerisi, statü vs

27 Ralph Stogdill, 1904 ve 1947 yılları arasında yapılan 124 deneysel çalışmayı analiz ettiği çalışmasında liderin, izleyicilerden farklı olan beş temel özelliğini belirtmiştir: 1. KAPASİTE: Zekâ, dikkatli olma, orijinallik ve yargılama 2. BAŞARI: Eğitim, bilgi ve atletik başarı 3. SORUMLULUK: Bağımlılık, girişim, direnme, saldırganlık, kendine güven ve üstün olma isteği 4. KATILMA: Etkinlik, sosyallik, işbirliği, uyum sağlama ve nüktedanlık 5. KONUM: Sosyo-ekonomik konum ve popülarite •

28 Ralph Stogdill, 1974 yılında 163 yeni araştırmayı ve ilk raporunun bulgularını karşılaştırdığı ikinci bir çalışma yayınlamıştır. Bu çalışma sonucunda da liderin, izleyicilerden farklı olan 10 temel özelliğini belirtmiştir: 1. Sorumluluk ve başarma ihtiyacı 2. Kalıcı ve güçlü hedefler peşinde olmak 3. Risk alma ve problem çözmede orijinallik 4. Sosyal ortamlarda girişimcilik 5. Kendine güvenli ve kişisel kimlik duygusuna sahip 6. Karar ve eylemlerinin sonuçlarını kabullenmeye istekli 7. Strese karşı dayanıklı 8. Hayal kırıklıkları ve gecikmeleri tolere etme isteği 9. Diğerlerinin davranışlarını etkileme yeteneği 10. Amaçları için sosyal etkileşim sistemi oluşturma kapasitesi

29 ÖZELLİKLER KURAMININ ZAYIF NOKTALARI 1 - Hangi kişilik özellikleri hakkında uzlaşılacağı tartışmalıdır. Tüm liderler için geçerli kişilik özelliklerini saptamak imkansız gibidir 2-Lider özellikleri soyuttur, bunları testlerle ölçmek geçerlilik-güvenirlik sorunları yaratmaktadır. 3-Liderlik özellikleri ülkenin kültür yapısıyla ilgilidir, değişkendir. Bir ülke liderinde bulunan özellikler bir başka ülkede geçersiz olabilir. 4-Özellikler kişiyi lider yapar düşüncesi ortamın özelliklerini dikkate almaz (lider, hangi gruba girerse girsin liderdir anlayışı var). Halbuki liderin grup üyeleriyle iletişimi, ayrıca ortam koşullarının değişimi liderliği etkiler). Ayrıca, Ayrıca, bazen grup üyeleri arasında (izleyiciler) arasında liderin özelliklerinden daha fazlasına sahip olanlar bulunduğu halde bunların lider olarak ortaya çıkmadıkları yada liderin başarısında pay sahibi oldukları gözlenmiştir. 5-Özellikler kuramı lideri izleyenlerin ihtiyaçlarını dikkate almaz •

30 C-DAVRANIŞSAL LİDERLİK TEORiSİ VE İLGİLİ ÇALIŞMALAR LİDERİ BAŞARILI YAPAN HUSUS, liderin özelliklerinden çok, liderlik yaparken gösterdiği davranışlardır. Yani, Astlarla ilişkiler liderin etkinliğini belirler Liderin başarısı davranışlarına ve örgüt üyelerinin iş doyumuna bağlıdır.

31 BU KURAMDA, LİDER DAVRANIŞININ İKİ BOYUTU VARDIR: A-Görev odaklı liderlik (grubu verimli çalıştırır, kaliteli iş yapmaya yöneltir) B-İlişki odaklı liderlik (bireysel gelişimlere katkı yapar, destek olur) Görev Odaklı İnsanlar *Hedef ve sonuçlara bakar *Kontrol eder *Rakamlar koyar *Zaman sınırı koyar *Kiminle uğraştığına değil neye ulaştığına bakar İlişki Odaklı İnsanlar *Kendisi ve çalışanlarla sürekli ilişki kurar *Serbest bırakmayı uygun görür *Zamanla yarışmaz, rahattır *Başarı, geliştirdiği insani ilişkilerdedir *Dost insanlardır

32 DAVRANIŞÇI YAKLAŞIMI TEMSİL EDEN ÇALIŞMALAR C-1) Douglas ve Mc Gregor'un X-Y teorileri C-2) Ohio State Üniversitesi liderlik çalışmaları C-3) Michigan University liderlik çalışmaları C-4) Blake ve Mouton'un yönetim gözeneği modeli C-5) Z kuramı C-6) Likert'in sistem 4 modeli C-7) Tannenbaum ve Schmidt’in Liderlik Doğrusu Modeli

33 C-1) Douglas ve McGregor'un X-Y Teorileri 1957’de, McGregor, yöneticilerin davranışlarını insan davranışı hakkındaki VARSAYIMLARI belirler diyor McGregor 'a göre, bu varsayımlar birbirine zıt görüşleri içeren iki grupta toplanabilir ve X teorisi ile Y teorisi olarak adlandırılabilir. X teorisi şu varsayımları içerir: • -Ortalama bir insan çalışmayı sevmez • -sorumluluk ve işten mümkün olduğu kadar kaçar. • -güvenceyi ve garantiyi her şeye tercih eder. BUNA İNANAN LİDERE GÖRE: İnsanları çalıştırmak için onları zorlamalı, yakından kontrol etmeli ve amaçları gerçekleştirmek için gerektiğinde cezalandırmalı (otoriter)

34 • Buna karşın, Y teorisinin varsayımları: -Kişi için çalışma, oyun ve dinlenme kadar tabiidir. -Kişi doğuştan tembel değil. Onu bu hale getiren tecrübelerdir -Kişi belirlediği amaç doğrultusunda kendi kendini kontrol ederek çalışır. -Her insanın potansiyeli vardır. Uygun şartlar altında kişi bunları geliştirir ve daha fazla sorumluluk yüklenmeyi öğrenir. -Bazıları çalışmadığında rahatsız olur, rahatsız eder BUNA İNANAN LİDERE GÖRE: çalışanlar kendi özdenetimini sağlayabilir, yapılması gereken uygun bir ortam yaratmak suretiyle insanın kendini geliştirmesini ve sahip olduğu enerjiyi amaçları doğrultusunda kullanmasını sağlamaktır. İyi çalışmaya verilen ödüller bağlılık yaratır (katılımcı-demokratik lider)

35 X teorisi inancındaki liderler verimi önemser; iş görenin isteklerini ve özel durumlarını iş dışında bırakır; daha çok otoriter, baskıcı ve sıkı denetim vardır. Herhangi bir gelişme yoktur, sınır verimlilik, depresyonda kültür var. Y teorisinin benimseyen liderler kurumun amaçları ile çalışanların bireysel hedeflerini bütünleştirir. Kişisel gelişimi sağlayıcı, özgürleştirici, etkinleştirici, yetki ve sorumluluk vererek güçlendiricidir. Kontrol, başarı ve sürekli iyileştirme vardır. Daha demokratik ve katılımcı (participative) bir liderlik vardır. “Pygmalion Etkisi” Kavramı: liderlerin izleyicileri hakkındaki düşünce ve tavırları izleyicilerin davranış ve performanslarını açıklar-gösterir(at sahibine göre kişner)

36 C-2) Ohio State Üniversitesi Liderlik Çalışmaları 1945'te başlayan Ohio State Üniversitesi liderlik çalışmasında Öncelikle askeri organizasyonlardaki liderlik olgusu üzerinde durulmuştur. Çalışmanın amacı liderin nasıl tanımlandığını tespit etmek olmuştur sorudan oluşan bir anket form kullanılarak lider davranış biçimi belirlenmeye çalışılmıştır. Yapılan faktör analizi sonucu liderlik sürecini ve lideri açıklayan faktörler (150) belirlenmiştir. Bu çalışmaların sonucunda iki önemli bağımsız değişkenin önemli rol oynadıkları belirlenmiştir.

37 1-Kişiyi dikkate alma faktörü (ilişki yönelimli), liderin davranışlarında izleyicilerine ağırlık vermesini gösterir (liderin izleyicileri üzerinde güven ve saygı yaratması, dostluk-arkadaşlık geliştirmesi) 2-İşe ağırlık verme ve inisiyatif (görev yönelimlilik) faktörü ise, liderin, işe ve işin tanımlanmasına verdiği ağırlıkla ilgili davranışları ifade eder. (hedef, organize etme, iletişim sistemi, iş süreleri belirleme vs davranışları ifade eder). Ohio State çalışmalarının temel bulguları: 1) Lider kişileri dikkate aldıkça personel devir hızı (çalışan değişimi) ve devamsızlığı azalmaktadır,

38 2) Lider inisiyatif aldıkça grup üyelerinin performansı artıyor. 3) Eğer lider katılımcı ise, iş gören şikayetleri ve işgücü devri en düşük, iş tatmini en yüksek düzeydedir 4) Eğer lider iş merkezliyse, aynı konularda daha başarısız bulunmuştur. Bu nedenle en etkili liderler iş gören merkezli, katılımcı (demokratik) olanlardır.

39 Ohio araştırmalarından çıkan başka diğer sonuçlar: 1.Grup otoriter lider bekliyorsa en uygunu bu liderliği uygulamaktır. 2. Grup daha az otoriter lider istiyorsa, liderin yapıyı harekete geçirme davranışına tepki gösterecektir. 3. Yapılan iş, detaylı düzenlenmiş ve zaman kısıtlı ise herkese ilgi göstermeye çalışan lider başarılı olamaz, devamsızlıklar ve şikâyetler artar. 4. İşin özelliği bireyin kendini gerçekleştirmesini önleyici nitelikte ise, bu yoldan motive etmenin faydası olmayacaktır. 5. Astların üstlerle irtibatı az ise, yönetim tarzı otoriter liderlik tipinde olacaktır. 6. Çalışanlar devamlı ilişki içinde ise liderden yüksek anlayış bekleyeceklerdir.

40 C-3) Michigan University Liderlik Çalışmaları • 1948 civarında Michigan Üniversitesi’ndeki çalışmalarda, liderlerin davranışlarının küçük grupların performansları üzerindeki etkisine dikkat edilmiştir.. • Ohio State çalışmalarında olduğu gibi, liderliğin iki faktör etrafında toplandığı görülmüştür: • -işe yönelik davranış (liderlik) • -iş görene-kişiye yönelik davranış (liderlik)

41 ÇALIŞMA SONUÇLARI • ÇALIŞMA SONUÇLARI A-kişiye yönelik bir liderlik davranışı daha etkin ve verimli. B- çalışanlar özel ve yakından denetlendiklerinde (kontrol, ceza vs) verimleri düşüyor; uzaktan denetlendiklerinde verim artıyor

42 C-4) Blake ve Mouton'un Yönetim Gözeneği Kuramı Önceki araştırmaların varsayım ve sonuçları Robert Blake ve Jane Mouton tarafından yöneticilerin davranışlarını açıklamak ve değiştirmekte kullanılan bir matriks haline getirilmiştir ('yönetim tarzı matriksi). Bu model, verimliliği arttırmak için lider davranışlarını ağırlıklı iki grupta toplamıştır: 1-üretime yönelik olma 2-kişiler arası ilişkilere yönelik olma (iş gören ve iş doyumu)

43 Yönetim Ölçeği Kuramı İnsana Dönüklükİnsana Dönüklük İnsana Dönüklükİnsana Dönüklük İnsana dönüklük

44 Modelde 81 çeşit liderlik var. Bunlardan 5 temel lider tipi: 1-Zayıf lider (1,1): iş gören ve üretime ilgi en düşük düzeyde; izleyenler kendi haline bırakılmış 2-Otorite ve İtaat (9,1): lider maksimum düzeyde görevle ilgili, bunun için güç, yetki ve denetimden yararlanır; kişiye önem vermez 3-Şehir Kulübü Liderliği (1,9): İş görene en üst, üretime en alt düzeyde önem verilir 4-Denge Sağlayıcı liderlik (5,5): hem üretime hem de kişilere ortalama ölçüde ağırlık verir. Ne üretimin ne insanların ihtiyaçları tam karşılanmaz 5-Grup Liderliği (9,9): hem üretime hem de kişilere yüksek düzeyde ilgi vardır, katılım ve işbirliği güçlüdür. Lider başarma tutkusu yüksek olanları işe almak ister. En etkili liderlik biçimidir.

45 MODELİN YARARI: her lider kendi özelliklerini bilebilir, bunları tarzına göre düzenleyebilir. Uygulamada kullanılıyor ama bilimsel literatürde artık pek dikkate alınmıyor MODELİN EKSİKLERİ: A-Model lider-yönetici davranışlarını kavramsallaştırmış ama araştırmalar bu modeli desteklememiştir B-Çevresel faktörlere önem vermeyip grup liderliğinin her ortamda etkili olduğunu savunmuş ama daha sonraki durumsallık kuramları böyle olmadığını göstermiştir. C-Lider davranışlarının yönelimi açıklanmış fakat izleyici özellikleri üzerinde durulmamıştır. Bu modelle, Liderlikteki başarının sadece lider davranışlarına bağlı olmadığı gerçeğini ortaya çıkmış, araştırmacılar liderlikte başarının farklı değişkenlerini aramaya yönelmiştir.

46 C-5) Z Kuramı ve Japon Mucizesi Japonya’nın dev güce dönüşmesi, kalite ve üretkenlikte Amerikan şirketlerinden daha iyi olması yönetim bilimcilerde merak uyandırdı (Japonlar eski makinalar ile 4 kat daha verimli üretim çıkardılar). William Ouchi, Z kuramını geliştirdi ve durumu 1981’de anlattı. Z kuramı, X-Y teorisinin uzantısı değildir Japon ve Amerikan kültürü farklıdır, yönetim biçimi ve çalışma ahlakı da kültürden beslenir. Ancak, Ouchi, pek çok başarılı Amerikan şirketinde Japon tarzı yönetim bileşenlerinin kullanıldığını belirtir. Ouchi, Japon ve Amerikan yönetim biçimlerini karşılaştırıp sentezleyerek üçüncü bir yönetim biçimi geliştirmiştir.

47 KURAMIN TEMELİ: yönetici ve çalışanlar sorumluluğu paylaşmalı; çalışanlar örgütün tüm karar süreçlerine katılmalı. Her şey insan (kapital değil) temelinde organize edildi. Örgüt kültürünün merkezinde AİLE OLMA ANLAYIŞI var. Doğu yönetim biçiminin Batı’ya uyarlaması (Türkiye doğu mu batı mı) Z kuramının yedi tane önemli boyutu vardır: 1. Uzun vadeli istihdam (iş güvenliği) 2. Toplu karar verme (takım çalışması) 3. Bireysel sorumluluk 4. Yavas değerlendirme ve terfi 5. Üstü kapalı, informal kontrol resmi önlemler 6. Orta derece uzmanlaşma (farklı iş-görevler alma) 7. Bütünsel endişe (işbirliği, ortak sorumluluk)

48 AMERİKAN YÖNETİM BİÇİMİ • Kısa dönem istihdam • Bireysel karar verme • Bireysel sorumluluk • Hızlı değerleme ve terfi • Acık ve biçimselleştirilmiş kontrol • Uzmanlaştırılmış mesleksel gidiş ve yükseliş • Birey ve aile hayatı iş hayatından ayrılmıştır JAPON YÖNETİM BİÇİMİ • Hayat boyu istihdam • Fikir ve görüş birliğine dayanan kararlar • Müşterek sorumluluk • Yavaş değerleme ve terfi • Kapalı ve biçimsel olmayan kontrol • Uzmanlaştırılmamış mesleksel yükseliş • İş göreni bağlı olduğu tüm sistemleri ile ele alma AMERİKAYA UYARLANMIŞ Z • Uzun dönem istihdam • Fikir ve görüş birliğine dayanan kararlar • Bireysel sorumluluk • Yavaş değerleme ve terfi • Kapalı ve biçimsel olmayan kontrol • Orta ölçüde Uzmanlaştırılmış mesleksel yükseliş • İş göreni tüm çevre bağlılıkları ve ailesi ile birlikte ele alma

49 EĞİTİM SİSTEMİMİZ AÇISINDAN Z KURAMININ DEĞERLENDİRİLMESİ EĞİTİM SİSTEMİMİZ AÇISINDAN Z KURAMININ DEĞERLENDİRİLMESİ *Uzun dönemli istihdam ve bireysel sorumluluk konularında Z kuramı okullarımıza uyuyor, fakat bu durum yakın gelecekte tehdit altında ÖTE YANDAN *Eğitim sistemimiz çalışanı sadece iş ortamında görüyor. Öğretmenler arasında etkili ve yakın bir iletişim sistemi, ortak kültür-anlayış pek yok Okul müdürü formal bir iletişim yerine katılımcı-işbirlikçi-eşitlikçi bir okul kültürü yaratabilir. *Kararlar merkezden alınıyor, okul müdürleri hiç olmazsa mümkün olduğunca okuldaki kararlara ilgili herkesi katmalı Zira, kararlara katılım çalışanlar arasında bütünsellik (takım) ve motivasyon sağlayabilir *Özel sektörde sözleşme, taşeronluk, işletme bölüm, huzursuz kurumlar

50 C-6) Likert 'in Sistem 4 Modeli Rensis Likert, 1950’li yıllarda yaptığı araştırmalarda etkin ve etkin olmayan liderlik davranışları arasındaki farkları belirledi ve 4 LİDERLİK TARZI ileri sürdü (otokratik uçtan demokratik uca doğru uzanan) OTOKRATİK LİDERLİKDEMOKRATİK LİDERLİK Likert’in Lider Davranışlarını Ele Alış Biçimi

51 Likert Kuramı Liderlik DeğişkeniSistem 1 Sömürücü Otoriter Liderlik Sistem 2 Yardımsever Otoriter Liderlik Sistem 3 Danışmalı Liderlik Sistem 4 Katılımcı Grup Liderliği Astlara olan güvenAstlara güvenmez. Hizmetçi- efendisi ilişkisine benzer bir güven anlayışı vardır. Kısmen güvenir, fakat kararlarla ilgili kontrole sahip olmak ister. Bütün konularda tam olarak güvenir. Astların algıladığı serbesti Astlar kendilerini serbest hissetmezler. Astlar kendilerini fazla serbest hissetmezler. Astlar kendilerini oldukça serbest hissederler. Astlar kendilerini tamamen serbest hisseder. Üstün astlarla olan ilişkisi Astların fikri nadiren alınır. Bazen astların fikri sorulur. Genel olarak astların fikrini alır ve onların fikirlerini kullanmaya çalışır. Daima astların fikrini alır ve onların fikirlerini kullanır.

52 • Likert 'in araştırmaları,verimliliği yüksek grupların Sistem 3 ve Sistem 4 tipi bir yönetim altında olduklarını; • verimliliği düşük grupların ise Sistem1 ve Sistem 2 tipi bir yönetim altında olduklarını göstermiştir. • • Likert’in Sistem 4 uygulamasını her yerde daima geçerli en etkin yönetim tarzı sayması eleştiri konusu olmuştur.

53 C-7) Tannenbaum ve Schmidt'in Liderlik Doğrusu Kuramı • Tannenbaum ve Schmidt liderliği, otoriter liderlik- demokratik liderlik olarak aynı doğru üzerinde iki ayrı uca yerleştirmiş, ve bu iki uç (kutup) arasında yedi durum için yedi liderlik özelliği sıralamıştır. • Bunlar;

54 1-Birinci durum: Lider kararları alır, astlara bildirir. 2-İkinci durum: kararını astlara ikna ederek alır 3-Üçüncü durum: fikrini astlara bildirir, tepkilerini bekler 4-Dördüncü durum: Lider değişebilecek bir karar alır 5-Beşinci durum: Lider sorunu ortaya koyar, astların görüşlerini alır ve kararı açıklar. 6-Altıncı durum: Lider konuyla ilgili sınırları tanımlar ve grubun kararını bekler. 7-Yedinci durum: Lider kendisi tarafından belirlenmiş sınırlar içinde grup üyelerinin etkinliğine izin verir. *LİDERİN UYGULAYACAĞI MODEL GRUBUN ÖZELLİKLERİNE BAĞLIDIR

55 Davranışçı Kuramların Toplu Eleştirisi: OLUMLU YÖNLER: insan unsuru önemsenir, grup katılımına değer verilir OLUMSUZ YÖNLER: çalışanlar karar verme konusunda hevesli değildir Bazı işler sıkıcı olduğundan çalışanlar memnun olmaz, bu da sıkıntılara yol açar Ayrıca, çıkar çatışmaları katılımcı demokratik ortamı bozar • Davranışçılar liderin davranışlarını kişiye ve işe yönelik olarak sınıfladılar • Fakat, hangi durumlarda işe ve hangi durumlarda kişiye yönelik liderlik gerekeceği üzerinde durmadılar.

56 D-LİDERLİKTE DURUMSALLIK TEORİSİ Liderlikte lider ve izleyenlerden sonra üçüncü değişken, DURUMLAR’dır. *Değişik koşullar değişik liderlik tarzlarını gerektirir. *Liderlik durumun gereklerine göre biçimlenmeli, liderler koşullara göre davranmalı *Tek bir yaklaşım her durum için geçersizdir

57 • Çeşitli durumların gerekleri dikkate alınarak liderlik biçimleri oluşturulmalıdır. Örneğin; • Hızlı ve popüler olmayan kararlara ihtiyaç varsa otokratik liderlik uygulanabilir (askeri rejimler gibi) • Katılımcı liderlik ise, kararlara katkıda bulunacak bireyler varsa işe yarar • En iyi lider, davranışlarını duruma, gruba ve grubun kişilik yapılarına uydurabilen liderdir. • Bu konuda en çok bilinen çalışma Fred Fiedler'in liderlerin etkinlikleri ile ilgili çalışmasıdır.

58 D-1) Fred Fiedler'in Etkin Liderlik Modeli Fiedler’e göre, liderin kişiliği ve ortamın yapısı (koşullar) liderliği belirler. Bir müdür, benzer koşullara sahip farklı okullarda başarılı ya da başarısız olabilir. Yani, şartlar liderin kişiliğine uygunsa başarı oluşur. Lider davranışının etkinliğini belirleyen üç etken: 1) –Lider-izleyici ilişkisi: sevilme, güvenilme, bağlılık, karizma liderin (kabul edilmesini) izlenmesini etkiler

59 2-) Başarılacak işin niteliği: işin iyi tanımlanması, yol ve yöntemlerin belirgin-net olması, vizyon tanımı 3-) Liderin mevkiye dayalı otorite (gücü) derecesi: ödüllendirme, cezalandırma, terfi, işe son verme BAZI SONUÇLAR *Yukarıdaki üç nokta da pozitif ise lider çok etkin olur. Tersi durumda lider kesin başarısız olur *Görev yapısını açıkça belirleyen bir lider izleyenlerle ilişkisi kötü olsa bile yüksek verim sağlar

60 D-2) Amaç-Yol Teorisi • Robert House ve Martin Evans tarafından geliştirilen bu teori liderin çalışanları nasıl güdüleyeceği (çalıştıracağı) üzerinde durur. • Bunun için • 1-kurumda çalışanların bireysel amaçlarını belirlemek • 2-astların amaçlara ulaşmalarını sağlamak için motive etmek (ödüllendirmek) ve örgütsel performansı arttırmak • 3-Astları üst düzey performans gösterecekleri yönünde inandırmak • Özetle, liderin işi çalışanlar için önemli amaçlar belirlemek ve bu amaçlara ulaştırıcı yolları göstermektir. • Amaçlara ulaştırmada 4 tip lider davranışı biçimi vardır:

61 1-Emredici-Otoriter Liderlik: astlarına görevlerini ve nasıl yapılacağını; kuralları ve mevzuatı belirtir 2-Destekleyici Lider: arkadaşça çalışma iklimi oluşturur, astların gereksinimleriyle ilgienir 3-Başarı Yönelimli Lider: rekabet ve performansta mükemmelliği vurgular, yüksek standartlara ulaşmada güven verir 4-Katılımcı Lider: astların fikrini alan, danışan, karar süreçlerine katan tip Lider, bu davranış modellerinden hepsini sergileyebilir, amaaa

62 Emredici liderlik; rol karmaşası ya da çalışan performansı düştüğünde ödül ve güdülemeyle işe yarar Destekçi liderlik; çalışan endişesi veya kendine güveni düşük olduğunda işe yarar Başarı yönelimli liderlik; görevin iyi yapılandırılmadığı, astların amaçlara ulaşmada sorun yaşadığı durumda etkilidir Demokratik liderlik; bireysel özerklik ve başarının yüksek olduğu kurumlarda ya da görevin açıkça yapılandırılamadığı durumlarda etkilidir.

63 D-3) Vroom ve Yetton'un Normatiflik Kuramı Temel sorun karar verme sürecine katılımdır Liderlik, koşullara göre, çalışanları karar verme süreçlerine katabilme becerisidir. Karar vermek zordur Çalışanlara kararları benimsetmek ve uygulatabilmek daha da zordur. Liderlik, izleyenleri kararların uygulanmasına motive edebilmektir Vroom ve Yetton katılımcı karar vermeyle ilgili beş düzey (tarz) tanımlar (en otokratik liderlikten, en katılımcı liderliğe kadar).

64 Vroom – Yetton Modelinde Karar Alma Tarzları Karar Tarzı KoduTanımı Yetkici AIYönetici kararı tek başına alır. Yetkici AIIYönetici astlarından bilgi alır, ancak kararı tek başına verir. Astlarını durumla ilgili isterse bilgilendirir. Danışmalı CIYönetici durumu astlarına açıklar, bilgi toplamalarını ve değerlendirme yapmalarını ister. Astlar grup olarak toplanmaz ve yönetici tek başına karar verir. Danışmalı CIIYönetici ve astlar durumu tartışmak için toplanır, ancak kararı yönetici tek başına alır. Grup GIYönetici ve astlar durumu tartışmak için toplanırlar ve karar grup halinde alınır. Tek bir tarz karar verme yerine durumun gerektirdiği şekilde karar vermek etkililiği belirler.

65 D-3) Hershey-Blanchard'ın Astların Olgunluğu Modeli Durumsallık kuramlarında daha önce; 1-görev yönelimli ve 2-ilişki yönelimli liderlik vardı. Burada, Liderlikte ana etmen olarak “astların olgunluğu” (3) ilave ediliyor. İki tip olgunluk var: 1-İş olgunluğu (eğitim, deneyim, yetenek düzeyi) 2-Psikolojik olgunluk (başarı ihtiyacı, sorumluluk alma) Bireylerin olgunluğunu grup olarak değil, tek tek değerlendirmek gerek Hershey ve Blanchard, dört tip liderlik davranışı belirlemiştir:

66 1.Emreden (anlatıcı) Liderlik Biçimi: Lider astlarına her tür yol-yöntemi ayrıntılı anlatır. Bu tarz liderlik 'yüksek görev,düşük ilişki' şeklinde ifade edilir. Bu liderlik biçimi olgunluk düzeyi düşük astlar için uygundur. 2.İkna Edici Liderlik Biçimi: Lider astlarına kararların nedenlerini tatmin edene kadar açıklar ”Yüksek görev, yüksek ilişki” şeklindeki tarzdır. Hevesli fakat işi bağımsız olarak yerine getirecek kadar yetenekli olmayan astlar için uygundur.

67 3.Katılımcı Liderlik Biçimi: Liderin fikirleri paylaştığı ve kararların biçimlenmesine astları etkin bir biçimde kattığı liderlik tarzıdır 'Yüksek ilişki, düşük görev' olarak adlandırılır. Yetenekli fakat hali hazırda isteksiz astlar için uygundur. 4.Temsil Edici Liderlik Biçimi: Lider astlarına karar alma ve uygulama konusunda tam yetki verir. 'Düşük görev, düşük ilişki' şeklindeki tarzdır Sadece gerekli olgunluk düzeyine ulaşmış astlara uygundur. OLGUNLUK KURAMININ ZAYIFLIĞI: örgütsel politikalar ve grup etkilerini göz ardı eder; yüksek yeteneğe sahip ama kendine güvensiz bireyler gibi karmaşık durumlar dikkate alınmamıştır.

68 D-4) Reddin'in Üç Boyutlu (3-D)Liderlik Modeli Reddin,liderlik konusundaki iki boyuta (ilişki ve görev) ETKİLİLİK boyutunu eklemiştir. etkililik lider davranışından değil durumdan kaynaklanır YANİ, Liderlik davranışı duruma uygunsa ETKİLİ LİDER Değilse ETKİSİZ LİDER ortaya çıkar Reddin, 4 etkin ve 4 etkisiz liderlik modeli önermiştir (toplam 8)

69 Üç Boyutlu Liderlik Modeli (Reddin) Ana YaklaşımEtkisiz YaklaşımEtkili Yaklaşım KopukTerk Eden-İlgisiz (hiçbir şeye karışmaz) Bürokrat (göreve ve ilişkilere ilgi az) İlgiliGörev Yönelimli (görevle çok insanlarla az ilgilenir) Geliştirici (ilişkilere maksimum, göreve minimum ilgi) BirleştiriciUzlaştırıcı (hem görev hem de ilişkiyle fazlaca ilgili, kötü karar alıcıdır, baskıdan etkilenir) Yürütücü (hem görevle hem kişilerle gereği kadar ilgilidir) AdamışOtoriter (görevle maksimum, ilişkilerle minimum ilgili) Babacan (göreve ilgi maksimum, ilişkilere ilgi minimum ama insanlar küstürülmez)

70 Durumsallık Kuramlarının Eleştirisi • OLUMLU YÖNLER: * Yöneticiler daha serbest ve rahat *Birey davranışlarını basitleştirerek çeşitli durum gereklerine bağlar. *Liderlerin gruplarla en anlayışlı komuta biçimleriyle birleştirir *Liderleri çeşitli durumların özelliklerini mantıklı bir biçimde çözümlemeye cesaretlendirir

71 • OLUMSUZ YÖNLER: *Durumsallık yöntemlerini seçen liderler, astlarına tutarlı ve samimi gelmeyebilir. Çünkü liderler, davranışlarını koşullara bağlı olarak değiştirmektedir. Bir durumda lider tutarsızmış gibi görülebilir. *Lider, değişen koşullar nedeniyle, liderlik biçimine uyum sağlayamaz; ya da yeni koşullara uyum sağlamak için yeteneği yeterli olmayabilir.

72 21. YÜZYIL YÖNETİCİSİNİN TEMEL ROLLERİ *Günümüzde hızlı değişim liderlerin de rollerinde farklılaştırdı. *Değişik durumlar farklı liderlere ihtiyacı ortaya çıkardı ( Lider-takipçiler-koşullar farklı olabiliyor) YENİ LİDERLİK ROLLERİ *Vizyon sahibi olmak *Değişimi yönetmek *Esnek bir yapı kurmak *Sistemin dinamikleştirilmesi *Bugün ve gelecekte düzen ve düzensizliği yönetme *Öğrenen örgütü oluşturma ve yaşatma

73 Liderin bazı kişilik özelliklerini kazanması yeni yaklaşımlarda da benimseniyor * KARİZMA *CESARET *KARARLILIK *KENDİNE GÜVEN *GÜVENİRLİLİK *FİZİKSEL GÜÇ *ÖNGÖRÜ YETENEĞİ-SEZGİ *DUYGUSAL GÜÇ *SORUMLULUK ALMA *ZAMANLAMA

74 1) Karizmatik Liderlik Karizma, çekiciliği ifade eder, etkileyici kişilik söz konusudur. Karizmatik lider,sahip olduğu karizma oluşturan özellikleri ile, başkalarını, kendi istediği yönde davranmaya sevk edebilen kişidir. -özgüvenli -kararlı -cesur -hitap yeteneği -ikna edici -olağan dışı durumlara olağanüstü çözümler -vizyon ve değerleriyle etkileyici

75 ANCAK UNUTMAYALIM Kİ; Liderlik hakkındaki yeni değerler, liderliğin liderlik özellikleri ve karizmaya olan ilgisini azaltmıştır. Karizmanın, lideri yanılmaz olduğundan emin hale getirip değişme yeteneğini yok ettiğini, dolayısıyla karizmanın liderliğe engel olduğunu savunanlar var. Buna bağlı olarak, liderliğin doğuştan olma anlayışı yerine liderliğin öğrenilebileceği kanaati yaygınlaşmıştır.

76 2) Dönüşümcü Liderlik lider izleyicilerin ihtiyaçlarını, değer yargılarını ve kurumu değiştirendir. Geleceğe, değişime, yeniliğe yönelik liderliktir -vizyoner (vizyonunu kabul ettirir); ayrıca öngörü sahibi -karizmatik ve model kişilik -empatik, izleyenlerle yakından ilgili, saygı ve bağlılık sağlayan

77 -işbirliğine yatkın, yardımcı, destekçi -çalışanların heyecanını, kendine güvenini, kişisel gelişimlerini körükler (motivasyon) -yenilikçidir, ilham kaynağıdır (İZLEYENLERİNİ DE DEĞİŞTİRİR) -sorgulayan, risk alan ama güven veren (dürüst) -öğrenmeyi kolaylaştırıcı (tetikleyici) -hem kurumsal hem bireysel amaçları gözeten

78 ** Lider, moral, motivasyon ve performans yaratan kişidir **Dönüşümcü liderlik insanların vizyon ve misyonlarının tekrar belirlenmesi, sorumluluklarının tazelenmesi ve amaca ulaşabilmek için sistemin tekrar yapılandırılmasıdır. **Dönüştürücü lider, astlarını sonuçlara daha fazla duyarlı kılar (hedefe yöneliklik)

79 ****Dönüştürücü lider astlarını sadece takipçi olmaktan çıkararak, kendi görev ve sorumluluklarının lideri olacak şekilde dönüştürür. Dönüştürücü lider, bunu, astların kendi öz çıkarlarını ve değerlerini kullanarak (yeniden yorumla) yapar. ****Gerçekte, herkes kendi liderlik rolünü oynayabilir, önemli olan liderin izleyenlerine bu rolü oynayabileceklerine ikna etmesi ve destek olmasıdır. **** Dönüştürücü Liderlik, aileden spora kadar hayatın her boyutunda gösterilebilir.

80 3) Vizyoner Liderlik Vizyoner lider, geleceği okuyarak ona uyum sağlayabilen veya getirebileceği olumsuzluklara karşı şimdiden önlem alabilen kişidir. YANİ BU DA LİDERLİK Mİ? Bakalım ne demişlerrrrrrrr “Vizyoner bir yönetici, diğer yöneticilerden farklı olarak değişik gelişmeleri ve olayları okuyabilme yeteneğine sahiptir olmalıdır” (Çelik, 2003: 176). “Vizyoner liderin temel özelliği, yolu görmek, yolda yürümek ve yol almak yani yol açmaktır” (Erdoğan, 2008: 58).

81 4) Transaksiyonel (Etkileşimci) Liderlik Ana felsefe; lider ve izleyen arasındaki karşılıklı alış veriştir. İzleyenler liderin vaatleri, ödülleri ve pekiştireçleri ile motive edilir ya da ceza ve azarlama ile düzeltme yapılır. Etkileşimci lider; işyerinde iş standartlarına uyulmasını ve iş görenlerin işlerini yaparlarsa ödül alabileceğini vurgular Standartlara uyulmaz, görev yada iş tamamlanmazsa ceza verilir. Etkileşimci lider, bürokratik otoriteye ve örgütteki yasal güce dayanır.

82 5) Etik Liderlik Küreselleşme ciddi etik sorunlar yaşatıyor İş yaşamında neyin iyi neyin kötü, neyin doğru neyin yanlış olduğu artık problem olmuştur Etik lider, belirli etik değerleri ve ilkeleri kişiliğinde taşır; (özellik kuramı) evrensel moral güce dayalı liderliktir. Etik değerlerin iş görenler tarafından benimsenmesi güçlü bir örgüt kültürüne (durumsallık kuramı) bağlıdır (etik değerlerin zayıf olduğu bir örgütte etik liderlik işlemez) Örgüt kültürünün güçlü ya da zayıf olması, etik liderin etkililiğini belirler

83 6) Kültürel Liderlik Kurumun güçlü ve esnek bir kültüre kavuşması; inançlar ve değerler sistemi yaratılmasıdır Kültürel lider, kültürel değerlerin bekçiliğini yapar. Okuldaki önemli değerleri canlı tutar. Yeni adet ve gelenekler yaratır. VİZYONER Kültürel lider okulun sembollerinden (okulun amblemi, marşı); kültürel ve sportif etkinliklerden, okul toplantılarından ve çeşitli törenlerden yararlanır Okul kültürüne yeni değer ve sembol katmak, farklı düşünce ve değerlere saygılı olmak, karşılıklı güveni tesis etmek önemlidir. Okul kültürüyle toplum kültürünü bütünleştirmek, okulda esnek ve değişimleri kendine mal eden bir kültürel atmosfer yaratmak

84 7) Hizmet Edici Liderlik Liderin temel sorumluluğu astlara hizmettir (astların geliştirilmesi, savunulması ve güçlendirilmesidir). Lider, kurumun çıkarına ters olsa da iyiyi ve doğruluğu temsil etmeli, gerektiğinde adaletsizliğe ve eşitsizliğe karşı koymalı Kurumda güven oluşturmanın yolu dürüst, açık, tutarlı olmak ve astlara güvenmekten geçer. Bu liderlik, toplumda ahlaklı insan sayısını arttırır Hizmet edici liderlik, her türlü hassasiyetin ön planda olduğu özel bir liderlik biçimidir. Bu özel liderlik biçimine her yönetici ya da liderin erişmesi kolay değil.

85 8) Stratejik Liderlik Geleceği öngörerek strateji oluşturmak, bu yönde çalışanları yetkilendirmek ve onları örgüt vizyonu doğrultusunda yaratıcı hedeflere yönlendirmektir. Üç boyutu var: geleceği yaratmak, yönetmek ve ekip kurmak Çalışanlardan sürekli geri bildirim almak ve buna göre düzenlemeler yapmak gerekir Stratejik lider, yerine göre, bir çok liderlik rolünü de oynayabilen kişidir

86 9) Süper Liderlik Herkes kendi kendisinin lideridir. Liderlik, bu kurama göre kişisel bir sorumluluktur Süper liderlik, kendini yönetme becerisine sahip bireyler yetiştirilmesini ve bu yolla hem bireyin kendisini hem de örgütsel amaçları gerçekleştirme yeteneğine sahip olmasını öngörür. Eğitim lideri süperdir

87 Liderliğin Karanlık Yüzleri-1 Kurumsal skandallardaki artış, etik dışı davranışlar ve başarısız organizasyonlar bize “Liderlik” kavramının karanlık ve incelenmesi gereken bir yönü olduğunu gösteriyor. Literatürde lider bir erdem örneği görülüyor, özellikleri parlatılıyor ama liderlerin de başarısız olduğu durumlar var. Yöneticiler, çalışanları yönetmeye konsantre olup onları kendi istediklerini yerine getirmeye zorladıkları için “liderlik” yapmaktan uzaklaşabiliyor (konumunu istimar)

88 Liderliğin Karanlık Yüzleri-2 MİDYE SENDROMU: Midye, varoluşu ile birlikte bir kayaya yapışır ve tüm ömrünü orada geçirir. Liderde “midye sendromu” varsa değişime direnç yıkıcı sonuçlar doğurur. AKTARIM TUZAĞI: her ilişki yeni bir ilişki değildir ve geçmişin etkisinde şekillenir. Örneğin, babası otokratik olan kolayca bu modeli ilişkilerine modeller. İki boyutu var: 1-İdealeştirme: çocuğun ebeveyn ya da bakıcısının davranışlarını idealleştirmesi-içselleştirmesidir 2-Ayna tutma: davranışın onaylanmasıdır, çocuk ebeveynine “bak nasıl yapıyorum” der, ebeveyn onaylar (ayna tutar); çocuk onaylanmazsa “ayna açlığı” çeker, sonrasında hayatta kendisini onaylayan insanlar arar ya da “ideal açlığı” çeker ve idealleştirebileceği birilerine ihtiyaç duyar

89 EĞİTİM VE ÖĞRETİM LİDERLİĞİ EĞİTİM LİDERİ=DENİZ TOPÇUSU •Biz hareketliyiz. •Hedef gemi hareketli... •Üzerinde bulunulan deniz hareketli...

90 Yöneticiler, Yapılması gerekenin ne olduğu bilindiğinde; işler belli bir düzen içinde yürüdüğünde; insanlar kendilerini rahat ve güvende hissettiklerinde, geleceğin az çok kestirilebildiği zamanlarda statükoyu, koruma ve küçük değişikliklerle sürdürmede etkilidir. Böyle zamanlarda lidere ihtiyaç duyulmaz. “ savaş zamanı liderlik” AMA eskinin geçerliliğini kaybettiği ve geleceğin kestirilemediği zamanlarda “ savaş zamanı liderlik” gerekiyor.

91 «Türk E ğ itim Sisteminin durumu SAVA Ş HAL İ L İ DER İ gerektiriyor» *90 LI YILLARDAN BERİ «SAVAŞ HALİ LİDERİ» ARANIYOR *Eğitimimiz, tarım toplumundan sanayi toplumuna geçişi tamamlayamadan bilgi toplumuna geçmeye çalışıyor (EĞİTİM LİDERİ SİSTEME ÇAĞ ATLATMALI) *Sanayi çağında verilen görevleri yapan (YÖNETİCİ) insandan şimdi; YARATICI VE GİRİŞKEN OLMASI BEKLENİYOR (mümkün mü?) *Büyük değişim zamanlarında yeni duruma geçişi sağlayacak olanlar yöneticiler değil, liderlerdir (EĞİTİM YÖNETİCİLERİ Mİ, BAKANLIK MI) •Başarı için, öğretmenden okul yöneticisi ve Bakana kadar herkes dönüşüm liderliği yapmalı

92 «Okul yöneticisi liderlerin lideri olma görevi ile karşı karşıya» *Liderlik hakkındaki yeni anlayış, yetkisiz ve güçsüz insanlara liderlik yapmayı kabul etmiyor. *Geleceğin en güçlü liderleri, üyelerinin her birisi lider kapasite ve yetkisinde olan grupların liderleri olacaktır. *ÇAĞIMIZ ÜÇ TÜR LİDERLİK ORTAYA ÇIKARDI: 1-Bireylerin eylemlerini birleştiren, bütünleştiren, kaynaklık eden liderlik (okul müdürü) LİDERLER LİDERİ 2-Belli alanlardaki grup liderliği (md. yardımcıları, zümre başkanları) 3-Kurumdaki her bireyin göstereceği liderlik (öğretmen, rehberlikçi, personel hatta öğrenci).

93 EĞİTİM-ÖĞRETİM LİDERLİĞİ *Öğretim liderliği, diğer liderlik türlerinden ayrı olarak, öğrenme ve öğretme süreçlerine odaklanır (ÖĞRENCİ, ÖĞRETMEN, PROGRAM) *Eskiden okul yöneticisinin takım yöneticisi rolü ön plandaydı; şimdi liderlikte öğretimi geliştirme boyutu daha önemli *Eğitim liderliğinde hedef, okulu amaçlarına göre yaşatmaktır *HEDEFİNE ULAŞTIRILAN BİR OKULUN GÖSTERGELERİ: - okul, toplum değerlerine yeni değerler katıyor (Okulu yeteneklerin keşfedilip geliştirildiği bir yer hâline getirmek) -öğrenci başarısı artıyor (okul bitince öğrenci açıkta kalmıyor) -üretken, topluma ve çevreye faydalı bireyler yetiştiriyor

94 “Öğretim liderliği, günümüzde artık bir değişim liderliğidir” Okul yöneticisinin iş-görev alanları: 1.Personel işleri: işe alma, yerleştirme, geliştirme, denetleme, ödül-ceza, yükseltme, emekli etme vs. 2.Öğrenci işleri: kayıt, nakil, sağlık, sınıf geçme, mezuniyet işlemleri vb. 3.Öğretim ile ilgili işler: yıllık plan, araç-gereç temini, toplantılar (öğretmen, zümre, kurul, şube, veli vs). 4.Eğitim ile ilgili işler: rehber öğretmen işleri, öğrenci disiplin işleri, okul nöbet işleri, eğitsel ve sportif etkinlikler, okul-aile birliği ve okul koruma derneği çalışmaları,vb. 5.Okul işletmesi ile ilgili işler: Okul bina ve tesislerinin donatım, bakım ve onarım işleri, temizlik, sivil savunma işleri, yazı, hesap ve ayniyat işleri, kooperatif, kantin ve döner sermaye işleri,vb.

95 Türkiye, dünya coğrafyasında kıtaların, kültürlerin ve ticaretin merkezinde yer alıyor. Daha güçlü bir Türkiye’nin oluşumunda da OKUL STRATEJİK bir role sahiptir. Daha nitelikli bir gelecek için okulda yönetici, öğretmen, öğrenci ve velilerin rol ve görevlerini, yani VİZYON VE MİSYONLARINI yeniden tanımlamak gerekiyor.

96 ÖĞRETİM LİDERLİĞİNİN BOYUTLARI ÖĞRETİM LİDERLİĞİNİN BOYUTLARI 1-YÖNETİCİ OKULUN VİZYON VE MİSYONUNU TANIMLAMALI «İnsanlar, nereye gittiğini bilen kişileri izler. Liderin bir vizyonu olmalı, bunu diğerlerine aktarmalıdır. Öğrenciler, nereye, niçin gittiklerini, neyi niçin öğrendiklerini bilmek ister» *Vizyon, gelecekle ilgili tahminler yapmak değil, kararlar almaktır. Vizyon, yakın gelecekte okulun başaracağı şeyleri ifade eder. *«Misyon ise, bir okulun temel görevidir (neler yapılacak, EYLEM PLANI) *Vizyonu gerçekleştirmek için yapılacak her eylem okulun misyonudur.

97 --vizyon ve misyon öğretmenlerle birlikte de oluşturulabilir (beyin fırtınası yapılabilir) --Vizyon ve misyon okul kaynaklarının (para, zaman, insan gücü vs) nerelere nasıl harcanacağını (öncelikleri) gösterir --vizyon, öğretmenlerin öğretim planlarıyla bütünleştirilmeli

98 VİZYONU OLUŞTURURKEN; Kısa ve anlaşılabilir 1. Gelecekteki gelişmeleri öngörür 2. İdeal durumları tanımlayıcı 3. Bütün çalışanlara hitap edici 4. Çalışanları gayretlendirici olmalı (motivasyon) MİSYONU OLUŞTURURKEN; 1. Gerçekçi 2. Yeterli 3. Cesaretlendirici 4. Katkılara açık 5. Yalın 6. Kısa 7. Öz 8. Yönlendirici

99 --Okulunuzun amaçları ne olabilir? --Bir eğitim yılı kapsamında gerçekleştirmek istediğiniz hedefler (okulun temel öncelikleri) --Öğrenci yapısı düşünüldüğünde onlara ne verilmeli, nasıl desteklenmeli ya da nereye yönlendirilmeli (öğrencilerin sınıf ve bireysel gelişim planları hazırlanmalı) --Öğretmenler için bireysel hedefleri belirlemek (bir vizyonun parçası olmak öğretmeni güçlendirir) --Öğretmenler için kişisel gelişim planları --Programla ilgili düzenlemeler (öğretmen ders saat-plan) --Kendiniz için bireysel hedefler belirlemek

100 BİR VİZYON VE MİSYON ÖRNEĞİ VİZYON: “HER ÖĞRENCİMİZİN BİREYSEL DURUMUNA UYGUN ÖĞRENME VE KİŞİSEL GELİŞİM İMKANLARI YARATMAK VE GELİŞTİRMEK” MİSYON İFADELERİ -Her öğrenci için bireysel öğrenme ve gelişim planları oluşturacağız (ÖGP=öğrenme ve gelişim planı) -Okulun akademik başarısını arttıracağız (YGS’ yi tüm öğrencilerimizin kazanmasını sağlayacağız) -Öğrencilerin ilgi ve becerileri doğrultusunda akademik, sanatsal, sportif ve mesleki açılardan gelişmeleri için okulda ve okul dışı alanlarda gerekli entelektüel ve fiziksel öğrenme ortamları yaratacağız. -Okulun kaynaklarının yetersiz kaldığı durumlarda çevreden destek sağlayacağız (belediye, spor kulüpleri, kurslar, şirketler vs)

101 BAZI ÖRNEK ÇALIŞMALAR --MATEMATİK KULÜBÜ (OLİMPİYAT) --EDEBİYAT KULÜBÜ --YABANCI DİL KULÜBÜ (SPEAKİNG SINIF) --BİLGİSAYAR (WEB TASARIM VE YÖNETİM) --SPOR KULÜPLERİ (HER TÜR YARIŞMALARA TEŞVİK) --SANAT KULÜPLERİ (MÜZİK, RESİM, TİYATRO, OYUNCULUK, FİLM, BELGESEL VS) --GİRİŞİMCİLİK (TİCARET, E-TİCARET, WEB TASARIM VE YÖNETİMİ) --OKULUN İYİLEŞTİRİLMESİ VE GELİŞTİRİLMESİ GEREKEN YÖNLERİNE İLİŞKİN DİĞER PLANLAR VE PROJELER

102 ÖĞRETİM LİDERLİĞİNİN BOYUTLARI ÖĞRETİM LİDERLİĞİNİN BOYUTLARI 2-KAYNAKLARI GELİŞTİRMEK VE YÖNETMEK *Okulun MADDİ VE FİZİKİ kaynaklarını geliştirmek ve yönetmek (bina, araç-gereç, bilgisayar, spor vs salon-oda) *İşbirliği için yapılar oluşturmak (okul içi ve dış çevreyle) sivil toplum örgütlerinin, yerel esnafın parasal kaynaklarından yararlanma vs) (Fen ve Teknoloji Laboratuarlarının kurulması, okul-öncesi sınıfı kurmak, Teknoloji ve Tasarım atölyeleri kurmak, spor ve sanat alanları yaratmak, sosyal etkinlikleri geliştirmek vs)

103 ÖĞRETİM LİDERLİĞİNİN BOYUTLARI ÖĞRETİM LİDERLİĞİNİN BOYUTLARI 3-PERSONEL GELİŞİMİ VE YÖNETİMİ *Hem yönetici hem de bir eğitmen olarak kendini yetiştirmek (çalışanların eğitiminden sorumluluk) * alışanları beceri ve tatmin olma durumlarına göre görevlendirmek (YETENEK YÖNETİMİ) *HERKESE POTANSİYELİNİ GELİŞTİRME VE OKULUN AMAÇLAR İÇİN KULLANMA FIRSATI OLUŞTURMA, bu bağlamda çalışanları beceri ve tatmin olma durumlarına göre görevlendirmek (YETENEK YÖNETİMİ) *Çalışan ihtiyaçlarını giderme (materyal vs); engelleri kaldırma A-hizmet içi eğitim B-yetkilendirme, güçlendirme (gücü paylaşma, sorumluluk verme) C-y C-yüksek performans beklentileri-göstergeleri oluşturma D-öğretmenlerin yeni fikirlerini denemelerine fırsat verme

104 “ETKİLİ LİDER HEM İZLENEN HEM DE İZLEYEN LİDERDİR”

105 ETKİLİ BİR İZLENEN OLMAK İÇİN ETKİLİ BİR İZLENEN OLMAK İÇİN -İşinin ehli olmak -Güven vermek, güvenilir olmak -Açık olmak, gerçeği söylemek ve tutarlı olmak -Duyguları ifade etmekten kaçınmamak -Hiçbir zaman harekete geçmede tereddüt etmemek -Herkesin çıkarlarına hizmet edildiğini vurgulamak ve göstermek -Takım oyunu oynamak, “biz” demeyi öğretmek -Dış görünüşe önem vermek (Bireyin diğer insanlar tarafından algılanmasını denetlemeye yönelik çabalarına “etkileme yönetimi” veya “benliğin sunuluşu- izlenim-İMAJ yönetimi” denilmektedir.

106 “Başkalarını izlemekten çekinmemek, lideri güçlü kılar, izleme, insana verilen önemi gösterir” ETKİLİ BİR İZLEYEN OLMAK *Çalışanları (öğretmen, öğrenci, hizmetli) izole olmaktan-araziye uymaktan kurtarmalı *Kurum içi çatışmaları çözmeli *Yönetici okulun her yerinde kendini hissettirmeli (koridor, sınıf, öğretmen odası, okul bahçesi vs) * Öğrencilere yönelik ölçme ve değerlendirme (merkezi) faaliyetlerini takip etmeli, öğrenci ve öğretmenler sürekli izlemeli

107 ETKİLİ BİR İZLEYEN OLMAK İÇİN: “SADECE SONUÇ DEĞİL SÜREÇ ODAKLI YÖNETİMİ BENİMSEMEK” Sonuç odaklı yönetici, gerekli sürede sonuca ulaşmaya bakar. Süreç odaklı yönetici ise “tutumla ilgili faktörleri “ vurgulayarak çalışanın “performansını yükseltmeye ikna etmeye çalışır. Süreç odaklı yönetim, gerçekte süreç ve sonuç arasındaki “köprüyü” sağlayan yaklaşımdır. •Japon millî sporu sumo’da, dikkate değer performans ödülü, yetenek ödülü ve savaşma ruhu ödülleri verilmektedir. Bunlar sonuca göre verilmez. •“Süreç odaklı yönetici” öğretmenin çabasını, yeteneklerini ve performansını değerlendiren, öğretmene kendisini geliştirmeye teşvik eden yöneticidir. Süreç odaklı düşünce sisteminde insanların sonuca ulaşıp ulaşmadıkları yanında çabaları da önemlidir (Japon mabetlerinin çoğunun ulaşılması güç tepelerde olması ). (Okulun gelişimine katkıda bulunan öğretmen, öğrenci, hizmetliyi takdir, ödül verme) •Süreç odaklı yönetim, araçlar ile amaçlar, değerlendirme ile amaçlar arasında köprü kurar ve insanların ön yargısız olarak büyük tabloyu görmelerine yardımcı olur.

108 OKULDA DEĞİŞİM SÜRECİNİ YÖNETİRKEN - Okulda disiplini etkin bir biçimde sürdürmeli (güvenli ve düzenli ortam) -Okulun amaçları öğretmen, veli ve öğrencilerle her buluşmada açıklanmalı, hatırlatılmalı. -Personelden beklentileri açıkça ifade etmeli -Açık geri bildirimler sağlamalı -Personeli risk almaya ve araştırma yapmaya cesaretlendirmeli -Çalışanların ihtiyaçlarını gidermeli -Hemen her gün sınıfları ziyaret etmeli

109 ÖĞRETİM LİDERLİĞİNİN BOYUTLARI ÖĞRETİM LİDERLİĞİNİN BOYUTLARI 4-OKUL PROGRAMINI YÖNETME VE GELİŞTİRME “Öğretimi değerlendirme ve programı geliştirme okul yöneticisinin temel görevidir” -Program herkesi kuşatacak kadar genel, ayrıca esnek olmalı -Program zaman açısından uygun olmalı -Program amaçları ve başarı standartları tüm ilgililere açıklanmalı -Eğitim süreci sürekli denetlenmeli ve değerlendirmeli -Öğrenci ya da öğretmen başarısı sağlamayan tüm program ve yöntemler terk edilmeli --Öğrenci gelişimleri ve başarı sık sık takip edilmeli, periyodik toplantılar yapılmalı (öğrenciler için standartlar oluşturulmalı, istatistikler tutulmalı, testler hazırlanmalı vs.)

110 ÖĞRETİM LİDERLİĞİNİN BOYUTLARI ÖĞRETİM LİDERLİĞİNİN BOYUTLARI 5-OLUMLU ÖĞRENME İKLİMİ GELİŞTİRME “Eğer bir okulda personelin iş doyumu fazla ise, sorunlar paylaşılıyorsa, öğrenci başarısı yüksekse, öğretim lideri okula karşı sorumluluklarını az hatayla yerine getiriyorsa, okul iklimi olumludur diyebiliriz” -Eğitim yöneticisi okulda olumlu bir öğrenme iklimi geliştirmede baş rol oynayan kişidir -Tüm sınıflarda etkili bir sınıf yönetimi sağlandığından emin olunmalı, sınıfların ihtiyaçları sağlanmalıdır -Öğretmenlerin kişisel ve mesleki gelişimleri izlenmeli, desteklenmeli ve gerektiğinde ödüllendirilmelidir. Örneğin, öğretmenlerin bireysel ve grup başarıları birilikte kutlanmalı, onların okulla bütünleşmesi sağlanmalı

111 -Öğrenciler de başarılarına göre ödüllendirilmelidir -Teknolojinin olanakları takip edilmeli ve yararlanılmalıdır -Öğretmen ve öğrencilerin okulda daha fazla zaman geçirmeleri teşvik edilmeli, okul imkanları geliştirilmeli -Sınıf içinde ve dışında olanlar okulun misyonunu yansıtıyor mu diye sürekli kontrol etmek -Veliler için bir YILLIK RAPOR hazırlamak (yapacağınızı söylediğiniz şeyleri yaptınız mı?) -Okulda olan bitenler ve başarılarla ilgili okul bülteni-gazetesi çıkarmak, herkesi haberdar etmek

112 Okul Yönetimi ve Liderliği İle İlgili Bazı Dikkat Edilmesi Gereken Noktalar Yönetim İle İlgili Konular:Liderlik İle İlgili Konular: Vizyonu uygulamak için stratejik planlama  Programı uygulama  Etkili öğrenmeyi yönetmek  Günlük işlerin düzenlenmesi – okul kayıtları ve devamlılık  Öğrenci ve öğretmenler için hedef belirlemek – değerlendirme ilkeleri  İş yükünü yönetmek  Proje ve Zaman yönetimi – toplantı yönetimi dâhil  Okul etkinliklerinden elde edilen kaynakları yönetmek  Okul kaynaklarını yönetmek – bilgisayarlar, videolar vs.  Yeni teknolojilerin kullanımını sağlamak  Okul ortamını yönetmek  Okulu MEB’in yönetmeliklerine uygun yürütmek  Okul denetimlerini yönetmek  Okul değerlendirmeleri uygulamalarını yönetmek – sorumluluk ve şeffaflık sağlamak  Okul vizyonunu ve değerlerini oluşturmak  Kendini ve okuldaki diğerlerinin gelişimini sağlamak – Sürekli Mesleki Gelişim  Performans ve başarı yönetimi  Stres yönetimi  Değişim yönetimi  Ekip çalışmaları – başkalarını motive etmek  Çatışma yönetimi  Sorumluluk dağılımı – liderliği/yönetimi paylaşmak  Okulun yaşamına toplumun katılımı  Okul ağı oluşturmak – başka okullar ve müdürlerle iletişim halinde olmak Siz ve okulunuz için önemli olan farklı diğer başka hususları bu listeye ekleyebilirsiniz.

113 ÖĞRETİM LİDERLİĞİNİ SINIRLAYAN ETKENLER 1-Yasal ve bürokratik sınırlamalar (il, ilçe kararları) 2-Öğretimsel konulara ayrılacak zaman yetersizliği 3-Çatışan rol beklentileri (iş tanımlarının bazılarında öğretimsel sorumluluklardan çok yönetsel sorumluluklara öncelik verildiği görülüyor) 4-Kaynak yetersizliği 5-Yöneticilerdeki eğitim eksikliği 6- Yöneticilerde vizyon, kararlılık ve cesaret eksikliği (vizyon ve temel bilgi eksikliği; risk almaya, uzun çalışma saatleri geçirmeye, sürekli gelişmeye ve yetki aktarmaya karşı isteksizlik vs)

114 Öğretimsel Liderlik ile İlgili Yapılan Araştırmalar 1-Öğrenci başarısı ile öğretim liderliği arasında anlamlı bir ilişki bulunmuştur. 2-Bayan müdürler erkeklere oranla öğretim önderliği davranışlarını kısmen daha çok gösteriyor. 3-Genç yöneticiler kıdemli yöneticilere göre daha etkin 4-İlkokul müdürleri ortaokul müdürlerinden daha fazla sorumluluk duyuyor.

115 5-“Eğitim programını yönetme” ile “dönüt sağlama ve değerlendirme” görevleri müdürler tarafından en az ilgi gören görevler. Bu görevlerin daha çok bölüm başkanları ve öğretmenler tarafından yerine getirildiği ortaya çıkmıştır. 6- Hizmet içi eğitim programlarının, okul müdürlerinin öğretimsel liderliğini artırdığı gözlenmiştir. 7-Okulun büyüklüğü ile müdürlerin öğretim liderliği davranışları arasında anlamlı bir ilişki var (küçük okul müdürleri büyük okul müdürlerine göre eğitim programı ve öğretimin yönetimi ile daha fazla ilgili).

116 8-Müdürlerin öğretim liderliği davranışları ile cinsiyet, yaş, eğitim durumu, müdürlük deneyimi, müdürlük eğitimi, bulunduğu okuldaki deneyimi ve öğretmenlik deneyimi gibi bireysel özellikleri arasında anlamlı ilişki yok. 9-Müdürler öğretmen çabaları ve başarısını nadiren açıkça destekliyor. Bunun yerine öğretmenleri güdülemek için onları özel olarak kabul etme ve sicil raporlarına olumlu not yazmayı tercih ediyor.

117 ÖĞRETMENLİK TARZLARI  Sosyal Kendi Halinde  Tecrübeci Fikirci  Düşünmeci Hissi  Disiplinli Rahat

118 SOSYAL-D Başkaları-grupla vakit geçirme; sosyal, atak, girişken, çabuk kaynaşan; kendini ifade eden, biriktirmeyen; uzun süre YALNIZLIK veya SESSİZLİKTEN sıkılan HAREKETLİ, SOKAK, TELEFON SINIFTA TUR ATAN, ENERJİK, SERİ-HIZLI KONUŞUR ÖĞRENCİ MERKEZLİ sınıf Tartışmalar, grup projeleri, deneysel öğrenme, aktif öğretimi tercih eder. KENDİ HALİNDE-İ KENDİ HALİNDE-İ KENDİ BAŞINA VAKİT geçiren; bire bir iletişimde rahat ; çoğunlukla sessiz, sakin, çekingen-mesafeli, gizemli ve kuşkucu; kalabalık ve gevezeler içinde sıkılan-bunalan; yeni deneyimlerde tereddütlü SAKİN, YAVAŞ, AĞIR, DURAN, OTURAN ÖĞRETMEN MERKEZLİ sınıf Sunuş, konferans, çalışma kitaplarından Öğrenme görevleri verme eğilimi.

119 TECRÜBECİ-D TECRÜBECİ-D Somut, elle tutulur gözle görülür olgulara yönelir; Gerçekçi, gözlemci ve pratik. Kuram-felsefe,fikir ve derin tartışmalara ilgisiz. Sağlamcı, tecrübeci Talimatlarını dar-sınırlı seçeneklere odaklar. Gerçek ve somut olgulara dayalı sorulara konsantre olur. FİKİRCİ-S Kuram-fikir, DÜŞÜNCE eğilimli, Bütüncü, analizci, Hayal gücü geniş, yaratıcı, gelecek yönelimli, ARAYIŞTA, TATMİNSİZ. SORGULAYICI, NEDEN-NİÇİNLERİ AÇIKLAMAYA EĞİLİMLİ SEÇENEKLİ–FARKLI DÜŞÜNME DİL VE KELİME BİLGİSİ GELİŞMİŞ. BİREYCİ. PAZARLIKÇI. ESNEKLİK ARAR Talimatlar seçeneklerin çok olduğu çerçevede Varsayımsal sorular perspektife-pozisyona göre sorulur

120 DÜŞÜNMECİ-M DÜŞÜNMECİ-M Analizci, eleştirel İLKELER, ADALET, NESNELLİK İlişkilerinde kısa, kesin, net ve kararlı; belirsizliği sevmez; duygularını bastırır. Gerçekçi, KABA, KATI, MESAFELİ. SOĞUKKANLIDIR. Öğrencilere EŞİT VE ADİL DAVRANMA Öğrencileri REKABETE sevk edebilir. HİSSİ-H HİSSİ-H Anlayışlı, SICAKKANLI; FEDAKAR Kararlarında kişisel-İNSANİ değerler ve ihtiyaçlar etkili. İlişkilerinde UYUM-ANLAYIŞ-NEZAKET önemli; Kısa ve kesin olmakta zorlanır; İLİŞKİLERİYLE ilgili NAZİK, SICAK, YUMUŞAK, YAKIN, YARDIMSEVER Öğrencilerin bireyselliğini geliştirme; YARDIMCI OLMA Öğrencilerin kişisel ihtiyaçlarını giderme; sorunlarıyla ilgilenme yakınlık gösterme gayretindedir. EMPATİ ve övgü ile öğrencileri motive eder.

121 DİSİPLİNLİ-Y DİSİPLİNLİ-Y DÜZENLİ-amaçlı-kararlı yaşar Her şeyi yerli yerine oturtma, Önceden bilme ve planlama içgüdüsü var; Sürpriz, düzen-planlarının değişmesi, belirsizlik, kararsızlık sevmez. ACELECİ-BAŞLADIĞI İŞİ BİTİRİR. BAĞIMSIZ, TEMKİNLİ. DAKİK Söz ve taahhütlerinde SIKI Her şeyin açıkça belirlendiği, yerli yerine oturtulduğu düzenli bir sınıf yaratma eğiliminde RAHAT-A Fazla planlı-programlı- DÜZENLİ değil; ERTELER VE ESNEK DAVRANIR. KARARLI DEĞİL BAŞKALARINI EĞLENDİRMEK- RAHAT OLMAK. UYUMLU-ESNEK, RİSK-MACERA, KARŞI CİNS, GÖZÜPEK, ZEVK Esnek-rahat davranan bir sınıf geliştirme eğiliminde. Öğrencilere daha fazla hareket imkanı; açık uçlu tartışmalar; esnek bir program ve zemin

122 MUHAFIZ ÖĞRETMEN (İ-D)D (M-H) Y MUHAFIZ ÖĞRETMEN (İ-D)D (M-H) Y KİŞİLİK TARZI Sorumluluk, düzen-plan, gerçekçi, sabırlı, dirençli, mantıklı, sağduyulu, itaatkar, kötümser Otorite-Meşruiyet-Güvenlik-Aidiyet-Ev-Toplum-Gelenek Eleştiri sevmez; Doğru olanı bilip yapma isteğinde ÖĞRETMENLİK TARZI *Kuralcı, gerçekçi, sağduyulu. Bağımsız, sıkı çalışır *Kurum standartlarına uyar ve korur; kuralları-yasakları destekler. *Öğrenciyken tecrübe ettiği geleneksel yöntemleri kullanma eğiliminde *Planlı ve kesin sınırlar içinde davranma, adım adım açıklama, örnekler gösterme, gerekli olanı öğretme anlayışındadır *Öğrenciyle açık-direkt bir iletişim, gerektiğinde yardım ve ekstra çalışmalar yapma *İyi oturtulmuş bir sınıf rutinini takip eder. *Sıkı ve tutarlı bir disiplin uygular, öğrencileri kurallara uymaya sevk eder *Öğrenciyi izler, gerektiğinde çekinmeden uyarır.

123 FAVORİ ÖĞRETİM TEKNİKLERİ FAVORİ ÖĞRETİM TEKNİKLERİ Soru-cevap yönteminde başarılıdır. Sunuş, alıştırma yapma, ezberden okuma, laboratuar-deney uygulamaları, kompozisyon, test, gösteri de favorilerinden. ZIRAAT-tarım, İlahiyat, İş-Ticaret, Spor, Sosyal Bilimler, Ev Ekonomisi, Tarih, Biyoloji gibi branşları ona daha uygundur. (pratik ve somut gerçeklere dayalı konularda öğretmeyi sever). ZAYIF TARAFLARI ZAYIF TARAFLARI *İtaatkar öğrenciyle arası iyidir, sorumsuz ve uyumsuzla kötü *Öğrencilerle EMPATİSİ zayıf olabilir (yeterince dinlemez) *Rasyonel öğrencinin bağımsız davranma ve entelektüel ilgilerini; sanatkar öğrencinin hareket ve kişilik geliştirme ihtiyacını; idealist öğrencinin kimliğini geliştirmek için duyduğu onayı engelleyebilir/erteleyebilir *Farklı öneri, fikir-davranışlara pek açık değil *Sınıfta demokratik hava yaratmada zayıf (OTORİTER eğilim) *Derste eğlenceye yer vermeme eğilimindedir (ciddi adam)

124 SANATKAR ÖĞRETMEN (İ-D) D (M-H) A SANATKAR ÖĞRETMEN (İ-D) D (M-H) A KİŞİLİK TARZI KİŞİLİK TARZI Eğlenmek-eğlendirmek ve hayatı dolu dolu yaşamayı sever; hareket, özgürlük, rekabet, heyecan, risk/macera, sanat ve spor İN. Önyargı, plan, DÜZEN, dakiklik OUT ÖĞRETMENLİK TARZI ÖĞRETMENLİK TARZI * Sistem ve kuralları, planlı-programlı olmayı sıkıcı bulur/ZORLANIR *Öğretim tekniği sık sık değişir-hızlı/yavaş-hareketli/hareketsiz gibi *Bir amacı-hedefi olabilir ama detayları genelde tam oturtmamıştır, zira hemen her konuya OPSİYONEL yaklaşır ve sınıfın havasına göre değişiklikler yapar *Öğrenme sürecini eğlenceli kılmakta iyidir, sınıfa enerji ve çeşitlilik- değişiklik aşılar; öğrencileri fazla sıkmaz, özgür davranmalarını teşvik eder; ev ödevi vermeyebilir, bunları kontrol etmeyebilir *Rahat ve görüşmeci tavırları vardır; öğrenciyi canlı tutar; çocukların özgürce keşfetmesine olanak tanır; öğrenciyi ikna edicidir; öğrenciyle arkadaşçadır onlarla bir şeyler yapmak hoşuna gider (POPÜLER) *Resimler, filmler gösterir, oyunlar, gösteriler yapar.

125 FAVORİ ÖĞRETİM TEKNİKLERİ FAVORİ ÖĞRETİM TEKNİKLERİ Uygulama ağırlıklı öğretim tekniklerinde iyidir. Yarışma, oyunlar, gösteriler, şovlar en sevdiği öğretim teknikleridir. Öğretme sürecinde film, video, teyp gibi araçlar kullanmak hoşuna gider. Hafızası ve gözlem yeteneği gelişmiştir. Sanat, El Sanatları, Spor, Drama, Müzik branşları ona daha uygun. ZAYIF TARAFLARI ZAYIF TARAFLARI *Soyut- Kuramsal konulara yatkın değildir *Riske girme, geleceği görememe eğilimindedir; zaman zaman umulmadık şeyler yapabilir (Sınıfta star olmak hoşuna gider; gürültüye neden olabilir) *Meslektaşlarına ve öğretim olgusuna her zaman özenli olmayabilir; ders planı yapma ve uyma, ödev ya da not verme, denetleme ona zor gelir; sorumluluklarını savsaklayabilir, tutarsız davranabilir, BAŞKALARINI-ŞARTLARI SUÇLAYABİLİR.

126 RASYONEL ÖĞRETMEN (İ-D) SM (A-Y) KİŞİLİK TARZI Anlama-açıklama peşinde; araştırma eğilimli; bilgi-zeka-yetkinlik önemser; yaratıcı, hayal gücü yüksek; soyut, analitik, öngörülü; onun için kesinlik, tamlık önemli; mesafeli; İRADELİ; İNATÇI; GURURLU; GEVŞEYEMEZ; EĞLENEMEZ; OTONOM-BİREYCİ ÖĞRETMENLİK TARZI *Öğrencide bilgi ve yeteneklerin geliştirilmesini amaçlar. *Bireysellik, otonomi, entelektüel merak, başarı, disiplin,nesnellik teşvik eder *Öğrenme sırasında konu-amaç merkezlidir; ilişkiler-bağlantılar ve karmaşık unsurlara odaklanır, tartışmalara zaman ayırır *Kişisel-resmi olmama (samimi-içten olma) eğilimindedir *Kendini geliştirmeyi önemser. Aynı konuyu farklı biçimlerde anlatır-günceller *Öğrencilere meydan okuyucu-zorlayıcı görevler sunar. *Öğrencileriyle entelektüel keşifleri-deneyimleri paylaşmaktan hoşlanır; öğrencinin sınırları zorlamasını arzular. *Sosyal ve estetik becerileri geliştirici bilgilere değer verir. *Sert ve sıkı akademik standartları benimseme eğilimindedir. *Alanını ve şevkli ders anlatmayı sever.

127 ÖĞRETİM TEKNİKLERİ Özellikle problem merkezli tartışma tekniğini kullanmada iyidir; Bunun yanında sunuş-konferans, test, kompozisyon, proje, rapor hazırlama favori teknikleridir. Felsefe, bilim, fen, matematik, teknoloji, iletişim branşları uygun ZAYIF TARAFLARI • Sınıfın-öğrencinin duygusal ikliminin farkında olmayabilir • Dersi hızlı işleyebilir, yeterince detay-örnek vermeyebilir • Öğretim ve öğrenciyle ilgili standartları yüksektir • Bir defa söyledi mi anlaşılacağını düşünür • Konu dışına sapıldığında, öğrenme süreci yavaş ilerlediğinde ve yavaş öğrenenlere karşı sabırsızdır • Öğrencileri zaman zaman adil olmadığını düşünebilir; öğrenci çabalarını takdir etmekte cimridir, standartları-beklentileri yüksek olabilir Otonomdur, esnek koşullarda çalışmak ister; meslektaşlarında ve yöneticilerde yüksek standartlar arar; Gereksiz ya da aşırı çalışma veya çabalara, ayrıca verimsiz bulduğu toplantılara karşı sabırsızdır Otonomdur, esnek koşullarda çalışmak ister; meslektaşlarında ve yöneticilerde yüksek standartlar arar; Gereksiz ya da aşırı çalışma veya çabalara, ayrıca verimsiz bulduğu toplantılara karşı sabırsızdır

128 İDEALİST ÖĞRETMEN (İ-D) SH (A-Y) İDEALİST ÖĞRETMEN (İ-D) SH (A-Y) KİŞİLİK TARZI Kendini arama-geliştirme peşinde, araştırma eğilimli; coşkulu, hevesli, idealist, iç görülü, fikir ve değerlerle ilgili; Yaratıcı, hayal gücü yüksek; soyut, analitik; Yardımsever; sadık; insancıl, sıcak, HASSAS, NAZİK. ÖĞRETMENLİK TARZI *Eğitimi çocukların kimlik ve kişiliğinin geliştirilmesi olarak görür. *Öğrencileriyle kişisel bağları güçlüdür; hem entelektüel hem kişisel hem de sosyal gelişimleriyle yakından ilgilenir-destek olur *Sınıfta demokratik bir hava yaratır, karar süreçlerinde öğrenci katılımını önemser *Öğrenciler arası iletişime fazlaca izin verir, Grup projelerine ve sınıf tartışmalarına bolca fırsat tanır; gerektiğinde hoşgörü sınırlarını genişletir *Her bir öğrencisine değer verir, onlar için KARİZMATİK, ilham verici bir kişi olur, özgürce övgülerde bulunur ve geribildirim sunar *Yaratıcılığı teşvik eder, ders dışına çıkabilir *Bilginin ya da kuralların tekelinin kendisinde olduğu iddiasında olmaz *Kurum içinde herkesle ilişkileri genelde iyidir; yaratıcı, özverilidir

129 ÖĞRETİM TEKNİKLERİ Etkileşimin yoğun olduğu sunuş-konferansları ve ayrıca küçük grup deneyimlerini büyüklere tercih eder; Grup Projeleri, Etkileşim, Gösteri, Simülasyon, Oyun favori öğretim teknikleridir. Sosyal Bilimler, Tiyatro, Müzik, Yabancı Dil, Konuşma, İlahiyat, iletişim branşları ona daha uygundur. ZAYIF TARAFLARI *Resmi kurallar-talimatlar-rutinler konusunda özenli olmayabilir, *Kırtasiyecilik içeren işlerde ihmali olabilir. *İdealleri uğruna okul idaresiyle aykırı düşebilir. *Öğrencileri memnun etme adına kurumu sıkıntıya sokucu davranışlara- taahhütlere sürüklenebilir. *Kendisinin üstünde yer alan kişileri kabullenmesi bazen zordur *Nahoş ilişkiler-durumlarla yüzleşmekten kaçınabilir *Öğrencilerin sorunlarıyla fazlaca yüklü olabilir, patlayabilir.

130 ÖĞRENCİ VE ÖĞRENME TARZLARI

131 Sosyal, atak, girişken, duygu ve düşüncelerini rahatlıkla ifade eden,başkalarıyla-grup içinde vakit geçirmeyi seven, uzun süren sessizlik-yalnızlıktan sıkılan SOSYAL ÖĞRENCİ-D Sosyal, atak, girişken, duygu ve düşüncelerini rahatlıkla ifade eden,başkalarıyla-grup içinde vakit geçirmeyi seven, uzun süren sessizlik-yalnızlıktan sıkılan ÖĞRENME TARZI Öğrenirken iletişim, konuşma, hareket sever; konuşmak öğrendiğini netleştirmesine yardımcı olur; yavaşlık, sıkıcı-monoton, karmaşık öğrenmelerde sabırsız; konuyu dinleme, konudan konuya atlama-tez canlılık sorunu yaşar; yalnız kalmayı ve öğrenmeyi gerektiren durumlarda (okuma-yazma-araştırma yapmak gibi) zorluk yaşar. Uygun Teknikler: Tartışma, soru-cevap tekniği, deneyimleri paylaşmak, grup çalışması, hızlı ve hareketli etkinlikler. Uygun Teknikler: Tartışma, soru-cevap tekniği, deneyimleri paylaşmak, grup çalışması, hızlı ve hareketli etkinlikler.

132 ÖĞRENME TARZI Konsantre olma ve düşünmeye olanak tanıyan sessiz öğrenme ortamları ister; bilgiyi kendi içinde düşünmeye ihtiyaç duyar; bir ödevi tamamlamak ya da bir soruya yanıt vermek için yeterli zamana gereksinimi vardır; Sessiz ortamlar ve daha küçük gruplarla-sınıflarla öğrenmek onun için daha uygundur. Sessiz ortamlar ve daha küçük gruplarla-sınıflarla öğrenmek onun için daha uygundur. KENDİ HALİNDE-İ KENDİ HALİNDE-İ Kendi başına vakit geçiren; bire bir iletişimde daha iyi-rahat; çoğunlukla sessiz, sakin, çekingen-mesafeli, gizemli ve kuşkucu; kalabalık ve gevezeler içinde sıkılan-bunalan; yeni deneyimlerde tereddütlü

133 ÖĞRENME TARZI Somut-gerçek, pratik ve uygulamayla ilgili bilgiye yönelir; teori ve fikirleri pratik uygulamayla anlar; Ezberleme ve detaylara fazla yönelme-bütünü görememe eğiliminde; her şeyi gösterildiği gibi yapmak düşüncesinde; duyu organlarını kullandığında daha iyi öğrenir. Yaparak-yaşayarak, görsel-işitsel malzemelerle daha iyi öğrenir; nasıl yapılacağının bol örnekle gösterilmesi gerekir. Karmaşık şeylerle karşılaştığında hayal kırıklığı yaşayabilir, sabırsız davranabilir. Yaparak-yaşayarak, görsel-işitsel malzemelerle daha iyi öğrenir; nasıl yapılacağının bol örnekle gösterilmesi gerekir. Karmaşık şeylerle karşılaştığında hayal kırıklığı yaşayabilir, sabırsız davranabilir. TECRÜBECİ-D TECRÜBECİ-D Somut, elle tutulur gözle görülür olgulara ODAKLANIR; Gerçekçi, gözlemci ve pratik; kuram-felsefe ve fikirlerle fazla ilgili değil; SAĞLAMCI, TECRÜBECİ.

134 ÖĞRENME PSİKOLOJİSİ Öncelikle bütünü, teorileri ve kavramları öğrenmeyi tercih eder; ayrıntıları, rutin ve alışıldık şeyleri atlama eğilimindedir; bilgiler arasında ilişki-bağlantı arar; her adımda neden-niçin sorusunu sorar; problem çözerken yeni yollar deneyebileceği, bir şeyler keşfetmesini sağlayacak imkanlar içeren öğrenme ortamları ona göredir; yaratıcı- bağımsız davranma, seçme şansı isteme ve kendini yetiştirme düşüncesindedir. Mantık ve araştırmalarla bezenmiş sunuş-konferanslar, tartışma, problem odaklı öğrenme, deney yapma, serbest proje hazırlama, araştırma yapma, test ya da karmaşık problemler çözme, kompozisyon yazma onun için daha uygundur. Mantık ve araştırmalarla bezenmiş sunuş-konferanslar, tartışma, problem odaklı öğrenme, deney yapma, serbest proje hazırlama, araştırma yapma, test ya da karmaşık problemler çözme, kompozisyon yazma onun için daha uygundur. FİKİRCİ-S FİKİRCİ-S Bütüncü, analizci, kuram-fikirlere ODAKLANIR; hayal gücü geniş, yaratıcı, gelecek yönelimli, çevresindekilerden bağımsız-farklı, lider-öncü; En büyük zevki=GİRİŞİM / İLERLEME

135 ÖĞRENME PSİKOLOJİSİ Öğrenirken mantık-akıl-analiz-eleştiri egemendir; açık-net şeyleri sever, belirsizlikten nefret eder; doğruluk-kesinlik-tamlık onun için önemlidir; amaçların-fikirlerin açıkça ortaya konması, ne istendiğinin belirtilmesini ister; objektif veriler arasında bağlantılar kurulması, kural-ilke-prosedürlerin açıkça sunulması, sakin-mantıklı-objektif verilerle konuşulması, analizler yapılması gerekir. Bütün öğrencilere EŞİT ve adil davranılmasını, saygılı-dürüst olunması ister. Bütün öğrencilere EŞİT ve adil davranılmasını, saygılı-dürüst olunması ister. DÜŞÜNMECİ-M DÜŞÜNMECİ-M Analizci, eleştirel; kararlarında ilkeler, kurallar, Adalet, nesnellik egemen; İlişkilerinde kısa, kesin, net ve kararlı; belirsizliği sevmez; duygularını bastırır; Gerçekçi, KABA, KATI, MESAFELİ, SOĞUKKANLI, YARAMAZLIK, SALDIRGANLIK

136 ÖĞRENME PSİKOLOJİSİ Öğrendikleri ve öğretenle arasında kişisel bir bağ-yakınlık olmasını bekler; nezakete-ahenge-olumlu geribildirime-teşvike-takdire ihtiyaç duyar; Öğrenmesinde öğretmen ve arkadaşlarıyla pozitif ilişkiler kurması önemlidir; Ahenk yakaladığı küçük gruplarda daha verimlidir. Öğretmenini yakından tanımak ve yakınlık bekler. Mesajın kendisinden çok nasıl ulaştığıyla ilgilidir. Öğretirken samimi-arkadaşça davranmak, sıcak-anlayışlı bir dille konuşmak, kişisel değerleriyle ilişki kurmak, gerektiğinde hafifletici sebepler sunmak gerekir. Öğretmenini yakından tanımak ve yakınlık bekler. Mesajın kendisinden çok nasıl ulaştığıyla ilgilidir. Öğretirken samimi-arkadaşça davranmak, sıcak-anlayışlı bir dille konuşmak, kişisel değerleriyle ilişki kurmak, gerektiğinde hafifletici sebepler sunmak gerekir. HİSSİ-H HİSSİ-H Anlayışlı, Sıcak, uyumlu; Kararlarında kişisel-insani değerler ve ihtiyaçlar etkili; İlişkilerinde uyum-anlayış-nezaket önemli; kısa ve kesin olmakta zorlanır; insan ilişkileriyle ilgilidir; NAZİK, SICAK, YUMUŞAK, YAKIN, KOLAY AĞLAYABİLİR, YARDIMSEVER

137 ÖĞRENME PSİKOLOJİSİ Düzenli, tutarlı, aşama aşama her şeyin açıkça tanımlandığı, sürpriz-ani değişiklik içermeyen öğrenme ortamlarında daha gayretlidir; Önceden söylenen şeylerin yapılmasını takip eder; bir şeyden başka şeye atlamayı, oradan oraya geçmeyi içeren talimatlar karşısında sıkıntı yaşar; Planlı/organize olmasına olanak sağlamak; zamandan haberdar etmek; değişim için önceden uyarılar vermek gerekir. Planlı/organize olmasına olanak sağlamak; zamandan haberdar etmek; değişim için önceden uyarılar vermek gerekir. DİSİPLİNLİ-Y DİSİPLİNLİ-Y DÜZENLİ-amaçlı-kararlı yaşar; her şeyi yerli yerine oturtma, önceden bilme ve planlama içgüdüsü var;sürpriz, düzen-planlarının değişmesi, belirsizlik, kararsızlık sevmez. ACELECİ, BAŞLADIĞI İŞİ BİTİRİR.

138 ÖĞRENME PSİKOLOJİSİ Öğrenme sırasında aktif olduğunda ya da atılganlığı arttığında performansı yükselir; iyi yapılandırılmış-çok planlı-programlı etkinlikler ona uymaz; hem öğrenmek hem eğlenmek peşindedir Oyunlar, gösteri, görsel-işitsel araç ve malzemelerle bezenmiş sunuşlar, yarışmalar-rekabet içeren etkinlikler, rahat davranmak hoşuna gider. Beklenmedik şeyler yapmasına hazırlıklı olmak gerekir. Oyunlar, gösteri, görsel-işitsel araç ve malzemelerle bezenmiş sunuşlar, yarışmalar-rekabet içeren etkinlikler, rahat davranmak hoşuna gider. Beklenmedik şeyler yapmasına hazırlıklı olmak gerekir. RAHAT-A RAHAT-A Fazla planlı-programlı-DÜZENLİ değil; iş-planlarını erteler; yaşamın akışına göre esnek davranır; uyumlu, hoşgörülü ve algıları geniş; karar vermekte zorlanır; eğlenmeyi-eğlendirmeyi, rahat olmayı sever.

139 ÖĞRENME PSİKOLOJİSİ Gözlemci, pratik ve gerçek olgular ile ayrıntılar karşısında başarılıdır, ama resmin bütününü görmeyebilir; kuramsal konularda güçlük yaşar; hafızası iyidir, ezberleme eğiliminde; doğru olanı öğrenip hemen yapma eğiliminde; kendisinden ne beklendiğini açıkça bilmek ister. Gözlemci, pratik ve gerçek olgular ile ayrıntılar karşısında başarılıdır, ama resmin bütününü görmeyebilir; kuramsal konularda güçlük yaşar; hafızası iyidir, ezberleme eğiliminde; doğru olanı öğrenip hemen yapma eğiliminde; kendisinden ne beklendiğini açıkça bilmek ister. GAYRETLİ (İ-D) (H-M) GAYRETLİ (İ-D) (H-M) Sorumluluk duygusu gelişmiş, düzenli-planlı, somut, gerçekçi, sabırlı, dirençli, sağduyulu, itaatkar, doğru olanı bilme-yapma isteği.

140 UYGUN ÖĞRETİM TEKNİKLERİ • Bol egzersiz-örnek ve tekrarlar yapılması • Konuların hep aynı tarz işlenmesi • Nasıl yapılacağının net-açıklıkla gösterilmesi • Öğrenmenin iyi planlanması • Görsel-işitsel malzeme kullanılması • Konuların adım adım ilerlemesi • Çalışma ödevleri, ezber, test verilmesi • Verilen bilginin-örneklerin FAYDALI, GÜNCEL, GERÇEKÇİ, PRATİKLİK içermesi • Önceden söylenenlerin yapılmasını bekler. • Sürpriz, sık sık değişiklik yapılması ve fazla tartışma sevmez. • Eleştiri ve başarısızlığa karşı hassas

141 ÖĞRENME PSİKOLOJİSİ Gerçek, somut, pratik öğrenmelere yönelir; fiziksel aktivitelerde bulunmak; EĞLENDİRİCİ-HEYECAN VERİCİ, farklı-yeni şeyler içeren, REKABET, serüven olan bir öğrenme ortamı; sesler, renkler ve işaretlerle kuşatılmak ister; Gerçek, somut, pratik öğrenmelere yönelir; fiziksel aktivitelerde bulunmak; EĞLENDİRİCİ-HEYECAN VERİCİ, farklı-yeni şeyler içeren, REKABET, serüven olan bir öğrenme ortamı; sesler, renkler ve işaretlerle kuşatılmak ister; Verilen bilginin-örneklerin FAYDALI, GÜNCEL, GERÇEKÇİ, PRATİKLİK içermesine odaklanır. Fazlaca disiplinli-yapılandırılmış ortamlar, sınırlamalar, kurallar, rutin işler, derin tartışmalar, kuramsal ve uzun süren şeyler sevmez. Okumak, dinlemek, oturmaktan çok bir şey yapmak onu çeker; hem öğrenmek hem hoşça vakit geçirmek ister. EZBERLEME EĞİLİMİNDEDİR. OYUNCU (İ-D) (H-M) OYUNCU (İ-D) (H-M) Fazla planlı-programlı-DÜZENLİ değil; iş-ödev erteler; eğlenmek-eğlendirmek; anın tadını çıkarmak-dolu dolu yaşamak ister. hareket, özgürlük, rekabet, uyum, risk/macera, sanat/spor/ticaret İN Önyargı, plan, DÜZEN, SORUMLULUK, ödev, dakiklik OUT

142 UYGUN ÖĞRETİM TEKNİKLERİ • DDMA • Öğrenmenin uzaması, kendi başına çalışmak ona sıkıntı verir. • Kıpırdamadan oturması, dinlemesi zor. Bunun yerine, bir şeyler yaptırtmak daha doğru • Açık, kısa, kesin, öz yanıt veren öğretmen sever. • Konuları kısa, iyi sınırlandırılmış, somut, pratik, ilgi çekici bir biçimde sunmalı, görsel-işitsel malzeme, bol uygulama, örnek ve deneylere yer verilmelidir. • Açık ve akıcı ders anlatılmalıdır. Nasıl yapılacağı/uygulanacağı açıkça gösterilmeli • Konuyla alakasız şeyler sorması ya da yapmasına; ayrıca, zaman zaman değişiklik veya yavaşlama taleplerine hazırlıklı olunmalı • Fazla sıkmamak, sık mola vermek, anlayış, görmezden gelmek, İlgi göstermek, birebir ilgilenmek, takdir ve teşvik işe yarar • Sık nasihat ve nutuk atmak, tehdit, şantaj, korkutma pek işe yaramaz.

143 ÖĞRENME PSİKOLOJİSİ ÖĞRENME PSİKOLOJİSİ Matematik, doğa bilimleri ve teorik konulara ilgisi var. Ayrıca, bilimde, teknolojide, felsefede, sanat ve edebiyatta yeni şeyler, bilgiler, buluşlar, araştırmalar ve kuramlara ilgi gösterir. Matematik, doğa bilimleri ve teorik konulara ilgisi var. Ayrıca, bilimde, teknolojide, felsefede, sanat ve edebiyatta yeni şeyler, bilgiler, buluşlar, araştırmalar ve kuramlara ilgi gösterir. Öğrenme isteği güçlü ama sabırsız, savsaklama eğilimindedir; hayalci olduğundan sık sık hayale dalar-kopar, zamanı kötü kullanır; derslerini bırakıp sevdiği kitaplara-fikirlere-kişilere yönelebilir; bağımsızca davranmak-kendini yetiştirme, kendi yolundan gitmek ister; çabuk sıkılır, yeni fikirler-uyaranlar bekler; öğretilenlerde neden-niçinin açıklanması, ilişkiler-bağlantılar-analizler kurulması, mantıklı-objektif verilerle konuşulmasını bekler. AKILCI (İ-D) (A-Y) AKILCI (İ-D) (A-Y) Anlama-açıklama peşinde; mantıklı, araştırma eğilimli; bilgi-zeka- yetkinlik önemser; hayal gücü yüksek, yaratıcı, yenilikçi, icatçıdır; soyut, analitik, öngörülü; onun için kesinlik, tamlık önemli; mesafeli; iradeli, inatçı, gururlu, otonom. Sınıfta söz dinlemeyebilir, takışabilir, kendi yolundan gitmek ister.

144 UYGUN ÖĞRETİM TEKNİKLERİ • Öğretmenin konusunda otoriter olduğu, ders işlenirken tartışmalara, konuların teorik yönlerine, soyut ve entelektüel konulara, büyük şahsiyetlerin biyografi ve düşüncelerine yer verildiği, her şeyin nedeni- niçininin açıklanarak anlatıldığı sınıflar • Öğrenirken fikirleri-kuralları-kanunları-ilkeleri toplar; detayları atlar • Problem çözerken serbestçe davranabileceği ve bir şeyler keşfetmesine olanak tanıyacak öğrenme ortamları ister: Mantık ve araştırmalarla bezenmiş sunuş-konferanslar, tartışma, problem odaklı öğrenme, deney yapma, serbest proje hazırlama-istediğini öğrenme, test çözme, kompozisyon yazma ona uygun. • Neden-niçin sorularına doyurucu yanıtlar verilmelidir • Öğretilen şeyin teorik arka planını (felsefe-tarih) öğrenmeye istekli • Bir şeyi anladığında ona tekrar ilgi göstermesi zordur, konu tekrarı yapmaktan hoşlanmaz. • Hedef koydurmak, denetlemek, tekrarlar yaptırtmak, problem çözmek faydalıdır

145 ÖĞRENME PSİKOLOJİSİ ÖĞRENME PSİKOLOJİSİ Sosyal bilimler, dil ve edebiyata ilgili. Kuramları, kavramları, fikirleri, değerleri öğrenmeyi sever, detayları atlar; bağlar-bağlantılar kurarak öğrenir; Sosyal bilimler, dil ve edebiyata ilgili. Kuramları, kavramları, fikirleri, değerleri öğrenmeyi sever, detayları atlar; bağlar-bağlantılar kurarak öğrenir; kendini geliştirmekle yakından ilgilidir; sözcükleri-dili iyi kullanır; öğretmenini memnun etmeye, kırmamaya çalışır. Öğretmenden yakınlık, ilgi bekler İDEALİST (İ-D) (A-Y) İDEALİST (İ-D) (A-Y) Kendini geliştirme peşinde, araştırma eğilimli; coşkulu, hevesli, idealist, iç görülü, fikir ve değerlerle ilgili; Yaratıcı, hayal gücü yüksek; soyut, analitik, sezgisel; Duygusal, yardımsever; sadık; insancıl, sıcak, HASSAS, NAZİK.

146 UYGUN ÖĞRETİM TEKNİKLERİ • İletişim, arkadaşça bir ortam, demokratik bir anlayışın egemen olduğu ortamlarda, konuşarak, tartışarak veya işbirliği yaparak öğrenme arzusundadır. • Problem çözerken yeni yollar deneyebileceği, bir şeyler keşfetmesine olanak sağlayan öğrenme ortamlarından (tartışma, küçük grup çalışması, proje ödevi, rol yapma, gösteri, oyun, serbest projeler, soru-cevap tekniği) hoşlanır. • Öğretmeninden özel ilgi, kendisini düzeltici geribildirimler almak ve herkes tarafından kabul edildiğini görmek ister. • Öğretmenle kişisel yakınlık kuramaması öğrenmesini etkiler. • Olumlu konuşmak motive eder, olumsuz konuşmalar küskünlüğe sevk edebilir. • Rekabet, çatışma, kavga olumsuz etkiler • Birebir ilgilenilmesi ve yaptıklarının onaylanması önemlidir • Kişisel değerlerine uymayan şeyleri öğrenmede zorlanır


"EĞİTİM VE ÖĞRETİM LİDERLİĞİ Dr. Kemalettin Parlak." indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları