Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

KUZU VE TOKLU BESİSİ. İ nsan beslenmesinde hayvansal proteinlerin önemli bir yeri vardır. İ nsanların dengeli beslenebilmesi için, günlük protein ihtiyacının.

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "KUZU VE TOKLU BESİSİ. İ nsan beslenmesinde hayvansal proteinlerin önemli bir yeri vardır. İ nsanların dengeli beslenebilmesi için, günlük protein ihtiyacının."— Sunum transkripti:

1 KUZU VE TOKLU BESİSİ

2 İ nsan beslenmesinde hayvansal proteinlerin önemli bir yeri vardır. İ nsanların dengeli beslenebilmesi için, günlük protein ihtiyacının hiç olmazsa % 40-50’sini hayvansal kökenli proteinlerden karşılaması gerekmektedir. Yüksek kalitede protein ihtiva eden et, hayvansal proteinin sa ğ lanmasında en önemli kaynaklardan biridir. Türkiye’de kişi başına kırmızı et tüketimi yaklaşık olarak 13 kg civarındadır. Bu tüketim seviyesi gelişmiş ülkeler ile kıyaslandı ğ ında oldukça düşüktür. Türkiye’de kişi başına koyun eti tüketimi ise 1.3 kg’dır.

3 KUZU VE TOKLU BESİSİ Koyun yetiştiricili ğ inde elde edilen gelirler dikkate alındı ğ ında et üretimi di ğ er verimlere kıyasla önemli bir yere sahiptir. Elde edilen gelirler dikkate alındı ğ ında et % 70, süt % 25, yapa ğ ı % 5 ve gübre de %1 seviyelerindedir. Koyunculukta et üretimi denildi ğ inde az ya ğ lı kuzu eti üretimi anlaşılmalıdır. Kuzu eti üretiminde ise döl verimi ve süt verimi yüksek ana hatları ile besi performansı ve karkas kalitesi yüksek baba hatlarının kullanılaca ğ ı ticari melezler popüler hale gelmektedir. Besi materyali bulmada sıkıntı yoksa yetiştiricilik yapmadan da kuzu eti üretim faaliyeti yapılabilir. Ancak burada dikkat edilmesi gereken nokta yemin kolay temin edilebilmesi ve ucuz olmasıdır.

4 KUZU VE TOKLU BESİSİ Et üretimi için kuzu besisinde amaç en kısa sürede en az masrafla en yüksek verim ve kaliteyi elde etmektir. Bunun için sütten kesimden sonra kuzular 2-3 ay süre ile entansif besiye alınmaktadır. Zaman zaman farklı sebeplerden dolayı yetiştiriciler erken kuzu kesimlerine başvurmak zorunda kalabilmektedir. Bu durum özellikle üretim kayıplarına yol açtı ğ ı gibi, damızlık olarak kullanılabilecek üstün genotipli hayvanlarında erken yaşta elden çıkarılmasına da neden olmaktadır.

5 KUZU VE TOKLU BESİSİ Geleneksel yetiştiricilikte kuzular sütten kesimden sonra ya hemen kasaba verilmekte yada yeterli olmayan bir mera otlatması ardından kısmen kısa bir besi ile toklu ça ğ ında kasaba gönderilmektedir. Bu uygulamada; kuzular henüz büyüme ça ğ ında iken düşük canlı a ğ ırlıkta, aynı zamanda deri ve yapa ğ ı kaybı toklular ise ya ğ lanmış ve etleri sert olarak gitmektedir. Koyun yetiştiricili ğ inde et üretimi içinde koyun eti üretimi kuzu eti üretiminden fazla olmamalı TÜ İ K et üretimini toplam vermemeli Kuzu karkaslarının önceki yılllarda düşük son yıllarda nispeten yüksek olmasının sebebi; -genotipik ıslahtan ziyade çevresel şartların iyileştirilmesinden kaynaklandı ğ ı -Erken kuzu kesimlerinin önlenmesi (halen bazı bölgelerde devam etmekte)

6 KUZU VE TOKLU BESİSİ Yıllar itibariyle kişi başına düşen koyun sayısı (*1000 baş) Et üretimi, et üretiminde türlerin payı ve karkas a ğ ırlı ğ ı ortalamaları

7 KUZU VE TOKLU BESİSİ Söz konusu rakamlar yerli ırklarımızın genetik kapasitesinin düşük verimli oldu ğ unu göstermemektedir. Akkaraman’ların beside etçi koyun ırklarının kuzularına benzer şekilde günlük 300 g civarında canlı a ğ ırlık kazandıkları, bir kg canlı a ğ ırlık artışı için 5 kg civarında yem tükettikleri, karkas randımanlarının ise % 50 civarında oldu ğ u dolayısıyla uygun bir besi ile amaca ulaşabilece ğ i unutulmamalıdır. Zor şartlara dayanıklı

8 KUZU VE TOKLU BESİSİ Et Üretiminde büyükbaş-küçükbaş tercihi Büyükbaş hayvanlardan sığırlarla yapılan besi çalışmalarında bir kg canlı ağırlık artışı için 7-8 kg kesif gerekli olduğu ortaya konmuştur. Yaklaşık 300 kg ağırlığında besiye başlanan bir tosun ya da düvenin besi süresince günlük ortalama canlı ağırlık artışı iyi şartlarda 1500 g civarında olmaktadır. Otuz kg ağırlığındaki bir kuzu beside bir kg canlı ağırlık artışı için 4-5 kg (sığırın neredeyse yarısı) kesif yem tüketmekte ve günlük ortalama canlı ağırlık artışı 300 g civarında olmaktadır. Yani 300 kg bir tosuna 10 tane kuzu (30 kg x 10 adet = 300 kg) karşılık gelmektedir. Buna göre 10 kuzunun günlük canlı ağırlık artışı 300 g x 10 = 3000 g’dır. Aynı ağırlıktaki bir tosunun yaklaşık iki katı canlı ağırlık artışı sağlanmaktadır. Kaldı ki bu artışlar yerli koyun ırklarımızın kuzularının birçoğunda mümkün olabilmektedir. Yani yerli koyunlarımızın bahsedildiği gibi verimleri düşük değildir. Kuzu besisi 60 günde tamamlanır ve toplam kg bir artış sağlanırken, 10 kuzu için bu rakam 60 günde kg kadardır. 300 kg’lık bir tosunda aynı miktar artış (1500 g/gün kabul edildiğinde) gün sürmektedir. Bu bakımdan kırmızı et üretiminde sığıra olan bağımlılığın azaltılmasında koyun yetiştiriciliğine önem verilmelidir.

9 KUZU VE TOKLU BESİSİ Sı ğ ır ve koyunda et-kemik-ya ğ oranlarının karşılaştırılması 90 kg olup De ğ erler dikkate alındı ğ ında 60 günlük besi süresince 10 adet kuzudan elde edilen 180 kg canlı a ğ ırlık artışından karkas randımanına yansıyan kısım 180x 0.50 = 90 kg olup, bunun %55’i yani 49.5 kg’ı et, 15.3 kg’ı kemik ve kalan kısım 25.2 kg’ı da ya ğ dır. 108 kg olup Aynı miktar canlı a ğ ırlık artışı dikkate alındı ğ ında sı ğ ırda karkas randımanına yansıyan kısım 180 x 0.60 = 108 kg olup, bunun ise % 52’si yani kg’ı et, kg’ı kemik ve kg’ı ya ğ dır. Yani iki et üretim kayna ğ ının et, kemik ve ya ğ üretim potansiyelleri birbirine yakındır.

10 KUZU VE TOKLU BESİSİ Kuzu besisinde başarı; Besi materyallerinin normal bir büyümeye tabi tutulmalarına ba ğ lıdır. Yüksek bir do ğ um a ğ ırlı ğ ına sahip olmaları (gebelikte ananın beslenmesi önemli) Kuzu büyütmede oldu ğ u gibi belirli bir süre ana sütü içmeleri haftadan sonra kesif yemlere ve iyi kalitede kuru yonca otuna başlaması 5-6 haftalarda do ğ um a ğ ırlı ğ ının 3 katına gelmeleri gerekmektedir. Kuzu besisi; Besi sonu a ğ ırlı ğ ına, besi süresine ve uygulanan yemleme programına göre de ğ işik şekillerde yapılır. Beside amaç, kas lifleri arası mozaik ya ğ oluşumu, açık kırmızı etli ve yumuşak yani tüketici taleplerine uygun bir ürün eldesidir. İ ki şekilde yapılır; 1-Süt kuzusu besisi 2-Entansif besi (yo ğ un)

11 KUZU VE TOKLU BESİSİ Besi Yöntemleri Süt Kuzusu Besisi aylık sürede kg canlı ağırlıkta kesim hedeftir. Süt emen kuzular analarının yanında beslenirler. Bu besi de analarının süt verimleri iyi olmalıdır. Kuzunun zamanla büyümesine karşın laktasyonun da ilerlemesiyle ana sütü kuzunun besin madde ihtiyacını karşılamadı ğ ından ayrı olarak iyi kalitede kaba ve kesif yem verilmelidir. Kuzular 2 haftalık olunca adlibitum kesif yem ve kuru ot verilir. Ülkemizde süt verimini önemsemeyen yetiştiriciler koyunlarını sa ğ mayıp kuzularına emiştirmekte ve aynı zamanda meraya çıkarmaktadırlar. Kuzular kasaplık edilene kadar (4-4.5 aylık) anaları ile meraya çıkmaktadır. Kesif yem de vermezler. Dolayısıyla yapılan uygulama bu besi şekline uymamaktadır.

12 KUZU VE TOKLU BESİSİ Besi Yöntemleri Süt Kuzusu Besisi Süt kuzusu besisinde yüksek enerjili yemler kullanılır kcal/kg ve en az % 13 ( tercihen %16-18 HP) Yem karmasının % 70-80’ini tahıllar ve %20-30’unu küspeler En iyi kaba yem KYO ve iyi kaliteli kuru otlar Kesif yem oranı % 70’i geçmemeli (ort. %55-60 kesif ve % kaba) sindiririm sistemi hastalıklarına yol açar Yo ğ un yem 2 ö ğ ünde yada sınırsız verilebilir. Taş oluşumunu engellemek için kesif yeme % amonyum klorit katılmalı Suya her zaman ulaşabilmeliler

13 KUZU VE TOKLU BESİSİ Besi Yöntemleri Entansif Besi Kuzular aylık yaşta kg canlı a ğ ırlıkta sütten kesildikten sonra a ğ ılda yapılır. Alıştırma periyodu hariç 2 ay sürer Bu beside yüksek enerjli ve yüksek proteinli yemler kullanılır kcal/kg ve en az % HP En iyi kaba yem KYO ve iyi kaliteli kuru otlar g kaba yem verilebilir. Besi öncesi 10 günlük bir alıştırma devresi metabolik rahatsızlıkları önlemek için önemlidir. Not: İ ster ana sütü ile beslenen kuzular isterse kolostrum sonrası yapay sütle beslenen kuzularda 3. haftadan itibaren içirilen süt miktarı azaltılarak kuzular günde 400 g (en az g) kesif yem tükettiklerinde sütten kesilebilirler. idrar taşlarını önlemesi için % amonyum klorit, %1-2 tuz, antibiyotik (Chlortetracyclin)

14 KUZU VE TOKLU BESİSİ Besi Yöntemleri Uzun Süreli Besi Ucuz yem kaynaklarının kullanımı besinin temelini oluşturan bu besi şekli merası iyi olan bölgelerde ve göçer koyunculukta tercih edilir. 2-3 aylık sütten kesilen kuzular merada beslenir. Besi süresi meranın durumuna ba ğ lıdır. Mera iyi ise daha ekonomiktir. 6-7 aylık yaşta kg besi sonu canlı a ğ ırlık amaçlanır. Mera kötü ise kuru ot, silo yemi ve kesif yemle desteklenir.

15 KUZU VE TOKLU BESİSİ Besi Yöntemleri Toklu Besisi Türkiye’de en fazla uygulanan (geleneksel) besi şeklidir. Bu beside hayvanlar kısmen mera kısmen a ğ ıl olmak üzere işletmede tutulurlar. Yetiştiriciler kuzularını ço ğ unlukla ilk meralama sonunda sonbaharda elden çıkartırlar. Besiciler ise aldıkları bu kuzuları ya kışın uzun süreli beside (maliyetlidir) ya da izleyen meralama mevsiminde yaylalarda toklu besisinde kullanırlar. Toklu besisinin ekonomikli ğ i açısından bu üretim biçimi önerilmese de, yetiştiricili ğ in büyük ölçüde do ğ aya ba ğ lı olması ve meraların sömürü biçiminde kullanımı sonucu ortaya çıkmaktadır Besi daha çok kaba yem ve meraya dayalı olup, kg’ da kesilirler. Günlük canlı a ğ ırlık arışı 150 g dolayındadır. Besi sonunda 2500 kcal/kg ve en az % 15 HP - Kesif / kaba yem, 60/40 veya 80/20

16 KUZU VE TOKLU BESİSİ Konunun daha iyi anlaşılabilmesi için et üretimiyle ilgili bazı kavramlar aşa ğ ıda sunulmuştur.

17 KUZU VE TOKLU BESİSİ Besi performansının yüksekli ğ i, elde edilen ürünün arzu edilen fiyatla satışı ve tüketici talebini karşılaması besinin başarısını göstermektedir. Besi performansını etkileyen faktörler iki grup altında toplanabilir. Hayvanla ilgili faktörler Irk Genotip Cinsiyet Yaş Do ğ um tipi Besi başı canlı a ğ ırlı ğ ı Konstitüsyon Kondisyon Elde edildi ğ i bölge Çevreden kaynaklanan faktörler Bakım Besleme Barınak Mevsim Hastalıklar Pazarlama

18 BESİYİ ETKİLEYEN FAKTÖRLER Irk veya genotip Bakım ve besleme ne derecede iyileştirilirse iyileştirilsin besiye alınacak ırkın kalıtsal yatkınlı ğ ı (et/et-süt/et- yapa ğ ı) besi verimlili ğ ini önemli derecede etkiler. Kullanma melezi tercih (sütçü ana hat ve etçi baba hatların dölleri-heterosis etkisi) Cinsiyet Testesteron hormonu kas gelişimi ve yemden yararlanmayı artırırken, dişilik hormonu olan östrojen ya ğ lanmayı teşvik etmektedir. Kastre edilen erkeklerin edilmeyen erkeklerden beside daha düşük performans Yaş Gençlerde kas, kemik, organ ve dokulardaki a ğ ırlık artışı yüksek olmakta, dolayısıyla kazandıkları canlı a ğ ırlı ğ ın büyük bir kısmını ya ğ de ğ il, et ve kemik oluşturmakta Erken gelişen ırklarda hızlı büyüme dönemi 2. ay ile 5. ay arasında Doğum tipi ve besi başı ağırlığı Do ğ um tipi önemsiz, aynı pado ğ a konulanların canlı a ğ ırlıkları aynı olmalı (GCAA !)

19 KUZU VE TOKLU BESİSİ Besiyi etkileyen faktörler Konstitüsyon ve Kondüsyon İ ri cüsseli ve yüksek yapılı kuzularda kas gelişimi iyidir. 2-3 aralı ğ ında olması istenir Beslenmeye ba ğ lı olarak zayıf kalmış hayvanların iyi bir besleme programıyla bu eksiklikleri telafi edilebilir. Çünkü böyle hayvanların günlük canlı a ğ ırlık artışları yüksek olaca ğ ı gibi besi başında da alıcısına daha az maliyetleri olmakta ve karlılı ğ ı artırmaktadır. Orjin/Yetiştirilen bölge İ klim ve çevre faktörleri bakımdan çok farklı bölgelerin hayvanları farklı yerlere götürülüp beslemek performansı düşürebilir. Besleme İ htiyaç duydu ğ u besin maddeleri uygun miktar ve kalitede ucuz olarak sa ğ lanmalı Tüketici taleplerine uygun besleme programları

20 Enerji düzeyinin besi performansı ve karkas kalitesine etkileri İvesi Görgülü, 1994 Enerji, kuzu besisinde maksimum canlı ağırlık kazancının elde edilmesi bakımından en önemli faktördür. Beside enerji iki sırtı da keskin olan bir bıçağa benzer, yetersizlik söz konusuysa performans geriler, fazlalık söz konusu ise aşırı yağlanmaya neden olur. Her iki durumda da beside ekonomik etkinlik düşer.

21 Rasyon kaba yem düzeyi de rasyonun enerji düzeyi ile yakından ilişkilidir. Rasyonda kaba yem oranının yükseltilmesi rasyonun enerji içeri ğ ini seyreltmekte ve ruminal fermantasyonu asetik asit lehine çevirmektedir. Oysa beside ruminal fermantasyonun propionik asit lehine olması arzulanır. Bu nedenle rasyonda kaba yem düzeyinin belli bir düzeyde tutulması gerekir. Entansif besi rasyonlarında kaba yem düzeyi besi performansı bakımından %10'un üzerine çıkarılmamalıdır.

22 Rasyonda kesif yem düzeyinin %90 veya %75 olması, %100 veya %50 olmasına göre canlı ağırlık kazancını önemli düzeyde artırmıştır. Yemden yararlanma ise rasyonda kesif yem düzeyinin artması ile iyileşmiştir. Bununla birlikte rasyonda %100 kesif yem kullanılması önerilmez. Enterotoksemi ve asidozis riski artar. Rasyon kesif yem düzeyi (Kaba/Kesif Yem Oranı)

23 Rasyonda kaba yem düzeyini %10 ve daha aşa ğ ı düzeyde tutulması karkas ya ğ ında yumuşamaya neden olabilir. Karkas ya ğ ında yumuşama sorunu varsa bundan kurtulmak için; Rasyonda küçük partiküllü kaba yem (saman) yerine, sap formunda kuru ot kullanılabilir. Rasyonda kaba yem oranını %15-20’ye çıkarılabilir. Rasyonlarda kullanılan tahıllar bütün olarak kullanılabilir. Besinin son haftalarında kesif yem tüketimi sınırlandırılabilir. Rumen fermentasyonunun manipülasyonunu sa ğ layan tampon maddeler, probiotik ilavesi Kaba/Kesif Yem Oranında Dikkat Edilecek Di ğ er Bir Konu

24 Rasyonda protein düzeyinin artırılmasına alınacak cevap; rasyonun enerji düzeyine ba ğ ımlıdır. Rasyonda Protein Düzeyinin Besi Performansına Etkileri

25 Rasyondaki Enerji ve Protein Düzeyinin İ vesi Kuzularda Besi Performansına Etkileri Düşük ve orta enerjili rasyonlarda protein düzeyinin artırılması canlı ağırlık kazancını artırırken, yüksek enerjili rasyonda canlı a ğ ırlık kazancı protein düzeyinin artırılmasından etkilenmemiştir. Rasyon maliyeti dikkate alınarak hareket edilmeli.

26 SONUÇ Küçükbaşlarla ilgili olarak Türkiye koyun populasyonunda sayısal varlı ğ ı oldukça yüksek olan Akkaraman ve melezleri beside yo ğ un olarak kullanılmaktadır. Bununla birlikte di ğ er ya ğ lı ve ince kuyruklu koyun ırkları da beside kullanılmakla birlikte etinin lezzetli oluşuyla tanınan Kıvırcık koyunu da tercih edilmektedir. Türkiye’de zamanla yetiştirici düzeyinde yapılan kontrolsüz melezlemeler ile bölgelere özgü yeni koyun tipleri meydana gelmektedir. Bu kontrolsüzlük yerli hayvan gen kaynaklarının dejenere olması sonucunu do ğ urmaktadır. Koyun yetiştiricili ğ inde yetiştiriciler ekonomik nedenlerden dolayı entansif besicili ğ i tam olarak benimsemedi ğ inden yem kayna ğ ı olarak daha ucuz olan meralardan faydalanmakta ve bu durum da kuzu besisinden ziyade toklu besinin daha çok yapılmasına neden olmaktadır. Oysa koyunculuktan elde edilen etin büyük kısmının kuzu eti olması gerekmektedir. Kuzu eti üretimi koyunculukta karlılı ğ ın esasını oluşturmaktadır.

27 Teşekkürler…


"KUZU VE TOKLU BESİSİ. İ nsan beslenmesinde hayvansal proteinlerin önemli bir yeri vardır. İ nsanların dengeli beslenebilmesi için, günlük protein ihtiyacının." indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları