Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

AİLE PLANLAMASI Doç. Dr. Serpil Bozkurt 21.1 2007 İstanbul Eğitim ve Araştırma Hastanesi Halk Eğitimleri Programı.

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "AİLE PLANLAMASI Doç. Dr. Serpil Bozkurt 21.1 2007 İstanbul Eğitim ve Araştırma Hastanesi Halk Eğitimleri Programı."— Sunum transkripti:

1 AİLE PLANLAMASI Doç. Dr. Serpil Bozkurt İstanbul Eğitim ve Araştırma Hastanesi Halk Eğitimleri Programı

2

3 AİLE PLANLAMASI NEDİR? Aile planlaması ‘kısırlaştırma’ veya ‘gebeliği önleme’ anlamına gelmez. Fertilitenin (doğurganlığın) istemli olarak kontrolüdür. Aile planlaması ‘kısırlaştırma’ veya ‘gebeliği önleme’ anlamına gelmez. Fertilitenin (doğurganlığın) istemli olarak kontrolüdür. Genel olarak şöyle tanımlanır: Genel olarak şöyle tanımlanır: “Çiftlerin istedikleri zaman ve arzu ettikleri aralıklarla, istedikleri kadar çocuk sahibi olabilmeleridir.” “Çiftlerin istedikleri zaman ve arzu ettikleri aralıklarla, istedikleri kadar çocuk sahibi olabilmeleridir.”

4

5 Kişisel sorun Kişisel sorun Ülke / Dünya sorunu Ülke / Dünya sorunu –Dünya nüfusunun 54 yılda, –Az gelişmiş ülkelerde ise 20 yılda ikiye katlanması beklenmektedir. Doğurganlığın Sınırlandırılması

6

7 Gebeliğin engellenmesi Gebeliğin engellenmesi Cinsel yolla bulaşan hastalıkların (CYBH) engellenmesi Cinsel yolla bulaşan hastalıkların (CYBH) engellenmesi ÜREME SAĞLIĞI

8 Kontrasepsiyon (gebelikten korunma) yöntemleri ülkemizde de giderek daha yaygın olarak uygulanmakla birlikte, cinsel yönden aktif çiftlerin önemli bir kısmı (%37,4) hiçbir yönteme başvurmamakta ve her yıl yaşları arasında değişen her 100 kadından ikisi kürtaj için başvurmaktadır. Kontrasepsiyon (gebelikten korunma) yöntemleri ülkemizde de giderek daha yaygın olarak uygulanmakla birlikte, cinsel yönden aktif çiftlerin önemli bir kısmı (%37,4) hiçbir yönteme başvurmamakta ve her yıl yaşları arasında değişen her 100 kadından ikisi kürtaj için başvurmaktadır.

9 Türkiye’de 100 gebeliğin 28’i düşük ile sonlanmaktadır (%18’i isteyerek, %10’u kendiliğinden). Türkiye’de 100 gebeliğin 28’i düşük ile sonlanmaktadır (%18’i isteyerek, %10’u kendiliğinden). Düşükten sonra: Düşükten sonra: –%39’u herhangi bir yöntem yok –%27’si geri çekme –%34’ü modern yöntem

10 Türkiye’de her yıl yaklaşık 1400 kadın gebelik, doğum ve lohusalık ile ilgili nedenlerle ölmektedir. Türkiye’de her yıl yaklaşık 1400 kadın gebelik, doğum ve lohusalık ile ilgili nedenlerle ölmektedir. %2 – İstenmeyen gebelik %2 – İstenmeyen gebelik 28 Kadın boşu boşuna ölmekte (!) 28 Kadın boşu boşuna ölmekte (!)

11 Ülkemizde tercih edilen kontraseptif yöntemler ve sıklıkları: Ülkemizde tercih edilen kontraseptif yöntemler ve sıklıkları:YÖNTEM (Yüzde %) RIA18.3 Kondom6.6 Hap4.9 Tüp Ligasyonu 2.9 Diğer Modern 1.3 Vazektomi0.0 Norplant0.0 Enjeksiyon0.0 Geri çekme 26.2 Diğer geleneksel 1.9 Yöntem kullanmayanlar 37.4

12 Çiftin her birinin doğurganlığı Çiftin her birinin doğurganlığı İlişkinin ovulasyona göre zamanlaması İlişkinin ovulasyona göre zamanlaması Başvurulan kontrasepsiyon yöntemi Başvurulan kontrasepsiyon yöntemi Yöntemin doğru uygulanması Yöntemin doğru uygulanması Kontrasepsiyonun Etkinliğini Etkileyen Faktörler

13 Pearl indeksi 100 kadın yılında rastlanan gebelik oranı 100 kadın yılında rastlanan gebelik oranı Gebelik Sayısı x 1200 P.İ.= Tüm çiftlerin uyguladığı ay sayısı toplamı

14 Kontraseptif yöntemlerin bir kısmı sağlık yönünden bazı riskler taşırlar. Ancak tüm bu riskler gebelik ve doğumun neden olabileceği risklerden daha fazla değildir! Kontraseptif yöntemlerin bir kısmı sağlık yönünden bazı riskler taşırlar. Ancak tüm bu riskler gebelik ve doğumun neden olabileceği risklerden daha fazla değildir! (İstisna: Sigara içen ≥ 35 yaş kadınlar) Kontrasepsiyon yöntemlerinin bir kısmı da önemli ek yararlar sağlarlar. Kontrasepsiyon yöntemlerinin bir kısmı da önemli ek yararlar sağlarlar. Yöntemler ve Güvenirlikleri

15 Kontrasepsiyonda En Başarılı Yöntem Seksüel abstinens Seksüel abstinens (Cinsel ilişkiden uzak durma !)

16

17

18 COITUS INTERRUPTUS Dünyada 85 milyon çiftin bu yöntemi tercih ettiği tahmin edilmektedir. Dünyada 85 milyon çiftin bu yöntemi tercih ettiği tahmin edilmektedir. Avantajları: Avantajları: –Kolay ve anında uygulanabilir –Bedava Dezavantajı: Dezavantajı: –Erkeğin kontroluna bağlı Risk: Risk: –Gebelik Ek yararlar: Ek yararlar: –HIV (+CYBH?) riskinde azalma Etkinlik: Etkinlik: –100 kadın-yılında 4-27 gebelik

19 LAKTASYON (EMZİRME) Tek başına koruyabilir.* Tek başına koruyabilir.* Ek korunma önlemi alınmalıdır. Ek korunma önlemi alınmalıdır. *Yumurtlama baskılanmıştır. *Yumurtlama baskılanmıştır. –emzirme aralıkları gündüz ≤ 4 saat, gece ≤ 6 saat, –ek gıda yok veya ≤ %5-10, –anne amenoreik, –doğumdan sonra geçen süre ≤ 6 ay ise az çok güvenilebilir. Bu koşullarda bile gebelik oranı: %0,45-%2,45 Bu koşullarda bile gebelik oranı: %0,45-%2,45 Ek yarar: Ek yarar: –Meme kanseri riskinde azalma (Kore’den bir çalışma: %30↓)

20 Emzirme Döneminde Kontrasepsiyon Çift hormon içeren doğum kontrol hapları (Kombine OKS’ler) önerilmez. Sütün miktar ve kalitesini azaltırlar. Çift hormon içeren doğum kontrol hapları (Kombine OKS’ler) önerilmez. Sütün miktar ve kalitesini azaltırlar. –Tek hormon (sadece progestin) içeren OKS’ler, (d.s gün) – Cild altı implantlar, (d.s. 6. hafta) –Aylık iğneler (d.s. 6. hafta) kullanılabilirler. Bariyer yöntemleri Bariyer yöntemleri Spermisidler Spermisidler Bakırlı RİA’lar (Rahim içi araçlar) Bakırlı RİA’lar (Rahim içi araçlar) da uygun seçeneklerdir.

21 TAKVİM YÖNTEMİ “Yumurtlama dönemine isabet eden fertil günlerde ilişkiden kaçınmak esasına dayanır.” “Yumurtlama dönemine isabet eden fertil günlerde ilişkiden kaçınmak esasına dayanır.” –Son 6 ayın en kısa siklusu –21 = abstinensin ilk günü –Müküs yöntemi –Bazal vücut ısısı takibi –Hormon monitörizasyonu (idrarda LH ve östron) ile desteklendiğinde güvenirliği artar.

22 Takvim Yönteminin Güvenirliği Çok düşük! Çok düşük! Dünya Sağlık Teşkilatı’nın 5 ülkede yürüttüğü çalışmada, 3 aylık eğitim sonrası, bir yıldaki gebelik oranı: %3,1. Dünya Sağlık Teşkilatı’nın 5 ülkede yürüttüğü çalışmada, 3 aylık eğitim sonrası, bir yıldaki gebelik oranı: %3,1. Bu yöntemin uygulandığı gelişmekte olan ülkelerde 100 kadın-yılında 24 gebelik! Bu yöntemin uygulandığı gelişmekte olan ülkelerde 100 kadın-yılında 24 gebelik! Ovulasyon zamanına, Ovulasyon zamanına, Spermin yaşam süresine güven olmaz! Spermin yaşam süresine güven olmaz!

23 BARİYER YÖNTEMLERİ

24 KONDOM 1700’lerde hayvan bağırsağından üretilirmiş. 1700’lerde hayvan bağırsağından üretilirmiş. Yaygın kullanım 1840’lardan sonra. Yaygın kullanım 1840’lardan sonra. Modern kondomlar: Lateksten üretilmiş, oldukça ince. Genellikle spermisid (sperm öldüren) bir madde ile (nonoxynol-9!) kayganlaştırılmış. Modern kondomlar: Lateksten üretilmiş, oldukça ince. Genellikle spermisid (sperm öldüren) bir madde ile (nonoxynol-9!) kayganlaştırılmış. Yırtılma riski: %3 Yırtılma riski: %3

25

26 Ek Yararlar 1. CYBH riski↓ –gonore –ureaplazma –chlamydia –HSV 2 –hepatit B –PID –tubal infertilite riski ↓ riski ↓ 2. Servikal neoplazi riski ↓ Ağır displazi riski (≥10 yıl kullananlarda) Ağır displazi riski (≥10 yıl kullananlarda) %60-80 ↓ %60-80 ↓ Serviks kanseri için relatif risk: 0,4 Serviks kanseri için relatif risk: 0,4 HPV! HPV!

27 KADINLAR İÇİN KONDOM Hem gebelikten, hem CYBH’tan korur. Hem gebelikten, hem CYBH’tan korur. Yırtılma riski daha azdır. Ama kayma riski vardır. Yırtılma riski daha azdır. Ama kayma riski vardır. Deneyimsiz kişilerde gebelik riski yüksektir. Deneyimsiz kişilerde gebelik riski yüksektir.

28 VAGİNAL SPERMİSİDLER Nonoxynol-9 veya octoxynol içeren kimyasallar. Nonoxynol-9 veya octoxynol içeren kimyasallar. Krem, jel, aerosol köpük, köpük tablet veya poliüretan sponj formunda. Krem, jel, aerosol köpük, köpük tablet veya poliüretan sponj formunda. Riskler: Riskler: –Gebelik –Genital lezyonlar → CYBH ve HİV riski↑ –Laktobasiller için toksik → vajende E.coli kolonizasyonu → bakteriüri

29 VAGİNAL BARİYERLER 20. yüzyılın başlarından beri kullanılmaktadırlar. 20. yüzyılın başlarından beri kullanılmaktadırlar. Spermisidlerle kullanılmalıdırlar. Spermisidlerle kullanılmalıdırlar. Uygulanmaları eğitim gerektirir. Uygulanmaları eğitim gerektirir. –Vaginal diyafram –Servikal ‘cap’ Ek yararlar: Ek yararlar: –Kondomla aynı Riskler: Riskler: –Sistit (~ süre) mekanik neden mekanik neden spermiside bağlı neden spermiside bağlı neden –Toksik şok sendromu

30

31 RAHİM İÇİ ARAÇ (RIA/IUD) SPIRAL

32

33

34

35 RİA’nın Etki Mekanizması Fibrin, fagositik hücreler ve proteolitik enzimlerden oluşan bir ‘biyolojik bariyer tabakası’ Fibrin, fagositik hücreler ve proteolitik enzimlerden oluşan bir ‘biyolojik bariyer tabakası’ Bakırlı RİA’larda daha büyük bir enflamatuar yanıt Bakırlı RİA’larda daha büyük bir enflamatuar yanıt Prostaglandin uyarısı → düz kas kasılmaları ve enflamasyon Prostaglandin uyarısı → düz kas kasılmaları ve enflamasyon Rahim içi protein ve biyokimyasal yapı değişikliği → sperm ilerleyişini engeller. Rahim içi protein ve biyokimyasal yapı değişikliği → sperm ilerleyişini engeller. Levonorgestrel içerenler ovulasyonu inhibe eder ve endometriyal atrofiye neden olur. Levonorgestrel içerenler ovulasyonu inhibe eder ve endometriyal atrofiye neden olur. İmplantasyonu engeller (!). İmplantasyonu engeller (!).

36 RİA’nın Etki Mekanizması Etkinlik: Etkinlik: –Bakırlı RİA’larda: 100 kadın-yılda 1,1 –Levonorgestrel’li RİA’larda: 100 kadın-yılda 0,2 gebelik Ek yararlar: Ek yararlar: –(öz. Levonorgestrel’li RİA’lar) –Adet kanamalarının miktarını azaltır. –Adet sancılarını azaltır. –Endometriyozis semptomlarında iyileşme sağlar. –Endometriyum kanseri riskinde düşüş sağlar.

37 Riskler –PID riski ↑ (x 1,2-8; Women’s Health Study, 1981) –Aktinomikoz! (öz. Plastik RİA’lar) –Dış gebelik: “Eğer RİA’sı olan bir kadında gebelik oluşacağı varsa, bunun %5’i dış gebelik olacaktır. Çünkü tubalar uterusun kendisinden daha az koruma altındadır.” –380 bakırlı RİA’larda ve levonorgestrel’li RİA’larda ise dış gebelik riski %80-90 ↓. –Bir araştırma (1991): Eski RİA’larda dış gebelik riski↑. –Fertilite: Tubal faktöre bağlı infertilite söz konusu değildir!

38 Kontrendikasyonlar: (WHO) Gebelik Gebelik Puerperal sepsis Puerperal sepsis PID / CYBH (halen mevcut / son 3 ay içinde saptanmış) PID / CYBH (halen mevcut / son 3 ay içinde saptanmış) Endometriyal / servikal kanser Endometriyal / servikal kanser Tanısı konmamış genital kanama Tanısı konmamış genital kanama Uterin anomaliler Uterin anomaliler Endometriyal kaviteyi deforme eden myomlar Endometriyal kaviteyi deforme eden myomlar Bakırlı RİA’larda: Bakır allerjisi ve Wilson hastalığı Bakırlı RİA’larda: Bakır allerjisi ve Wilson hastalığı

39 HORMONAL KONTRASEPSİYON (Sentetik östrojen Sentetik progesteron = progestin) Sentetik progesteron = progestin) Oral kontraseptifler (doğum kontrol hapları) Oral kontraseptifler (doğum kontrol hapları) Transdermal bandlar Transdermal bandlar Enjektabl preparatlar Enjektabl preparatlar Subdermal implantlar Subdermal implantlar Vaginal halkalar Vaginal halkalar

40 ORAL KONTRASEPTİFLER (OKS) Kombine OKS’ler (östrojen + progestin) Kombine OKS’ler (östrojen + progestin) -21/28 günlük formlar- monofazik monofazik multifazik multifazik Sadece progestin içeren OKS’ler Sadece progestin içeren OKS’ler

41 ORAL KONTRASEPTİFLER (OKS) OKS içindeki östrojenler OKS içindeki östrojenler –Etinil östradiol (EE) –Mestranol OKS içindeki progestinler OKS içindeki progestinler

42 ORAL KONTRASEPTİFLER (OKS) Kombine Hormonal Kontraseptiflerin Etki Mekanizmaları (kombine OKS, bandlar, vaginal halka) FSH ve LH’ı inhibe eder. █ Hipotalamik GnRH uyarısı ↓ ≠ ♦ Hipofiz: GH sentezi ↓ ↓ ● Over:Follikül olgunlaşması olmaz Çok az östradiol yapılır LH piki oluşmaz Ovulasyon gerçekleşmez Korpus luteum oluşmaz

43 Sadece Progestin İçeren KS’lerin Etki Mekanizması (progestinli OKS, implantlar, enjektabl preparatlar) –Anovulasyon (%60)/ –Yetersiz luteal fonksiyon (%25)/ –Follikül olgunlaşması+, ovulasyon- (%18)/ –Follikül olgunlaşması tamamen suprese (%18) Ayrıca: Ayrıca: –Servikal müküs↓ → sperm geçişi engellenir –Tuba motilitesi ↓ –Östrojen ve progesteron reseptör aktivitesi baskılanır –Doğal östradiol’ü aktive eden enzim (17-OH- dehidrogenaz) inhibe edilir.

44 Hormonal KS’un etkinliği –Kombine OKS’ler: 100 kadın-yılında 0,2-0,3 gebelik –Progestin_OKS’ler: “ “ 3-4 “ –Fakat enjektabl progestinler ve implantlar: < (kullanıcı hatası yok!)

45 OKS’lerde Riskler –Venöz tromboz ve tromboemboli –İskemik kalp hastalığı –Serebrovasküler atak –Hipertansiyon –Metabolik bozukluklar (şeker, lipid, diğer) –Kanser

46 OKS VE VENÖZ TROMBOZ / TROMBOEMBOLİ – 1 Eski araştırmalar riski artmış gösteriyor, ancak çok daha yeni araştırmalarda bu risk son derece ↓. Sebep: Eski araştırmalar riski artmış gösteriyor, ancak çok daha yeni araştırmalarda bu risk son derece ↓. Sebep: –Düşük doz preparatlar (30-35 μg, hatta 20 μg EE) –Kontrendikasyon alanı ↔ : Geçirilmiş tromboz Geçirilmiş tromboz Daha önce var olan vasküler hastalık Daha önce var olan vasküler hastalık Koroner arter hastalığı Koroner arter hastalığı Lösemi Lösemi Kanser Kanser Ciddi travma Ciddi travma Tromboz riski: Tromboz riski: μg OKS alanlarda yılda 3/10 000, μg OKS alanlarda yılda 3/10 000, Kullanmayanlarda yılda 1/10 000, Kullanmayanlarda yılda 1/10 000, Gebelerde yılda 6/ (!) Gebelerde yılda 6/ (!) Risk 4-12 ay arasında en yüksek Risk 4-12 ay arasında en yüksek

47 OKS VE VENÖZ TROMBOZ / TROMBOEMBOLİ – 2 Edinsel koagülasyon faktör defektleri (antitrombin III, protein C, protein S) → Risk ↑ fakat son derece nadir Edinsel koagülasyon faktör defektleri (antitrombin III, protein C, protein S) → Risk ↑ fakat son derece nadir Faktör V Leiden mutasyonu daha sık (beyazlarda %3-5) → Risk 10x ↑ Faktör V Leiden mutasyonu daha sık (beyazlarda %3-5) → Risk 10x ↑ Kişisel / aile anamnezinde derin ven trombozu öyküsü olanlarda OKS (EE içeren) veya gebelik öncesi tarama şart! Kişisel / aile anamnezinde derin ven trombozu öyküsü olanlarda OKS (EE içeren) veya gebelik öncesi tarama şart!

48 OKS VE VENÖZ TROMBOZ / TROMBOEMBOLİ – 3 Kombine OKS içindeki progestin komponenti de önemli! Kombine OKS içindeki progestin komponenti de önemli! Örn. desogestrel ve gestoden / levonorgestrel: Risk > ; ancak Örn. desogestrel ve gestoden / levonorgestrel: Risk > ; ancak absolu risk: 2,6/ / 1,5/ absolu risk: 2,6/ / 1,5/10 000

49 OKS VE İSKEMİK KALP HASTALIĞI Yüksek doz haplar + Sigara (25>/gün) + İleri yaş (>35) Yüksek doz haplar + Sigara (25>/gün) + İleri yaş (>35) Kardiyovasküler risk faktörleri Kardiyovasküler risk faktörleri 3. jenerasyon OKS (düşük doz EE ve desogestrel/gestoden) ile yapılan geniş bir çalışmada kalp enfarktüsü riski çok düşük ~ bu progestinlerin lipid profili üzerine olumlu etkileri ile ilgili 3. jenerasyon OKS (düşük doz EE ve desogestrel/gestoden) ile yapılan geniş bir çalışmada kalp enfarktüsü riski çok düşük ~ bu progestinlerin lipid profili üzerine olumlu etkileri ile ilgili

50 OKS VE SEREBROVASKÜLER ATAK 1970’lerde hemorajik veya trombotik serebral hadiselerle karşılaşılmaktaydı. 1970’lerde hemorajik veya trombotik serebral hadiselerle karşılaşılmaktaydı. Ancak bugünkü OKS’ler sağlıklı kadınlarda herhangi bir risk taşımamaktadır. Ancak bugünkü OKS’ler sağlıklı kadınlarda herhangi bir risk taşımamaktadır. ‘WHO study’ ( ): ‘WHO study’ ( ): –17 Avrupa ülkesi. Düşük doz OKS alanlarda risk yok. –Yüksek doz alanlarda cüzi bir risk ↑ Serebrovasküler risk faktörleri: Serebrovasküler risk faktörleri: –Relatif kontrendikasyon: Hipertansiyon, diyabet Hipertansiyon, diyabet (HT+OKS: x10; HT: x5 risk) (HT+OKS: x10; HT: x5 risk) (DM+OKS: x10; DM: x5 risk) (DM+OKS: x10; DM: x5 risk) –Sigara + OKS / OKS: x7 risk) →→ 35 yaş, sigara içen kadınlara OKS verilmemektedir! (ABD)

51

52 OKS VE KAN BASINCI HT: TA duyarlı kişilerde hafif ↑ (yine doza bağlı) ~ E etkisiyle renin ↑ HT: TA duyarlı kişilerde hafif ↑ (yine doza bağlı) ~ E etkisiyle renin ↑ OKS VE GLÜKOZ METABOLİZMASI DM (Şeker hastalarında): Progestinler insülin anatagonizmi gösterir (doza/progestin tipine – androjenik- bağlı) (anormal glukoz tolerans testi) DM (Şeker hastalarında): Progestinler insülin anatagonizmi gösterir (doza/progestin tipine – androjenik- bağlı) (anormal glukoz tolerans testi)

53 OKS VE LİPİD METABOLİZMASI Östrojenler: HDL↑, LDL↓, trigliserid↑ Östrojenler: HDL↑, LDL↓, trigliserid↑ Androjenik progestinler: HDL↓, LDL↑ (desogestrel ve norgestimate aksine) Androjenik progestinler: HDL↓, LDL↑ (desogestrel ve norgestimate aksine) (Başlamadan önceki lipid değerleri önemli) (Başlamadan önceki lipid değerleri önemli)

54 OKS VE KANSER Endometriyum ca Endometriyum ca Over ca Over ca Serviks ca Serviks ca Meme ca Meme ca Karaciğer tm Karaciğer tm

55 ENDOMETRİYUM KANSERİ Kombine OKS riski ↓: Kombine OKS riski ↓: 2 yıl kullananda %40, ≥4 yıl kullananda %60 ↓ 2 yıl kullananda %40, ≥4 yıl kullananda %60 ↓

56 OVER KANSERİ Hem progestin-KS, hem de kombine OKS riski ↓ (doza bağlı olmayarak): Hem progestin-KS, hem de kombine OKS riski ↓ (doza bağlı olmayarak): –3-4 yıl kullananda %50, ≥10 yıl kullananda %80 ↓ –(Mekanizma ? ~ Selektif apoptoz indüksiyonu)

57 SERVİKS KANSERİ Hafif ↑; RR: 1.1 Hafif ↑; RR: 1.1 Süreyle ↑: ≥10 yıl kullananda RR: 2.2 Süreyle ↑: ≥10 yıl kullananda RR: 2.2 Fakat!: Fakat!: –Eşin bariyer yöntemi kullanmaması, –Erken yaşta cinsel ilişki, –Birden fazla seks partneri →→ HPV enfeksiyonu riski > Yine de: Yine de: –Aile Planlaması merkezlerinde OKS kullananlarda servikal kanser taraması (serviko-vaginal smear) üzerinde önemle durulmalıdır.

58 MEME KANSERİ Literatür çelişkili: Literatür çelişkili: –Genel olarak: Artış yok. –Bazı çalışmalar: İlk term gebelik öncesi kullanım İlk term gebelik öncesi kullanım uzun yıllar kullanım uzun yıllar kullanım hiç doğurmamış olma hiç doğurmamış olma 40’lı yaşlarında kullanmaya devam etme 40’lı yaşlarında kullanmaya devam etme riski arttırabilir demektedir.

59 KARACİĞER TÜMÖRÜ Selim karaciğer adenomları ile ilgili bulunmuş (öz. uzun süreli kullanımda) Selim karaciğer adenomları ile ilgili bulunmuş (öz. uzun süreli kullanımda) Ölümcül kanamalara neden olabilirler. Ölümcül kanamalara neden olabilirler. OKS kesilince gerilerler. OKS kesilince gerilerler. Oldukça nadir (30 vaka/ kadın- yıl; eski yüksek dozlularda; şimdi <) Oldukça nadir (30 vaka/ kadın- yıl; eski yüksek dozlularda; şimdi <) Hepatosellüler karsinoma ?? Hepatosellüler karsinoma ??

60 OKS’lerde Ek Yararlar 1. Kontraseptif Yararlar –İleri derecede etkin kontrasepsiyon –Dış gebelikten koruma –Septik düşüklerde azalma (ölümcül!) 2. Nonkontraseptif Yararlar –Endometriyum ve over kanserinde azalma –Herediter over kanserinde koruma –Akut PID riskinde azalma –Selim meme hast. dolayısıyla biopsi, –Over kisti dolayısıyla cerrahi girişim oranında azalma –Dismenorede (adet sancılarında) iyileşme –Etkin bir kanma ve endometriyozis tedavisi –Azalmış kan kaybı → Azalmış demir eks. anemisi –Miyomlarda büyüme riskinde azalma –Androjenler ↓ → Akneler ↓ –Kolon ve rektum kanserinden koruma (Yeni yayınlar. Mekanizma?) –Kemik yoğunluğunda artma –Romatoid artritte azalma –Perimenopozal sorunların tedavisi

61 Diğer İlaçlarla Etkileşim – 1 OKS’lerin etkisini azaltanlar: OKS’lerin etkisini azaltanlar: –Bazı nörolojik ve antiepileptik ajanlar (fenitoin, fenobarbital, karbamazepin, okskarbazepin, felbamat, topiramat, benzodiazepinler…) –Bazı antibiyotikler (öz. rifampisin; ampisilin, tetrasiklin) –Mantar ilaçları (griseofulvin, ketokenazol, itrakonazol) OKS’lerin etkisini arttıranlar: OKS’lerin etkisini arttıranlar: –Askorbik asid (C vitamini) –Asetaminofen

62 Diğer İlaçlarla Etkileşim – 2 OKS’lerle birlikte kullanıldığında etkisi azalan droglar: OKS’lerle birlikte kullanıldığında etkisi azalan droglar: –Ağrı kesiciler (salisilik asid, morfin) OKS’lerle birlikte alındığında idrar yoluyla atılımı azalanlar: OKS’lerle birlikte alındığında idrar yoluyla atılımı azalanlar: –Diazepam ve türevleri –Teofilin, kafein –Etanol

63 TRANSDERMAL HORMONAL KONTRASEPSİYON Cilde yapışan bandlar Cilde yapışan bandlar Vaginal halkalar Vaginal halkalar (Kombine prep. Bizde yok) (Kombine prep. Bizde yok)

64 TRANSDERMAL 3 aylık iğne: 3 aylık iğne: –Depomedroksiprogesteron asetat /DMPA) 150mg im.: –Ovulasyonu (yumurtlamayı) ≥ 14 hafta baskılar. –P.İ.= 0,3/100 kadın-yıl –Başlangıçta lekelenmeler ve düzensiz kanamalar → –Amenore (1 yılda %50, 3 yılda %80) 1 aylık iğne: 1 aylık iğne: –Estradiol valerat 5mg + Noretisteron enantat 50 mg –Düzenli kanamalar olur.

65 Yeni. Total doz: im. DMPA’nın %30’dan azı. Yeni. Total doz: im. DMPA’nın %30’dan azı. Subkutan DMPA: Subdermal İmplantlar: Levonorgestrel (Norplant): Subdermal yerleştirilen altı çubuk Levonorgestrel (Norplant): Subdermal yerleştirilen altı çubuk Etonorgestrel (Implanon): Tek çubuk Etonorgestrel (Implanon): Tek çubuk

66 3 aylık iğne, SC DMPA ve SD implantların etki mekanizması 3 aylık iğne, SC DMPA ve SD implantların etki mekanizması Östrojen yapımını baskılar ve 14 hafta süreyle ovulasyonu inhibe eder. Östrojen yapımını baskılar ve 14 hafta süreyle ovulasyonu inhibe eder. Olumlu etkiler Olumlu etkiler –Gebeliğe karşı yüksek koruyuculuk (~%0) –Trombotik etki yok –Laktasyonda kullanılabilir (sütü ↑) –Anemi, PID, ektopik gebelik, endometriyum ca riski↓ İstenmeyen etkiler İstenmeyen etkiler –Kemik kaybı (geri dönüşlü) –Hafif kilo ↑ (uzun süreli kullanımda) –Amenore veya düzensiz kanamalar –Emosyonel labilite, depresyon –Akne –Meme ca riskinde hafif ↑ (tartışmalı!) –Subdermal implantlarda takılması ve çıkartılması cerrahi girişim gerektirir.

67 ACİL KONTRASEPSİYON Fertilize ovumun fertilizasyondan ~6 gün sonra implante oluşundan yararlanılır. Fertilize ovumun fertilizasyondan ~6 gün sonra implante oluşundan yararlanılır. 1. Östrojenler –Koitustan sonra 72 saat içinde. Yüksek doz (örn. 5mg EE/gün, 5gün, geb.%0,15) –Tuba motilitesi, kor. luteum fonksiyonu ve endometriyumu bozarak etkir. 2. Östrojen-progestin kombinasyonu –“Yuzpe”: 0,2mg EE + 2mg LNG (2x2).Geb. %1,8. Bulantı, kusma! 3. Tek başına LNG –0,75mg LNG (2x1 veya 1x2). Geb. %1,1. Bulantı, kusma! 4. Bakırlı RİA –7 gün içinde takılmalı. Geb. %0,11. (LNG RİA?!) 5. Danazol –LNG’den pahalı, daha fazla yan etki, geb. %2. 6. Mifepriston (RU 486) –Çok etkili bir postkoital kontraseptif. 10mg yetiyor.

68 ÜLKEMİZDE MEVCUT DOGUM KONTROL İLAÇLARI ORAL KONTRASEPTIFLER Desolett tb.Desogestrel 0,15 mg + Ethinil estradiol 0,03 mg Diane-35 drj.Cyproterone asetat 2 mg + ethinylestradiol 0,035 mg Ginera drj.Gestoden 0,075 mg + Ethinil estradiol 0,03 mg Microgynon-21 drj.Levonorgesterel 0,15 mg + Ethinil estradiol 0,03 mg Miranova drj.Levonorgesterel 0,1 mg + Ethinil estradiol 0,02 mg Myralon tb.Desogestrel 0,15 mg + Ethinil estradiol 0,02 mg Triquilar drj.Levonorgesterel 0,05 mg + Ethinil estradiol 0,03 mg (kahverengi) Levonorgesterel 0,075 mg + Ethinil estradiol 0,04 mg (beyaz) Levonorgesterel 0,125 mg + Ethinil estradiol 0,03 mg (sarı) Yasmin tb.Drospirenone 3 mg + ethinylestradiol 0,03 mg ENJEKTABL ILAÇLAR Mesigyna kull. hazır kitEstradiol valerat 5 mg + Norethisterone enantat 50 mg /ml Depo-provera flk.Medroxprogesterone acetate 150 mg/ml ACİL KONTRASEPSİYON Preven tb.Levonorgesterel 0,25 mg + Ethinil estradiol 0,05 mg Norlevo tb.Levonorgesterel 0,75 mg. HORMONLU RIA MirenaLevonorgestrol 52 mg.

69 STERİLİZASYON 30 yaş üstü. Tüplerin bağlanması: 30 yaş üstü. Tüplerin bağlanması: 1. Sezaryen / başka bir abdominal cerrahi sırasında 2. Normal doğum sonrası minilaparotomi 3. İnterval mini-laparotomi 4. Vaginal tubal sterilizasyon 5. Laparoskopi 6. Histeroskopi

70

71

72

73 Histeroskopik Yöntem Essure device.

74 ERKEKTE KONTRASEPSİYON

75 ERKEKTE HORMONAL KONTRASEPSİYON Testosteron ( mg/ay) libidoyu bozmaksızın sperm yapımını baskılar ( ~Irk) Testosteron ( mg/ay) libidoyu bozmaksızın sperm yapımını baskılar ( ~Irk) Kombine testosteron + bir progestin (örn. t. undekanoat + noretindron enantat)/6 hafta Kombine testosteron + bir progestin (örn. t. undekanoat + noretindron enantat)/6 hafta (%90 azoospermi) Olumsuz lipid değişiklikleri Olumsuz lipid değişiklikleri Uzun kullanımda vasküler hastalık riski Uzun kullanımda vasküler hastalık riski Karaciğer kanseri (uzun kullanımda) Karaciğer kanseri (uzun kullanımda)

76 ERKEKTE STERİLİZASYON VAZEKTOMİ “Vas deferensin bir kısmının çıkartılması” “Vas deferensin bir kısmının çıkartılması” –Ayaktan uygulama –Lokal anestezi ile kolayca yapılır –Cinsel performansı azaltmaz –Geri dönüş mümkün: Mikrocerrahi ile vazovazostomi

77 ALTERNATİF YÖNTEM

78 KONTRASEPSİYONUN GELECEĞİ – 1 Spermisidler: Spermisidler: –Zidovudin analogları –Nonnukleosid inhibitörler deneysel aşamada deneysel aşamada anti-

79 KONTRASEPSİYONUN GELECEĞİ – 2 Non-cerrahi sterilizasyon: Non-cerrahi sterilizasyon: –İntrauterin kinin tabletleri Kontraseptif aşılar Kontraseptif aşılar –anti-HCG aşısı –zona pellucida glikoproteinlerine karşı aşı Erkekte kontrasepsiyon Erkekte kontrasepsiyon –vas deferensin perkutan oklüzyonu (poliüretan elastomer enjeksiyonu) –gossypol (pamuk tohumu ekstresi)


"AİLE PLANLAMASI Doç. Dr. Serpil Bozkurt 21.1 2007 İstanbul Eğitim ve Araştırma Hastanesi Halk Eğitimleri Programı." indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları