Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

DENEY HAYVANLARI İLE ÇALIŞMA VE KURALLARI (1) Birsen DURMAZKESER İ.Ü. Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Histoloji & Embriyoloji ABD Danışman : Prof. Dr. Hüseyin.

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "DENEY HAYVANLARI İLE ÇALIŞMA VE KURALLARI (1) Birsen DURMAZKESER İ.Ü. Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Histoloji & Embriyoloji ABD Danışman : Prof. Dr. Hüseyin."— Sunum transkripti:

1 DENEY HAYVANLARI İLE ÇALIŞMA VE KURALLARI (1) Birsen DURMAZKESER İ.Ü. Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Histoloji & Embriyoloji ABD Danışman : Prof. Dr. Hüseyin OKTAR

2 İÇERİK Deney Hayvanları Kullanımının TarihçesiDeney Hayvanları Kullanımının Tarihçesi Deney Hayvanlarında StandartlaşmaDeney Hayvanlarında Standartlaşma Etik KurallarEtik Kurallar Deney Hayvanlarının Bilinmesi Gereken Bazı ÖzellikleriDeney Hayvanlarının Bilinmesi Gereken Bazı Özellikleri Hayvanlarla ÇalışmaHayvanlarla Çalışma

3 DENEY HAYVANI NEDİR? Hipotezi, bilimsel kurallara göre kurulmuş araştırmalarda ve biyolojik testlerde kullanılan hayvanlardır.Hipotezi, bilimsel kurallara göre kurulmuş araştırmalarda ve biyolojik testlerde kullanılan hayvanlardır. Deney için özel üretim ve özel bakım gerektirirler.Deney için özel üretim ve özel bakım gerektirirler.

4 Deney Hayvanları Kullanımının Tarihçesi Corpus Hippocraticum (M.Ö. 400) - ilk anatomik kitapCorpus Hippocraticum (M.Ö. 400) - ilk anatomik kitap Galen - ilk fizyolojik (M.S. 2) çalışmalar (domuz, maymun, köpek)Galen - ilk fizyolojik (M.S. 2) çalışmalar (domuz, maymun, köpek) Bernard (1865) – Fransız Araş. OkuluBernard (1865) – Fransız Araş. Okulu

5 Deney Hayvanları Kullanımının Tarihçesi 1877İlk laboratuvar sıçanları İlk laboratuvar sıçanları İlk albino sıçan ve farklı ırklar üretimi İlk albino sıçan ve farklı ırklar üretimi – Wistar Enstitüsü (ABD)’nün satışı ve melezlemeleri – Wistar Enstitüsü (ABD)’nün satışı ve melezlemeleri

6 Deney Hayvanları Kullanımının Tarihçesi Spraque-Dawley kolonisi - Wisconsin Üni. Robert DawleySpraque-Dawley kolonisi - Wisconsin Üni. Robert Dawley Long-Evans kolonisi - Berkeley Üni. Josef Long, Herbert EvansLong-Evans kolonisi - Berkeley Üni. Josef Long, Herbert Evans Günümüzde >130 ırkGünümüzde >130 ırk Wistar’dan ıslah > 50 ırkWistar’dan ıslah > 50 ırk

7 Deney Hayvanlarında Standartlaşma Standartlaşmanın anlamı : Çevresel ve deneysel koşulların kontrol altında sabit tutulmasıStandartlaşmanın anlamı : Çevresel ve deneysel koşulların kontrol altında sabit tutulması Standartlaşmanın amacı : Deney verilerinin ortalamasının, deney tekrarlandığında aynı veya yakın sonuçlar üretilebilmesiStandartlaşmanın amacı : Deney verilerinin ortalamasının, deney tekrarlandığında aynı veya yakın sonuçlar üretilebilmesi

8 Deney Hayvanlarında Standartlaşma Araştırmalarda profesyonel ve bilimsel kararlar verebilmek; kullanılan hayvanlarınAraştırmalarda profesyonel ve bilimsel kararlar verebilmek; kullanılan hayvanların –uygun bakım, –kullanım, –tedavi ve –özel gereksinimlerinin bilinmesini gerektirir.

9 Pavlov’a ne yaptığımı izle. Az sonra salya akıtacağım, o da gülümseyip küçük def- terine birşeyler yazacak.

10 ETİK KURALLAR Nedir?Nedir? Ne içindir?Ne içindir? Nasıldır?Nasıldır?

11 ETİK KURALLAR The Victoria Street Society – 1875, LondraThe Victoria Street Society – 1875, Londra Royal Commission – 1876, İngiltere “Hayvanlara İnsancıl Davranma Yasası” adlı ilk etik yasaRoyal Commission – 1876, İngiltere “Hayvanlara İnsancıl Davranma Yasası” adlı ilk etik yasa Tarım ve Köyişleri Bakanlığı – 2004Tarım ve Köyişleri Bakanlığı – 2004 Hayvanları Koruma Kanunu – 2004Hayvanları Koruma Kanunu – 2004 Koruma ve Kontrol Genel Müd. – 2006Koruma ve Kontrol Genel Müd. – 2006

12 ETİK KURALLAR

13 “3 R” KURALI“3 R” KURALI The Principles of Humane Experimental Tecnique – 1959The Principles of Humane Experimental Tecnique – 1959 REDUCTION (Gereksiz yere hayvan kullanmamak)REDUCTION (Gereksiz yere hayvan kullanmamak) REFINEMENT (Rahat ettirmek ve acı çektirmemek)REFINEMENT (Rahat ettirmek ve acı çektirmemek) REPLACEMENT (Farklı yönteme başvurmak)REPLACEMENT (Farklı yönteme başvurmak)

14 ETİK KURALLAR Kafes özellikleriKafes özellikleri Türe özgü yaşam şartlarıTüre özgü yaşam şartları Mesleklerinde yeterli eğitimde ve etik kuralları bilen hayvan bakıcılarıMesleklerinde yeterli eğitimde ve etik kuralları bilen hayvan bakıcıları Düzenli sağlık kontrolleriDüzenli sağlık kontrolleri Anestezisiz cerrahi girişim yapılmamasıAnestezisiz cerrahi girişim yapılmaması

15 ETİK KURALLAR Ağrının elemine edilmesiAğrının elemine edilmesi Etik kurallara uygun ötenaziEtik kurallara uygun ötenazi Uzun süreli açlık çalışmalarından kaçınılmasıUzun süreli açlık çalışmalarından kaçınılması Kanser araştırmalarında terminal noktaya gelmiş hayvana ötenazi uygulanmasıKanser araştırmalarında terminal noktaya gelmiş hayvana ötenazi uygulanması Deneyde bir kez kullanılan hayvanın ikinci kez kullanılmamasıDeneyde bir kez kullanılan hayvanın ikinci kez kullanılmaması

16 ETİK KURALLAR ANESTEZİANESTEZİ Ağrı duyusunun ortadan kalkması (analjezi)Ağrı duyusunun ortadan kalkması (analjezi) Bilinçsizlik veya hafıza kaybı (amnezi)Bilinçsizlik veya hafıza kaybı (amnezi) Kas gevşemesi veya immobilizasyonKas gevşemesi veya immobilizasyon

17 ETİK KURALLAR ANESTEZİNİN AMACIANESTEZİNİN AMACI HayvanHayvan DeneyDeney AraştırıcıAraştırıcı

18 ETİK KURALLAR AĞRI OLUŞUMUNUN BELİRTİLERİAĞRI OLUŞUMUNUN BELİRTİLERİ Su ve gıda alımında azalmaSu ve gıda alımında azalma Kilo kaybıKilo kaybı Tüylerin dikleşmesiTüylerin dikleşmesi DuyarsızlaşmaDuyarsızlaşma Tükürük salgısında artmaTükürük salgısında artma YalamaYalama Çiğneme hareketiÇiğneme hareketi Dişlerin titremesiDişlerin titremesi Kambur pozisyonunda durmaKambur pozisyonunda durma SaldırganlıkSaldırganlık

19 ETİK KURALLAR ANESTETİK DOZ AŞIMIANESTETİK DOZ AŞIMI Nabız çok zayıflamıştırNabız çok zayıflamıştır Kan basıncı çok azalmıştırKan basıncı çok azalmıştır Kalp ritmi bozulmuşturKalp ritmi bozulmuştur Kapiller yeniden dolma süresi uzamıştırKapiller yeniden dolma süresi uzamıştır Solunum yavaş ve düzensizdirSolunum yavaş ve düzensizdir Mükoz membranlar ve deri rengi soluk veya siyanozedirMükoz membranlar ve deri rengi soluk veya siyanozedir Refleksler oldukça azalmıştır veya yokturRefleksler oldukça azalmıştır veya yoktur

20 ETİK KURALLAR

21

22 “Bilime yardım etmek için gönüllüyüm..” -Hey, ben asla böyle bir şey söylemedim!

23 Deney Hayvanlarının Bazı Özellikleri En çok kullanılan deney hayvanlarıEn çok kullanılan deney hayvanları –Sıçan, fare, tavşan Orta düzeyde kullanılan deney hayvanlarıOrta düzeyde kullanılan deney hayvanları –Kobay, hamster, köpek, kedi, domuz, maymun

24 Deney Hayvanlarının Bazı Özellikleri Az kullanılan deney hayvanlarıAz kullanılan deney hayvanları –Koyun, inek, opossum, tavuk, güvercin, keçi, at, gerbil Özel deneylerde kullanılan deney hayvanlarıÖzel deneylerde kullanılan deney hayvanları –Yılan, kurbağa, kaplumbağa, sirke sineği ve diğer bazı omurgasızlar gerbil opossum

25 Deney Hayvanlarının Bazı Özellikleri Üretim TeknikleriÜretim Teknikleri Üreme ÖzellikleriÜreme Özellikleri Sistematik ÖzelliklerSistematik Özellikler Davranış ÖzellikleriDavranış Özellikleri Fizyolojik ÖzelliklerFizyolojik Özellikler Anatomik ÖzelliklerAnatomik Özellikler

26 a. ÖZEL ÜRETİM TEKNİKLERİ İnbred üretimİnbred üretim Genetik kopyalamaGenetik kopyalama Transgenik üretimTransgenik üretim Mikrobiyolojik özel üretimMikrobiyolojik özel üretim

27 a. ÖZEL ÜRETİM TEKNİKLERİ İnbred Üretimİnbred Üretim Aile içi çiftleşmeAile içi çiftleşme Kız kardeş erkek kardeşKız kardeş erkek kardeş Amaç genetik olarak birbirinin aynısı hayvanlarAmaç genetik olarak birbirinin aynısı hayvanlar İlk çaprazlamada %50 saflıkİlk çaprazlamada %50 saflık Sonraki her dölde bir öncekinin yarısı kadar saflaşır.Sonraki her dölde bir öncekinin yarısı kadar saflaşır. Sıçanda F 20 saf kabul edilir.Sıçanda F 20 saf kabul edilir.

28 a. ÖZEL ÜRETİM TEKNİKLERİ Genetik KopyalamaGenetik Kopyalama

29 a. ÖZEL ÜRETİM TEKNİKLERİ Transgenik ÜretimTransgenik Üretim Rekombinant DNA teknolojisiRekombinant DNA teknolojisi Yabancı bir DNA yerleştirilmişYabancı bir DNA yerleştirilmiş Eşey hücreleri de dahil tüm hücrelerinde aynı değiştirilmiş genetik yapı taşınmaktadır.Eşey hücreleri de dahil tüm hücrelerinde aynı değiştirilmiş genetik yapı taşınmaktadır. Knock-in / Knock-outKnock-in / Knock-out

30 a. ÖZEL ÜRETİM TEKNİKLERİ Mikrobiyolojik Özel Üretim TeknikleriMikrobiyolojik Özel Üretim Teknikleri Konvansiyonel HayvanlarKonvansiyonel Hayvanlar –Sadece normal bakım ve beslenme koşulları Spesifik Patojen Free Hayvanlar (SPF)Spesifik Patojen Free Hayvanlar (SPF) –Yapılarında bazı özel patojenleri bulundurmayan Gnotobiyotik HayvanlarGnotobiyotik Hayvanlar –Belirli mikroflora ve fauna taşıyan standardize edilmiş Germ-Free HayvanlarGerm-Free Hayvanlar –Tüm mikroorganizmalardan arındırılmış

31 b. ÜREME ÖZELLİKLERİ Maturasyon süresi (cinsel erginlik)Maturasyon süresi (cinsel erginlik) Menstruel siklusMenstruel siklus Gebelik süresiGebelik süresi Doğan yavruların özellikleriDoğan yavruların özellikleri Laktasyon süresiLaktasyon süresi Optimal verimlilik süresiOptimal verimlilik süresi Ömür uzunluğuÖmür uzunluğu

32 b. ÜREME ÖZELLİKLERİ Maturasyon SüresiMaturasyon Süresi Sıçan : 2 - 2,5 aySıçan : 2 - 2,5 ay Fare : 2 - 2,5 ayFare : 2 - 2,5 ay Kobay : ayKobay : ay Tavşan : ayTavşan : ay

33 b. ÜREME ÖZELLİKLERİ Gebelik SüresiGebelik Süresi Sıçan : 21 günSıçan : 21 gün Fare : 19 günFare : 19 gün Kobay : 68 günKobay : 68 gün Tavşan : 30 günTavşan : 30 gün

34

35 b. ÜREME ÖZELLİKLERİ !!! Bruce EtkisiBruce Etkisi Dişi fare çiftleşmeyi takiben 24 saat içinde başka bir erkek fareyle aynı kafese konursa, önceki döllenmiş yumurta uterus duvarına tutunamaz!Dişi fare çiftleşmeyi takiben 24 saat içinde başka bir erkek fareyle aynı kafese konursa, önceki döllenmiş yumurta uterus duvarına tutunamaz!

36 b. ÜREME ÖZELLİKLERİ !!! Whitten EtkisiWhitten Etkisi Erkek fare bulunmayan ortamda, dişiler anöstrusa girme eğilimindedir!Erkek fare bulunmayan ortamda, dişiler anöstrusa girme eğilimindedir!

37 b. ÜREME ÖZELLİKLERİ Doğan Doğanyavrularınözellikleri Sıçan Tavşan

38 b. ÜREME ÖZELLİKLERİ Laktasyon SüresiLaktasyon Süresi Sıçan : 21 günSıçan : 21 gün Fare : 21 günFare : 21 gün Kobay : 30 günKobay : 30 gün Tavşan : 30 günTavşan : 30 gün

39 c. SİSTEMATİK ÖZELLİKLER Tür bazında düşünme :Tür bazında düşünme : Hayvan büyüklüğü, kan miktarı, organ yapısı ve modele uygunlukHayvan büyüklüğü, kan miktarı, organ yapısı ve modele uygunluk Örneğin hiperkolestremi modeline tavşanlar çok uygun iken sıçanlarda bu modeli geliştirmek oldukça zordur.Örneğin hiperkolestremi modeline tavşanlar çok uygun iken sıçanlarda bu modeli geliştirmek oldukça zordur.

40 c. SİSTEMATİK ÖZELLİKLER Soy bazında düşünme :Soy bazında düşünme : Her soy her çalışmaya uygun değilHer soy her çalışmaya uygun değil Bazı soylarda kendiliğinden bazı hastalıklar oluşurBazı soylarda kendiliğinden bazı hastalıklar oluşur Bio Breeding Ratlar : Tip I diyabetBio Breeding Ratlar : Tip I diyabet

41 c. SİSTEMATİK ÖZELLİKLER Çeşitli Fare SoylarıÇeşitli Sıçan Soyları C57BL Wistar albino DBA/2 Lewis Balb/C Rattus C57BL/KS/DB Spraque Dawley C57BL/6 Brown norvegian C57BL/6-OB Fisher 344 C57BL/10SCN C57BL/6-B6L

42 d. DAVRANIŞ ÖZELLİKLERİ Üretim sırasında;Üretim sırasında; –Sosyal hayvanlar propilen kafesler –Kafeslerdeki birey sayısı –Anne ve yenidoğanların tek kafeste yalnız bırakılması –Aç kalanlar, aralarındaki en zayıf olanı yer

43 d. DAVRANIŞ ÖZELLİKLERİ Deney süresince;Deney süresince; –İlk transfer ve adaptasyon süreci –Pre-op süresinde rahatsız edilmemeli –Post-op özellikler bilinmeli –Hedef hastalık semptomları gözlenmeli

44 d. DAVRANIŞ ÖZELLİKLERİ

45 e. FİZYOLOJİK ÖZELLİKLER Yaşam alanlarıYaşam alanları Nabız ve soluk sayısıNabız ve soluk sayısı Toplam kan miktarlarıToplam kan miktarları Deney süresinde öldürmeden alınabilen kan miktarı ve bölgeleriDeney süresinde öldürmeden alınabilen kan miktarı ve bölgeleri Kan parametre özellikleriKan parametre özellikleri Enjeksiyon bölgeleri ve verilebilecek maksimum madde miktarıEnjeksiyon bölgeleri ve verilebilecek maksimum madde miktarı Çıkardığı idrar miktarıÇıkardığı idrar miktarı Günlük içtiği su miktarıGünlük içtiği su miktarı Dışkı özelliğiDışkı özelliği

46 e. FİZYOLOJİK ÖZELLİKLER Tür Minimum Kafes Alanı (mm 2 ) Minimum Kafes Yüksekliği (cm) FareSıçanHamsterKobay Tavşan 1 kg 2 kg 2 kg 3 kg 3 kg 4 kg 4 kg 5 kg 5 kg Yaşam Alanları

47 e. FİZYOLOJİK ÖZELLİKLER Kan parametreleri ve öldürmeden alınabilen kan miktarlarıKan parametreleri ve öldürmeden alınabilen kan miktarları TÜR Hemoglobin (g/dl) Hematokrit (%) Erişkin Ortalama Volüm (ml) Öldürmeden Alınabilecek Maksimum Volüm (ml) Sakrifikasyonda Alınabilecek Maksimum Volüm (ml) FARE SIÇAN TAVŞAN

48 e. FİZYOLOJİK ÖZELLİKLER Enjeksiyon bölgeleri ve verilebilecek maksimum madde miktarlarıEnjeksiyon bölgeleri ve verilebilecek maksimum madde miktarları TÜR SUBKUTAN (ml) İNTRA- MUSKULER (ml) İNTRA- PERİTONİAL (ml) İNTRA – VENÖZ (ml) İNTRA – DERMAL (ml) FARE 1-30,052-30,20,05 SIÇAN 5-100,35-100,50,05 TAVŞAN ,5-1, ,1

49 e. FİZYOLOJİK ÖZELLİKLER Çıkardığı idrar miktarıÇıkardığı idrar miktarı Günlük içtiği su miktarıGünlük içtiği su miktarı

50 ARA… Herkes çok beğendi!

51 Ohh be! Amma da uzattı!... Delhak! Alloo… Akrofi’yim.. Dilo diloo y aylalar.. Alkışlayayım da üzülmesin İsmail Bey nesini alkışlıyo ki? Servis kaçtı! Sınavdan geçtim mi acaba?


"DENEY HAYVANLARI İLE ÇALIŞMA VE KURALLARI (1) Birsen DURMAZKESER İ.Ü. Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Histoloji & Embriyoloji ABD Danışman : Prof. Dr. Hüseyin." indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları