Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

TIP ET İĞİ NDE GÜNCEL SORUNLAR Prof. Dr. Tamer Akça MEÜ Tıp Fakültesi Genel Cerrahi A. D.

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "TIP ET İĞİ NDE GÜNCEL SORUNLAR Prof. Dr. Tamer Akça MEÜ Tıp Fakültesi Genel Cerrahi A. D."— Sunum transkripti:

1 TIP ET İĞİ NDE GÜNCEL SORUNLAR Prof. Dr. Tamer Akça MEÜ Tıp Fakültesi Genel Cerrahi A. D.

2 YA Ş AMIN BA Ş LANGICI İ LE İ LG İ L İ TIP ET İĞİ SORUNLARI tıp etiğinde güncel sorunlar2

3 abortus 3

4 fetüsün ahlak kimli ğ i ve statüsü? prenatal dönemde ne zaman tam olarak insan? farklı yakla ş ımlar – ahlaki – toplumsal – hukuki – etik – felsefi – dini tıp etiğinde güncel sorunlar4

5 tıbbi açıdan abortus fetüs tek ba ş ına varlı ğ ını sürdüremeyecek kadarken (yakla ş ık 24. gebelik haftasına kadar) gebeli ğ in sonlanması erken/ölü do ğ um do ğ um – 24. haftadan normal do ğ um haftasına kadar abortus/küretaj – evre gözetilmeksizin gebeli ğ in tıbbi veya cerrahi yolla sonlandırılması tıp etiğinde güncel sorunlar5

6 abortus konusunda etik yakla ş ımlar fetüsün manevi-ahlaki kimli ğ i? annenin hakları ile fetüsün hakları arasındaki de ğ er çatı ş ması tıp etiğinde güncel sorunlar6

7 fetüsün kimli ğ i ve haklar muhafazakar görü ş – henüz birkaç hücreden ibaret olan embriyo eri ş kin ile aynı haklara sahip liberal görü ş – do ğ um anına kadar fetüs bir birey kabul edilemez feminist görü ş – kadının bedeni üzerinde söz hakkı istenmeyen gebelikler küretajın tek do ğ um kontrol yöntemi olarak kullanılması mali nedenler duygusal nedenler bebe ğ in cinsiyetinin be ğ enmeme gebeli ğ in kadının sa ğ lı ğ ını/hayatını tehlikeye atması tıp etiğinde güncel sorunlar7

8 fetüsün kimli ğ i ve haklar embriyonun geli ş im sürecini temel alan yakla ş ım – manevi bir varlık olarak kabul edilecek geli ş im düzeyine eri ş meli – anne rahmi dı ş ında varlı ğ ını sürdürebilecek geli ş im evresine ula ş ması tıp etiğinde güncel sorunlar8

9 fetüsün kimli ğ i ve haklar “Roe Wade’e kar ş ı” davası (1973/ABD) – mahkeme kararı küretaj kar ş ıtı yasaların ço ğ unun anayasadan kaynaklanan özel hayatın gizliliği hakkını ihlal etti ğ i gerekçesiyle küretajı yasaklayan ya da engelleyen bütün eyalet yasalarını iptal etmek suretiyle fetüsün anne rahmi dı ş ında canlılı ğ ını sürdürmeyi ba ş araca ğ ı geli ş im a ş aması (gebeli ğ in 24–28. haftaları), birey haklarının olu ş ması için belirleyici bir sınırdır tıp etiğinde güncel sorunlar9

10 fetüsün kimli ğ i ve haklar yapay döllenme teknolojisi – döllenmi ş embriyonun ana rahmi duvarına yerle ş tirildi ğ i andan itibaren ki ş ilik haklarını kazanır geleneksel görü ş – fetüsün anne karnında hareket etmeye ba ş laması – annenin bu hareketi hissetti ğ i an genetik bilimi açısından – insan anne babadan türeyen bir varlık, bir bireydir – insan genetik koduna sahip hücreler? kanser hücreleri spermler ovum tıp etiğinde güncel sorunlar10

11 fetüsün kimli ğ i ve haklar felsefi görü ş örnekleri felsefeci Mary Anne Warren – ki ş i olma ölçütleri manevi toplumun tam anlamıyla bir parçası olabilme, bunun için gereken bili ş sel özellikleri geli ş tirebilme Warren’ı ele ş tirenler – söz konusu bili ş sel yetilerden yoksun pek çok çocuk/eri ş kin var – bu durum ya ş ama haklarını ortadan kaldırmaz tıp etiğinde güncel sorunlar11

12 fetüsün kimli ğ i ve haklar ülkemizde durum – 2827 sayılı tarihli “Nüfus Planlaması Hakkında Kanun”un 5. maddesi gebeli ğ in 10. haftası doluncaya kadar annenin sa ğ lı ğ ı açısından tıbbi sakınca olmadı ğ ı takdirde istek üzerine rahim tahliyesi” yapılabilir – “Rahim Tahliyesi ve Sterilizasyon Hizmetlerinin Yürütülmesi ve Denetlenmesine İ li ş kin Tüzük” 2. Bölüm tıp etiğinde güncel sorunlar12

13 üremeye yardımcı teknikler tıp etiğinde güncel sorunlar13

14 üremeye yardımcı teknikler yapay döllenme teknikleri çok çe ş itli ortak özellikleri – döllenme do ğ al yöntemden farklı olarak, anne bedenin dı ş ında in vitro ko ş ullarda in vitro fertilizasyon embriyo transferi (IVF-ET) vb. tıp etiğinde güncel sorunlar14

15 IVF-ET kiralık anne çocuklara veya anne babaya zararı? üreme aile ana babalık kavramları infertil çiftlere çocuk sahibi olma imkânı ta ş ıyıcı anne (surrogate mother) – kendi genetik ürünü olmayan bebe ğ i tıp etiğinde güncel sorunlar15

16 sperm bankaları klonlama sperm donörleri in vitro olarak döllenen embriyoların dondurularak depolanabilmesi yıllar sonra kendi genetik ebeveyni olan ya da olmayan çiftler için kullanılabilmesi dondurulmu ş embriyolar “imha” edilebilmesi klonlama yöntemleri etik kabul? tıp etiğinde güncel sorunlar16

17 sperm bankaları klonlama anne ve babadan ba ş ka, üçüncü ve dördüncü tarafların, örne ğ in ta ş ıyıcı annelerin, sperm vericilerin hakları? kadavradan oosit vericili ğ i geleneksel anlamda çekirdek aile kavramı? – evlenmemi ş heteroseksüel veya homoseksüel çiftler – bekâr kadın veya erkekler – çocuk sahibi tıp etiğinde güncel sorunlar17

18 evlat edinme genetik ba ğ ? hamilelik süreci? tıp etiğinde güncel sorunlar18

19 dini yakla ş ım Katolik kilisesi – do ğ al yolun dı ş ında yapay biçimde üreme teknikleri kabul edilemez Lüteryen, Anglikan, Musevi, Do ğ u Ortodoks, İ slami ö ğ retiler – Tanrı üremeyi te ş vik eder tıp etiğinde güncel sorunlar19

20 feminist yakla ş ım kadını a ş a ğ ılar kadını bir laboratuar, bir tohum makinesi haline dü ş ürür kısır kadınları fiziksel, duygusal ve mali açıdan büyük sıkıntılara sokar geni ş özgürlük seçenek tıp etiğinde güncel sorunlar20

21 yardımcı tekniklerle dünyaya gelmi ş çocukların bakı ş açısı toplumsal yönden damgalanma ya da ayrımcılık biyolojik anne farklılı ğ ı nedeniyle daha sancılı ba ş ka seçene ğ in bulunmadı ğ ı hallerde yine de dünyaya gelmi ş olmak daha üstün bir de ğ er tıp etiğinde güncel sorunlar21

22 aile kavramı gamet vericileri ve ta ş ıyıcı anneler homoseksüel veya lezbiyen evlilikler – çekirdek aile kavramı ve örgüsü? gerçek anne baba? geleneksel çekirdek aile kavramının dı ş ında yeni tanımlamalar çocukların toplumsal kabulünde sorun tıp etiğinde güncel sorunlar22

23 aile kavramı İ ngiltere’de Warnock Raporu (1984, Dame Mary Warnock Report) – “Çocu ğ un çıkarları sevecen, istikrarlı, heteroseksüel bir aile ortamında yeti ş meyi gerektirir; bunun dı ş ında ko ş ulları bilerek zorlamak ahlaka uygun de ğ ildir”. Buna kar ş ılık, Avrupa Komisyonu Glover Raporu (1989), yalnız yasayanların veya homoseksüel çiftlerin çocuk sahibi olmak açısından ayrımcılı ğ a ve dı ş lanmaya maruz kaldıklarını; çocu ğ a iyi bir ya ş amı garanti etmeleri halinde yapay döllenme tekniklerinden yararlanabilmeleri gerekti ğ ini ifade etmi ş tir. Kanada Yeni Üreme Teknikleri Kraliyet Komisyonu da yalnız yasayan heteroseksüel veya lezbiyen kadınların, infertilite tedavisi hizmeti veren kliniklerden yararlanma hakkı oldu ğ unu beyan etmi ş tir. tıp etiğinde güncel sorunlar23

24 insan varlı ğ ın metala ş tırılması ta ş ıyıcı annelere veya gamet ba ğ ı ş çılarına büyük paralar ödenmesi ile – do ğ acak çocu ğ u ticari bir meta haline getirmesi olasılı ğ ı tıp etiğinde güncel sorunlar24

25 embriyo, fetüs ve kadavraların kullanılması embriyo ve benzeri insan kaynaklı ürüne eri ş im ve kullanım kolayla ş tı in vitro dönemde embriyo – dondurulabilir – tedavi edilebilir – implante edilebilir – deneylerde kullanılabilir – imha edilebilir – ba ğ ı ş lanabilir tıp etiğinde güncel sorunlar25

26 embriyo, fetüs ve kadavraların kullanılması insanın genetik e ş inin kopyalanması – kısır çiftler için büyük bir umut ı ş ı ğ ı – organ nakli için büyük bir kaynak – insanı insan yapan teklik, benzersizlik, kendine özgülük, farklılık de ğ erleri yasa dı ş ı amaçlar? – ticari meta tıp etiğinde güncel sorunlar26

27 tıbbi hizmetlere eri ş im ve adalet maliyetli ve pahalı ücretsiz eri ş im? toplumda zengin ile yoksul arasında ayrımın keskinle ş mesi toplumsal sınıflar arasında ayrılıkların artması adalet duygusunun örselenmesi tıp etiğinde güncel sorunlar27

28 ülkemizde yasal durum “In Vitro Fertilizasyon ve Embriyo Transferi Yönetmeli ğ i” (1987 – sadece resmi olarak evli infertil çiftler – ba ş ka bir yöntemle tedavi edilemiyorlarsa sperm ve yumurta (oosit) alınması, depolanması, saklanması, satılması yasak üç yılı geçmemek ş artıyla e ş lerin rızası alınarak embriyo dondurulabilir – saklama, dondurma, imha i ş lemleri için e ş lerin yazılı izin belgesi ş art tıp etiğinde güncel sorunlar28

29 ülkemizde yasal durum “Kordon Kanı Bankacılı ğ ı Yönetmeli ğ i” (Resmi Gazete, Tarih: 5 Temmuz 2005,Sayı: 25866) “Biyoloji ve Tıbbın Uygulanması Bakımından İ nsan Hakları ve İ nsan Haysiyetinin Korunması Sözle ş mesi: İ nsan Hakları ve Biyotıp Sözle ş mesi” (Oviedo, 4 Nisan 1997) tıp etiğinde güncel sorunlar29

30 tartı ş malar – genetik ebeveynlik – çekirdek aile – çocukların yararı – ahlak – toplumun rolü her geçen gün yeni geli ş meler yapay döllenme ve embriyo transferi (IVF-ET) teknikleri, – etik açıdan ve toplumsal doku ile uyumlu, kabul edilir – ça ğ da ş toplumlarda gelenekselle ş mi ş tedaviler arasında yeni yardımcı üreme tekniklerini ele ş tirirken bir zamanlar ate ş li tartı ş malara yol açmı ş “eski” tekniklerin zaman içinde kabul edilebilir hale geldi ğ ini unutmamalı tıp etiğinde güncel sorunlar30

31 YA Ş AMIN SONU İ LE İ LG İ L İ TIP ET İĞİ SORUNLARI tıp etiğinde güncel sorunlar31

32 terminal dönem hastalar a ğ ır anomalili yenido ğ anlar ölmek üzere olan hastalar tıp eti ğ i açısından sorunlar – ya ş amlarının giri ş imsel tedavilerle yapay olarak uzatılması – ölümünün ertelenmesi tıp etiğinde güncel sorunlar32

33 ya ş am destek sistemleri yapay solunum cihazları vücut dı ş ı kan dola ş ımı pompaları diyaliz aygıtları canlandırma tüple besleme v.b. – ya ş amın sonu ve ölüm tanımları etkilendi – sorgulanmaya ba ş landı tıp etiğinde güncel sorunlar33

34 beyin ölümü eski tanım: ölüm – solunumun ve kalbin durması güncel tanım: beyin ölümü – beynin elektriksel potansiyelinin izoelektrik hatta dü ş mesi – hasar geri dönü ş süz “beyin ölümü” kararı tıbbi bir karardır tıp etiğinde güncel sorunlar34

35 ülkemizde durum Organ ve Doku Alınması, Saklanması, A ş ılanması ve Nakli Hakkında Kanun’un 11. maddesi ( 29 Mayıs 1979 ) – beyin ölümü; biri kardiyolog, biri nörolog, biri beyin cerrahı ve biri de anesteziyoloji uzmanı 4 ki ş ilik hekimler kurulunca oybirli ğ i ile saptanır beyin ölümü gerçekle ş meden organ aktarımı yapılamaz tıp etiğinde güncel sorunlar35

36 bitkisel ya ş am hasar sadece kortikal bölümde – dü ş ük düzeyde ya ş am deste ğ iyle uzun yıllar hasta ya ş amını bu durumda sürdürebilir dünyada ve ülkemizde durum; – bitkisel ya ş amdaki hastaların ya ş amına son vermek suçtur ve adam öldürmek olarak kabul edilir güncel kabul gören ölçüt – beyin sapını da kapsayacak ş ekilde tüm beyin ölümü bu ba ğ lamda beyin ölümünde ötenazi? tıp etiğinde güncel sorunlar36

37 ötenazi tıp etiğinde güncel sorunlar37

38 etimoloji iyi ölüm tıbbın mevcut imkânları ile iyile ş tiremedi ğ i ki ş inin kendisi tarafından kabul edilebilir nitelikte bir ya ş am sunamadı ğ ı hastalar – ölümüne izin verilmesi – bu ölüme yardım edilmesi tıp etiğinde güncel sorunlar38

39 hekimin müdahalesine göre pasif ötenazi – ya ş amı yapay olarak sürdüren destek sistemlerinin çekilerek ( aygıtlar kapatılarak ), hastalı ğ ın do ğ al sürecine bırakılması aktif ötenazi – ya ş amın hekim tarafından, hastanın iste ğ iyle, aktif olarak sonlandırılması tıp etiğinde güncel sorunlar39

40 hastanın talebine göre gönüllü ötenazi – hasta, kendisine ötenazi uygulanmasını sözlü veya yazılı olarak aydınlatılmı ş onamını vererek talep eder gönüllü olmayan ötenazi – hastanın de ğ er sistemini iyi bilen, bu konudaki görü ş lerini daha önce açıklamı ş oldu ğ u ki ş ilerin ve mahkemenin kararı ile ( hasta tıbben fikir bildirecek durumda de ğ il; koma, a ğ ır akıl hastalıkları vb ) gönülsüz ötenazi – hastanın ya ş ama iste ğ ini belirtmesine kar ş ın ya da fikri sorulabilecekken sorulmaksızın yapılır ( II. Dünya Savası’nda Nazi Almanya’sında ) tıp etiğinde güncel sorunlar40

41 ötenazi dı ş ı uygulamalar Canlandırma Uygulamayınız = “Do Not Resuscitate” DNR komutları – ötenazi kapsamına girmez – pasif ötenazi ile karı ş tırılır – yararsız, bo ş una tedavi (futile treatment) kavramı ile birlikte ele alınır tıp etiğinde güncel sorunlar41

42 ötenazi dı ş ı uygulamalar hekim yardımlı intihar – hekimin hastanın ölümünü kolayla ş tıracak eylemi yapması için hastaya intihar etme yolları hakkında bilgi vermesi, yol göstermesi ölümcül ilaçlar etkili dozlar zehirli maddeler miktarları öldürücü gazlar hakkında bilgilendirmek, ipucu vermek – Dr. Kevorkyan tıp etiğinde güncel sorunlar42

43 ötenazi dı ş ı uygulamalar tıbbi bakımı sonlandırarak hastayı evine gönderme – eldeki mevcut imkânlarla tıbben çaresi bulunmayan ölümcül vakalar – ölümün yakla ş tı ğ ı vakalar – terminal dönemdeki vakalar tıp etiğinde güncel sorunlar43

44 ülkemizde yasal durum Hasta Hakları Yönetmeli ğ i’nin (1998) 13. maddesi – ötenazi yasaktır herhangi bir ş ekilde ölüme/intihara yardım – “kasten adam öldürme suçu” kapsamında ve cezai sorumluluk – bir insanı kasten öldüren ki ş i, müebbet hapis cezası ile cezalandırılır ( TCK, 2004 ) Hasta Hakları Yönetmeli ğ i’nin 25. maddesi – bir hasta hakkı olarak tedavinin reddi, pasif ötenazi ile uyumlu mu? tıp etiğinde güncel sorunlar44

45 sonuç ötenazi – bireyin kendi bedenini kontrol etme yetkisi çerçevesinde özerk bir seçim tartı ş malar ve fikir ayrılıkları devam etmekte onurlu biçimde ölme hakkı çerçevesinde hekimden ölmeye yardım talebinde bulunmak tüm dünyada tartı ş malı bir konu tıp etiğinde güncel sorunlar45

46 hekimin öldürmek niyetiyle, do ğ rudan, hastanın ölümüne neden olacak ş ekilde birtakım maddeler vermesi, müdahalede bulunması – hukuk/etik açıdan savunulamaz – ya ş amı sürdürme, hayatı koruma görev ve sorumlulu ğ u ile ters – toplumda hekime olan güveni sarsıcı etki tıp etiğinde güncel sorunlar46

47 ORGAN AKTARIMI VE TIBB İ ET İ K tıp etiğinde güncel sorunlar47

48 “Tıp bünyede görülen dengesizlikleri, aksaklıkları, noksanları ya düzeltir ya da noksan olan ş eyin yerine ba ş ka bir ş ey koyar“ Prof. Dr. Jean Bernard tıp etiğinde güncel sorunlar48

49 canlılardan ya da kadavradan kan deri kemik kemik ili ğ i kornea kalp karaci ğ er vb. böbrek ( İ lk ba ş arılı böbrek nakli 23 Aralık 1954’te, Boston’da, kronik böbrek yetersizli ğ i olan Amerikalı er R.H.’ de gerçekle ş tirilmi ş tir ) tıp etiğinde güncel sorunlar49

50 tıp eti ğ i açısından organ aktarımı bir insanın hayatını kurtarmak için bir ba ş kasının beden bütünlü ğ üne dokunarak, o insan ömür boyunca tek böbrekle ya ş ama riski altına sokulabilir mi? canlı yerine kadavradan organ aktarımı sorunu çözer mi? – adalet ilkesi kısıtlı sayıda organ / yo ğ un talep – izin, rıza (onam) kimden? tıp etiğinde güncel sorunlar50

51 ölümün tanımı klinik/fizyolojik ölüm (eski tanım) – kalbin ve solunumun spontan olarak çalı ş masının durması beyin ölümü (güncel tanım) – biyolojik ölüm – yasal yönden de ölümün tanımı beyin sapı ölümü –İ ngiltere Kraliyet Tıp Fakültesi Komisyonu (1974) – beyin sapının, tüm beynin ölümü sonucu, beyin i ş levini yerine getiremez ve di ğ er organların koordineli olarak çalı ş masını sa ğ layamaz beyin ölümünün tespitinde EEG kayıtları esastır tıp etiğinde güncel sorunlar51

52 ülkemizde durum Organ ve Doku Alınması, Saklanması, Asılanması ve Nakli Hakkında Kanun’un ( 1979 ) 11.maddesi – beyin ölümü biri kardiyolog, biri nörolog, biri nöro ş irürjiyen ve biri de anesteziyoloji uzmanı 4 ki ş ilik hekimler kurulunca oybirli ğ i ile saptanır Organ Nakli Merkezleri Yönetmeli ğ i ( 1993 ) – hukuki ölüm = beyin ölümü – tanı koymada beyin sapı kriterleri esas alınır tıp etiğinde güncel sorunlar52

53 ülkemizde durum organ bekleyen hasta çok/organ ba ğ ı ş ı son derece sınırlı Organ Nakli Hakkında Kanun ( 1979 ) – on sekiz ya ş ını doldurmu ş ve mümeyyiz olan ki ş iden organ ve doku alınabilmesi için vericinin en az iki tanık huzurunda açık bilinçli ve tesirden uzak olarak önceden verilmi ş yazılı veya en az iki tanık önünde sözlü olarak beyan edip imzaladı ğ ı tutana ğ ın bir hekimce onaylanması” gerekir (Madde 6). tıp etiğinde güncel sorunlar53

54 küçük ya ş takilerin verici olmaları canlı çocuk vericiden organ nakli de ğ erli bir kaynak ancak hukuki temeli henüz yerle ş memi ş tir 16 ya ş ın altında anne babanın rızası alınır – ancak ebeveyn rızasının geçerlili ğ i çocu ğ un tedavisinde avantaj sa ğ lamasına ba ğ lıdır – aktarımın çocu ğ un yararına olup olmadı ğ ı sorulmalı – çocu ğ un suistimaline yol açılmamalı Türkiye’de durum; – 18 ya ş ını doldurmamı ş ve mümeyyiz olmayan ki ş ilerden organ ve doku alınması yasaktır tıp etiğinde güncel sorunlar54

55 kadavradan organ aktarımı ba ğ ı ş ile kadavradan organ aktarımı mümkün – gözden çıkarılmı ş bir materyalin hayat kurtarmada kullanılması anlamında beyin ölümü (tıbbi ölüm) tanısının kabulü – kadavradan organ aktarımına çe ş itlilik getirmi ş tir tıbbi etik hassasiyetleri – ölümden önce organ ba ğ ı ş ı ile ilgili vasiyet – ölümden sonra organların aktarımında kullanılabilirli ğ i tıp etiğinde güncel sorunlar55

56 organların satı ş ı satı ş ; “organ ba ğ ı ş ı” fikrini temelden yıkar – adalet ilkesini tamamen zedeler – dengenin yoksullar aleyhine bozulmasına yol açar İ ngiltere’de 1989’da dü ş ük gelir düzeyindeki bazı Türkler para kar ş ılı ğ ı, organ temin etmede kullanıldılar – hukuk, tıp ve etik açısından tartı ş malı İ ngiltere – organ ticareti yapan hekimlerin isimleri mesleki kütükten silinir/hekimlik yapma yetkileri de ellerinden alınır Türkiye – “bir bedel ya da çıkar kar ş ılı ğ ı organ ve doku alınması ve satılması” yasaklanmı ş tır tıp etiğinde güncel sorunlar56

57 fetüs ve yenido ğ anın verici olarak kullanılması sakat yeni do ğ an organlarının di ğ er yenido ğ anlar için kullanım alanı giderek geni ş lemekte bugün dünyada özellikle kalp ve akci ğ er aktarımında ölü do ğ an ya da do ğ du ğ u zaman ölüm halinde olan (anensefaller) kullanılmakta eti ğ e aykırılık? – yenido ğ an anensefal bile olsa ölümü do ğ al yoldan olmalı tıp etiğinde güncel sorunlar57

58 tıp etiğinde güncel sorunlar58


"TIP ET İĞİ NDE GÜNCEL SORUNLAR Prof. Dr. Tamer Akça MEÜ Tıp Fakültesi Genel Cerrahi A. D." indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları