Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

PMUM ELEKTRİK PİYASASINDA MALİ UZLAŞTIRMA UYGULAMALARI PİYASA MALİ UZLAŞTIRMA MERKEZİ 12/05/2005.

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "PMUM ELEKTRİK PİYASASINDA MALİ UZLAŞTIRMA UYGULAMALARI PİYASA MALİ UZLAŞTIRMA MERKEZİ 12/05/2005."— Sunum transkripti:

1

2 PMUM ELEKTRİK PİYASASINDA MALİ UZLAŞTIRMA UYGULAMALARI PİYASA MALİ UZLAŞTIRMA MERKEZİ 12/05/2005

3 PMUM GÜNDEM 1. Piyasa Mali Uzlaştırma Merkezi (PMUM) 2. Mali Uzlaştırma Esasları ve Uygulamaları 3.DUY’un Temel Özellikleri ve Geçici Dengeleme ve Uzlaştırma Yönetmeliğine (G-DUY) göre Dengeleme Sistemi 4. Piyasa Yapısı - Vizyonumuz

4 PMUM PMUM – Tarihçe  Piyasa Mali Uzlaştırma Merkezi, 4628 Sayılı Elektrik Piyasası Kanununa göre “… Dengeleme ve Uzlaştırma Yönetmeliği hükümleri doğrultusunda, gerçekleşen alım-satımlar ile sözleşmeye bağlanmış miktarlar arasındaki farkları esas alarak, piyasada faaliyet gösteren tüzel kişilerin borçlu yada alacaklı oldukları tutarları hesaplamak suretiyle, mali uzlaştırma sistemini çalıştırır." hükmü gereğince, TEİAŞ bünyesinde Yük Dağıtım Dairesi Başkanlığı içerisinde "Müdürlük" olarak faaliyetine başlamış olup, 20 Temmuz 2003 tarihinden sonra Elektrik Piyasa Hizmetleri ve Mali Uzlaştırma Dairesi Başkanlığı olarak çalışmalarını sürdürmektedir.

5 PMUM Misyonumuz  Güvenilir, etkin ve verimli bir piyasa işletim sistemi tesis etmek ve işlerliğini sağlamak.  Ve bu suretle ülkemiz elektrik piyasasının arzulanan arz güvenliği ile rekabet seviyesine ulaşılmasına katkıda bulunmaktır.

6 PMUM PMUM’un Görevleri Piyasa işletmecisidir ve  Kayıt başvurularının alınması ve işleme konulması,  İkili anlaşmalara ilişkin bildirimlerin alınması ve işleme konulması,  Sistem işletmecisi tarafından bildirilen yük alma ve yük atma kabullerine ait bilgiler baz alınarak, saatlik sistem marjinal fiyatları ile her bir uzlaştırma dönemi için aylık sistem dengesizlik fiyatının hesaplanması,  İkili anlaşma bildirimlerinin, kabul edilen yük alma ve yük atma tekliflerine ilişkin bilgilerin ve piyasa katılımcılarının sisteme verdikleri ve sistemden çektikleri uzlaştırmaya esas elektrik enerjisi miktarlarının dikkate alınması suretiyle, piyasa katılımcılarına tahakkuk ettirilecek alacak ve borç miktarlarının hesaplanması, ilgili alacak-borç bildirimlerinin hazırlanması ve alacak-borç ve teminat yönetimi işlemlerinin yürütülmesi,  Dengeleme ve uzlaştırma sistemine ilişkin olarak Kurum tarafından talep edilecek raporların hazırlanması ve yayımlanması vb. işleri yürütür.

7 PMUM PMUM – Bugüne Kadar Yürüttüğü İşler Elektrik Piyasasında Mali Uzlaştırma Yapılmasına ilişkin Usul ve Esaslar Hakkında TEBLİĞ 30 Mart 2003 Elektrik Piyasasında Mali Uzlaştırma Yapılmasına ilişkin Usul ve Esaslar Hakkında TEBLİĞ 4 Kasım 2003 Sanal Uygulama 1 Aralık 2003

8 PMUM Mali Uzlaştırma Esasları Ve Uygulamaları 2.1) Mali Uzlaştırmanın Temel Prensibi 2.2) Katılımcılar 2.3) İkili Anlaşmalar 2.4) Yedek Tedarik 2.5) İletim ve Dağıtım Sistemi Kayıpları Uygulaması 2.6) Ölçüm 2.7) Mali Uzlaştırmanın Gerçekleştirilmesi

9 PMUM Uzlaştırma Nedir?  Uzlaştırma, piyasa katılımcılarının;  Kabul edilen yük alma ve yük atma teklifleri,  İkili anlaşma bildirimleri,  Sisteme verdikleri ve/veya sistemden çektikleri uzlaştırmaya esas elektrik enerjisi miktarları, dikkate alınarak belirlenen enerji açık ve/veya enerji fazlalarına ilişkin olarak alacaklı ve/veya borçlu oldukları tutarların belirlenmesi ve ilgili mali işlemlerin gerçekleştirilmesi amacıyla, PMUM tarafından yürütülen faaliyetleri ve bu faaliyetler için gerekli idari işlemleri içerir.

10 PMUM Mali Uzlaştırmanın Temel Prensibi  4628 Sayılı Kanun ve Elektrik Piyasası Lisans Yönetmeliği hükümlerine göre piyasada elektrik enerjisi ve/veya kapasite alım-satım faaliyeti gösterebilmek taraflar arasında yapılan İkili Anlaşmalar ile mümkün olabilmektedir.

11 PMUM İkili Anlaşmalar  Gerçek ve tüzel kişiler arasında özel hukuk hükümlerine tabi olarak, elektrik enerjisi ve/veya kapasitenin alınıp satılmasına dair yapılan ve Kurul onayına tabi olmayan ticari anlaşmalar şeklinde tanımlanmaktadır.

12 PMUM Mali Uzlaştırmada Katılımcılar PMUM  Üretim Lisansı Sahibi Üretim Şirketleri  Otoprodüktörler ve Otop.Grupları  İletim Lisansı Sahibi İletim Şirketi  Dağıtım Lisansı Sahibi Dağıtım Şirketleri  Toptan Satış Lisansı Sahibi TETAŞ ve Özel Toptan Satış Şirketleri şeklinde tanımlanmıştır.

13 PMUM Mali Uzlaştırmaya Tabi Olan Taraflar PMUM  Bir tarafı Kamu olan ikili anlaşmalar düzenlemeye tabi ikili anlaşma olarak değerlendirilmekte ve mali uzlaştırmaya tabi olmamaktadır.Bu durumda sadece özel sektör katılımcılarının nakil yolu ile yapacakları elektrik enerjisi ve/veya kapasite satışları için yapacakları ikili anlaşmalar mali uzlaştırmaya tabidir.

14 PMUM Üretim Şirketleri EPHMUDB ’ na Kayıtlı Ü retim Şirketi 17 Santral25 Kurulu G üç (MW) 898,9 Toplam T ü ketici Sayısı 388 S İ S T E M Serbest piyasadan enerji satın alamazlar Serbest Tüketici •Toptan Satış Şirketi •Perakende Satış Şirketi ~ ~ Üretim Şirketi Üretim lisansı sahibi tüzel kişiler;  üretim tesisi kurulması, işletmeye alınması, elektrik enerjisi üretimi, •Lisans yönetmeliğine göre, herhangi bir özel sektör üretim şirketinin iştirakleri ile birlikte işletmekte olduğu üretim tesisleri yoluyla piyasada sahip olacağı toplam pay, bir önceki yıla ait olarak TEİAŞ tarafından yayımlanmış Türkiye toplam elektrik kurulu gücünün yüzde yirmisini geçemez. • ürettikleri elektrik enerjisinin ve/veya kapasitenin müşterilere satışı ile iştigal edebilir.  Üretim Şirketleri, tüketicilerinin ihtiyaçları için serbest piyasadan enerji satın alamazlar. Ancak; planlı, plansız ve zorunlu devre dışı olma durumlarında ikili anlaşmaları kapsamındaki taahhütlerini yerine getirmek amacıyla diğer tedarikçilerle yedek tedarik anlaşması yapabilirler.

15 PMUM Otoprodüktör Grupları EPHMUDB ’ na Kayıtlı Otop. Grubu 29 Santral45 Kurulu G üç (MW) 1838,3 Toplam T ü ketici Sayısı 838 S İ S T E M Serbest piyasadan enerji satın alamazlar Serbest Tüketici •Toptan Satış Şirketi •Perakende Satış Şirketi Grup Ortağı ~ ~ Otoprodüktör Grubu Otoprodüktör grubu lisansı sahibi tüzel kişiler; • esas olarak kendilerinin ve ortaklarının elektrik enerjisi ihtiyaçlarını karşılamak üzere üretim tesis kurulması, • üretilen elektrik enerjisi ve/veya kapasitenin grup ortaklarına satılması, • üretim fazlası olması durumunda üretim fazlasının müşterilere satışı faaliyetleri ile iştigal edebilir.  Otoprodüktör Grupları, tüketicilerinin ihtiyaçları için serbest piyasadan enerji satın alamazlar. Ancak; planlı, plansız ve zorunlu devre dışı olma durumlarında ikili anlaşmaları kapsamındaki taahhütlerini yerine getirmek amacıyla diğer tedarikçilerle yedek tedarik anlaşması yapabilirler. * EPDK’nın tarih ve 61 sayılı kurul kararı ile, otoprodüktör grupları serbest tüketicilere bir önceki takvim yılında ürettikleri elektrik enerjisinin yüzde yirmi beşi (% 25) oranındaki miktarını, izleyen takvim yılında serbest rekabet ortamında satabilirler.

16 PMUM Toptan Satış Şirketleri •Toptan Satış Şirketi •Otoprodüktör •Otoprodüktör Grubu •Üretim Şirketi •Toptan Satış Şirketi •Perakende Satış Şirketi •Serbest Tüketici İhracat İthalat Toptan satış lisansı sahibi tüzel kişiler; • Toptan satış lisansı sahibi tüzel kişiler lisanslarına yer alması kaydı ile ithalat ve ihracat faaliyetlerini de yürütebilir. •Lisans yönetmeliğine göre, herhangi bir özel sektör toptan satış şirketinin iştirakleri ile birlikte piyasada sahip olacağı toplam pay, bir önceki yılda tüketilen toplam elektrik enerjisi miktarının yüzde onunu geçemez. • elektrik ve/veya kapasitenin toptan satışı ve • doğrudan serbest tüketicilere satışı ile iştigal edebilir. Toptan Satış Şirketi EPHMUDB ’ na Kayıtlı Top. Sat. Şirketi 13 Piyasada Faal Top. Sat. Şirketi- T ü ketici Sayısı 524

17 PMUM Yenilenebilir Enerji Kaynaklarına Dayalı Üretim  Lisans Yönetmeliğinin 30. maddesinin son bendine göre perakende satış şirketleri serbest olmayan tüketicilere satış amacıyla yapılan enerji alımlarında, yenilenebilir enerji kaynaklarına dayalı üretim tesisinde üretilen enerjisi satış fiyatı; TETAŞ’ın satış fiyatından düşük veya eşit olduğu ve daha ucuz bir enerji kaynağı olmadığı takdirde öncelikle bu enerjiyi almakla yükümlüdür.

18 PMUM Yenilenebilir Enerji Kaynaklarına Dayalı Üretim  Bu tip üretim tesisleri ortakları ve/veya serbest tüketiciler ile yaptıkları ikili anlaşmalar için mali uzlaştırmaya tabi olmakla birlikte toptan satış şirketleri ve/veya perakende satış şirketlerine satışları mali uzlaştırmaya tabi değildir.  Müşterileri ile yaptığı ikili anlaşmadaki taahhüdünden daha fazla üretim yapan bu tip üreticilerin fazla enerjileri için perakendecilerle anlaşma yapmaları beklenmektedir.

19 PMUM Mali Uzlaştırmada Yedek Tedarik  Üretim, Otoprodüktör ve Otoprodüktör Grubu lisansı sahibi tüzel kişiler; - Üretim faaliyeti gösteren tüzel kişiler - Toptan satış faaliyeti gösteren tüzel kişiler yedek tedarik anlaşması yapabilirler.  Yedek tedarik anlaşmasının toptan satış şirketi (TETAŞ) ile yapılması durumunda sadece tüketici tarafı mali uzlaştırmaya tabi olacaktır.

20 PMUM Mali Uzlaştırma Uygulamaları  Elektrik enerjisinin üretim lisansı sahibi tüzel kişiler tarafından üretildiği zaman dilimi içerisinde tüketiciler tarafından tüketilmesi esastır.  Bu esastan hareketle yapılan anlaşmaların türüne göre, üretileceği ve tüketileceği PMUM’a bildirilen miktarlardan sapma olması durumunda;  Elektrik enerjisi açığı tespit edilen katılımcının, elektrik enerjisi açığının karşılanması sonucu ödemesi gereken tutarın,  Elektrik enerjisi fazlası tespit edilen katılımcıya, sisteme aktardığı enerji karşılığı ödenecek tutarın, her bir uzlaştırma dönemi itibarıyla aylık bazda PMUM tarafından hesaplanması Mali Uzlaştırmanın temelini oluşturur.

21 PMUM Eş Zamanlı Sayaç Okuma  Sayaç yönetmeliğinin Geçici 1. maddesi çerçevesinde, asgari olarak üç zamanlı okuma yapabilen elektronik sayaçlar yeterli görülmekte, okunan değerlerin sayacın hafızasında saklanmasına yönelik bir özellik zorunlu tutulmamaktadır.  Bu durumda, okumaları hafızada saklama özelliğine sahip olmayan tüm sayaçların, eş zamanlı olarak okunması bir ihtiyacı ortaya çıkmaktadır. Bu ise, eş zamanlı olarak okunacak sayaç adedine bağlı olarak, mümkün görünmemektedir. Okumaların güvenilirliği ayrı bir sorundur.

22 PMUM Ölçüm / Sayaç Bağlantı Yerleri  Elektrik Piyasasında Kullanılacak Sayaçlar Hakkında Tebliğ” sayaç bağlantı yerlerini tanımlamakta, ancak ne Sayaç Tebliği ne de Uzlaştırma Tebliği ikili anlaşmaya gereği okunacak sayaçların, yerlerinin mevzuata uygun olmaması durumunda ne yapılacağını düzenlememiştir.

23 PMUM Ölçüm / Sayaç Bağlantı Yerleri  Merkezimizce yapılan ikili anlaşma kayıtlarından bir çok sayacın yerlerinin mevzuata uygun olmadığı görüşü hasıl olmuştur.  Bu nedenle ikili anlaşma yaparak merkezimize kayıt için başvuran katılımcıların Sistem Kullanım ve Bağlantı Anlaşmalarını yapmış olmaları talep edilmektedir.

24 PMUM Mali Uzlaştırma Uygulamaları  Mali Uzlaştırma Uygulamaları, Elektrik Piyasasında Mali Uzlaştırma Yapılmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Tebliğ’in (Tebliğ) 12. maddesinde belirtildiği şekilde gerçekleştirilmektedir. Buna göre; •İlgili madde uyarınca, • ( ) < (4 + 5) ise enerji açığı vardır ve bu eksik enerji Yük Alma fiyatlarına • ( ) > (4 + 5) ise enerji fazlası vardır ve bu fazla enerji Yük Atma fiyatlarına tabi tutulur. •

25 PMUM Uygulama 1  Bu uygulamada, birden fazla üretim tesisine sahip olan katılımcılara ait üretim tesislerinin çekiş sayaçları, tüketim portföylerine ilave edilir. Böylelikle bu tip katılımcılar, tüketim portföyünde yer alan tam ya da sabit miktarlı anlaşmalar kapsamında gerçekleşen tüketimlerin yanı sıra çekiş sayaçlarına da tedarik yapma imkanına sahip olurlar. •Buna göre enerji açığı ya da fazlası (1) ( ) formülüne göre hesaplanır. Ortaya çıkan enerji açığı için yük alma, enerji fazlası için yük atma fiyatları uygulanır •Çekiş sayaçlarına yapılan tedarikte, mahsuplaşmanın önlenmesi için çaprazlama metoduna başvurulur. Mali uzlaştırma, Veriş1’in Çekiş2’yi, ya da Veriş 2’nin Çekiş1’i karşılaması ya da karşılayamaması durumu göz önüne alınarak yapılır. Birden fazla üretim tesisine sahip olan katılımcılar için

26 PMUM Uygulama 2 • Bu uygulamada, bir tane üretim tesisine sahip olan, katılımcılara ait üretim tesislerinin çekiş sayaçlarında ölçülen tüketim miktarları, tüketim portföylerine ilave edilmeksizin yük alma fiyatlarına tabi tutulurlar. Mali Uzlaştırma ; esasına uygun olarak yapılır ve buna göre enerji açığı ya da fazlası (1) (4 + 5) formülüne göre hesaplanır. • Ortaya çıkan enerji açığı için yük alma, enerji fazlası için yük atma fiyatları uygulanır. Bir tane üretim tesisine sahip olan katılımcılar için

27 PMUM Uygulama 3 •Bu uygulamada, üretilen enerjinin öncelikle otoprodüktör tesislerinde tüketilen enerjiyi karşılaması esastır. Otoprodüktörler tarafından üretilen enerjinin, Otoprodüktör tesislerinin ihtiyacı olan enerjiyi karşılayamaması durumunda, açık kalan enerji TEDAŞ tarafından tedarik edilmekte ve faturalandırılmaktadır. Tesislere nakledilen enerjide açık ortaya çıkması durumunda, sisteme verilen enerji, iletim ve /veya dağıtım sistemi kayıp katsayısı uygulanarak indirgenir. •Tesislerde tüketilen enerjinin karşılanması ve fazlalık ortaya çıkması durumunda ise ; –bu fazla enerji,tam tedarik ya da sabit miktarlı satış anlaşmaları kapsamında gerçekleşen satış miktarları ile karşılaştırılır. Bunun sonucu enerji fazlası çıkması durumunda bu fazla enerjiye yük atma fiyatları, enerji eksiği çıkması durumunda ise bu eksik enerjiye yük alma fiyatları uygulanır. •Öte yandan Otoprodüktörlerin çekiş sayaçlarında ölçülen enerji TEDAŞ tarafından faturalandırılmakta olup, çekilen bu enerjiye Yük Atma fiyatları uygulanmamaktadır. Mali uzlaştırma esasına uygun olarak yapılır TEDAŞ Abonesi olan, bir tane üretim tesisine sahip ve tüketim portföyünde aynı tüzel kişiliğe ait otoprodüktör tüketim tesisi ve/veya tam tedarik ya da sabit miktarlı s atış anlaşmaları bulunan Otoprodüktörler için

28 PMUM Uygulama 4 TEDAŞ Abonesi olan, bir tane üretim tesisine sahip ve tüketim portföyünde aynı tüzel kişiliğe ait herhangi bir otoprodüktör tüketim tesisi ve/veya tam tedarik ya da sabit miktarlı satış anlaşmaları bulunmayan Otoprodüktörler için •Bu uygulamada, alış ya da satış tarafında herhangi bir anlaşması ya da herhangi bir tesisi bulunmayan otoprodüktörlerin sisteme verdikleri enerjiye yük atma fiyatları uygulanır. •Bu tip Otoprodüktörlerin çekiş sayaçlarında ölçülen enerji TEDAŞ tarafından faturalandırılmakta olup, çekilen bu enerjiye Yük Atma fiyatları uygulanmamaktadır.

29 PMUM Uygulama 5 TEDAŞ Abonesi olan, bir tane üretim tesisine sahip ve tüketim portföyünde aynı tüzel kişiliğe ait otoprodüktör tüketim tesisi bulunmamakla birlikte tam tedarik ya da sabit miktarlı satış anlaşmaları bulunan Otoprodüktörler için •Bu uygulamada Otoprodüktörlerin çekiş sayaçlarında tüketilen enerji TEDAŞ tarafından faturalandırılmakta olup, çekilen bu enerjiye Yük Atma fiyatları uygulanmamaktadır. •İkili anlaşmalar kapsamında Serbest tüketicilere yapılan enerji naklinde ortaya çıkan enerji açığına Yük Alma fiyatları uygulanır. Mali uzlaştırma esasına uygun olarak yapılır ve buna göre enerji açığı ya da fazlası (1 ) (4 + 5) formülüne göre hesaplanır.

30 PMUM Uygulama 6 Yenilenebilir Enerji Kaynaklarına dayalı birden fazla üretim tesisine sahip olan katılımcılar için •Bu uygulamada, yenilenebilir enerji kaynaklarına dayalı birden fazla üretim tesisine sahip katılımcılara ait üretim tesislerinin çekiş sayaçları, tüketim portföylerine ilave edilir. Böylelikle bu tip katılımcılar, tüketim portföyünde yer alan tam ya da sabit miktarlı anlaşmalar kapsamında gerçekleşen tüketimlerin yanı sıra çekiş sayaçlarına da tedarik yapma imkanına sahip olurlar. •Buna göre enerji açığı ya da fazlası ( ) ( ) formülüne göre hesaplanır. • İkili anlaşmalar kapsamında enerji nakli yapılan serbest tüketicilerin enerji ihtiyaçları karşılandıktan sonra artan enerji için ya da herhangi bir serbest tüketicisi olmayan üreticilerin sisteme verdikleri enerji için yük atma fiyatları uygulanmaz. Bu tip üreticiler, fazla enerjilerini ya da üretimlerinin tamamını toptan satış ya da perakende satış şirketlerine satabilirler. Bu satışlar sonrası ortaya çıkan enerji açığı için yük alma fiyatları uygulanır.

31 PMUM Uygulama 7 Yenilenebilir Enerji Kaynaklarına dayalı bir adet üretim tesisine sahip olan katılımcılar için •Bu uygulamada, yenilenebilir enerji kaynaklarına dayalı bir adet üretim tesisine sahip katılımcılara ait üretim tesislerinin çekiş sayaçlarında ölçülen tüketim miktarları, tüketim portföylerine ilave edilmeksizin yük alma fiyatlarına tabi tutulurlar. Mali Uzlaştırma ; esasına uygun olarak yapılır ve buna göre enerji açığı ya da fazlası ( ) (4 + 5) formülüne göre hesaplanır. • Bu uygulamada da, İkili anlaşmalar kapsamında enerji nakli yapılan serbest tüketicilerin enerji ihtiyaçları karşılandıktan sonra artan enerji için ya da herhangi bir serbest tüketicisi olmayan üreticilerin sisteme verdikleri enerji için yük atma fiyatları uygulanmaz. Bu tip üreticiler, fazla enerjilerini ya da üretimlerinin tamamını toptan satış ya da perakende satış şirketlerine satabilirler. Bu satışlar sonrası ortaya çıkan enerji açığı için yük alma fiyatları uygulanır

32 PMUM Uygulama 8 Toptan satış lisansına sahip olan katılımcılar için •Bu uygulama,Toptan satış şirketlerinin alım ve satım yönünde ikili anlaşmalar kapsamında yapmış olduğu enerji nakilleri için gerçekleştirilmektedir. Mali Uzlaştırma ; esasına uygun olarak yapılır ve buna göre enerji açığı ya da fazlası (2 + 3) (4 + 5) formülüne göre hesaplanır. •Bu alış ve satışlar sonrası ortaya çıkan enerji açığı için yük alma, enerji fazlası için yük atma fiyatları uygulanır

33 PMUM Uygulama 9 TEDAŞ Abonesi olan, birden fazla üretim tesisine sahip ve tüketim portföyünde aynı tüzel kişiliğe ait otoprodüktör tüketim tesisi ve/veya tam tedarik ya da sabit miktarlı satış anlaşmaları bulunan Otoprodüktörler için •Bu uygulamada, otoprodüktör tesislerinin yanı sıra santralların çekiş sayaçları da tüketim portföyüne dahil edilir. Üretilen enerjinin öncelikle tesislerin ve santralların çekiş sayaçlarının tüketimlerini karşılaması esastır. Üretilen enerjinin, tesislerin ve santral çekiş sayaçlarının ihtiyacı olan enerjiyi karşılayamaması durumunda, açık kalan enerji TEDAŞ tarafından tedarik edilmekte ve faturalandırılmaktadır. Nakledilen enerjide açık ortaya çıkması durumunda, sisteme verilen enerji, iletim ve /veya dağıtım sistemi kayıp katsayısı uygulanarak indirgenir. •Enerjinin karşılanması ve fazlalık ortaya çıkması durumunda ise ; –bu fazla enerji,varsa tam tedarik ya da sabit miktarlı satış anlaşmaları kapsamında gerçekleşen satış miktarları ile karşılaştırılır. Bunun sonucu enerji fazlası çıkması durumunda bu fazla enerjiye yük atma fiyatları, enerji eksiği çıkması durumunda ise bu eksik enerjiye yük alma fiyatları uygulanır. esasına uygun olarak yapılır.

34 PMUM Uygulama 10 İkili anlaşmalar kapsamında yurtdışına enerji nakli yapan Toptan satış lisansına sahip olan katılımcılar için •Bu uygulama,satış portföyünde yurtdışı satışları bulunan Toptan satış şirketleri için gerçekleştirilmektedir. Mali Uzlaştırma ; esasına uygun olarak yapılır ve buna göre enerji açığı ya da fazlası ( ) ( ) formülüne göre hesaplanır. •Bu alış ve satışlar sonrası ortaya çıkan enerji açığı için yük alma, enerji fazlası için yük atma fiyatları uygulanır

35 PMUM Uygulama 11 Tedarikçisi bir başka piyasa katılımcısı olan Otoprodüktörler •Bu uygulama, tesislerine ve/veya serbest tüketicilerine yaptıkları enerji naklinde ortaya çıkan enerji açıklarına ve/veya santral çekiş sayaçlarına bir başka piyasa katılımcısının tedarikçi olduğu Otoprodüktörler için gerçekleştirilmektedir. Mali Uzlaştırma ; esasına uygun olarak yapılır ve buna göre enerji açığı ya da fazlası ( ) (4 + 5) formülüne göre hesaplanır. • Ortaya çıkan enerji açığının tedarikçiler tarafından karşılanmasından dolayı, enerji açıklarına yük alma fiyatları uygulanmaz. •Ortaya çıkan enerji fazlası için yük atma fiyatları uygulanır.

36 PMUM GÜNDEM 3.1. Dengeleme Sistemine Genel Bakış 3.2. G-DUY’da Dengeleme Mekanizması ve Sağlanması Gereken Bilgiler 3.3. G-DUY’da Dengeleme Mekanizması Süreçleri 3.4. Gün Öncesi Üretim Planlama ve Gerçek Zamanlı Dengeleme Faaliyetleri 3.5. Yan Hizmetler

37 PMUM Dengeleme ÜRETİMİLETİMDAĞITIM / TÜKETİM ÜRETİM = TÜKETİM Sistem Frekansı = 50 Hz Arz Değişimleri Talep Değişimleri

38 PMUM Dengeleme – Mevcut Uygulamalar Gün Öncesi Planlama Gerçek Zamanlı Dengeleme Yİ, YİD, İHD Üretim Gerekleri Talep Tahmini DSİ Su Kullanım Limitleri Otop/Otop Grubu Üretim Programları Sistem Kısıt Tahminleri Yan Hizmet İhtiyaçları Gerçekleşen Talep Arz Kaynakları Durumu Sistem Frekansı Sistem Kısıtları EÜAŞ Kaynaklarının Ekonomik Kullanımı İthalat, İhracat

39 PMUM Dengeleme – Mevcut Uygulamalar Yİ, YİD, İHD Santralları Otoprodüktörler Nehir Tipi Hidroelektrik Sant. Baz Yük Hidroelektrik Sant. Termik Santrallar Puant Hidroelektrik Sant.

40 PMUM Dengeleme – Mevcut Uygulamalar

41 PMUM Dengeleme – Mevcut Uygulamalar Gün Öncesi Planlama Gerçek Zamanlı Dengeleme Yİ, YİD, İHD Üretim Gerekleri DSİ Su Kullanım Limitleri Otop/Otop Grubu Üretim Programları Sistem Kısıt Tahminleri Yan Hizmet İhtiyaçları Gerçekleşen Talep Arz Kaynakları Durumu Sistem Frekansı Sistem Kısıtları EÜAŞ Kaynaklarının Ekonomik Kullanımı Talep Tahmini İthalat, İhracat

42 PMUM Dengeleme – Yeni Piyasa Yapısındaki Uygulamalar Gün Öncesi Planlama Gerçek Zamanlı Dengeleme Yİ, YİD, İHD Üretim Gerekleri DSİ Su Kullanım Limitleri Otop/Otop Grubu Üretim Programları Sistem Kısıt Tahminleri Yan Hizmet İhtiyaçları Gerçekleşen Talep Arz Kaynakları Durumu Sistem Frekansı Sistem Kısıtları Dengeleme Piyasası – Kaynak Optimizasyonu Yan Hizmetler – Sistem İşletim Öncelikleri Dengeleme Birimlerinin Üretim Programı, Teknik Parametreleri Ve Teklifleri Talep Tahmini İthalat, İhracat

43 PMUM GÜNDEM 3.1. Dengeleme Sistemine Genel Bakış 3.2. G-DUY’da Dengeleme Mekanizması ve Sağlanması Gereken Bilgiler 3.3. G-DUY’da Dengeleme Mekanizması Süreçleri 3.4. Gün Öncesi Üretim Planlama ve Gerçek Zamanlı Dengeleme Faaliyetleri 3.5. Yan Hizmetler

44 PMUM Dengeleme (a) Yük alma tekliflerinin değerlendirilerek kabul edilmesi suretiyle, dengeleme birimlerinin üretimlerinin artırılması, (b) Yük atma tekliflerinin değerlendirilerek kabul edilmesi suretiyle, dengeleme birimlerinin üretimlerinin azaltılması, (c) İlgili mevzuat hükümleri ve zorunlu ve/veya ticari yan hizmetler anlaşmaları çerçevesinde frekans kontrol ve talep kontrol hizmetinin temin edilmesi, Dengeleme, elektrik enerjisi arz ve talebini gerçek zamanlı olarak dengede tutmak amacıyla, sistem işletmecisi tarafından yürütülen; faaliyetlerini ve bu faaliyetler için gerekli teknik ve idari işlemleri içerir. Dengeleme Piyasası Yan Hizmetler

45 PMUM Dengeleme Mekanizmasına Genel Bakış Üretim Şirketleri Otoprodüktörler Otoprodüktör Grupları Gün Öncesi Üretim Planlama Gerçek Zamanlı Dengeleme Gerçek Zamanlı Arz Değişimleri Gerçek Zamanlı Talep Değişimleri Sistem Frekansı Değişimleri Sistem Kısıtları & Yan Hizmet İhtiyaçları Sistem Kısıtları & Yan Hizmet İhtiyaçları Aylık •Yük Alma, Yük Atma Teklifleri Günlük •Kesinleşmiş Günlük Üretim Programı •Teknik Parametreler Bir Gün Sonrası için Yük Alma / Atma Talimatları Gerçek Zamanlı Yük Alma / Atma Talimatları Bir Gün Sonrası İçin Dengeleme Birimleri Üretim Tahmini

46 PMUM Dengeleme Birimi Dengeleme ve Uzlaştırma Yönetmeliği’ne göre;  Bağımsız olarak yük alabilen, yük atabilen ve  Bağımsız olarak ölçülebilen üretim tesislerinden ya da ünitelerden aşağıdakilerden her biri dengeleme birimidir: a) Toplam 100 MW ve üzerinde kurulu güce sahip bir üretim tesisi, b) 50 MW ve üzerinde kurulu güce sahip ünite, c) Bu maddenin (a) ve (b) bentlerinde tanımlanan limitlerin altında kurulu güce sahip olmakla birlikte, ilgili piyasa katılımcısı tarafından talep edilen ve talepleri MYTM tarafından uygun bulunan üretim tesisleri ve/veya üniteler.

47 PMUM Dengeleme Birimi - Muafiyetler Dengeleme ve Uzlaştırma Yönetmeliği’ne göre aşağıda belirtilen üretim tesisleri dengeleme birimi olmaktan muaftır: a)Kanal veya nehir tipi hidroelektrik üretim tesisleri, b)Rüzgar enerjisine dayalı üretim tesisleri, c)Güneş enerjisine dayalı üretim tesisleri, d)Dalga enerjisine dayalı üretim tesisleri, e)Gel-git enerjisine dayalı üretim tesisleri, f)Kojenerasyon tesisleri, g)Akışkan yataklı teknolojiye dayalı üretim tesisleri.

48 PMUM Dengeleme Mekanizması Bilgi Gereksinimleri Dengeleme Sistemi Katılımcıları dengeleme amaçlı olarak aşağıdaki bilgileri MYTM’ye bildirirler: Aylık Olarak  Yük alma, yük atma teklif fiyatları Günlük Olarak  Günlük Üretim Programı  Teknik Parametreler

49 PMUM Yük Alma, Yük Atma Teklif Fiyatları  Yük Alma Teklif Fiyatı 1 (YAL1): Dengeleme sistemi katılımcısının, ilgili dengeleme biriminin KGÜP’üne göre, dengeleme biriminin üretiminde, MKÜD seviyesine kadar yapabileceği üretim artışı için talep ettiği birim fiyattır (TL/MWh)  Yük Alma Teklif Fiyatı 2 (YAL2): Dengeleme sistemi katılımcısının, ilgili dengeleme biriminin KGÜP’üne göre, dengeleme biriminin üretiminde, MKÜD seviyesinin üzerinde yapabileceği üretim artışı için talep ettiği birim fiyattır (TL/MWh)  Yük Atma Teklif Fiyatı 1 (YAT1): Dengeleme sistemi katılımcısının ilgili dengeleme biriminin KGÜP’üne göre, dengeleme biriminin üretiminde, MKÜD seviyesinin altında yapabileceği üretim azalması için ödemeyi teklif ettiği birim fiyattır (TL/MWh)  Yük Atma Teklif Fiyatı 2 (YAT2): Dengeleme sistemi katılımcısının ilgili dengeleme biriminin KGÜP’üne göre, dengeleme biriminin üretiminde, MKÜD seviyesinin üzerinde yapabileceği üretim azalması için ödemeyi teklif ettiği birim fiyattır (TL/MWh) EAK MKÜD zaman MW YAL1 YAL2 YAT1 YAT2

50 PMUM Yük Alma, Yük Atma Teklif Fiyatları YAL1 YAL2 zaman EAK MKÜD MW KGÜP=0 KGÜP  Dengeleme Birimi için ilgili dönemde yapılması planlanmış üretimin KGÜP=0 olması durumu:  İlgili dönem için Dengeleme Birimi’ne sadece yük aldırılabilir.  Dengeleme Birimi’nin üretimini MKÜD seviyesine kadar artırmak için Dengeleme Sistemi Katılımcısı tarafından teklif edilmiş olan fiyat YAL1 YTL/MWh’tır.  Dengeleme Birimi’nin üretimini MKÜD seviyesinden EAK’ye kadar artırmak için Dengeleme Sistemi Katılımcısı tarafından teklif edilmiş olan fiyat YAL2 YTL/MWh’tır.

51 PMUM Yük Alma, Yük Atma Teklif Fiyatları  Dengeleme Birimi için ilgili dönemde yapılması planlanmış üretimin KGÜP=MKÜD olması durumu:  İlgili dönem için Dengeleme Birimi’nin üretimi 0’a indirilerek yük attırılabilir ya da üretimi MKÜD ile EAK arasında bir seviyeye artırılarak yük aldırılabilir.  Dengeleme Birimi’nin üretimini 0’a kadar azaltmak için Dengeleme Sistemi Katılımcısı tarafından teklif edilmiş olan fiyat YAT1 YTL/MWh’tır.  Dengeleme Birimi’nin üretimini MKÜD seviyesinden EAK’ye kadar artırmak için Dengeleme Sistemi Katılımcısı tarafından teklif edilmiş olan fiyat YAL2 YTL/MWh’tır. YAL2 YAT1 zaman EAK MKÜD MW KGÜP = MKÜD KGÜP

52 PMUM Yük Alma, Yük Atma Teklif Fiyatları Dengeleme Birimi için ilgili dönemde yapılması planlanmış üretimin MKÜD ile EAK arasında bir seviyede olması durumu:  İlgili dönem için Dengeleme Birimi’nin üretimi MKÜD’e kadar bir seviyeye ya da 0’a indirilerek yük attırılabilir ya da üretimi KGÜP ile EAK arasında bir seviyeye artırılarak yük aldırılabilir.  Dengeleme Birimi’nin üretimini KGÜP’ten MKÜD’e kadar bir seviyeye azaltmak için Dengeleme Sistemi Katılımcısı tarafından teklif edilmiş olan fiyat YAT2 YTL/MWh’tır.  Dengeleme Birimi’nin üretimini MKÜD’ten 0’a kadar azaltmak için Dengeleme Sistemi Katılımcısı tarafından teklif edilmiş olan fiyat YAT1 YTL/MWh’tır.  Dengeleme Birimi’nin üretimini KGÜP seviyesinden EAK’ye kadar artırmak için Dengeleme Sistemi Katılımcısı tarafından teklif edilmiş olan fiyat YAL2 YTL/MWh’tır. YAL2 YAT1 YAT2 EAK MKÜD zaman MW MKÜD < KGÜP <=EAK KGÜP

53 PMUM Yük Alma, Yük Atma Teklif Fiyatları  Dengeleme Birimi için ilgili dönemde yapılması planlanmış üretimin KGÜP= EAK olması durumu:  İlgili dönem için Dengeleme Birimi’ne sadece yük attırılabilir.  Dengeleme Birimi’nin üretimini KGÜP’ten EAK ile MKÜD arasında bir seviyeye azaltmak için Dengeleme Sistemi Katılımcısı tarafından teklif edilmiş olan fiyat YAT2 YTL/MWh’tır.  Dengeleme Birimi’nin üretimini MKÜD’ten 0’a kadar azaltmak için Dengeleme Sistemi Katılımcısı tarafından teklif edilmiş olan fiyat YAT1 YTL/MWh’tır. YAT1 YAT2 EAK MKÜD zaman MW KGÜP = EAK KGÜP

54 PMUM Yük Alma, Yük Atma Teklif Fiyatları YAL1 YAL2 YAT1 YAT2 YAL2 YAT1 YAT2 EAK MKÜD zaman MW KGÜP=0 EAK MKÜD zaman MW KGÜP = MKÜD EAK MKÜD zaman MW MKÜD < KGÜP <=EAK EAK MKÜD zaman MW KGÜP = EAK KGÜP

55 PMUM Kesinleşmiş Günlük Üretim Programı Başlangıç Zamanı Başlangıç Seviyesi (MW) Bitiş Zamanı Bitiş Seviyesi (MW) 00:00Başlangıç Seviyesi 1 Bitiş Zamanı 1Bitiş Seviyesi 1 Başlangıç Zamanı 2 Başlangıç Seviyesi 2 Bitiş Zamanı 2Bitiş Seviyesi 2... Başlangıç Zamanı N Başlangıç Seviyesi N 24:00Bitiş Zamanı N Kesinleşmiş Günlük Üretim Programı:  Kabul edilebilecek yük alma, yük atma teklifleri için referans seviyeyi oluşturur.  MYTM tarafından yürütülecek bir gün sonrası ve gerçek zamanlı dengeleme faaliyetleri için baz oluşturur.

56 PMUM Kesinleşmiş Günlük Üretim Programı  Dengeleme biriminin yüklenme ve yük düşme hızı 1MW/dak.’dır.  Dengeleme birimi bir önceki gün yapmış olduğu programa göre saat 00:00’da 50MW seviyesinde olacak ve saat 06:00’a kadar bu seviyede çalışacaktır.  Dengeleme birimi saat 06:00’da yüklenmeye başlayacak ve yükünü 100MW seviyesine kadar çıkaracaktır.  Dengeleme birimi saat 17:10’a kadar 100MW seviyesinde çalışacaktır.  Dengeleme birimi saat 17:10’da yüklenmeye başlayacak ve yükünü 150MW seviyesine kadar çıkaracaktır.  Dengeleme birimi saat 21:00’a kadar 150MW seviyesinde çalışacaktır.  Dengeleme birimi saat 21:00’da yük düşmeye başlayacak ve yükünü 50MW seviyesine düşürecektir.  Dengeleme birimi saat 24:00’e kadar üretimini 50MW seviyesinde gerçekleştirecektir.

57 PMUM Kesinleşmiş Günlük Üretim Programı Kesinleşmiş Günlük Üretim Programı Örneği:

58 PMUM Kesinleşmiş Günlük Üretim Programı Başlangıç Zamanı Başlangıç Seviyesi (MW) Bitiş Zamanı Bitiş Seviyesi (MW) 00:005006: :005006: : : : : : : : : :405024:0050 Kesinleşmiş Günlük Üretim Programı Örneği:

59 PMUM Günlük Üretim Programı (MW veya MWh) BaşlangıçBitiş SaatMWSaatMW MW Saat SaatMWhSaatMWh G-DUY Md. 35 Önerilen

60 PMUM Teknik Parametreler  Teknik Parametreler:  Minimum Kararlı Üretim Düzeyi  Emreamade Kapasite  Yüklenme Hızı  Yük Düşme Hızı  Diğer Teknik Parametreler  Teknik parametreler dengeleme sistemi katılımcıları tarafından belirlenir ve MYTM’ye bildirilir.  Teknik parametreler dengeleme birimi bazında bildirilir.  Normal işletme koşullarında dengeleme birimlerine verilen talimatların ilgili dengeleme birimine ilişkin teknik parametreler ile tutarlı olması esastır.

61 PMUM Teknik Parametreler •Minimum Kararlı Üretim Düzeyi: Başlangıç Zamanı Başlangıç Seviyesi 00: : : :0030

62 PMUM Teknik Parametreler  Emreamade Kapasite : Başlangıç Zamanı Başlangıç Seviyesi 00: :00165

63 PMUM Teknik Parametreler  KGÜP, MKÜD, EAK:

64 PMUM Teknik Parametreler  Yüklenme Hızı: Yük Seviye AralığıHız (MW/dak.)  Yük Düşme Hızı: Yük Seviye AralığıHız (MW/dak.)

65 PMUM Teknik Parametreler  Devrede olmayan dengeleme biriminin senkronize olup yüklenmeye başlaması için gereken süre (dak.) (Yönetmelik Madde 36-e)  Devrede olan dengeleme biriminin YAL talimatını yerine getirmeye başlaması için gereken süre (dak.) (Yönetmelik Madde 36-f)  Devrede olan dengeleme biriminin YAT talimatını yerine getirmeye başlaması için gereken süre (dak.) (Yönetmelik Madde 36-g)  Dengeleme biriminin YAT talimatı ile 0 yüke indirilmesi durumunda, yeniden yüklenmeye başlamadan önce 0 yükte kalması gereken minimum süre (dak.) (Yönetmelik Madde 36-h)  Dengeleme biriminin YAL talimatı ile MKÜD seviyesine ya da MKÜD seviyesinin üzerine çıkarılması durumunda, dengeleme biriminin yeniden yük düşmeye başlamadan önce MKÜD seviyesinde ya da MKÜD seviyesinin üzerinde kalması gereken minimum süre (dak.) (Yönetmelik Madde 36-i)

66 PMUM Teknik Parametreler MW Talimatın MYTM tarafından iptal edilebileceği en son zaman Talimatın MYTM tarafından iptal edilebileceği en son zaman YAL talimatının yerine getirilmeye başlaması için gereken süre: 20 dak. (Madde 36-f) YAL talimatının yerine getirilmeye başlaması için gereken süre: 20 dak. (Madde 36-f) zaman Devrede olmayan dengeleme biriminin senkronize olup yüklenmeye başlaması için gereken süre: 5 dak. (Madde 36-e) Devrede olmayan dengeleme biriminin senkronize olup yüklenmeye başlaması için gereken süre: 5 dak. (Madde 36-e) Devrede olmayan (0 yükteki) dengeleme birimine verilen YAL talimatı: 13:0012:5512:35 Yüklenme eğrisi Yüklenme eğrisi

67 PMUM GÜNDEM 3.1. Dengeleme Sistemine Genel Bakış 3.2. G-DUY’da Dengeleme Mekanizması ve Sağlanması Gereken Bilgiler 3.3. G-DUY’da Dengeleme Mekanizması Süreçleri 3.4. Gün Öncesi Üretim Planlama ve Gerçek Zamanlı Dengeleme Faaliyetleri 3.5. Yan Hizmetler

68 PMUM Dengeleme Faaliyetlerine İlişkin Prosedür ve Formlar  Geçiş Dönemi Dengeleme ve Uzlaştırma Yönetmeliği’nin uygulamasına ilişkin prosedür ve formlar TEİAŞ web sitesinde görüşe açılmıştır:  DP.01 – YAL, YAT Teklif Fiyatlarının Bildirilmesi Prosedürü  DP.02 – Bir Gün Sonrası için Üretim Planlama Prosedürü  DP.03 – Gerçek Zamanlı Dengeleme Prosedürü  DP.04 – Dengeleme Faaliyetlerine İlişkin Sonuçların PMUM’a Bildirilmesi Prosedürü

69 PMUM YAL, YAT Teklif Fiyatlarının Bildirilmesi

70 PMUM Talep Tahmininin Bildirilmesi

71 PMUM GÜP ve Teknik Parametrelerin Bildirilmesi

72 PMUM Bir Gün Sonrası Üretim Planının Hazırlanması ve Bildirilmesi

73 PMUM GÜNDEM 3.1. Dengeleme Sistemine Genel Bakış 3.2. G-DUY’da Dengeleme Mekanizması ve Sağlanması Gereken Bilgiler 3.3. G-DUY’da Dengeleme Mekanizması Süreçleri 3.4. Gün Öncesi Üretim Planlama ve Gerçek Zamanlı Dengeleme Faaliyetleri 3.5. Yan Hizmetler

74 PMUM Gün Öncesi Planlama Dengeleme birimleri tarafından karşılanacak talep belirlenir.

75 PMUM Gün Öncesi Planlama Dengeleme birimleri tarafından karşılanacak talep belirlenir.

76 PMUM Gün Öncesi Planlama Sistemin yük ihtiyacı belirlenir.

77 PMUM Gün Öncesi Planlama Sistemin yük ihtiyacı belirlenir.

78 PMUM Gün Öncesi Planlama Her bir dengeleme birimi için YAL1, YAL2, YAT1, YAT2 miktarları belirlenir.

79 PMUM YAL, YAT Tekliflerinin Değerlendirilmesi

80 PMUM YAL, YAT Tekliflerinin Değerlendirilmesi TL/kWh TL/kWh TL/kWh TL/kWh TL/kWh YAL İhtiyacı MW TL/kWh

81 PMUM YAL, YAT Tekliflerinin Değerlendirilmesi

82 PMUM YAL, YAT Tekliflerinin Değerlendirilmesi YAT İhtiyacı MW TL/kWh TL/kWh TL/kWh TL/kWh TL/kWh TL/kWh TL/kWh

83 PMUM Geçiş Dönemi Yazılımı Dengeleme Fonksiyonları

84 PMUM Geçiş Dönemi Yazılımı Dengeleme Fonksiyonları

85 PMUM Geçiş Dönemi Yazılımı Dengeleme Fonksiyonları

86 PMUM Gerçek Zamanlı Dengeleme  Sistem arz – talep dengesinde gerçek zamanda meydana gelen değişimler:  Öncelikli olarak Yan Hizmetlerden  Bunu takiben Dengeleme Piyasasından karşılanır.  Gerçek zamanlı YAL, YAT tekliflerinin değerlendirilmesinde Gün Öncesi Planlama ile aynı kriterler geçerlidir.  Gerçek zamanlı YAL, YAT tekliflerinin değerlendirilmesinde dengeleme birimlerinin teknik parametreleri öncelik alır.  Sistem İşletmecisi sistem güvenliğini temin etmek için Acil Durum Talimatları verebilir.

87 PMUM GÜNDEM 3.1. Dengeleme Sistemine Genel Bakış 3.2. G-DUY’da Dengeleme Mekanizması ve Sağlanması Gereken Bilgiler 3.3. G-DUY’da Dengeleme Mekanizması Süreçleri 3.4. Gün Öncesi Üretim Planlama Gerçek Zamanlı Dengeleme Faaliyetleri 3.5. Yan Hizmetler

88 PMUM UCTE Çerçevesinden Yan Hizmetler Sistem Frekansı Sistem Frekansı Primer Kontrol Primer Kontrol Sekonder Kontrol Sekonder Kontrol Tersiyer Kontrol Tersiyer Kontrol Aktive eder Frekanstaki değişimi sınırlar Aktive ederDevreye girer Frekans nominal değerine getirir Primer rezervleri boşaltır Devreye girer Sekonder rezervleri boşaltır Büyük bir yük kaybı sonrası primer rezervleri boşaltır

89 PMUM UCTE Çerçevesinden Yan Hizmetler 30 sn.15 dak. Sekonder Kontrol Sekonder Frekans Kontrolü (AGC) YAL/YAT Optimizasyonu Tersiyer Kontrol Tersiyer Kontrol (-İşletme Yedekleri) (Kapasite Kiralama) Primer Kontrol Primer Frekans Kontrolü Primer frekansın devrede olduğu fakat primer kontrolün sekonder kontrol ile yer değiştirdiği alan • Hızlı Devreye Alma Yedekleri • Sıcak Yedekler • Ilık Yedekler

90 PMUM Yan Hizmetler ve Dengeleme Piyasası İlişkisi 30 sn.15 dak. Primer Kontrol Primer Frekans Kontrolü Sekonder Kontrol Sekonder Frekans Kontrolü (AGC) Tersiyer Kontrol YAL/YAT Optimizasyonu Tersiyer Kontrol (-İşletme Yedekleri) (Kapasite Kiralama) Primer frekansın devrede olduğu fakat primer kontrolün sekonder kontrol ile yer değiştirdiği alan Yan Hizmetler (sistem işletim önceliklerinin etkin olduğu alan) Dengeleme Piyasası (YAL/YAT optimizasyonunun etkin olduğu alan) MWh Fiyat Rezervler

91 PMUM İşletme Amaçlı Üretim Yedeklerinin Temini İşletme Amaçlı Üretim Yedekleri Yan HizmetlerDengeleme Piyasası İşletme Yedekleri Primer Yedek√ Sekonder Yedek√ Hızlı Devreye Alma Yedekleri √√ Sıcak Yedekler√√ Ilık Yedekler√√ Bekleme Yedekleri √

92 PMUM Yük Alma, Yük Atma Teklif Fiyatları YAL1 YAL2 YAT1 YAT2 YAL1 YAL2 YAT1 YAT2 YAL1 YAL2 YAT1 YAT2

93 PMUM GÜNDEM 1. Nihai Dönem Piyasa Yapısı Önerimiz 2. Dünyada Elektrik Piyasası Modelleri 3. Önerilen Piyasa Yapısı İşleyiş Detayları 3.1. Gün Öncesi Piyasası 3.2. Gün Öncesi Piyasasına Tüketim Tarafının Katılımı 3.3. Vadeli İşlemler Piyasası 3.4. Sınır Ticareti ve Bölgesel Pazar

94 PMUM G-DUY Hükümlerine göre Geçiş Dönemi Piyasa Yapısı İkili Anlaşmalar Gün Öncesi Planlama Gerçek Zamanlı Dengeleme ÜreticiTüketici Satıcı Tedarikçi YAL/YAT %80-%85 %15-%20 İkili Anlaşma Fiyatları SMF SDF Sistem İşletmecisi Tarafından SDF Fiyat Belirleyici

95 PMUM G-DUY Hükümlerine göre Yeni Piyasa Yapısı İkili Anlaşmal ar Gün Öncesi Planlama Gerçek Zamanlı Dengelem e ÜreticiTüketici Satıcı Tedarikçi YAL/YAT %80- %85 %15- %20 İkili Anlaşma Fiyatları SMF SDF Sistem İşletmecisi Tarafından SDF Fiyat Belirleyici İKİLİ ANLAŞMALAR PİYASASI DENGELEME VE UZLAŞTIRMA PİYASASI

96 PMUM N-DUY için Önerilen Piyasa Yapısı %80-%85 %0-%5Gerçek Zamanlı SMF Sistem İşletmecisi Tarafından %10-%15 GÖ PTF İkili Anlaşmalar İkili Anlaşma Fiyatları Gün Öncesi Piyasası Gerçek Zamanlı Dengeleme ÜreticiTüketici Satıcı Tedarikçi YAL/YAT Finansal ürünler

97 PMUM Piyasa Yapısının Temel Taşları Dengeleme Mekanizması Tüketim Tarafının Teklif Vermesi Vadeli İşlemler Piyasası Sınır Ticareti Bölgesel Pazar Gün Öncesi Piyasası

98 PMUM Tüketim Tarafının Piyasaya Katılması Nedir?  Piyasa fiyatlarında meydana gelen/gelebilecek değişikliğe tüketim tarafının karşılık/tepki verebilmesidir. –Talep Azaltma (Yük atma), –Yük Kaydırma (Örneğin, Puant’tan Gece’ye), –Kaynak Değiştirme (Alternatif yakıt ve/veya kendi üretimi)  Talebin, piyasa fiyatına tepkisi “elastisite” ile ölçülür.

99 PMUM Tüketim Tarafından Kimler Piyasaya Katılabilir?  Potansiyel Tüketim Tarafı Katılımcıları:  Elektriğin yoğun kullanıldığı sanayiler - Ark Ocakları - Kimya Endüstrileri  Toptancılar  Otoprodüktör ve Otoprodüktör Grup Tüketim Tesisleri  Organize Sanayi Bölgeleri  Siteler ve Lojmanlar  Perakendeciler  Belediyeler

100 PMUM Örnek : Ark Ocağı Yük (MW) Zaman  Tek ocak yükü

101 PMUM Örnek : Ark Ocağı Yük (MW) Zaman  Üç ocak yükü Kontrol edilebilir yük

102 PMUM Tüketim Tarafının Piyasaya Katılmasının Yararı F1 – Elastik Olmayan Marjinal Fiyat F2 - Elastik Marjinal Fiyat D1 – Elastik Olmayan Tüketim D2 – Elastik Tüketim YTL/MWh

103 PMUM Tüketim Tarafının Piyasaya Katılmasının Yararı  2002 yılında PJM, ABD piyasasında tüketim tarafı katılımı saatlik fiyatları %12’den fazla düşürmüştür.  Kaliforniya krizi esnasında tüketim tarafının zamanında %5 oranında tüketimini azaltarak piyasaya katılmış olsaydı en yüksek toptan satış fiyatını %50 oranında düşürebilirdi.  Perakende tarafındaki 10%’luk yük azalması 1998/99’da ABD Midwest’te yaşanan aşırı fiyat yükselmesini %60 oranında önleyebilirdi. Kaynak: IEA (Uluslarası Enerji Ajansı)

104 PMUM Tüketim Tarafının Piyasaya Katılmasının Yararı 2004 Yılı Ani puant: MW Marjinal Maliyet: 65.0 YTL/MWh Türkiye’de tüketim tarafı fiyata tepki vermek süretiyle %10’lık telep azaltması toptan satış elektrik fiyatını en az %25 oranında indirebilir. %10’lık Talep Azalması: MW Marjinal Maliyet: 48.0 YTL/MWh Tüketim Tarafının Piyasaya Katılmasının Yararı

105 PMUM Tüketim Tarafının Piyasaya Katılması  İngilterede 2.8 TWh ile tüketim tarafı, 2003 yılında toplam frekans hizmetlerinin %29’ını sağlamıştır.  İskandinav ülkelerinde 2,000 MW’lık toplam yedek kapasitesinin %40’ını tüketim tarafından sağlanan kesilebilir yük sağlamaktadır.  PJM, ABD 2004 yılında toplam 6,344 tüketim tarafı katılımcıdan 3,902MW kapasite sağlamıştır.

106 PMUM Talep Elastik (Esnek) midir? Saat

107 PMUM Talep Elastik (Esnek) midir? EVET. EVET. EVET. (İspanya Örneği) Saat ÇelikKağıtCamMetalurji

108 PMUM Tüketim Tarafının Piyasaya Katılması : İspanya Örneği ÇELİKKİMYAÇİMENTOMADEN KAĞIT ENDÜSTRİ OTOMOBİL ENDÜSTRİ CAM ENDÜSTRİTEKSTİL LASTİK ENDÜSTRİ AĞAÇ ENDÜSTRİ GIDA ENDÜSTRİ MAKİNA MAYALI İÇECEK 2002 Yıl için Sektör Bazında ve Tüketici Sayısı Olarak Kesilebilir Yük Tükectici Sayısı Kapasite Tüketici Sayısı METALURJİ Kesilebilir Yük: - Toplam 220 Tüketici - Toplam MW

109 PMUM Tüketim Tarafının Piyasaya Katılmasının Yararı Piyasadaki arz ve talebin dengelenmesi Verimlilik Yeni Yatırım Teşvikleri Sınır Ticaretinin Getirdiği Esneklikler Tüketim Tarafının Katılımının Getirdiği Esneklikler

110 PMUM Talep Elastisitesi (Esnekliği) Nasıl Sağlanır? Zaman Gerçek zaman day ahead Dakikalar öncesi Saatler öncesi •Gerçek zaman için fiziksel planlamanın optimizasyonu •Fiyata bağlı planlama yapılır Gün öncesi •optimizasyon tamamlandı •arta kalanlar satılır •yüksek fiyat volatilite • çok yüksek fiyat volatilite •ticari işlem yok Piyasa katılımcısının fiyatlara tepkisi için zamanlama önemlidir Gün Öncesi Piyasası talep esnekliğini sağlamak için önemli bir araçtır.

111 PMUM Tüketim Tarafı Piyasaya Nasıl Katabiliriz? Piyasaya Katılım ŞekliNasıl? 1. Fiyata Bağlı Y ü k Y ö netimiT ü keticiler elektrik fiyat sinyaline g ö re hareket eder: T ü ketimlerini fiyatın y ü ksek olduğu saatlerden (puant) fiyatın d ü ş ü k olduğu saatlere (gece) kaydırabilir. 2. Zorunlu Kesilebilir Y ü kAcil durumlarda t ü keticiler zorunlu olarak t ü ketimlerini azaltır veya tamamen keser. Karşılığında ucuz tarifeden yararlanır. 3. Ticari Kesilebilir Y ü k Sistem İşletmecisinden gelen talimatlar doğrultusunda ticari olarak katılmak isteyen t ü keticiler t ü ketimlerini azaltır veya tamamen keser. Karşılığında ucuz, ama zorunlu hizmetten daha pahalı olan tarifeden yararlanır. 4. T ü ketim Tarafının G ü n Ö ncesi Piyasasına Katılımı T ü keticiler kendi belirledikleri bir fiyata karşılık t ü ketimlerini azaltabileceklerini Piyasa İşletmecine veya tedarik ç isine teklif olarak sunarlar. 5. Talep Kontrol (Doğrudan Y ü k Kontrol) Sistem İşletmecisi veya tedarik ç i, t ü keticinin elektrik tedariğini doğrudan kontrol eder. T ü ketici, elektrik kesintileri karşılığında ucuz tarifeden yararlanır.

112 PMUM Tüketim Tarafı Piyasaya Nasıl Katabiliriz? Piyasaya Katılım ŞekliNasıl? 1. Fiyata Bağlı Y ü k Y ö netimiT ü keticiler elektrik fiyat sinyaline g ö re hareket eder: T ü ketimlerini fiyatın y ü ksek olduğu saatlerden (puant) fiyatın d ü ş ü k olduğu saatlere (gece) kaydırabilir. 2. Zorunlu Kesilebilir Y ü kAcil durumlarda t ü keticiler zorunlu olarak t ü ketimlerini azaltır veya tamamen keser. Karşılığında ucuz tarifeden yararlanır. 3. Ticari Kesilebilir Y ü k Sistem İşletmecisinden gelen talimatlar doğrultusunda ticari olarak katılmak isteyen t ü keticiler t ü ketimlerini azaltır veya tamamen keser. Karşılığında ucuz, ama zorunlu hizmetten daha pahalı olan tarifeden yararlanır. 4. T ü ketim Tarafının G ü n Ö ncesi Piyasasına Katılımı T ü keticiler kendi belirledikleri bir fiyata karşılık t ü ketimlerini azaltabileceklerini Piyasa İşletmecine veya tedarik ç isine teklif olarak sunarlar. 5. Talep Kontrol (Doğrudan Y ü k Kontrol) Sistem İşletmecisi veya tedarik ç i, t ü keticinin elektrik tedariğini doğrudan kontrol eder. T ü ketici, elektrik kesintileri karşılığında ucuz tarifeden yararlanır.

113 PMUM Tüketim Tarafı Piyasaya Nasıl Katabiliriz? Piyasaya Katılım ŞekliNasıl? 1. Fiyata Bağlı Y ü k Y ö netimiT ü keticiler elektrik fiyat sinyaline g ö re hareket eder: T ü ketimlerini fiyatın y ü ksek olduğu saatlerden (puant) fiyatın d ü ş ü k olduğu saatlere (gece) kaydırabilir. 2. Zorunlu Kesilebilir Y ü kAcil durumlarda t ü keticiler zorunlu olarak t ü ketimlerini azaltır veya tamamen keser. Karşılığında ucuz tarifeden yararlanır. 3. Ticari Kesilebilir Y ü k Sistem İşletmecisinden gelen talimatlar doğrultusunda ticari olarak katılmak isteyen t ü keticiler t ü ketimlerini azaltır veya tamamen keser. Karşılığında ucuz, ama zorunlu hizmetten daha pahalı olan tarifeden yararlanır. 4. T ü ketim Tarafının G ü n Ö ncesi Piyasasına Katılımı T ü keticiler kendi belirledikleri bir fiyata karşılık t ü ketimlerini azaltabileceklerini Piyasa İşletmecine veya tedarik ç isine teklif olarak sunarlar. 5. Talep Kontrol (Doğrudan Y ü k Kontrol) Sistem İşletmecisi veya tedarik ç i, t ü keticinin elektrik tedariğini doğrudan kontrol eder. T ü ketici, elektrik kesintileri karşılığında ucuz tarifeden yararlanır.

114 PMUM Tüketim Tarafı Piyasaya Nasıl Katabiliriz? Piyasaya Katılım ŞekliNasıl? 1. Fiyata Bağlı Y ü k Y ö netimiT ü keticiler elektrik fiyat sinyaline g ö re hareket eder: T ü ketimlerini fiyatın y ü ksek olduğu saatlerden (puant) fiyatın d ü ş ü k olduğu saatlere (gece) kaydırabilir. 2. Zorunlu Kesilebilir Y ü kAcil durumlarda t ü keticiler zorunlu olarak t ü ketimlerini azaltır veya tamamen keser. Karşılığında ucuz tarifeden yararlanır. 3. Ticari Kesilebilir Y ü k Sistem İşletmecisinden gelen talimatlar doğrultusunda ticari olarak katılmak isteyen t ü keticiler t ü ketimlerini azaltır veya tamamen keser. Karşılığında ucuz, ama zorunlu hizmetten daha pahalı olan tarifeden yararlanır. 4. T ü ketim Tarafının G ü n Ö ncesi Piyasasına Katılımı T ü keticiler kendi belirledikleri bir fiyata karşılık t ü ketimlerini azaltabileceklerini Piyasa İşletmecine veya tedarik ç isine teklif olarak sunarlar. 5. Talep Kontrol (Doğrudan Y ü k Kontrol) Sistem İşletmecisi veya tedarik ç i, t ü keticinin elektrik tedariğini doğrudan kontrol eder. T ü ketici, elektrik kesintileri karşılığında ucuz tarifeden yararlanır.

115 PMUM Tüketim Tarafı Piyasaya Nasıl Katabiliriz? Piyasaya Katılım ŞekliNasıl? 1. Fiyata Bağlı Y ü k Y ö netimi T ü keticiler elektrik fiyat sinyaline g ö re hareket eder: T ü ketimlerini fiyatın y ü ksek olduğu saatlerden (puant) fiyatın d ü ş ü k olduğu saatlere (gece) kaydırabilir. 2. Zorunlu Kesilebilir Y ü k Acil durumlarda t ü keticiler zorunlu olarak t ü ketimlerini azaltır veya tamamen keser. Karşılığında ucuz tarifeden yararlanır. 3. Ticari Kesilebilir Y ü k Sistem İşletmecisinden gelen talimatlar doğrultusunda ticari olarak katılmak isteyen t ü keticiler t ü ketimlerini azaltır veya tamamen keser. Karşılığında ucuz, ama zorunlu hizmetten daha pahalı olan tarifeden yararlanır. 4. T ü ketim Tarafının G ü n Ö ncesi Piyasasına Katılımı T ü keticiler kendi belirledikleri bir fiyata karşılık t ü ketimlerini azaltabileceklerini Piyasa İşletmecine veya tedarik ç isine teklif olarak sunarlar. 5. Talep Kontrol (Doğrudan Y ü k Kontrol) Sistem İşletmecisi veya tedarik ç i, t ü keticinin elektrik tedariğini doğrudan kontrol eder. T ü ketici, elektrik kesintileri karşılığında ucuz tarifeden yararlanır. Piyasaya Katılım ŞekliNasıl? 1. Fiyata Bağlı Y ü k Y ö netimi T ü keticiler elektrik fiyat sinyaline g ö re hareket eder: T ü ketimlerini fiyatın y ü ksek olduğu saatlerden (puant) fiyatın d ü ş ü k olduğu saatlere (gece) kaydırabilir. 2. Zorunlu Kesilebilir Y ü k Acil durumlarda t ü keticiler zorunlu olarak t ü ketimlerini azaltır veya tamamen keser. Karşılığında ucuz tarifeden yararlanır. 3. Ticari Kesilebilir Y ü k Sistem İşletmecisinden gelen talimatlar doğrultusunda ticari olarak katılmak isteyen t ü keticiler t ü ketimlerini azaltır veya tamamen keser. Karşılığında ucuz, ama zorunlu hizmetten daha pahalı olan tarifeden yararlanır. 4. T ü ketim Tarafının G ü n Ö ncesi Piyasasına Katılımı T ü keticiler kendi belirledikleri bir fiyata karşılık t ü ketimlerini azaltabileceklerini Piyasa İşletmecine veya tedarik ç isine teklif olarak sunarlar. 5. Talep Kontrol (Doğrudan Y ü k Kontrol) Sistem İşletmecisi veya tedarik ç i, t ü keticinin elektrik tedariğini doğrudan kontrol eder. T ü ketici, elektrik kesintileri karşılığında ucuz tarifeden yararlanır.

116 PMUM Tüketim Tarafı Piyasaya Nasıl Katabiliriz? Piyasaya Katılım ŞekliNasıl? 1. Fiyata Bağlı Yük Y ö netimiT ü keticiler elektrik fiyat sinyaline g ö re hareket eder: T ü ketimlerini fiyatın y ü ksek olduğu saatlerden (puant) fiyatın d ü ş ü k olduğu saatlere (gece) kaydırabilir. 2. Zorunlu Kesilebilir Yük Acil durumlarda t ü keticiler zorunlu olarak t ü ketimlerini azaltır veya tamamen keser. Karşılığında ucuz tarifeden yararlanır. 3. Ticari Kesilebilir YükSistem İşletmecisinden gelen talimatlar doğrultusunda ticari olarak katılmak isteyen t ü keticiler t ü ketimlerini azaltır veya tamamen keser. Karşılığında ucuz, ama zorunlu hizmetten daha pahalı olan tarifeden yararlanır. 4. Tüketim Tarafının Gün Ö ncesi Piyasasına Katılımı T ü keticiler kendi belirledikleri bir fiyata karşılık t ü ketimlerini azaltabileceklerini Piyasa İşletmecine veya tedarik ç isine teklif olarak sunarlar. 5. Talep Kontrol (Doğrudan Yük Kontrol) Sistem İşletmecisi veya tedarik ç i, t ü keticinin elektrik tedariğini doğrudan kontrol eder. T ü ketici, elektrik kesintileri karşılığında ucuz tarifeden yararlanır.

117 PMUM Sonuç olarak...  Arz sıkışması durumunda tüketim tarafının piyasaya katılması piyasa verimliliğini arttıracaktır.  Teknik ve teknolojik altıyapının (sayaç, uzaktan okuma vs.) yeterli bir seviyede olması tüketim tarafının piyasaya katılması için ön koşuldur.  Tüketim tarafının eşit ve verimli bir şekilde piyasaya katılması için piyasa tasarımı ve düzenleme politikaları önem arz etmektedir.  Altyapının daha verimli kullanımı, son tüketici fiyatlarının düşmesi,arz güvenliğinin artması ve daha az kısıtlı piyasalar için tüketim tarafının piyasaya katılımı önemli bir kaynaktır.

118 PMUM N-DUY için Önerilen Piyasa Yapısı %80-%85 %0-%5 Gerçe k Zama nlı SMF Sistem İşletmecisi Tarafından %10-%15 GÖ PTF İkili Anlaşmal ar İkili Anlaşma Fiyatları Gün Öncesi Piyasası Gerçek Zamanlı Dengeleme ÜreticiTüketici Satıcı Tedarikçi YAL/YAT Finansa l ürünler İKİLİ ANLAŞMALAR PİYASASI GÜN ÖNCESİ PİYASA GERÇEK ZAMANLI PİYASA FİNANSAL PİYASA

119 PMUM Gün Öncesi Piyasası İşlemleri Zaman Çizelgesi Dengeleme Mekanizması Uzun Vadeli Piyasa T – Ay/Yıl T-1 hr Uzlaştırma T+hafta/ay İkili Anlaşmalar T Gün Öncesi Piyasası T- 24/10 hrs %80-85%10-15%0-5Piyasa Payı Piyasa İşletmecisi (PMUM) Sistem İşletmecisi (MYTM)

120 PMUM İkili Anlaşmalar  Piyasa katılımcıları öngördükleri kendi üretimlerinin /tüketimlerinin %80-85 kısmını uzun vadeli (düşük riskli) ikili anlaşmalara bağlar. Bir ay öncesi öngörülen üretim/tüketim %80-85 İkili Anlaşmal ar 11.6 TWh 9.6 TWh

121 PMUM Gün Öncesi Piyasası •Gün Öncesi Piyasası işlemleri MYTM’nin ertesi gün için yaptığı Ulusal Talep Tahmininin yayınlanması ile başlar. •Piyasa katılımcılar bu tahmini ve kendi tahminlari/planlamaları dahilinde 100% dengede olacak şekilde saatlik tekliflerini Gün Öncesi Piyasasına sunar. Bir gün öncesi MYTM tarafından öngörülen üretim/tüketim

122 PMUM Gün Öncesi Piyasası Bir Gün Öncesi Öngörülen Saatlik Sistem Yükleri

123 PMUM Gün Öncesi Piyasası Bir Gün Öncesi Öngörülen Saatlik Sistem Yükleri MYTM tarafından Tahmin Edilen Saatlik Sistem Yükleri İkili Anlaşma altına alınmış Saatlik Sistem Yükleri

124 PMUM Gün Öncesi Piyasası Bir Gün Öncesi Öngörülen Saatlik Sistem Yükleri MYTM tarafından Tahmin Edilen Saatlik Sistem Yükleri 12. saat MW İkili Anlaşma altına alınmış Saatlik Sistem Yükleri Gün Öncesi Piyasasına Kalan Yükler MW MW

125 PMUM Saatlik Fiyatların Oluşturulması : 12. Saat TL/kWh TL/kWh TL/kWh TL/kWh TL/kWh YTL/MWh MW YTL/MWh Tüketim/Alış Teklifleri Üretim/Satış Teklifleri

126 PMUM Gün Öncesi Piyasası Bir Gün Öncesi Öngörülen Saatlik Sistem Yükleri MYTM tarafından Tahmin Edilen Saatlik Sistem Yükleri 12. saat MW İkili Anlaşma altına alınmış Saatlik Sistem Yükleri Gün Öncesi Piyasasında Karşılanan Yükler MW MW

127 PMUM Dengeleme Mekanizması  Gerçek zamanda sistemde meydana gelen değişikleri (ünite devre dışı kalması, sistem kısıt oluşması, acil durumlar vb.) doğrultusunda Sistem İşletmecisi, –önce yan hizmetleri sağlayan katılımcılarına –daha sonra Dengeleme Birimlerine Yük Alma ve/veya Yük Atma talimatlar göndererek arz ve talebi gerçek zamanlı dengeler.

128 PMUM Gün Öncesi Piyasasında Teklif Vermesi (1/4  Katılımcı A (Tüketici) Yük (MW) Ekonomik Elektrik Fiyat (YTL/MWh) Açıklama Baz Yük40Fiyattan bağımsız Ayarlanabilir Yük2056 YTL/MWhIsıtma: Fiyat 56 YTL/MWh olduğunda alternatif yakıtla ısınabilir. Ayarlanabilir Yük2036 YTL/MWhFiyat 35 YTL/MWh’yi geçerse fabrikanın bir böülümünde üretim yapılması ekonomik değildir. TOPLAM80 İkili Anlaşmalar201 yıllık ikili anlaşması mevcuttur.

129 PMUM Gün Öncesi Piyasasında Teklif Vermesi (2/4)  Katılımcı B (Tüketici) Yük (MW) Ekonomik Elektrik Fiyat (YTL/MWh) Açıklama Baz Yük80Fiyattan bağımsız Ayarlanabilir Yük0--- TOPLAM80 İkili Anlaşmalar601 yıllık ikili anlaşması mevcuttur.

130 PMUM Gün Öncesi Piyasasında Teklif Vermesi (3/4)  Katılımcı C (Otoprodüktör Grubu) – Bara Müşterisi Yük (MW) Ekonomik Elektrik Fiyat (YTL/MWh) Açıklama Baz Yük40Fiyattan bağımsız TOPLAM40

131 PMUM Gün Öncesi Piyasasında Teklif Vermesi (3/4)  Katılımcı C (Otoprodüktör Grubu) Kapasite /Yük (MW) Marjinal Maliyet (YTL/MWh) Açıklama Santral YTL/MWhFiyat 20 YTL/MWh’den yüksek olduğunda üretim yapması ekonomiktir. Santral YTL/MWhFiyat 30 YTL/MWh’den yüksek olduğunda üretim yapması ekonomiktir. Santral YTL/MWhFiyat 40 YTL/MWh’den yüksek olduğunda üretim yapması ekonomiktir. Santral YTL/MWhFiyat 45 YTL/MWh’den yüksek olduğunda üretim yapması ekonomiktir. Santral YTL/MWhFiyat 55 YTL/MWh’den yüksek olduğunda üretim yapması ekonomiktir. TOPLAM120

132 PMUM Gün Öncesi Piyasasında Teklif Vermesi (4/4)  Katılımcı D (Üretim Şirketi) Kapasite (MW) Marjinal Maliyet (YTL/MWh) Açıklama Santral YTL/MWhFiyat 30 YTL/MWh’den yüksek olduğunda üretim yapması ekonomiktir. Santral YTL/MWhFiyat 40 YTL/MWh’den yüksek olduğunda üretim yapması ekonomiktir. Santral YTL/MWhFiyat 45 YTL/MWh’den yüksek olduğunda üretim yapması ekonomiktir. Santral YTL/MWhFiyat 50 YTL/MWh’den yüksek olduğunda üretim yapması ekonomiktir. TOPLAM200 İkili Anlaşma Miktarı 100Müşterisi ile 6 aylık ikili anlaşma imzalamıştır.

133 PMUM Gün Öncesi Piyasası Kapandığında Katılımcı D...  Katılımcı D (Üretim Şirketi) Kapasite (MW) Marjinal Maliyet (YTL/MWh) Açıklama Santral YTL/MWhFiyat 30 YTL/MWh’den yüksek olduğunda üretim yapması ekonomiktir. Santral YTL/MWhFiyat 40 YTL/MWh’den yüksek olduğunda üretim yapması ekonomiktir. Santral YTL/MWhFiyat 45 YTL/MWh’den yüksek olduğunda üretim yapması ekonomiktir. Santral YTL/MWhFiyat 50 YTL/MWh’den yüksek olduğunda üretim yapması ekonomiktir. TOPLAM200 İkili Anlaşma Miktarı 100Müşterisi ile 6 aylık ikili anlaşma imzalamıştır. Dengelemeye Katılabilir

134 PMUM Dengeleme Piyasasında Katılımcı D YAL 100 MW tGÜP

135 PMUM Kurulu/Kurulması Planlanan Bazı Elektrik Piyasaları Chile Colombia Australia South Africa Power Pool New Zealand Px Tek Piyasa Px Px Gün Öncesi Piyasası Argentina Brazil PJ&M Korea Philippines NYISO NEISO MISO CAISO Japan Alberta OntarioNew Brunswick ERCOT Singapore AVRUPA

136 PMUM Piyasa Takas (Spot) Fiyatının Hesaplanması YTL/MWh MW 45 YTL/MWh 60 MW TalepArz

137 PMUM  Vadeli İşlemler Piyasası, ilerdeki bir tarihte elektrik teslimatının yapılması için yapılmış olan sözleşmelerin alınıp satıldığı piyasalardır.  İdeal piyasa koşullarında oluşan günlük fiyatlar, gelecekte oluşması mümkün olan fiyatlar hakkında bir fikir vermektedir. Ancak ileriye yönelik fiyatların oluşması ve gelecekteki fiyat değişimlerinin doğurduğu risklerden korunma ihtiyacı son derece önemlidir. Bu ihtiyacın karşılanabilmesi için Vadeli İşlemler Piyasaları en uygun piyasalardır.  Neden Vadeli İşlemler Piyasası?  Piyasa katılımcılarının fiyat riskinden korunmak için gereken risk yönetimi enstrümanları sunmak, dolayısıyla fiyat istikrarı sağlamak  Uzun vadeli kapasite yatırımı teşvik etmek  Vadeli İşlem Piyasalarında forward, futures ve opsiyon işlemleri yapılmaktadır. Vadeli İşlemleri Piyasası

138 PMUM Nordpool Forward Fiyat Eğirisi: 2006 Yılı Baz Yük Sözleşmesi

139 PMUM Forward ve Futures Sözleşmeler Arasındaki Farklar ForwardFutures 1. Sözleşme Koşulları Forward sözleşmesine konu olan elektriğin miktarı, teslimat tarihleri ve sözleşme koşulları taraflar arasında serbestçe belirlenir. Futures sözleşmelerinde, sözleşmeye konu elektriğin miktarı, teslimat tarihleri ve sözleşme koşulları standarttır. 2. Sözleşme Tarafları Herhangi iki taraf arasındaki özel Bir sözleşmedir. Müşteri ile Takas Kurumu Arasındaki standart bir sözleşmedir. 3. Likidite/İkinci El Piyasası Forward sözleşmenin ikinci el piyasası yok sayılacak kadar sığdır. Futures sözleşmeler piyasada kolayca el değiştirebilir. 4. Uzlaştırma (kazanç veya kayıp) Forward sözleşme pozisyonundan doğan kazanç veya kayıp sadece elektirğin teslimat günü gerçekleşir. Futures sözleşmelerde günlük netleştirme (mark-to-market) uzlaştırması yapıldığından kazanç veya kayıp günlük olarak gerçekleşir. 5. Teminat Forward sözleşmelerde teminatlar sözleşmenin yapıldığı tarihte bir Kere belirlenir. Futures sözleşmelerde teminatlar günlük fiyat hareketini yansıtacak şekilde güncellenir.

140 PMUM Futures Uzlaştırması  Futures sözleşmelerinin uzlaştırması  Günlük olarak günlük netleştirme (mark-to-market) (Gün sonunda oluşan kapanış fiyatına göre marjin hesap bakiyelerinin yeniden düzenlemesidir) uzlaştırması;  Sözleşmenin teslimat tarihinden sonra nihai spot referanslı nakdi uzlaştırmadan oluşur.  Günlük netleştirme (mark-to-market) uzlaştırması her bir sözleşmenin piyasa fiyatının günlük değişimden doğan kazanç veya kaybı kapsamaktadır.  Sözleşmenin sona erdiği tarihinde yapılan nihai uzlaştırma ise teslimat tarihindeki spot fiyat ile futures sözleşmenin en son kapanış fiyat arasındaki farkı kapsamaktadır.

141 PMUM Futures Uzlaştırması Günlük Netleştirme Uzlaştırması Nihai Uzlaştırma Futures İşlem Dönemi Teslimat Dönemi Spot Fiyat Zaman Futures Piyasa Fiyatı Nihai Uzlaştırmada Elde Etti Günlük Netleştirme Uzlaştırmada elde etti Net Maliyet Bir Saat 285 Spot Piyasadaki Maliyeti Sözleşme Fiyat

142 PMUM Forward Uzlaştırması Spot Referanslı Nihai Uzlaştırma Forward İşlem Dönemi Teslimat Dönemi Spot Fiyat Zaman Forward Piyasa Fiyatı Net Maliyet Bir Saat 285 Spot Piyasadaki Maliyeti Sözleşme Fiyat Nihai Uzlaştırmada Elde Etti

143 PMUM Opsiyon İşlemleri  Opsiyon İşlemleri ile elektriğin belirli bir süre içinde, belirli bir fiyata satın alma veya satma hususunda satıcı tarafından alıcıya hak tanınmış olmaktadır.  Opsiyon Sözleşmesi satın alan bir katılımcı kullanım fiyatı denilen belirli bir fiyat üzerinden, Opsiyon İşlemi yaparak kaybının en fazla ne kadar olabileceğini bilmektedir.  Opsiyon İşlemleri alıcı tarafa yükümlülük getirmez fakat hak verir. Bu hakkı satın almak için Opsiyon alan taraf Opsiyon satan tarafa piyasa koşullarında arz ve talebe bağlı olarak oluşan opsiyon primi öder.  Opsiyon alan bir yatırımcı alım ya da satım hakkını kazançlı ise kullanacak, kazançlı değil ise kullanmayacaktır. Buna karşın, Opsiyon satan taraf ise yükümlülük altındadır. Opsiyon satın alan tarafın hakkını kullanmak istemesi durumunda satan taraf yükümlülüğünü yerine getirmek zorundadır.  Opsiyon satın alan yatırımcı kaybının en fazla ödediği opsiyon primi kadar olacağını bilirken, Opsiyon satan tarafın riski sınırlı değildir.

144 PMUM ECSEE (Güney Doğu Avrupa Enerji Topluluğu)  Avrupa Komisyonu tarafından koordinasyonu sağlanan Güney Doğu Avrupa Enerji Topluluğu (The Energy Community of South East Europe (ECSEE)) aşağıdaki ülkelerden oluşacaktır.  AB’ye Üye Ülkeler : Avusturya, Yunanistan, Macaristan, İtalya, Slovenya;  AB’ye Aday Ülkeler: Arnavutluk, Bosna Hersek, Bulgaristan, Hırvatistan, Makedonya, Romanya, Sırbistan, Türkiye ve Kosova;  Gözlemci: Moldova.

145 PMUM ECSEE Ülkeleri HUN SLO CRO B&H SER MN ALB MKD BUL ROM TUR GRE ITA AUS Nufüsu: > 130 mil. Toplam elektrik tüketimi: >330 TWh ECSEE Ülkeleri

146 PMUM ECSEE Bölgesel Piyasa Durumu - I  UCTE Üye Ülkeler: - Eski Üye Ülkeler (UCTE 2. Zone) - Slovenya - Hırvatistan - Sırbistan - Montenegro - Makedony - Yunanistan  Yeni Üye Ülkeler - Bulgaristan - Romanya  Türkiye UCTE’ye giriş hazırlığında ve GDA Ülkeleri ile izole bölge modunda enerji alış-verişinde bulunmaktadır.

147 PMUM ECSEE Bölgesel Piyasa Durumu - II

148 PMUM ECSEE Fiyat Mekanizmaları  Bölgesel pazarda kısıt yönetimi ve sınır ticaretine ilişkin kuralların tanımlanması gerekmektedir.  ETSO (AİSİ)’nun Avrupadaki sınır ticareti için geliştirmiş olduğu sistem Güney Doğu Avrupa için uyarlanabilir.  Avrupadaki Sistem İşletmecileri ve Elektrik Borsaları Avrupadaki elektrik piyasalarının birleştirilmesi için bir sistem geliştirmek amacıyla iş birliği içindedirler.

149 PMUM ECSEE Bölgesindeki Sınır Ticareti Mevcut Durum - I GDA’da Mevcut Sınır Ticareti  Toplam GDA Talebin %9  Türkiye ve Yunanistanla yapılan ticaret eklenirse %14  Ana ihracatçılar: Bosna Hersek, Bulgaristan ve Romanya  Diğer ülkeler: net ithalatçılar İlerideki Sınır Ticareti  Arnavutluk, Bosna Hersek, Montenegro’daki hidro kapasite  Bulgaristan ve Türkiye’deki termik kapasite  Kosovo’daki termik potansiyel  Makedonya’daki kapasite eksikliği  Yunanistan’ın yaz puantları  UCTE 1. bölge, Centrel

150 PMUM ECSEE Bölgesindeki Sınır Ticareti Mevcut Durum - II  Ocak 2004 tarihinden itibaren ETSO CBT 2003 esasına göre ve 2. senkron bölgedeki çoğu ülkeyi kapsayan sanal uygulamaya başlanmıştır.  Tercih edilen bazı ticari güzergahları takip eden klasik transit sözleşmeler halen yürürlüktedir. GR H B&H HR I A SLO RO TR BG MK AL SCG/S SCG/ CG UA Mol ETSO CBT 2004 mekanizma BÜT Sistemi Sanal SEE CBT 2004 mekanizma ST’ne katılmayan Bölge Türkiye Sistemi

151 PMUM Sınır Ticareti ve UCTE  UCTE’de İletim Hakkı açık ihalesi çoğunlukla kullanılır.  Piyasa bölünme kullanılmıyor, ancak ilgi var.  UCTE’e bağlı Sistem İşletmecisi yerel Şebeke Yönetmeliklerine göre iletim limitlerini (n-1) esasına dayanarak hesaplar.

152 PMUM UCTE Piyasa Deneyimi  Yük dağıtımı için açık/şeffaf tarifeler ve kurallar ticareti arttırıyor Tarife yapısı İskandinav Bölge ile aynı esasa dayalı : - Her bir Sistem İşletmecisi kendi bölgesi için tarife hesaplar - Ülkelerarası sınır ücreti yok - Kayıplar için ortaklaşa karşılama çözümü  Akış döngüsü (loop) problemleri çözme çalışmaları devam etmektedir.  Bölgesel Power Exchange için “Piyasa Birleştirme” modelleri düşünülmekte - Bölgedeki PX’ların fiyatlarını toplamakta - PX’lar arası enerji ticareti hesaplamakta - Kısıtı piyasa bölme metoduyla çözmekte - Her bir yerel PX fiyat/yük dağıtımı hesaplaması için PX’lar arası yük dağıtımı kullanılmakta

153 PMUM Hedeflenen UCTE Kontrol Blokları GR SK RO TR BG AL A I HR H Ser Mon SLO BiH BG UA MD MK RO HR SLO BiH AL Ser Mon MK BG RO GR A SK H BORZEN OPCOM Hedeflenen UCTE Kontrol Blokları PMUM/ TEIAS

154 PMUM GÜNDEM 1. G-DUY Hükümlerine göre Geçiş Dönemi Piyasası 2. Gün Öncesi Piyasası 2.1 Gün Öncesi Piyasası Kavramı 2.2 Tüketim Tarafının Gün Öncesi Piyasası’na Katılması 2.3 Saatlik Uzlaştırma ve Çoklu Teklif •Enerji Kısıtları (MWh) 2.4 Bölgesel ve Noktasal Fiyatlama 2.5 Sistem Kısıt Yönetimi 3. Bölgesel Piyasa, Kapasite Teşvikleri, YH 3.1 Bölgesel Pazarları (ECSEE vb.) 3.2 Sınır Ticareti / UCTE 3.3 Uzun ve Kısa Vadeli Arz Güvenliği Açısından Kapasite Teşvikleri •Dengelemeye Tüketim Tarafının Katılımı

155 PMUM YTL/MWh MW Fiyat Miktar İşlem Günü Fiyat (YTL/MWh) Saat Teklif Formu Her saat için Fiyat/Miktar teklifleri Fiyat = Gerçek zamanda en son kabul edilen ünite fiyatı Fiyat = Enerji fiyatı + İletim kapasite ücreti + iletimdeki enerji kayıp maliyeti Mali uzlaştırma, fiyat ve ölçülen miktarlar üzerinden yapılır. Tek Piyasa Kavramı

156 PMUM YTL/MWh MW Fiyat Miktar Spot Fiyat GZ Fiyat MW YTL/MWh Gün Öncesi Spot Piyasası İşlem Günü - 1İşlem Günü Fiyat / miktar teklifleri Teklifler ve iletim kapasiteleri dikkate alınarak fiyat belirlenir Bağlayıcı sözleşmeler – merkezi olmayan yük dağıtımı Mali uzlaştırma, sözleşme miktarı ve fiyat üzerinden yapılır. Fiyat=enerji fiyat +/- iletim kapasite ücreti Üretim ve tüketim taraflarının yük arttırma ve azaltma tekliflerine dayalı Gerçek Zamanlı Piyasa Dengesizlik = Sözleşme Miktarı – Ölçülen Miktarı. Mali uzlaştırma, dengesizlik miktarı ve gerçek zamanlı (GZ) fiyat üzerinden yapılır. KaynakTaahhüdü Ölçülen Üretim Dengesizlik Spot Satış Sözleşmesi Gerçek Zamanlı Piyasa Dengesizlik Hesabı Fiyat (YTL/MWh) Saat Teklif Formu İki Piyasa Kavramı: Gün Öncesi Piyasası

157 PMUM Chile Colombia Australia South Africa Power Pool New Zealand Px Px Tek Piyasa Px Px Gün Öncesi Piyasası Argentina Brazil PJ&M Korea Philippines NYISO NEISO MISO CAISO Japan Alberta Ontario New Brunswick ERCOT Singapore AVRUPA AVRUPA Kurulu/Kurulması Planlanan Bazı Elektrik Borsaları

158 PMUM EEX OMEL Southern Europe Northern Europe Europe Nordic Apx PPX GME Sadece Spot ve/veya Dengeleme Planlı veya EB ile İlgilenen EXAA Spot ve Forward ESBNG/EirGrid Nord Pool PowerNext Eastern Europe Moscow Borzen OPCOM BSREC Ankara UKPX/IPE OMIP Avrupa’daki Mevcut Ana Elektrik Borsaları  Iberya (OMEL/OMIP): - Spot, gün-içi ve dengeleme. (Forwards)  Amsterdam (APX): - Spot  UK (UKPX / IPE): - Spot ve forward piyasaları.  Nordik Ülkeleri (Nord Pool): - Spot ve finansal forward piyasaları  Polonya (PPX): - Spot piyasa  Almanya (EEX): - Spot, forward  Fransa (PowerNext) - Spot, forward  Italya (GME) - Spot  Slovenya (Borzen) - Spot  Avusturya (EXAA) - Spot, gün-içi  Rusya (ATS) - Spot – planlı forward

159 PMUM Tüketim Tarafının Gün Öncesi Piyasası’na Katılması  Tüketim tarafının katılımı olan baz piyasalarda tüketim tarafındaki negatif kapasiteyi ifade eden “Negawatt” terimi kullanılmaktadır.  Üreticiler ile aynı koşullarda katılması - Tüketim için teklif vermesi - Varsa, fazla otoprodüktör üretimi için teklif vermesi  Dengelemeden sorumlu olması: - Otoprodüktör üretimi ve ikili anlaşmaları ile yükü karşılama - Dengede kalmak için spot piyasa üzerinden ticaret yapma  Otoprodüktör üretimi veya ikili anlaşmalarda tüketimden fazla miktarı varsa piyasaya tekrardan satış yapabilir.

160 PMUM Tüketim Tarafının Gün Öncesi Piyasası’na Katılması -Örnek  Bir sanayi tüketici (örneğin, ark ocağı) için aşağıdaki durumu ele alırsak: - Toplam normal yük ~50MW. - Ayarlanabilir yük 20MW (elektrik fiyatının > 50YTL/MWh olması durumunda eriticiyi kapatabilir) - 30MW için 30YTL/MWh’dan ikili anlaşmaya alınmış. - Otoprodüktör üretim kapasite 20MW (değişken (yakıt) maliyeti 40YTL/MWh)

161 PMUM Arz ve Talep - Esnek midir? Zaman Gerçek zaman day ahead Dakikalar öncesi Saatler öncesi •Gerçek zaman için fiziksel planlamanın optimizasyonu •Fiyata bağlı planlama yapılır Gün öncesi •optimizasyon tamamlandı •arta kalanlar satılır •yüksek fiyat volatilite • çok yüksek fiyat volatilite •ticari işlem yok Piyasa katılımcısının fiyatlara tepkisi için zamanlama önemlidir Gün Öncesi Piyasası talep esnekliğini sağlamak için önemli bir araçtır.

162 PMUM Fiyatlar (Euro/MWh) Saat Spot Piyasada Teklif Verme  Maksimum ve minimum teklif fiyatları elektrik borsası tarafından belirlenen teknik limittir. Bu limitler dahilindeki tüm fiyatlar ve ilgili miktarlar piyasa katılımcısı tarafından belirlenir.  Fiyatların yükselen sıra ile dizilmesi gerekir.  İki fiyat/miktar arasındaki boş alanlar doğrusal enterpolasyon ile doldurulur.  Aynı teklif sırası ardarda geçen birkaç saat için kullanılabilir.  Pozitif miktarlar elektrik borsasından alışı, negatif miktarlar ise satışı ifade etmektedir. Not: Teklif, bir piyasa katılımcısının fiyata bağlı olarak spot piyasada nasıl katılmasının planlamasıdır. Piyasa katılımcısına bu plana bağlı bir ticari işlem cetveli gönderilecektir.

163 PMUM Kat. A, MW Kat. B, MW Kat. C, MW TOPLAM, Alış Fiyat TOPLAM, Satış Satış Alış Denge: YTL/MWh İşlem Hacmi: MW Fiyat MW Tekliflerin Toplanması ve Piyasa Takas Fiyatının Belirlenmesi

164 PMUM SAPRI – Nordpool Sistemi

165 PMUM Çoklu Teklif / Enerji Kısıtları  Spot piyasa teklifleri portföy bazlıdır. - Piyasa katılımcıları kendi yüklerini takip eder. - Fiziksel işletim açısından Elektrik Borsası hiç bir pozisyon almayacaktır. - Spot piyasa teklif stratejileri dahilinde yüklenme hızı, minimum çalışma süresi vb. Parametreler ele alınır. - İşletme giderleri (çalışmama maliyeti, yüklenme maliyetleri vb.) tekliflere dahil edilir.  Her saat için spot fiyat ayrıca belirlenir. - Takip eden saatler boyunca bir üretim/tüketim biriminin sürekli çalışması/çalışmaması kesin değildir.  Çözümler: - A: sürekli çalışmayı sağlayacak şekilde tek saat için teklif stratejisi (optimal değil-işletme zararlara yol açabilir) - B: blok teklifleri kabul etmek!

166 PMUM MW Fiyat Saat Hesaplanan Spot Fiyatı Teklif Fiyatı Blok 1Blok 2 Blok Blok Teklifleri  Blok teklifin geçerli olduğu sürede ortalama spot fiyatının blok teklif fiyatından yüksek olması durumunda blok teklifi kabul edilir.

167 PMUM Fiyat Modelleri  Noktasal Fiyatları Noktasal fiyatı modelinde elektrik sisteminin teknik limitleri fiyat hesaplamasında dikkate alınır. Bu model esasında şebekenin değişik noktalarındaki üretime spesifik maliyetleri, iletim şebekesi kısıtları ve iletim kayıplarını dikkate alır. Noktasal fiyatı modeli şebeke kısıtları ve diğer güvenlik yönleri doğrultusunda üretim maliyetlerini minimize eder. Sonuç olarak her bir noktada farklı bir fiyat hesaplar.  Bölgesel Fiyatları Bölgesel fiyatı modelinde çok sayıda fiziksel noktalardan oluşan coğrafya alanları arasındaki kısıt/tıkanıklığı dikkate alır, fakat bölge içindeki olası kısıtı dikkate almaz. Bölgesel modelde bölge içindeki satış ve alış teklifleri toplanır.

168 PMUM Bölgesel Fiyatı  Bölgesel fiyatları hesaplamak için karışık matematiksel bir modele gerek yoktur.  Bölgelerdeki fiyata bağlı satış veya alış değişimi ve bölgeler arası iletim kapasiteleri bilmek bölgesel fiyatları hesaplamak için yeterlidir.  Piyasa katılımcıları için her bir bölge içindeki kendi portföyünü dengeleme özgürlüğü olduğundan dengesizlik maliyetleri azaltır.  Nordik piyasada katılımcılar noktasal fiyatlama yerine bölgesel fiyatlamayı tercih eder.  Şebekede sayılı kısıt/tıkanıklık olması durumunda bölgesel fiyatlama daha uygundur.

169 PMUM Kısıt Yönetimi  İletim hakkı ihalesi - Avrupadaki ülke pazarları arasındaki enterkonneksiyonda kullanılmakta - Fiziksel planlama – “kullan-veya-kaybet” - Kullanılmayan kapasite için ikincil ihale  Piyasayı Bölmek  Karşı Ticaret

170 PMUM Türkiye İletim Sistemi ve Bölgeleri

171 PMUM Kısıt YoksaKısıt Varsa Tek Fiyat : PTF P 1 =P 2 =P 3 =PTF Dört Fiyat:  PTF P low


172 PMUM Piyasa Bölme Metodu  Bütün piyasa için kısıtsız PTF hesaplanır  İletim kısıtları belirlenir  Üretim fazlası olan ve tüketim fazlası olan bölgeler belirlenir  Tüketim fazlası olan bölgenin fiyatı arttırlır - Arzı arttır – talebi düşür  Üretim fazlası olan bölgenin fiyatı düşürülür - Arzı düşür – talebi arttır  Sistem İşletmecisi gelir elde eder (“kapasite ücreti”) - Gelir=Maksimum Kapasite *(Ph – Pl) - Bu ücret ile iletim kapasitesine yatırım yaparak kısıtı kaldırmasını teşvik eder

173 PMUM 500 MW YAL 500 MW YAT 500MW’lık akış kapasiteyi aşıyor  Sistem İşletmecisi, Dengeleme piyasasında talimat vererek iletim kısıtını çözer.  İletim kısıtın her iki taraf için tek bir fiyat uygulanır.  Sistem İşletmecisi, dengeleme piyasası fiyatları ile üretim fazlası olan bölgede yük attırıp, tüketim fazlası olan bölgede yük aldırır.  Tüketim tarafı da yük alıp, yük atarak katkıda bulunabilir!  Sistem İşletmecisi maliyetini şebeke sahipleri ve/veya tüketicilere İletim tarife üzerinden yansıtır. PTFPTF PTF Kısıt maliyeti Kısıt Maliyeti Karşı Ticaret

174 PMUM GR SK RO TR BG AL A I HR H Ser Mon SLO BiH BG UA MD MK RO HR SLO BiH AL Ser Mon MK BG RO GR A SK H BORZEN OPCOM Planlanan UCTE Kontrol Blokları

175 PMUM Referans Çerçevesi Avrupa Komisyonu Direktifleri Elektrik Piyasası Kanunu No:4628 Bölgesel Entegrasyon Stratejisi Atina Memorandum #1 & #2 Ulusal Piyasa Tasarımı (DUY) Standart Bölgesel Piyasa Tasarımı CEER/EFET Gün Öncesi Piyasası

176 PMUM Atina Memorandum  Güney Doğu Avrupa Ülkeleri tarafından imzalanan Atina Memorandumu, Güney Doğu Avrupa Piyasası kurulması için önemli bir esas teşkil etmektedir  Bu memorandumu imzalayarak Avrupa Birliğine üye olmayan ülkeler, Avrupa Birliği Enerji İç Piyasasına uyumlu bir Enerji Piyasası kurmak üzere Avrupa Birliği üye ülkeleri ile birlikte hareket edecekler.

177 PMUM Liderlik Çerçevesi Avrupa Komisyonu Sistem İşletmecisi Yeniden Yapılandırma Klavuzu İşletme Standartları Verimli Ticaret Klavuzu GDA Bölgesi Standart Piyasa Tasarımı ETSOUCTEEFETCEER Piyasa GeliştirmeSistem İşletme ve Güvenliği Ticari Mekanizmaları Adil Katılım, Rekabet ve İzleme

178 PMUM Bölgesel Bir Piyasanın Gelişimi  Güney Doğu Avrupada bölgesel enerji piyasasına, enerji sektörü ülke politikalarını aşama aşama yaklaştırarak ulaşılır.  Bölgesel piyasa açılmadan ülkelerdeki kuralların uyumlu olması gerekmektedir.  Elektrik piyasasında ülkeler, elektrik üretim, iletim ve dağıtım için ortak kuralların tanımlanması ve 2003/54 EC Direktife uyumlu elektrik piyasası, şebeke kullanımı ve sistem işletmesi yapı ve fonksiyonuna ilişkin kuralları benimsemeyi üstlenmişler ve bunun için bir takvim sunacaklar.  1 Temmuz 2005 tarihine kadar AB üyesi olmayan ülkeler kendi kanunları, yönetmelikleri ve idari hükümlerini bu Memoranduma uyumlu hale getirecekler.

179 PMUM Ticari Mekanizmaları  Bölgesel bir pazarda kısıt yönetimi ve sınır ticaretine ilişkin kuralların tanımlanması gerekmektedir.  ETSO’nun Avrupa’daki sınır ticaret için geliştirmiş olduğu sistem Güney Doğu Avrupa için uyarlanabilir.  Avrupa’daki Sistem İşletmecileri ve Elektrik Borsaları Avrupa’daki elektrik borsalarının birleştirilmesi için bir sistem geliştirmek üzere iş birliğinde bulunmaktadırlar.

180 PMUM ECSEE Bölgesindeki Pazar GDA’da Mevcut Sınır Ticareti  Toplam GDA Talebin %9  Türkiye ve Yunanistanla yapılan ticaret eklenirse %14  Ana ihracatçılar: Bosna Hersek, Bulgaristan ve Romanya  Diğer ülkeler: net ithalatçılar İlerideki Sınır Ticareti  Arnavutluk, Bosna Hersek, Montenegro’daki hidro kapasite  Bulgaristan ve Türkiye’deki termik kapasite  Kosovo’daki termik potansiyel  Makedonya’daki kapasite eksikliği  Yunanistan’ın yaz puantları  UCTE 1. bölge, Centrel

181 PMUM  Ocak 2004 tarihinden itibaren ETSO CBT 2003 esasına göre ve 2. senkron bölgedeki çoğu ülkeyi kapsayan sanal uygulama.  birkaç ticari tercih edilen güzergahı takip eden klasik transit sözleşmeler hala yürürlükte. GR H B&H HR I A SLO RO TR BG MK AL SCG/S SCG/ CG UA Mol ETSO CBT 2004 mekanizma BÜT Sistemi Sanal SEE CBT 2004 mekanizma ST’ne katılmayan Bölge Türkiye Sistemi GDA Bölgesindeki Mevcut Durum

182 PMUM Sınır Ticareti / UCTE  UCTE’de İletim Hakkı açık ihalesi çoğunlukla kullanılır.  Piyasa bölünme kullanılmıyor, ancak ilgi var.  UCTE’e bağlı Sistem İşletmecisi yerel Şebeke Yönetmeliklerine göre iletim limitlerini (n-1) esasına dayanarak hesaplar.

183 PMUM UCTE Piyasa Deneyimi  Yük dağıtımı için açık/şeffaf tarifeler ve kurallar ticareti arttıryor - Tarife yapısı Nordik Bölge ile aynı esasa dayalı : - Her bir Sistem İşletmecisi kendi bölgesi için tarife hesaplar - Ülkelerarası sınır ücreti yok - Kayıplar için ortak karşılama çözümü  Baz ülke EB kuruldu  Akış döngüsü problemleri çözme çalışmaları devam etmekte - Bölgesel EB’sı için “Piyasa Birleştirme” modelleri düşünülmekte - Bölgedeki EB’ların fiyatlarını toplamakta - EB’lar arası enerji ticareti hesaplamakta - Kısıtı piyasa bölme metoduyla çözmekte - Her bir yerel EB fiyat/yük dağıtımı hesaplama için EB’lar arası yük dağıtımı kullanılmakta

184 PMUM Arz Güvenliği Açısından Kapasite Teşvikleri  Kurulu Güç Piyasaları (ICap)  ABD’de genel olarak kullanılır (PJM, SMD)  Kapasite gereksinimi Yönetmelikle belirlenir - Her bir yük karşılayan birim için kapasite>= kendi puant yükü + 18%  Kapasite Rezervleri: - Sahip olduğu kaynaklardan (üretim, yük kesme) - İkili Anlaşmalar - EB’nin düzenlediği Kurulu Güç piyasadan satın alarak elde edilir.

185 PMUM Arz Güvenliği Açısından Kapasite Teşvikleri  Sıcak Yedek Piyasası  IMO’dan Örnek (Ontario, Canada)  Piyasa/Sistem İşletmecisi her zaman minimum sıcak yedek tutar  Piyasa katılımcıları saatlik sıcak yedek teklif eder (standby üretim veya kesilebilir yük)  Üretici: - Üretim yaparak alacak ödemeler ve sıcak yedek için ödemeler arasında tercih yapar  Yük: - Tüketirken sıcak yedek ödemesi alır ancak 10 dakika içinde kapanabilir - Şu anda 5-6 şirket sıcak yedek piyasasında ~ 200 MW yedek sunmakta

186 PMUM Arz Güvenliği Açısından Kapasite Teşvikleri Uzun vadeli teşvikler:  ESA veya Öncelikli Üretim - Hükümet veya Sistem İşletmecisi yeni kapasite yatırım için fiyatı garantiler - Maliyet vergi, ücret veya diğer tarifelerden karşılanır - Yabancı yatırımları teşvik eder  Tüketim tarafı fiyat tepkileri teşvik etme - Spot, dengeleme ve rezerv piyasalara eşit katılım - Toptan satış tüketim tarafında fiyat tavanı ve/veya sabit tarifeyi kaldırmak

187 PMUM Yeterli Yedek Nasıl Sağlanabilir? 49.9 Hz’de 2-3 saniyede tam devreye alınabilri 49.5 Hz’de %50’si 5 saniyede %100’ü 30 saniyede devreye alınabilir 15 dakika içinde devreye alınır 15 Dakika-48 saat içinde devreye alınır 600 MW Acil durum yedekleri 1000 MW (Tüm ülkeler toplamı: 3800 MW) MW Fiyat Rezervler Kısa Vadeli Yedek Kapasite Piyasası > 2700 MW Hızlı Yedekler Gerçek Zamanlı Piyasa İşletme aksaklığı büyüklüğüne orantlı. Nordic ülkeler arasındaki acil durum yedeklerin dağılımı her hafta güncellenir gerekirse daha sık güncellenir. Spot Piyasa Yavaş Yedekler Ani frekans yedekleri Gereken miktar yerel işletme aksaklıkları gidermek için. Ani yedeklerin yerini almak üzere. Hızlı yedeklerin yerini almak üzere Saatler içinde devreye alınabilir.

188 PMUM Yan Hizmetler  Sistem İşletmecisi ve tedarikçi arasında sabit fiyatlı ikili anlaşma - Yıllık olarak tedarikçi ile müzakere edilir  Baz hizmetler için piyasa çözümleri


"PMUM ELEKTRİK PİYASASINDA MALİ UZLAŞTIRMA UYGULAMALARI PİYASA MALİ UZLAŞTIRMA MERKEZİ 12/05/2005." indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları