Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

PMUM ELEKTRİK PİYASASINDA MALİ UZLAŞTIRMA UYGULAMALARI 26/05/2005 PİYASA MALİ UZLAŞTIRMA MERKEZİ

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "PMUM ELEKTRİK PİYASASINDA MALİ UZLAŞTIRMA UYGULAMALARI 26/05/2005 PİYASA MALİ UZLAŞTIRMA MERKEZİ"— Sunum transkripti:

1 PMUM ELEKTRİK PİYASASINDA MALİ UZLAŞTIRMA UYGULAMALARI 26/05/2005 PİYASA MALİ UZLAŞTIRMA MERKEZİ

2 PMUM GÜNDEM 1. Piyasa Mali Uzlaştırma Merkezi (PMUM) 2. Mali Uzlaştırma Esasları ve Uygulamaları 3.Geçici Dengeleme ve Uzlaştırma Yönetmeliği (G-DUY) ve Sanal Uygulaması 4. Nihai Dengeleme ve Uzlaştırma Yönetmeliği (N-DUY) Piyasa Yapısı 5. Vizyonumuz

3 PMUM GÜNDEM 1.Piyasa Mali Uzlaştırma Merkezi (PMUM) 1.1 PMUM-Tarihçe 1.2 Misyonumuz 1.3 PMUM’un Görevleri 1.4 PMUM-Bugüne Kadar Yürüttüğü Faaliyetler 2. Mali Uzlaştırma Esasları ve Uygulamaları 3.Geçici Dengeleme ve Uzlaştırma Yönetmeliği (G-DUY) ve Sanal Uygulaması 4. Nihai Dengeleme ve Uzlaştırma Yönetmeliği (N-DUY) Piyasa Yapısı 5. Vizyonumuz

4 PMUM PMUM – Tarihçe  Piyasa Mali Uzlaştırma Merkezi, 4628 Sayılı Elektrik Piyasası Kanununa göre  “…Dengeleme ve Uzlaştırma Yönetmeliği hükümleri doğrultusunda, gerçekleşen alım-satımlar ile sözleşmeye bağlanmış miktarlar arasındaki farkları esas alarak, piyasada faaliyet gösteren tüzel kişilerin borçlu yada alacaklı oldukları tutarları hesaplamak suretiyle, mali uzlaştırma sistemini çalıştırır.“ hükmü gereğince, TEİAŞ-Elektrik Piyasa Hizmetleri ve Mali Uzlaştırma Dairesi Başkanlığı olarak çalışmalarını sürdürmektedir.

5 PMUM Misyonumuz  Güvenilir, etkin ve verimli bir piyasa işletim sistemi tesis etmek,işlerliğini ve gelişimini sağlamak.  Ve bu suretle ülkemiz elektrik piyasasının arzulanan arz güvenliği ile rekabet seviyesine ulaşmasına katkıda bulunmaktır.

6 PMUM PMUM’un Görevleri PMUM, piyasa işletmecisidir ve  Piyasa katılımcılarının Kayıt ve İkili anlaşma bildirimlerinin işleme konulması,  Saatlik sistem marjinal fiyatları ile her bir uzlaştırma dönemi için aylık sistem dengesizlik fiyatının hesaplanması,  İkili anlaşma bildirimlerinin, kabul edilen yük alma ve yük atma tekliflerinin ve katılımcıların sisteme verdikleri ve sistemden çektikleri uzlaştırmaya esas elektrik enerjisi miktarlarının dikkate alınması suretiyle, alacak ve borç miktarlarının hesaplanması, bildirimlerinin hazırlanması ve alacak-borç ve teminat yönetimi işlemlerinin yürütülmesi,  EPDK tarafından talep edilecek raporların hazırlanması ve yayımlanması vb. işleri yürütür.

7 PMUM PMUM – Bugüne Kadar Yürüttüğü İşler Elektrik Piyasasında Mali Uzlaştırma Yapılmasına ilişkin Usul ve Esaslar Hakkında TEBLİĞ 30 Mart 2003 Elektrik Piyasasında Mali Uzlaştırma Yapılmasına ilişkin Usul ve Esaslar Hakkında TEBLİĞ (revize) 4 Kasım 2003 Sanal Uygulama 1 Aralık 2003

8 PMUM GÜNDEM 1. Piyasa Mali Uzlaştırma Merkezi (PMUM) 2. Mali Uzlaştırma Esasları ve Uygulamaları 2.1 Mali Uzlaştırma Nedir? 2.2 Tebliğe göre Mali Uzlaştırmanın Temel Prensibi 2.3 Katılımcılar 2.4 İkili Anlaşmalar 2.5 Yedek Tedarik 2.6 İletim ve Dağıtım Sistemi Kayıpları Uygulaması 2.7 Ölçüm 2.8 Mali Uzlaştırmanın Gerçekleştirilmesi 3.Geçici Dengeleme ve Uzlaştırma Yönetmeliği (G-DUY) ve Sanal Uygulaması 4. Nihai Dengeleme ve Uzlaştırma Yönetmeliği (N-DUY) Piyasa Yapısı 5. Vizyonumuz

9 PMUM Mali Uzlaştırma Nedir?  Mali Uzlaştırma, piyasa katılımcılarının;  İkili anlaşma bildirimleri,  Sisteme verdikleri ve/veya sistemden çektikleri uzlaştırmaya esas elektrik enerjisi miktarları, dikkate alınarak belirlenen enerji açık ve/veya enerji fazlalarına ilişkin olarak alacaklı ve/veya borçlu oldukları tutarların belirlenmesi ve ilgili mali işlemlerin gerçekleştirilmesi amacıyla, PMUM tarafından yürütülen faaliyetleri ve bu faaliyetler için gerekli idari işlemleri içerir.

10 PMUM Tebliğe göre Mali Uzlaştırmanın Temel Prensibi  Elektrik enerjisinin, üretim lisansı sahibi tüzel kişiler tarafından üretildiği zaman dilimi içerisinde tüketilmesi esastır.Mali Uzlaştırma; taraflar arasında yapılan ikili anlaşmaların türüne göre, üretileceği ve tüketileceği PMUM’a bildirilen miktarlardan sapma olması durumunda; - Elektrik enerjisi açığı tespit edilen katılımcının, elektrik enerjisi açığının karşılanması sonucu ödemesi gereken tutarın, - Elektrik enerjisi fazlası tespit edilen katılımcıya, sisteme aktardığı enerji karşılığı ödenecek tutarın her bir uzlaştırma dönemi itibarıyla aylık bazda PMUM tarafından hesaplanması şeklinde yapılmaktadır.

11 PMUM GÜNDEM 2. Mali Uzlaştırma Esasları ve Uygulamaları 2.1 Mali Uzlaştırma Nedir? 2.2 Tebliğe göre Mali Uzlaştırmanın Temel Prensibi 2.3 Katılımcılar - Yenilenebilir Üretim Kaynaklarına Dayalı Üretimin Avantajları 2.4 İkili Anlaşmalar 2.5 Yedek Tedarik 2.6 İletim ve Dağıtım Sistemi Kayıpları Uygulaması 2.7 Ölçüm 2.8 Mali Uzlaştırmanın Gerçekleştirilmesi

12 PMUM Mali Uzlaştırmada Katılımcılar PMUM  Üretim Lisansı Sahibi Tüzel Kişiler  Otoprodüktörler ve Otop.Grupları  İletim Lisansı Sahibi İletim Şirketi  Dağıtım Lisansı Sahibi Dağıtım Şirketleri  Toptan Satış Lisansı Sahibi TETAŞ ve Özel Toptan Satış Şirketleri

13 PMUM Mali Uzlaştırmada Katılımcılar - Üretim Şirketleri ÜRETİM ŞİRKETİ TOPTAN SATIŞ ŞİRKETİ PERAKENDE SATIŞ ŞİRKETİ SERBEST TÜKETİCİ OTOPRODÜKTÖR

14 PMUM Mali Uzlaştırmada Katılımcılar - Otoprodüktör OTOPRODÜKTÖR PERAKENDE SATIŞ ŞİRKETİ SERBEST TÜKETİCİ ENERJİSİNİN %25 İNİ SERBEST TÜKETİCİLERE SATABİLİR TOPTAN SATIŞ ŞİRKETİ OTOPRODÜKTÖR GRUBU OTOPRODÜKTÖR GRUBU TOPTAN SATIŞ ŞİRKETİ ÜRETİM ŞİRKETİ OTOPRODÜKTÖR Otoprodüktörler tesislerinin eksik enerjilerini Dağıtım Şirketlerinden alabilirler.

15 PMUM Mali Uzlaştırmada Katılımcılar - Otoprodüktör Grupları OTOPRODÜKTÖR GRUBU OTOPRODÜKTÖR GRUBU TOPTAN SATIŞ ŞİRKETİ PERAKENDE SATIŞ ŞİRKETİ SERBEST TÜKETİCİ ve GRP.ORT OTOPRODÜKTÖR

16 PMUM Mali Uzlaştırmada Katılımcılar - Toptan Satış Şirketleri TOPTAN SATIŞ ŞİRKETİ TOPTAN SATIŞ ŞİRKETİ PERAKENDE SATIŞ ŞİRKETİ SERBEST TÜKETİCİ TOPTAN SATIŞ ŞİRKETİ OTOPRODÜKTÖR GRUBU OTOPRODÜKTÖR GRUBU TOPTAN SATIŞ ŞİRKETİ ÜRETİM ŞİRKETİ İTHALAT İHRACAT OTOPRODÜKTÖR

17 PMUM Mali Uzlaştırmada Katılımcılar - TEDAŞ TEDAŞ OTOPRODÜKTÖR LER SERBEST OLMAYAN TÜKETİCİLER SERBEST OLMAYAN TÜKETİCİLER Bölgelerinde tüketime sunulan bir önceki yıla ait tüketimin %20 sinden fazla olmamak üzere üretim tesisi kurabilirler. TETAŞ YENİLENEBİLİR KAYNAKLAR YENİLENEBİLİR KAYNAKLAR Düzenlemeye tabi tarife üzerinden satış yapmaktadır. SERBEST TÜKETİCİLER İletime / Dağıtıma bağlı S.T.’lere tarife üzerinden

18 PMUM Mali Uzlaştırmada Katılımcılar - TETAŞ TETAŞ DAĞITIM ŞİRKETLERİ Yİ / YİD / İHD EÜAŞ İTHALAT İHRACAT KAYSERİ VE CİVARI SERBEST TÜKETİCİLER (İletime Bağlı) SERBEST TÜKETİCİLER (İletime Bağlı)

19 PMUM TETAŞ Mali Uzlaştırmada Katılımcılar - Yap İşlet / Yap İşlet Devret / İşletme Hakkı Devri YAP İŞLET DEVRET İŞLETME HAKKI DEVRİ YAP İŞLET

20 PMUM Mali Uzlaştırmada Katılımcılar - Yenilenebilir Enerji Kaynaklarına Dayalı Üretim Tesisleri YENİLENEBİLİRLER TOPTAN SATIŞ ŞİRKETİ TOPTAN SATIŞ ŞİRKETİ ÜRETİM ŞİRKETİ SERBEST TÜKETİCİ SERBEST TÜKETİCİ Bir takvim yılında, lisanslarında yer alan öngörülen ortalama yıllık üretim miktarını geçmemek kaydıyla elektrik enerjisi satın alabilirler. TOPTAN SATIŞ ŞİRKETİ TOPTAN SATIŞ ŞİRKETİ OTOPRODÜKTÖR GRUBU OTOPRODÜKTÖR GRUBU OTOPRODÜKTÖR DAĞITIM ŞİRKETİ DAĞITIM ŞİRKETİ DAĞITIM ŞİRKETİ DAĞITIM ŞİRKETİ

21 PMUM EÜAŞ Yİ / YİD / İHD İthalat OTOPRODÜKTÖRLER OTOP. GRUP ÜRETİM ŞİRKETİ OTOPRODÜKTÖRLER OTOP. GRUP ÜRETİM ŞİRKETİ TETAŞ TEDAŞ ve KAYSERİ Serbest Olmayan Tüketici Serbest Tüketici (Dağıtımdan Bağlı) Serbest Tüketici (İletimden Bağlı) İhracat Mevcut Piyasa Yapısı %4 %18 %0.3 %1 8 %46 %77.7 %37 %79

22 PMUM Mali Uzlaştırma Uygulamaları  Mali Uzlaştırma Uygulamalarının başlatıldığı Aralık 2003 döneminden bu güne kadar geçen süreçte; KATILIMCI SAYISI DEĞİŞİM TABLOSU DönemiOtoprodüktörOtop. GrubuÜretim Şirketi Toptan Satış Şirketi Aralık Aralık Mart

23 PMUM ENERJİ ALIMI OTOP. GR. ORT. Serbest Tüketici (Normal) Serbest Tüketici (Talep Birleştirme) OTOP. TESİSİ 6,916,16 35,10 51, ,180,00 38,00 37, ,1399,87 0, ,540,00 84,46 0, ,006,27 57,67 0, ENERJİ ALIM-SATIMLARINDA TEDARİKÇİLERİN YÜZDELİK (%) PAYI ÜRETİM OTOP. GRUBU TOPTANCILAR OTOP. TOPLAM TOPTANCILAR Mali Uzlaştırma Uygulamaları

24 PMUM Serbest Tüketici  4628 sayılı Enerji Piyasası Kanunu’nun yürürlüğe girmesiyle Sayılı Serbest Tüketici Yönetmeliği yayımlanmış ve Liberal piyasa yapısına geçiş için en önemli ve öncelikli adım atılarak tüketicilere tedarikçilerini seçme hakkı tanınmıştır.

25 PMUM Serbest Tüketici a)İletim sistemine doğrudan bağlı olan tüketiciler, b)Bir önceki takvim yılına ait toplam elektrik enerjisi tüketimleri serbest tüketici limitini geçen tüketiciler, c) İçinde bulunulan yılda gerçekleşen toplam elektrik enerjisi tüketimleri serbest tüketici limitini geçen tüketiciler. Ayrıca, aşağıdaki talep birleştirme hallerinde, ilgili tüzel kişinin serbest tüketici niteliği kazandığı kabul edilir; a) Aynı veya farklı dağıtım bölgelerindeki birden fazla tüketim noktasında aynı tüzel kişiliğe ait toplam elektrik enerjisi tüketiminin bir önceki takvim yılına ait serbest tüketici limitini geçmesi, b) Kontrol ilişkisiyle tek bir tüzel kişiye bağlı olan tüzel kişilerin, aynı veya farklı dağıtım bölgelerindeki birden fazla tüketim noktasında bir önceki takvim yılına ait toplam elektrik enerjisi tüketimlerinin serbest tüketici limitini geçmesi ve ikili anlaşmayı tedarikçi ile kontrol ilişkisiyle bağlı olunan tüzel kişinin yapması, c) Bir araya gelerek tek bir tüzel kişilik oluşturan birden fazla tüketicinin bir önceki takvim yılına ait toplam elektrik enerjisi tüketimlerinin serbest tüketici limitini geçmesi, tedarikçi ile söz konusu tüzel kişiliğin ikili anlaşma yapması ve söz konusu tüketicilerin elektrik enerjisi tüketimlerinin tek bir ortak sayaçtan ölçülmesi.

26 PMUM Yenilenebilir Enerji Kaynaklarına Dayalı Üretim  Lisans Yönetmeliğinin 30. maddesinin son bendine göre perakende satış şirketleri serbest olmayan tüketicilere satış amacıyla yapılan enerji alımlarında, yenilenebilir enerji kaynaklarına dayalı üretim tesisinde üretilen enerjisi satış fiyatı; TETAŞ’ın satış fiyatından düşük veya eşit olduğu ve daha ucuz bir enerji kaynağı olmadığı takdirde öncelikle bu enerjiyi almakla yükümlüdür.

27 PMUM Yenilenebilir Enerji Kaynaklarına Dayalı Üretim  Bu tip üretim tesisleri ortakları ve/veya serbest tüketiciler ile yaptıkları ikili anlaşmalar için mali uzlaştırmaya tabi olmakla birlikte toptan satış şirketleri ve/veya perakende satış şirketlerine satışları mali uzlaştırmaya tabi değildir.  Müşterileri ile yaptığı ikili anlaşmadaki taahhüdünden daha fazla üretim yapan bu tip üreticilerin fazla enerjileri için toptan satış şirketleriyle anlaşma yapmaları beklenmektedir.

28 PMUM Mali Uzlaştırmada Yedek Tedarik  Üretim, Otoprodüktör ve Otoprodüktör Grubu lisansı sahibi tüzel kişiler; - Üretim faaliyeti gösteren tüzel kişiler - Toptan satış faaliyeti gösteren tüzel kişiler yedek tedarik anlaşması yapabilirler.

29 PMUM Kayıp Uygulamaları

30 PMUM Ölçüm  Elektrik Piyasasında Kullanılacak Sayaçlar Hakkında Tebliğin Geçici 1. maddesine göre asgari olarak üç zamanlı okuma yapabilen elektronik sayaçlar yeterli görülmüştür.  G-DUY kapsamında faaliyet gösterecek katılımcıların sayaçlarının ve sayaç yerlerinin Elektrik Piyasasında Kullanılacak Sayaçlar Hakkında Tebliğ Üçüncü Bölümde yer alan hükümlere uygun olması gerekmektedir.  G-DUY uygulamaları için; dengeleme birimi olan üretim tesislerinin sayaç okumaları saatlik kayıtların alınması yoluyla ve el terminalleri kullanılarak, uzlaştırmaya esas veriş çekiş birimlerinin sayaç okumaları ise üç zamanlı aylık olarak yapılacaktır.  N-DUY uygulamaları için;hem dengeleme birimi olan üretim tesislerinde hem de uzlaştırmaya esas veriş çekiş birimlerinde yer alan sayaçlar saatlik olarak “Uzaktan Erişim” ile okunacaktır.

31 PMUM Ölçüm / Sayaç Bağlantı Yerleri  “Elektrik Piyasasında Kullanılacak Sayaçlar Hakkında Tebliğ” sayaç bağlantı yerlerini tanımlamakta, ancak ne Sayaç Tebliği ne de Uzlaştırma Tebliği ikili anlaşmaya gereği okunacak sayaçların, yerlerinin mevzuata uygun olmaması durumunda ne yapılacağını düzenlememiştir.

32 PMUM Mali Uzlaştırma Uygulamaları  Mali Uzlaştırma Uygulamaları, Elektrik Piyasasında Mali Uzlaştırma Yapılmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Tebliğ’in (Tebliğ) 12. maddesinde belirtildiği şekilde gerçekleştirilmektedir. Buna göre; İlgili madde uyarınca,  ( ) < (4 + 5) ise enerji açığı vardır ve bu eksik enerji YAL Fiyatlarına  ( ) > (4 + 5) ise enerji fazlası vardır ve bu fazla enerji YAT Fiyatlarına tabi tutulur.

33 PMUM Uygulama 1  Bu uygulamada, birden fazla üretim tesisine sahip olan katılımcılara ait üretim tesislerinin çekiş sayaçları, tüketim portföylerine ilave edilir. Böylelikle bu tip katılımcılar, tüketim portföyünde yer alan tam yada sabit miktarlı anlaşmalar kapsamında gerçekleşen tüketimlerin yanı sıra çekiş sayaçlarına da tedarik yapma imkanına sahip olurlar.  Buna göre enerji açığı yada fazlası (1) (4+5+6) formülüne göre hesaplanır. Ortaya çıkan enerji açığı için yük alma, enerji fazlası için yük atma fiyatları uygulanır  Çekiş sayaçlarına yapılan tedarikte, mahsuplaşmanın önlenmesi için çaprazlama metoduna başvurulur. Mali uzlaştırma, Veriş1’in Çekiş2’yi, yada Veriş 2’nin Çekiş1’i karşılaması yada karşılayamaması durumu göz önüne alınarak yapılır. Birden fazla üretim tesisine sahip olan katılımcılar için;

34 PMUM Uygulama 2  Bu uygulamada, bir tane üretim tesisine sahip olan, katılımcılara ait üretim tesislerinin çekiş sayaçlarında ölçülen tüketim miktarları, tüketim portföylerine ilave edilmeksizin yük alma fiyatlarına tabi tutulurlar. Mali Uzlaştırma esasına uygun olarak yapılır ve buna göre enerji açığı yada fazlası (1) (4 + 5) formülüne göre hesaplanır. Ortaya çıkan enerji açığı için yük alma,enerji fazlası için yük atma fiyatları uygulanır. Bir tane üretim tesisine sahip olan katılımcılar için;

35 PMUM Uygulama 3  Bu uygulamada, üretilen enerjinin öncelikle otoprodüktör tesislerinde tüketilen enerjiyi karşılaması esastır. Otoprodüktörler tarafından üretilen enerjinin, Otoprodüktör tesislerinin ihtiyacı olan enerjiyi karşılayamaması durumunda, açık kalan enerji TEDAŞ tarafından tedarik edilmekte ve faturalandırılmaktadır. Tesislere nakledilen enerjide açık ortaya çıkması durumunda, sisteme verilen enerji, iletim ve /veya dağıtım sistemi kayıp katsayısı uygulanarak indirgenir.  Tesislerde tüketilen enerjinin karşılanması ve fazlalık ortaya çıkması durumunda ise ; bu fazla enerji,tam tedarik yada sabit miktarlı satış anlaşmaları kapsamında gerçekleşen satış miktarları ile karşılaştırılır. Bunun sonucu enerji fazlası çıkması durumunda bu fazla enerjiye yük atma fiyatları, enerji eksiği çıkması durumunda ise bu eksik enerjiye yük alma fiyatları uygulanır.  Öte yandan Otoprodüktörlerin çekiş sayaçlarında ölçülen enerji TEDAŞ tarafından faturalandırılmakta olup, çekilen bu enerjiye Yük Alma fiyatları uygulanmamaktadır. Bu enerjiye TEDAŞ tarafından ilgili tarife uygulanmaktadır. Mali uzlaştırma; esasına uygun olarak yapılır TEDAŞ Abonesi olan, bir tane üretim tesisine sahip ve tüketim portföyünde aynı tüzel kişiliğe ait otoprodüktör tüketim tesisi ve/veya tam tedarik yada sabit miktarlı satış anlaşmaları bulunan Otoprodüktörler için;

36 PMUM Uygulama 4 TEDAŞ Abonesi olan, bir tane üretim tesisine sahip ve tüketim portföyünde aynı tüzel kişiliğe ait herhangi bir otoprodüktör tüketim tesisi ve/veya tam tedarik yada sabit miktarlı satış anlaşmaları bulunmayan Otoprodüktörler için;  Bu uygulamada, alış yada satış tarafında herhangi bir anlaşması ya da herhangi bir tesisi bulunmayan otoprodüktörlerin sisteme verdikleri enerjiye yük atma fiyatları uygulanır.  Bu tip Otoprodüktörlerin çekiş sayaçlarında ölçülen enerji TEDAŞ tarafından faturalandırılmakta olup, çekilen bu enerjiye Yük Alma fiyatları uygulanmamaktadır. Bu enerjiye TEDAŞ tarafından ilgili tarife uygulanmaktadır. 

37 PMUM Uygulama 5 TEDAŞ Abonesi olan, bir tane üretim tesisine sahip ve tüketim portföyünde aynı tüzel kişiliğe ait otoprodüktör tüketim tesisi bulunmamakla birlikte tam tedarik yada sabit miktarlı satış anlaşmaları bulunan Otoprodüktörler için;  Bu uygulamada Otoprodüktörlerin çekiş sayaçlarında tüketilen enerji TEDAŞ tarafından faturalandırılmakta olup, çekilen bu enerjiye Yük Alma fiyatları uygulanmamaktadır.  İkili anlaşmalar kapsamında Serbest tüketicilere yapılan enerji naklinde ortaya çıkan enerji açığına Yük Alma fiyatları uygulanır. Mali uzlaştırma, esasına uygun olarak yapılır ve buna göre enerji açığı ya da fazlası (1 ) (4 + 5) formülüne göre hesaplanır. 

38 PMUM Uygulama 6 Yenilenebilir Enerji Kaynaklarına dayalı birden fazla üretim tesisine sahip olan katılımcılar için;  Bu uygulamada, yenilenebilir enerji kaynaklarına dayalı birden fazla üretim tesisine sahip katılımcılara ait üretim tesislerinin çekiş sayaçları, tüketim portföylerine ilave edilir. Böylelikle bu tip katılımcılar, tüketim portföyünde yer alan tam ya da sabit miktarlı anlaşmalar kapsamında gerçekleşen tüketimlerin yanı sıra çekiş sayaçlarına da tedarik yapma imkanına sahip olurlar.  Buna göre enerji açığı yada fazlası ( ) ( ) formülüne göre hesaplanır.  İkili anlaşmalar kapsamında enerji nakli yapılan serbest tüketicilerin enerji ihtiyaçları karşılandıktan sonra artan enerji için yada herhangi bir serbest tüketicisi olmayan üreticilerin sisteme verdikleri enerji için yük atma fiyatları uygulanmaz. Bu tip üreticiler, fazla enerjilerini yada üretimlerinin tamamını toptan satış ya da perakende satış şirketlerine satabilirler. Bu satışlar sonrası ortaya çıkan enerji açığı için yük atma fiyatları uygulanır. 

39 PMUM Uygulama 7 Yenilenebilir Enerji Kaynaklarına dayalı bir adet üretim tesisine sahip olan katılımcılar için;  Bu uygulamada, yenilenebilir enerji kaynaklarına dayalı bir adet üretim tesisine sahip katılımcılara ait üretim tesislerinin çekiş sayaçlarında ölçülen tüketim miktarları, tüketim portföylerine ilave edilmeksizin yük alma fiyatlarına tabi tutulurlar. Mali Uzlaştırma ; esasına uygun olarak yapılır ve buna göre enerji açığı yada fazlası ( ) (4 + 5) formülüne göre hesaplanır.  Bu uygulamada da, İkili anlaşmalar kapsamında enerji nakli yapılan serbest tüketicilerin enerji ihtiyaçları karşılandıktan sonra artan enerji için yada herhangi bir serbest tüketicisi olmayan üreticilerin sisteme verdikleri enerji için yük atma fiyatları uygulanmaz. Bu tip üreticiler, fazla enerjilerini yada üretimlerinin tamamını toptan satış yada perakende satış şirketlerine satabilirler. Bu satışlar sonrası ortaya çıkan enerji açığı için yük atma fiyatları uygulanır 

40 PMUM Uygulama 8 Toptan satış lisansına sahip olan katılımcılar için;  Bu uygulama,Toptan satış şirketlerinin alım ve satım yönünde ikili anlaşmalar kapsamında yapmış olduğu enerji nakilleri için gerçekleştirilmektedir. Mali Uzlaştırma ; esasına uygun olarak yapılır ve buna göre enerji açığı yada fazlası (2 + 3) (4 + 5) formülüne göre hesaplanır.  Bu alış ve satışlar sonrası ortaya çıkan enerji açığı için yük alma, enerji fazlası için yük atma fiyatları uygulanır

41 PMUM Uygulama 9 TEDAŞ Abonesi olan, birden fazla üretim tesisine sahip ve tüketim portföyünde aynı tüzel kişiliğe ait otoprodüktör tüketim tesisi ve/veya tam tedarik yada sabit miktarlı satış anlaşmaları bulunan Otoprodüktörler için;  Bu uygulamada, otoprodüktör tesislerinin yanı sıra santrallerin çekiş sayaçları da tüketim portföyüne dahil edilir. Üretilen enerjinin öncelikle tesislerin ve santrallerin çekiş sayaçlarının tüketimlerini karşılaması esastır. Üretilen enerjinin, tesislerin ve santral çekiş sayaçlarının ihtiyacı olan enerjiyi karşılayamaması durumunda, açık kalan enerji TEDAŞ tarafından tedarik edilmekte ve faturalandırılmaktadır. Nakledilen enerjide açık ortaya çıkması durumunda, sisteme verilen enerji, iletim ve /veya dağıtım sistemi kayıp katsayısı uygulanarak indirgenir.  Enerjinin karşılanması ve fazlalık ortaya çıkması durumunda ise ;bu fazla enerji,varsa tam tedarik ya da sabit miktarlı satış anlaşmaları kapsamında gerçekleşen satış miktarları ile karşılaştırılır. Bunun sonucu enerji fazlası çıkması durumunda bu fazla enerjiye yük atma fiyatları, enerji eksiği çıkması durumunda ise bu eksik enerjiye yük alma fiyatları uygulanır. esasına uygun olarak yapılır.

42 PMUM Uygulama 10 İkili anlaşmalar kapsamında yurtdışına enerji nakli yapan Toptan satış lisansına sahip olan katılımcılar için;  Bu uygulama,satış portföyünde yurtdışı satışları bulunan Toptan satış şirketleri için gerçekleştirilmektedir. Mali Uzlaştırma ; esasına uygun olarak yapılır ve buna göre enerji açığı yada fazlası ( ) ( ) formülüne göre hesaplanır.  Bu alış ve satışlar sonrası ortaya çıkan enerji açığı için yük alma, enerji fazlası için yük atma fiyatları uygulanır

43 PMUM Uygulama 11 Tedarikçisi bir başka piyasa katılımcısı olan Otoprodüktörler  Bu uygulama, tesislerine ve/veya serbest tüketicilerine yaptıkları enerji naklinde ortaya çıkan enerji açıklarına ve/veya santral çekiş sayaçlarına bir başka piyasa katılımcısının tedarikçi olduğu Otoprodüktörler için gerçekleştirilmektedir. Mali Uzlaştırma ; esasına uygun olarak yapılır ve buna göre enerji açığı yada fazlası ( ) (4 + 5) formülüne göre hesaplanır.  Ortaya çıkan enerji açığının tedarikçiler tarafından karşılanmasından dolayı, enerji açıklarına yük alma fiyatları uygulanmaz.  Ortaya çıkan enerji fazlası için yük atma fiyatları uygulanır.

44 PMUM GÜNDEM 1. Piyasa Mali Uzlaştırma Merkezi (PMUM) 2. Mali Uzlaştırma Esasları ve Uygulamaları 3.Geçici Dengeleme ve Uzlaştırma Yönetmeliği (G-DUY) ve Sanal Uygulaması 3.1 G-DUY’a göre Geçiş Dönemi Piyasa Yapısı 3.2 Dengeleme Sistemine Genel Bakış 3.3 G-DUY’da Dengeleme Mekanizması ve Sağlanması Gereken Bilgiler 3.4 G-DUY’da Dengeleme Mekanizması Süreçleri 3.5 Gün Öncesi Üretim Planlama ve Gerçek Zamanlı Dengeleme Faaliyetleri 3.6 Sanal Uygulama 4.Nihai Dengeleme ve Uzlaştırma Yönetmeliği (N-DUY) Piyasa Yapısı 5. Vizyonumuz

45 PMUM G-DUY’a göre Geçiş Dönemi Piyasa Yapısı İkili Anlaşmalar Gün Öncesi Planlama Gerçek Zamanlı Dengeleme ÜreticiTüketici Tedarikçi YAL/YAT %85-%90 %10-%15 SDF Sistem İşletmecisi Tarafından SDF Fiyat Belirleyici  3 Kasım 2004 tarihinde yayımlanarak yürürlüğe giren Dengeleme ve Uzlaştırma Yönetmeliğine göre sanal uygulaması süren Geçiş Dönemi Piyasa Yap ısı : SMF

46 PMUM G-DUY’a göre Geçiş Dönemi Piyasa Yapısı İkili Anlaşmalar Gün Öncesi Planlama Gerçek Zamanlı Dengeleme ÜreticiTüketici Tedarikçi YAL/YAT %85-%90 %10-%15 SDF Sistem İşletmecisi Tarafından SDF Fiyat Belirleyici  3 Kasım 2004 tarihinde yayımlanarak yürürlüğe giren Dengeleme ve Uzlaştırma Yönetmeliğine göre sanal uygulaması süren Geçiş Dönemi Piyasa Yap ısı : SMF İKİLİ ANLAŞMALAR PİYASASI DENGELEME VE UZLAŞTIRMA PİYASASI

47 PMUM G-DUY’a göre Geçiş Dönemi Piyasa Yapısı Teslimat Günü İkili Anlaşmalar Gerçek Zaman Bir Gün Öncesi Piyasa İşletmecisi (PMUM) Sistem İşletmecisi (MYTM) Dengeleme Piyasası Gün Öncesi Planlama Gerçek Zamanlı Dengeleme -Dengeleme İşleminin Uzlaştırılması -Dengesizliklerin Uzlaştırılması

48 PMUM GÜNDEM 1. Piyasa Mali Uzlaştırma Merkezi (PMUM) 2. Mali Uzlaştırma Esasları ve Uygulamaları 3.Dengeleme ve Uzlaştırma Yönetmeliği (G-DUY) ve Sanal Uygulaması 3.1 Geçiş Dönemi Piyasa Yapısı 3.2 Dengeleme Sistemine Genel Bakış 3.3 G-DUY’da Dengeleme Mekanizması ve Sağlanması Gereken Bilgiler 3.4 G-DUY’da Dengeleme Mekanizması Süreçleri 3.5 Gün Öncesi Üretim Planlama ve Gerçek Zamanlı Dengeleme Faaliyetleri 3.6 Sanal Uygulama 4.Nihai Dengeleme ve Uzlaştırma Yönetmeliği (N-DUY) Piyasa Yapısı 5.Vizyonumuz

49 PMUM Dengeleme ÜRETİMİLETİMDAĞITIM / TÜKETİM ÜRETİM = TÜKETİM (+ Kayıplar) Sistem Frekansı = 50 Hz Arz Değişimleri Talep Değişimleri

50 PMUM Dengeleme – Yeni Piyasa Yapısındaki Uygulamalar Gün Öncesi Planlama Gerçek Zamanlı Dengeleme Yİ, YİD, İHD Üretim Gerekleri DSİ Su Kullanım Limitleri Otop/Otop Grubu Üretim Programları Sistem Kısıt Tahminleri Yan Hizmet İhtiyaçları Gerçekleşen Talep Arz Kaynakları Durumu Sistem Frekansı Sistem Kısıtları Dengeleme Piyasası – Kaynak Optimizasyonu Yan Hizmetler – Sistem İşletim Öncelikleri Dengeleme Birimlerinin Üretim Programı, Teknik Parametreleri Ve Teklifleri Talep Tahmini İthalat, İhracat

51 PMUM …………….. Günlük Yük Eğrisi

52 PMUM Dengeleme – Mevcut Uygulamalar

53 PMUM Dengeleme – Mevcut Uygulamalar

54 PMUM GÜNDEM 1. Piyasa Mali Uzlaştırma Merkezi (PMUM) 2. Mali Uzlaştırma Esasları ve Uygulamaları 3.Dengeleme ve Uzlaştırma Yönetmeliği (G-DUY) ve Sanal Uygulaması 3.1 Geçiş Dönemi Piyasa Yapısı 3.2 Dengeleme Sistemine Genel Bakış 3.3 G-DUY’da Dengeleme Mekanizması ve Sağlanması Gereken Bilgiler 3.4 G-DUY’da Dengeleme Mekanizması Süreçleri 3.5 Gün Öncesi Üretim Planlama ve Gerçek Zamanlı Dengeleme Faaliyetleri 3.6 Sanal Uygulama 4.Nihai Dengeleme ve Uzlaştırma Yönetmeliği (N-DUY) Piyasa Yapısı 5.Vizyonumuz

55 PMUM Dengeleme (a) Yük alma tekliflerinin değerlendirilerek kabul edilmesi suretiyle, dengeleme birimlerinin üretimlerinin artırılması, (b) Yük atma tekliflerinin değerlendirilerek kabul edilmesi suretiyle, dengeleme birimlerinin üretimlerinin azaltılması, (c) İlgili mevzuat hükümleri ve zorunlu ve/veya ticari yan hizmetler anlaşmaları çerçevesinde frekans kontrol ve talep kontrol hizmetinin temin edilmesi, Dengeleme, elektrik enerjisi arz ve talebini gerçek zamanlı olarak dengede tutmak amacıyla, sistem işletmecisi tarafından yürütülen; faaliyetlerini ve bu faaliyetler için gerekli teknik ve idari işlemleri içerir. Dengeleme Piyasası Yan Hizmetler

56 PMUM Dengeleme Mekanizmasına Genel Bakış Üretim Şirketleri Otoprodüktörler Otoprodüktör Grupları Gün Öncesi Üretim Planlama Gerçek Zamanlı Dengeleme Gerçek Zamanlı Arz Değişimleri Gerçek Zamanlı Talep Değişimleri Sistem Frekansı Değişimleri Sistem Kısıtları & Yan Hizmet İhtiyaçları Sistem Kısıtları & Yan Hizmet İhtiyaçları Aylık •Yük Alma, Yük Atma Teklifleri Günlük •Kesinleşmiş Günlük Üretim Programı •Teknik Parametreler Bir Gün Sonrası için Yük Alma / Atma Talimatları Gerçek Zamanlı Yük Alma / Atma Talimatları Bir Gün Sonrası İçin Dengeleme Birimleri Üretim Tahmini

57 PMUM Dengeleme Birimi Dengeleme ve Uzlaştırma Yönetmeliği’ne göre;  Bağımsız olarak yük alabilen, yük atabilen ve  Bağımsız olarak ölçülebilen üretim tesislerinden ya da ünitelerden aşağıdakilerden her biri dengeleme birimidir: a) Toplam 100 MW ve üzerinde kurulu güce sahip bir üretim tesisi, b) 50 MW ve üzerinde kurulu güce sahip ünite, c) Bu maddenin (a) ve (b) bentlerinde tanımlanan limitlerin altında kurulu güce sahip olmakla birlikte, ilgili piyasa katılımcısı tarafından talep edilen ve talepleri MYTM tarafından uygun bulunan üretim tesisleri ve/veya üniteler.

58 PMUM Dengeleme Birimi - Muafiyetler Dengeleme ve Uzlaştırma Yönetmeliği’ne göre aşağıda belirtilen üretim tesisleri dengeleme birimi olmaktan muaftır: a)Kanal veya nehir tipi hidroelektrik üretim tesisleri, b)Rüzgar enerjisine dayalı üretim tesisleri, c)Güneş enerjisine dayalı üretim tesisleri, d)Dalga enerjisine dayalı üretim tesisleri, e)Gel-git enerjisine dayalı üretim tesisleri, f)Kojenerasyon tesisleri, g)Akışkan yataklı teknolojiye dayalı üretim tesisleri.

59 PMUM Dengeleme Mekanizması Bilgi Gereksinimleri Dengeleme Sistemi Katılımcıları dengeleme amaçlı olarak aşağıdaki bilgileri MYTM’ye bildirirler: Aylık Olarak  Yük alma, yük atma teklif fiyatları Günlük Olarak  Günlük Üretim Programı  Teknik Parametreler

60 PMUM GÜNDÜZ :00-07:0007:00-08:0008:00-09:0009:00-10:0010:00-11:0011:00-12:0012:00-13:0013:00-14:0014:00-15:0015:00-16:0016:00-17:00 17:00-18:0018:00-19:0019:00-20:0020:00-21:00 21:00-22:00 22:00-23:0023:00-00:0000:00-01:0001:00-02:0002:00-03:0003:00-04:0004:00-05:0005:00-06:00 PUANT GECE … … … … YAL1 YAL 2 YAT1 YAT2 GÜN YAL1 YAL 2 YAL1 YAL 2 YAT1 YAT2 YAT1 YAT2 Yük Alma (YAL) / Yük Atma (YAT) Fiyatları

61 PMUM Yük Alma, Yük Atma Teklif Fiyatları (YTL/MWh)  Yük Alma Teklif Fiyatı 1 (YAL1): MKÜD seviyesine kadar yapabileceği üretim artışı için talep ettiği fiyat.  Yük Alma Teklif Fiyatı 2 (YAL2): MKÜD seviyesinin üzerinde yapabileceği üretim artışı için talep ettiği fiyat.  Yük Atma Teklif Fiyatı 1 (YAT1): MKÜD seviyesinin altında yapabileceği üretim azalması için ödemeyi teklif ettiği fiyat.  Yük Atma Teklif Fiyatı 2 (YAT2): MKÜD seviyesinin üzerinde yapabileceği üretim azalması için ödemeyi teklif ettiği fiyat. Zaman (saat) MW YAL1 YAL2 YAT1 YAT2 I II Minimum kararlı üretim düzeyi (MKÜD) Emre Amade Kapasite (EAK)

62 PMUM Yük Alma, Yük Atma Teklif Fiyatları (YTL/MWh) YAL1 YAL2 Zaman(saat) EAK MKÜD KGÜP  Dengeleme Birimi’ne sadece yük aldırılabilir.  Dengeleme Birimi’nin üretimini MKÜD seviyesine kadar artırmak için teklif edilen fiyat; YAL1: YTL/MWh’tır.  Dengeleme Birimi’nin üretimini MKÜD seviyesinden EAK’ye kadar artırmak için teklif edilen fiyat; YAL2: YTL/MWh’tır. MW  Dengeleme Biriminin planlanmış üretiminin olması durumu: KGÜP=0 Emre Amade Kapasite Minimum Kararlı Üretim Düzeyi Kesinleşmiş Günlük Üretim Programı II I

63 PMUM Yük Alma, Yük Atma Teklif Fiyatları (YTL/MWh)  Dengeleme Biriminin planlanmış üretiminin KGÜP=MKÜD olması durumu:  Dengeleme Birimi’nin üretimi 0’a indirilerek yük attırılabilir yada üretimi MKÜD ile EAK arasında bir seviyeye artırılarak yük aldırılabilir.  Dengeleme Birimi’nin üretimini 0’a kadar azaltmak için Dengeleme Sistemi Katılımcısı tarafından teklif edilmiş olan fiyat YAT1 YTL/MWh’tır.  Dengeleme Birimi’nin üretimini MKÜD seviyesinden EAK’ye kadar artırmak için Dengeleme Sistemi Katılımcısı tarafından teklif edilmiş olan fiyat YAL2 YTL/MWh’tır. YAL2 YAT1 Zaman (saat) EAK MKÜD KGÜP MW II I

64 PMUM Yük Alma, Yük Atma Teklif Fiyatları (YTL/MWh)  Dengeleme Birimi’nin üretimi MKÜD’e kadar bir seviyeye ya da 0’a indirilerek yük attırılabilir ya da üretimi KGÜP ile EAK arasında bir seviyeye artırılarak yük aldırılabilir.  Dengeleme Birimi’nin üretimini KGÜP’ten MKÜD’e kadar bir seviyeye azaltmak için Dengeleme Sistemi Katılımcısı tarafından teklif edilmiş olan fiyat YAT2 YTL/MWh’tır.  Dengeleme Birimi’nin üretimini MKÜD’ten 0’a kadar azaltmak için Dengeleme Sistemi Katılımcısı tarafından teklif edilmiş olan fiyat YAT1 YTL/MWh’tır.  Dengeleme Birimi’nin üretimini KGÜP seviyesinden EAK’ye kadar artırmak için Dengeleme Sistemi Katılımcısı tarafından teklif edilmiş olan fiyat YAL2 YTL/MWh’tır. YAL2 YAT1 YAT2 EAK MKÜD Zaman (saat) KGÜP YAL2 YAT1 YAT2 MW Dengeleme Biriminin planlanmış üretimin MKÜD ile EAK arasında bir seviyede olması durumu: (MKÜD< KGÜP < =EAK) II I

65 PMUM Yük Alma, Yük Atma Teklif Fiyatları (YTL/MWh)  İlgili dönem için Dengeleme Birimi’ne sadece yük attırılabilir.  Dengeleme Birimi’nin üretimini KGÜP’ten EAK ile MKÜD arasında bir seviyeye azaltmak için Dengeleme Sistemi Katılımcısı tarafından teklif edilmiş olan fiyat YAT2 YTL/MWh’tır.  Dengeleme Birimi’nin üretimini MKÜD’ten 0’a kadar azaltmak için Dengeleme Sistemi Katılımcısı tarafından teklif edilmiş olan fiyat YAT1 YTL/MWh’tır. YAT1 YAT2 EAK MKÜD Zaman (saat) MW KGÜP  Dengeleme Birimi için ilgili dönemde yapılması planlanmış üretimin KGÜP= EAK olması durumu: II I

66 PMUM Yük Alma, Yük Atma Teklif Fiyatları (YTL/MWh) YAL1 YAL2 YAT1 YAT2 YAL2 YAT1 YAT2 EAK MKÜD zaman EAK MKÜD zaman KGÜP = MKÜD EAK MKÜD zaman MKÜD < KGÜP <=EAK EAK MKÜD zaman KGÜP = EAK KGÜP KGÜP = 0 MW II I I I I

67 PMUM Kesinleşmiş Günlük Üretim Programı Başlangıç Zamanı Başlangıç Seviyesi (MW) Bitiş Zamanı Bitiş Seviyesi (MW) 00:00Başlangıç Seviyesi 1 Bitiş Zamanı 1Bitiş Seviyesi 1 Başlangıç Zamanı 2 Başlangıç Seviyesi 2 Bitiş Zamanı 2Bitiş Seviyesi 2... Başlangıç Zamanı N Başlangıç Seviyesi N 24:00Bitiş Zamanı N Kesinleşmiş Günlük Üretim Programı:  Kabul edilebilecek yük alma, yük atma teklifleri için referans seviyeyi oluşturur.  MYTM tarafından yürütülecek bir gün sonrası ve gerçek zamanlı dengeleme faaliyetleri için baz oluşturur.

68 PMUM Kesinleşmiş Günlük Üretim Programı  Dengeleme biriminin yüklenme ve yük düşme hızı 1MW/dak.’dır.  Dengeleme birimi bir önceki gün yapmış olduğu programa göre saat 00:00’da 50MW seviyesinde olacak ve saat 06:00’a kadar bu seviyede çalışacaktır.  Dengeleme birimi saat 06:00’da yüklenmeye başlayacak ve yükünü 100MW seviyesine kadar çıkaracaktır.  Dengeleme birimi saat 17:10’a kadar 100MW seviyesinde çalışacaktır.  Dengeleme birimi saat 17:10’da yüklenmeye başlayacak ve yükünü 150MW seviyesine kadar çıkaracaktır.  Dengeleme birimi saat 21:00’a kadar 150MW seviyesinde çalışacaktır.  Dengeleme birimi saat 21:00’da yük düşmeye başlayacak ve yükünü 50MW seviyesine düşürecektir.  Dengeleme birimi saat 24:00’e kadar üretimini 50MW seviyesinde gerçekleştirecektir.

69 PMUM Kesinleşmiş Günlük Üretim Programı Kesinleşmiş Günlük Üretim Programı Örneği:

70 PMUM Kesinleşmiş Günlük Üretim Programı Başlangıç Zamanı Başlangıç Seviyesi (MW) Bitiş Zamanı Bitiş Seviyesi (MW) 00:005006: :005006: : : : : : : : : :405024:0050 Kesinleşmiş Günlük Üretim Programı Örneği:

71 PMUM Günlük Üretim Programı (MW veya MWh) BaşlangıçBitiş SaatMWSaatMW MW Saat SaatMWhSaatMWh G-DUY Md. 35 Önerilen

72 PMUM Teknik Parametreler  Teknik Parametreler:  Minimum Kararlı Üretim Düzeyi  Emreamade Kapasite  Yüklenme Hızı  Yük Düşme Hızı  Diğer Teknik Parametreler  Teknik parametreler dengeleme sistemi katılımcıları tarafından belirlenir ve MYTM’ye bildirilir.  Teknik parametreler dengeleme birimi bazında bildirilir.  Normal işletme koşullarında dengeleme birimlerine verilen talimatların ilgili dengeleme birimine ilişkin teknik parametreler ile tutarlı olması esastır.

73 PMUM Teknik Parametreler •Minimum Kararlı Üretim Düzeyi: Başlangıç Zamanı Başlangıç Seviyesi 00: : : :0030

74 PMUM Teknik Parametreler  Emreamade Kapasite : Başlangıç Zamanı Başlangıç Seviyesi 00: :00165

75 PMUM Teknik Parametreler  KGÜP, MKÜD, EAK:

76 PMUM Teknik Parametreler  Yüklenme Hızı: Yük Seviye AralığıHız (MW/dak.)  Yük Düşme Hızı: Yük Seviye AralığıHız (MW/dak.)

77 PMUM Teknik Parametreler  Devrede olmayan dengeleme biriminin senkronize olup yüklenmeye başlaması için gereken süre (dak.) (Yönetmelik Madde 36-e)  Devrede olan dengeleme biriminin YAL talimatını yerine getirmeye başlaması için gereken süre (dak.) (Yönetmelik Madde 36-f)  Devrede olan dengeleme biriminin YAT talimatını yerine getirmeye başlaması için gereken süre (dak.) (Yönetmelik Madde 36-g)  Dengeleme biriminin YAT talimatı ile 0 yüke indirilmesi durumunda, yeniden yüklenmeye başlamadan önce 0 yükte kalması gereken minimum süre (dak.) (Yönetmelik Madde 36-h)  Dengeleme biriminin YAL talimatı ile MKÜD seviyesine ya da MKÜD seviyesinin üzerine çıkarılması durumunda, dengeleme biriminin yeniden yük düşmeye başlamadan önce MKÜD seviyesinde ya da MKÜD seviyesinin üzerinde kalması gereken minimum süre (dak.) (Yönetmelik Madde 36-i)

78 PMUM Teknik Parametreler MW Talimatın MYTM tarafından iptal edilebileceği en son zaman Talimatın MYTM tarafından iptal edilebileceği en son zaman YAL talimatının yerine getirilmeye başlaması için gereken süre: 20 dak. (Madde 36-f) YAL talimatının yerine getirilmeye başlaması için gereken süre: 20 dak. (Madde 36-f) zaman Devrede olmayan dengeleme biriminin senkronize olup yüklenmeye başlaması için gereken süre: 5 dak. (Madde 36-e) Devrede olmayan dengeleme biriminin senkronize olup yüklenmeye başlaması için gereken süre: 5 dak. (Madde 36-e) Devrede olmayan (0 yükteki) dengeleme birimine verilen YAL talimatı: 13:0012:5512:35 Yüklenme eğrisi Yüklenme eğrisi

79 PMUM GÜNDEM 1. Piyasa Mali Uzlaştırma Merkezi (PMUM) 2. Mali Uzlaştırma Esasları ve Uygulamaları 3.Dengeleme ve Uzlaştırma Yönetmeliği (G-DUY) ve Sanal Uygulaması 3.1 Geçiş Dönemi Piyasa Yapısı 3.2 Dengeleme Sistemine Genel Bakış 3.3 G-DUY’da Dengeleme Mekanizması ve Sağlanması Gereken Bilgiler 3.4 G-DUY’da Dengeleme Mekanizması Süreçleri 3.5 Gün Öncesi Üretim Planlama ve Gerçek Zamanlı Dengeleme Faaliyetleri 3.6 Sanal Uygulama 4.Nihai Dengeleme ve Uzlaştırma Yönetmeliği (N-DUY) Piyasa Yapısı 5.Vizyonumuz

80 PMUM Dengeleme Faaliyetlerine İlişkin Prosedür ve Formlar  Geçiş Dönemi Dengeleme ve Uzlaştırma Yönetmeliği’nin uygulamasına ilişkin prosedür ve formlar TEİAŞ web sitesinde görüşe açılmıştır:  DP.01 – YAL, YAT Teklif Fiyatlarının Bildirilmesi Prosedürü  DP.02 – Bir Gün Sonrası için Üretim Planlama Prosedürü  DP.03 – Gerçek Zamanlı Dengeleme Prosedürü  DP.04 – Dengeleme Faaliyetlerine İlişkin Sonuçların PMUM’a Bildirilmesi Prosedürü

81 PMUM YAL, YAT Teklif Fiyatlarının Bildirilmesi

82 PMUM Talep Tahmininin Bildirilmesi

83 PMUM GÜP ve Teknik Parametrelerin Bildirilmesi

84 PMUM Bir Gün Sonrası Üretim Planının Hazırlanması ve Bildirilmesi

85 PMUM GÜNDEM 1. Piyasa Mali Uzlaştırma Merkezi (PMUM) 2. Mali Uzlaştırma Esasları ve Uygulamaları 3.Dengeleme ve Uzlaştırma Yönetmeliği (G-DUY) ve Sanal Uygulaması 3.1 Geçiş Dönemi Piyasa Yapısı 3.2 Dengeleme Sistemine Genel Bakış 3.3 G-DUY’da Dengeleme Mekanizması ve Sağlanması Gereken Bilgiler 3.4 G-DUY’da Dengeleme Mekanizması Süreçleri 3.5 Gün Öncesi Üretim Planlama ve Gerçek Zamanlı Dengeleme Faaliyetler 3.6 Sanal Uygulama 4.Nihai Dengeleme ve Uzlaştırma Yönetmeliği (N-DUY) Piyasa Yapısı 5.Vizyonumuz

86 PMUM Gün Öncesi Planlama Dengeleme birimleri tarafından karşılanacak talep belirlenir.

87 PMUM Gün Öncesi Planlama Dengeleme birimleri tarafından karşılanacak talep belirlenir.

88 PMUM Gün Öncesi Planlama Sistemin yük ihtiyacı belirlenir.

89 PMUM Gün Öncesi Planlama Sistemin yük ihtiyacı belirlenir.

90 PMUM Gün Öncesi Planlama Her bir dengeleme birimi için YAL1, YAL2, YAT1, YAT2 miktarları belirlenir.

91 PMUM YAL, YAT Tekliflerinin Değerlendirilmesi

92 PMUM YAL, YAT Tekliflerinin Değerlendirilmesi TL/kWh TL/kWh TL/kWh TL/kWh TL/kWh YAL İhtiyacı MW TL/kWh

93 PMUM YAL, YAT Tekliflerinin Değerlendirilmesi

94 PMUM YAL, YAT Tekliflerinin Değerlendirilmesi YAT İhtiyacı MW TL/kWh TL/kWh TL/kWh TL/kWh TL/kWh TL/kWh TL/kWh MW

95 PMUM Saatlik Sistem Marjinal Fiyatları GÜNDÜZ :00-07:0007:00-08:0008:00-09:0009:00-10:0010:00-11:0011:00-12:0012:00-13:0013:00-14:0014:00-15:0015:00-16:0016:00-17:00 17:00-18:0018:00-19:0019:00-20:0020:00-21:00 21:00-22:00 22:00-23:0023:00-00:0000:00-01:0001:00-02:0002:00-03:0003:00-04:0004:00-05:0005:00-06:00 PUANT GECE … … … … YAL1 YAL2 YAT1 YAT2 YAL1 YAL2 YAT1 YAT2 YAL1 YAL2 YAT1 YAT2 MARJİNAL FİYAT (YAL) MARJİNAL FİYAT (YAT) GÜN  Üç uzlaştırma dönemine ait (aylık) sistem dengesizlik Fiyatının hesaplanmasında baz alınan 31 gün X 24 saat = 744 adet saatlik sistem marjinal fiyatları.

96 PMUM SMF = 25 YTL/MWh Yük Talebi >GÜP 1.Saat YAL Yük Alma (YAL) Teklifleri YAL/YAT Merdiveni MW MW YTL/MWh Yük/Talep Yük Tahmini ve Toplam GÜP :00 18:00 saat MW GÜP Sistem yönü = Yük alma

97 PMUM SMF = 20 YTL/MWh Yük Talebi >GÜP 2.Saat YAL Yük Alma (YAL) Teklifleri YAL/YAT Merdiveni MW MW YTL/MWh Yük/Talep Yük Tahmini ve Toplam GÜP :00 19:00 saat MW GÜP

98 PMUM YTL DENGELEME KATILIMCI 1 DENGELEME KATILIMCI 2 DENGELEME KATILIMCI 3 GÜP GÜP 9000 GÜP 16000İA İA 9000 İA YTL5.000 YTL PMUM 25x x SDF = =23,125 YTL/MWh YTL Yük Talebi >GÜP YAL 50020x YAL 100 YAL x YAL 300YAL YTL YTL YTL EDM 1600 Endeks x23, YTL Endeks 9400 Endeks Saat SMF 2.Saat SMF

99 PMUM Yük Talebi >GÜP

100 PMUM YAT SMF = 10 YTL/MWh Yük Talebi < GÜP 1.Saat Yük Atma (YAT) Teklifleri Yük/Talep Yük Tahmini ve Toplam GÜP :00 02:00 saat MW GÜP MW YTL/MWh YAT/YAL Merdiveni Sistem yönü = Yük atma

101 PMUM YAT SMF = 15 YTL/MWh Yük Talebi < GÜP 2.Saat Yük Atma (YAT) Teklifleri Yük/Talep Yük Tahmini ve Toplam GÜP :00 03:00 saat MW GÜP YAT/YAL Merdiveni MW YTL/MWh

102 PMUM YTL x11,66 DENGELEME KATILIMCI 1 DENGELEME KATILIMCI 2 DENGELEME KATILIMCI 3 GÜP 12000GÜP 9000GÜP İA 12000İA 9000İA EDM YTL YTL YTL PMUM 10x x SDF = = 11,66 YTL/MWh YTL Yük Talebi

103 PMUM Yük Talebi

104 PMUM Gerçek Zamanlı Dengeleme  Sistem arz – talep dengesinde gerçek zamanda meydana gelen değişimler:  Öncelikli olarak Yan Hizmetlerden  Bunu takiben Dengeleme Piyasasından karşılanır.  Gerçek zamanlı YAL, YAT tekliflerinin değerlendirilmesinde Gün Öncesi Planlama ile aynı kriterler geçerlidir.  Gerçek zamanlı YAL, YAT tekliflerinin değerlendirilmesinde dengeleme birimlerinin teknik parametreleri öncelik alır.  Sistem İşletmecisi sistem güvenliğini temin etmek için Acil Durum Talimatları verebilir.

105 PMUM GÜNDEM 1. Piyasa Mali Uzlaştırma Merkezi (PMUM) 2. Mali Uzlaştırma Esasları ve Uygulamaları 3.Dengeleme ve Uzlaştırma Yönetmeliği (G-DUY) ve Sanal Uygulaması 3.1 Geçiş Dönemi Piyasa Yapısı 3.2 Dengeleme Sistemine Genel Bakış 3.3 G-DUY’da Dengeleme Mekanizması ve Sağlanması Gereken Bilgiler 3.4 G-DUY’da Dengeleme Mekanizması Süreçleri 3.5 Gün Öncesi Üretim Planlama ve Gerçek Zamanlı Dengeleme Faaliyetleri 3.6 Sanal Uygulama 4.Nihai Dengeleme ve Uzlaştırma Yönetmeliği (N-DUY) Piyasa Yapısı 5.Vizyonumuz

106 PMUM Sanal Uygulama  Elektrik Piyasası Dengeleme ve Uzlaştırma Yönetmeliği’nin sanal uygulaması, 8 Kasım 2004 günü, saat 00:00 itibariyle başlatılmıştır.  Katılımcıların kayıt, teklif ve bildirimlerini web sayfasından “Piyasa Mali Uzlaştırma” linki kullanılarak yapılabilmelerine olanak sağlanmıştır.

107 PMUM  Sanal uygulama sürecine katılan katılımcılar tarafından gönderilen Yük Alma-Yük Atma (aylık üç zamanlı) Teklif Fiyatları, Günlük Üretim Programları ve Teknik Parametreleri değerlendirilerek hesaplanan; - Sistem Saatlik Marjinal Fiyatı - Ortalama Sistem Dengesizlik Fiyatı - Çeşitli Piyasa Parametreleri ile bunlara ilişkin tablo ve grafikler anılan TEİAŞ web sayfasında sürekli güncellenerek yayımlanmaktadır. Sanal Uygulama

108 PMUM Piyasa Katılımcısı Başvuru •Piyasa Katılımcı Bilgileri •Lisans bilgileri •Vergi Bilgileri •Banka Bilgileri •İrtibat Sorumlusu Bilgileri •Kayıt Yetkilisi Bilgileri doldurularak kaydet butonu tıklanır. Böylece başvuru tamamlanmış olur. G-DUY Web Uygulaması > Kayıt İşlemleri > Onay Öncesi İşlemler

109 PMUM Teknik Parametreler - Dengeleme Birimi için standart parametrelerin girildiği ekrandır. - Emreamade kapasite, minimum kararlı üretim düzeyi saatlik bazda girilir. Dengeleme biriminin kapasitesine göre yüklenme hızı ve yük düşme hızı da girilip, kaydedilir. G-DUY Web Uygulaması > Kayıt İşlemleri > Onay Öncesi İşlemler > D.Birimi Ekleme

110 PMUM Ölçüm Sistemi Ekleme Bir UEVÇBye ait fiziksel olarak birbirine yakın ve veriş-çekiş işlevlerine göre gruplandırılan sayaçlara Ölçüm Sistemi diyoruz. Bir Ölçüm Sistemini eklerken, öncelikle hangi UEVCB’ye ait olduğu seçilir. “Ölçüm Sistemi Yerleşim Bilgileri” başlığı altındaki alanlara adres bilgileri ve sorumlu bilgileri girilir. Ardından ölçüm sistemine ait sayaçlardan sorumlu kurum, bağlantı noktası(bağlantı noktası comboda varsa oradan seçilir, yoksa “Bağlantı Noktası Fider Adı” alanına girilir), enerji durumu ve gerilim bilgileri de girilir ve kaydedilir. G-DUY Web Uygulaması > Kayıt İşlemleri > Onay Öncesi İşlemler

111 PMUM GÜNDEM 1. Piyasa Mali Uzlaştırma Merkezi (PMUM) 2. Mali Uzlaştırma Esasları ve Uygulamaları 3. Dengeleme ve Uzlaştırma Yönetmeliği (G-DUY) ve Sanal Uygulaması 4. Nihai Dengeleme ve Uzlaştırma Yönetmeliği (N-DUY )Piyasa Yapısı 4.1 N-DUY için Öngörülen Piyasa Yapısı 4.2 Yeni Piyasa Yapısının Temel Taşları 4.3 Rekabetçi Enerji Piyasasının Unsurları 4.4 Elektrik Piyasası Evrimi 5. Vizyonumuz Sözü edilecek olan yukarıdaki başlıklara ilişkin hususlar, görüşme aşamasında olup karar verilmemiş hususlardır.Taslak haline getirildiğinde kamuoyuna duyurulacaktır.

112 PMUM N-DUY için Önerilen Piyasa Yapısı GÖ PTF %80-%85 İkili Anlaşmalar İkili Anlaşma Fiyatları %0-%5 Sistem İşletmecisi Tarafından Gerçek Zamanlı Dengeleme ÜreticiTüketici Satıcı Tedarikçi YAL/YAT %10-%15 Gün Öncesi Piyasası Finansal ürünler Taslak ön çalışması SDF SMF

113 PMUM N-DUY için Önerilen Piyasa Yapısı GÖ PTF %80-%85 İkili Anlaşmalar İkili Anlaşma Fiyatları %0-%5 Sistem İşletmecisi Tarafından Gerçek Zamanlı Dengeleme ÜreticiTüketici Satıcı Tedarikçi YAL/YAT %10-%15 Gün Öncesi Piyasası Finansal ürünler Taslak ön çalışması SDF SMF İKİLİ ANLAŞMALAR PİYASASI GÜN ÖNCESİ PİYASA GERÇEK ZAMANLI PİYASA FİNANSAL PİYASA Ulusal enerji politikaları ve piyasa şartlarına bağlı olarak fiziksel Piyasaların kurulmasından 1-3 yıl sonra Finansal Piyasalara geçiş öngörülmektedir.

114 PMUM Nihai Dönemde Öngörülen Piyasa Yapısı Teslimat Günü Yıllar Öncesine Kadar İkili Anlaşmalar Gerçek Zaman Bir Gün Öncesi Piyasa İşletmecisi (PMUM) Sistem İşletmecisi (MYTM) Vadeli İşlemler Piyasaları İki Gün Öncesi Spot Piyasası Dengeleme Piyasası 1. Forward İşlemleri 2. Futures İşlemleri 3. Opsyon İşlemleri Piyasa İşletmecisi (PMUM) -Dengeleme İşleminin Uzlaştırılması -Dengesizliklerin Uzlaştırılması Taslak ön çalışması

115 PMUM GÜNDEM 1. Piyasa Mali Uzlaştırma Merkezi (PMUM) 2. Mali Uzlaştırma Esasları ve Uygulamaları 3. Dengeleme ve Uzlaştırma Yönetmeliğine (G-DUY) ve Sanal Uygulaması 4. Nihai Dengeleme ve Uzlaştırma Yönetmeliği (N-DUY) Piyasa Yapısı 4.1 N-DUY için Öngörülen Piyasa Yapısı 4.2 Yeni Piyasa Yapısının Temel Taşları - Gün Öncesi Piyasası - Dengeleme Mekanizması - Tüketim Tarafının Piyasaya Katılımı - Vadeli İşlemler Piyasası 4.3 Rekabetçi Enerji Piyasasının Unsurları 4.4 Elektrik Piyasası Evrimi 5. Vizyonumuz

116 PMUM Piyasa Yapısının Temel Taşları Dengeleme Mekanizması Tüketim Tarafının Teklif Vermesi Vadeli İşlemler Piyasası Sınır Ticareti Bölgesel Pazar Gün Öncesi Piyasası Taslak ön çalışması

117 PMUM YTL/MWh MW Fiyat Miktar Spot Fiyat GZ Fiyat MW YTL/MWh Gün Öncesi Spot Piyasası İşlem Günü - 1İşlem Günü Fiyat / miktar teklifleri Teklifler ve iletim kapasiteleri dikkate alınarak fiyat belirlenir Bağlayıcı sözleşmeler – merkezi olmayan yük dağıtımı Mali uzlaştırma, sözleşme miktarı ve fiyat üzerinden yapılır. Fiyat=enerji fiyat +/- iletim kapasite ücreti Üretim ve tüketim taraflarının yük arttırma ve azaltma tekliflerine dayalı Gerçek Zamanlı Piyasa Dengesizlik = Sözleşme Miktarı – Ölçülen Miktarı. Mali uzlaştırma, dengesizlik miktarı ve gerçek zamanlı (GZ) fiyat üzerinden yapılır. KaynakTaahhüdü Ölçülen Üretim Dengesizlik Spot Satış Sözleşmesi Gerçek Zamanlı Piyasa Dengesizlik Hesabı Fiyat (YTL/MWh) Saat Teklif Formu İki Piyasa Kavramı: Gün Öncesi Piyasası Taslak ön çalışması

118 PMUM  Şeffaf ve ayrımcı olmayan elektrik ticareti için pazar yeri  Türkiye’de işlem gören elektrik için güvenilir fiyat endeksi üretmek  İletim kapasitesinin kullanımını optimize etmek  Komşu ülkeler ve Türkiye arasındaki ticareti kolaylaştırmak  Türkiye elektrik sisteminde ilk dengeyi sağlamak için bir araç olmak  Elektrik piyasasının izlenmesi için bir araç olmak  Türkiye elektik piyasasındaki rekabeti teşvik etmek Gün Öncesi Piyasasının Amacı Taslak ön çalışması

119 PMUM  Portföy bazlı teklif verme  Gün öncesi ihale bazlı  Saatlik  Bölgesel - Türkiye’de bir yada birden fazla fiyat bölgesi Gün Öncesi Piyasası Prensipleri Taslak ön çalışması

120 PMUM YTL/MWh MW Fiyat Miktar Spot Fiyat GZ Fiyat MW YTL/MWh Gün Öncesi Spot Piyasası İşlem Günü - 1İşlem Günü Fiyat / miktar teklifleri Teklifler ve iletim kapasiteleri dikkate alınarak fiyat belirlenir Bağlayıcı sözleşmeler – merkezi olmayan yük dağıtımı Mali uzlaştırma, sözleşme miktarı ve fiyat üzerinden yapılır. Fiyat=enerji fiyat +/- iletim kapasite ücreti Üretim ve tüketim taraflarının yük arttırma ve azaltma tekliflerine dayalı Gerçek Zamanlı Piyasa Dengesizlik = Sözleşme Miktarı – Ölçülen Miktarı. Mali uzlaştırma, dengesizlik miktarı ve gerçek zamanlı (GZ) fiyat üzerinden yapılır. KaynakTaahhüdü Ölçülen Üretim Dengesizlik Spot Satış Sözleşmesi Gerçek Zamanlı Piyasa Dengesizlik Hesabı Fiyat (YTL/MWh) Saat Teklif Formu İki Piyasa Kavramı: Gün Öncesi Piyasası Taslak ön çalışması

121 PMUM Dengeleme Mekanizması  Gerçek zamanda sistemde meydana gelen değişikleri (ünite devre dışı kalması, sistem kısıt oluşması, acil durumlar vb.) doğrultusunda Sistem İşletmecisi, –önce yan hizmetleri sağlayan katılımcılarına –daha sonra Dengeleme Birimlerine Yük Alma ve/veya Yük Atma talimatlar göndererek arz ve talebi gerçek zamanlı dengeler. Taslak ön çalışması

122 PMUM Dengeleme Prensipleri •Denge Sorumluluğu – planlama aşaması  Gerçek zamanda en az ucuz olan dengeleme kaynaklarının kullanılması  Her piyasa katılımcısının değil, tüm piyasanın dengelenmesi  Tek gerçek zamanlı fiyat : Maliyetleri gereğinden fazla karşılama yoktur.  Düşük risk •Üretim •İkili anlaşma alımı •Gün Öncesi Piyasası Alımı •İthalat •Tüketim •İkili anlaşma satışı •Gün Öncesi Piyasa Satışı •İhracat •Gerçek Zamanda denge sorumluluğu yoktur. Taslak ön çalışması

123 PMUM  Saatlik fiyat, birleştirilmiş alım tekliflerinin birleştirilmiş satış tekliflerini dengelediği seviyede sabitlenmiş olur. Fiyat Hesaplama Prensipleri Birleştirilmiş price MWh fiyat MWh participant 4 price MWh participant 4 fiyat MWh participant 3 price MWh participant 3 fiyat MWh participant 2 price MWh participant 2 fiyat MWh price MWh participant 1 price MWh fiyat MWh participant 1 !Arz ve talebin eşitlendiği noktadaki denge fiyatı Katılımcı 1Katılımcı 2Katılımcı 3Katılımcı 4 Taslak ön çalışması

124 PMUM Üretici 1Üretici NOtoprodüktör 1 Otoprodüktör N Sistem İşletmecisi Birleştirilmiş Programlar Yük Tahmini Time MWh Program Yük tahmini Planlama  Üretim Programları: İkili anlaşmalar ve Gün Öncesi Piyasası satışları  Gerçek zamanlı dengeleme teklifleri  Primer yedekler  Hızlı yedekler Zaman (saat) Taslak ön çalışması

125 PMUM Üretim / tüketim eşleştirilmesi Zaman MW •Uzlaştırma – her saat •Yük değişimleri – sürekli •Ayarlanmış Planlama: Planlama aşaması •15 dakikalık ayarlamalar: Gerçek zaman aşaması Ayarlanmamış program Ayarlanmış program 15 dakikalık ayarlamalar Üretim planlamasının iyileştirilmesi ihtiyacı Taslak ön çalışması

126 PMUM Zaman MWh Planlanmış Üretim Planlanmış Tüketim Gerçek Zamanlı Piyasa Gerçekleşen Tüketim  Planlama aşamasındaki dengesizlik, planlanan üretim ve yük tahmini arasındaki farka eşittir.  Gerçek zamanlı dengesizlik, üretim/ithalat için gerçekleşen değerler ve tüketim/ihracat için gerçekleşen değerler arasındaki farka eşittir.  Gerçek zamanlı kısıt yönetimi  Arıza durumları Taslak ön çalışması

127 PMUM Dengeleme Piyasasında Fiyatların Oluşumu  Fiyatlar, “doğal” piyasa koşullarında oluşmalıdır. Böylece ; - Tüketicilerin, tüketim miktarı ve tasarruf konusunda - Üreticilerin, üretim miktarı ve yatırım konusunda doğru kararlar almasını sağlayacak sinyaller verebilir, bu anlamda piyasanın gerçek arz-talep durumunu yansıtabilir. Taslak ön çalışması

128 PMUM Tüketim Tarafının Piyasaya Katılması Nedir?  Piyasa fiyatlarında meydana gelen/gelebilecek değişikliğe tüketim tarafının karşılık/tepki verebilmesidir. –Talep Azaltma (Yük atma), –Yük Kaydırma (Örneğin, Puant’tan Gece’ye), –Kaynak Değiştirme (Alternatif yakıt ve/veya kendi üretimi)  Talebin, piyasa fiyatına tepkisi “elastisite” ile ölçülür. Taslak ön çalışması

129 PMUM Tüketim Tarafının Piyasaya Katılmasının Yararı  2002 yılında PJM, ABD piyasasında tüketim tarafı katılımı saatlik fiyatları %12’den fazla düşürmüştür.  Kaliforniya krizi esnasında tüketim tarafının zamanında %5 oranında tüketimini azaltarak piyasaya katılmış olsaydı en yüksek toptan satış fiyatını %50 oranında düşürebilirdi.  Perakende tarafındaki 10%’luk yük azalması 1998/99’da ABD Midwest’te yaşanan aşırı fiyat yükselmesini %60 oranında önleyebilirdi. Kaynak: IEA (Uluslararası Enerji Ajansı) Taslak ön çalışması

130 PMUM Tüketim Tarafının Piyasaya Katılmasının Yararı 2004 Yılı Ani puant: MW Marjinal Maliyet: 65.0 YTL/MWh Türkiye’de tüketim tarafı fiyata tepki vermek suretiyle %10’lık talep azaltması toptan satış elektrik fiyatını en az %25 oranında indirebilir. %10’lık Talep Azalması: MW Marjinal Maliyet: 48.0 YTL/MWh Tüketim Tarafının Piyasaya Katılmasının Yararı Taslak ön çalışması

131 PMUM Sonuç olarak...  Arz sıkışması durumunda tüketim tarafının piyasaya katılması piyasa verimliliğini arttıracaktır.  Teknik ve teknolojik altyapının (sayaç, uzaktan okuma vs.) yeterli bir seviyede olması tüketim tarafının piyasaya katılması için ön koşuldur.  Tüketim tarafının eşit ve verimli bir şekilde piyasaya katılması için piyasa tasarımı ve düzenleme politikaları önem arz etmektedir.  Altyapının daha verimli kullanımı, son tüketici fiyatlarının düşmesi,arz güvenliğinin artması ve daha az kısıtlı piyasalar için tüketim tarafının piyasaya katılımı önemli bir kaynaktır. Taslak ön çalışması

132 PMUM  Katılımcılar Gün Öncesi Piyasası’nda ticaret yapabilmek için güvence sağlamalıdır.  Teminat; - Nakit olarak, - Banka garantisi olarak sağlanabilir.  Teminat, katılımcıların ödeme yapmamasına karşı Piyasa İşletmecisi’nin riskini güvence altına alır. Teminat Gereksinimleri Taslak ön çalışması

133 PMUM Teminatlar  Piyasa katılımcılarının uzlaştırmaya ilişkin yükümlülüklerine karşılık teminat verme zorunluluğu vardır.  Piyasa katılımcılarının kayıt işlemleri ve uzlaştırmaya esas ikili anlaşma bildirimleri ile riske maruz değerlerinin değişmesi durumunda verdikleri teminatları güncellemeleri gerekmektedir. İkili Anlaşma Bildirimi Satış Alış VerişÇekiş Kapasite Risk  Bir piyasa katılımcısının ödeme yükümlülüğünü yerine getirmeme riski; - çekiş kapasitesi ve - satışa ilişkin ikili anlaşma bildirimlerinin büyüklüğü ile orantılıdır. Taslak ön çalışması

134 PMUM Teminat  N-DUY uygulamasında PMUM, TEİAŞ adına, katılımcılardan, uzlaştırmaya ilişkin yükümlülüklerine karşılık teminat alır.  Teminatın sağlanamaması halinde, uzlaştırmaya esas veriş- çekiş birimi kaydı ve uzlaştırmaya esas ikili anlaşma bildirimi işlemleri tamamlanmaz.  Teminatlarla ilgili tüm masraflar ilgili katılımcı tarafından karşılanır. Taslak ön çalışması

135 PMUM Rekabetçi Enerji Piyasasının Unsurları Piyasa oyuncuları  Üretim Şirketleri  Dağıtım Şirketleri  Toptan ve Perakende Satış Şirketleri  İletim Şirketi  Sistem Operatörü ve Mali Uzlaştırma Merkezi Alt Piyasalar  İkili Anlaşmalar Piyasası  Dengeleme Piyasası  Gün Öncesi Piyasası  Gerçek Zamanlı Dengeleme Piyasası Düzenleyici Unsurlar  Kanunlar, Yönetmelikler ve Tebliğler  Düzenleyici Kurum Temel Özellikleri  Piyasa faaliyetlerinin çeşitliliğine göre birbirinden farklı piyasa oyuncuları mevcuttur.  Devletin piyasadaki rolü piyasa oyuncularının piyasada etkin bir şekilde faaliyetlerini gerçekleştirebilmelerinin sağlamakla sınırlıdır.  Piyasa oyuncuları faaliyetlerini gerçekleştirmeleri sırasında ikili anlaşmalar, dengeleme mekanizması vb. gibi bir takım enstrümanlara ihtiyaç duymaktadırlar.  Piyasa oyuncularının birbiri ile ve piyasa ile ilişkileri kanunlarla ve düzenleyici kurum tarafından denetlenmektedir.

136 PMUM Rekabetin Önemi  Piyasada rekabetin olmadığı ve piyasanın bir iki firmadan oluştuğu düşünüldüğünde ise, bu firmalar tekel konumunda olacağından fiyatları aşırı derecede artırabilecek, bunun sonucunda ikili anlaşmaların sayısında azalma olabilecek ve tüm katılımcılar ürettikleri elektriği sistem dengesizliğine vermek isteyeceklerdir.Bu da sistemde aksamalara neden olacaktır.  Bu nedenlerden dolayı üretim, iletim ve dağıtımın tüm aşamalarında rekabetin artırılması maliyeti düşürücü,etkinliği artırıcı etkiler yapacaktır ve bu da fiyatların düşmesine neden olacaktır.

137 PMUM Piyasa Katılımı Zaman Çizelgesi Bir gün öncesine kadarBir gün öncesi Gerçek zaman Fiyat riskine karşı koruma ve Elektrik portföyünün finansal optimizasyonu Elektrik portföyünün fiziksel optimizasyonu Dengeleme talimatları Gerçek zaman için kendi günlük üretim programının hazırlanması Uzun Vadeli Yatırım Teşviki ve Arz Güvenliği Sistem Güvenliği Üretim Optimi zasyon

138 PMUM G-DUY ve NİHAİ DUY Karşılaştırılması Taslak ön çalışması

139 PMUM Vizyonumuz 4628 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu ile belirlenen hedeflere ulaşmak üzere;  Elektrik sektöründe verimi arttırmak ve maliyeti düşürmek üzere rekabeti teşvik etmek  Elektrik arz güvenliğini ve istikrarı sağlamak  Sektörün mali sürdürülebilirliğini sağlamak için maliyet esaslı fiyatların oluşacağı mekanizmaları oluşturmak  Özel sektörün piyasaya katılması ve yatırım yapmasını sağlayacak,arz talep dengesini yansıtan uzun dönemli fiyat sinyalleri verecek mekanizmalar oluşturmak  Talep tarafının piyasaya katılımını ve fiyat tepkisini sağlayacak mekanizmalar oluşturmak

140 PMUM N-DUY için Önerilen Piyasa Yapısı %80-%85 %0-%5Gerçek Zamanlı SMF Sistem İşletmecisi Tarafından %10-%15 GÖ PTF İkili Anlaşmalar İkili Anlaşma Fiyatları Gün Öncesi Piyasası Gerçek Zamanlı Dengeleme ÜreticiTüketici Satıcı Tedarikçi YAL/YAT Finansal ürünler Taslak ön çalışması

141 PMUM  Vadeli İşlemler Piyasası, ilerdeki bir tarihte elektrik teslimatının yapılması için yapılmış olan sözleşmelerin alınıp satıldığı piyasalardır.  İdeal piyasa koşullarında oluşan günlük fiyatlar, gelecekte oluşması mümkün olan fiyatlar hakkında bir fikir vermektedir. Ancak ileriye yönelik fiyatların oluşması ve gelecekteki fiyat değişimlerinin doğurduğu risklerden korunma ihtiyacı son derece önemlidir. Bu ihtiyacın karşılanabilmesi için Vadeli İşlemler Piyasaları en uygun piyasalardır.  Neden Vadeli İşlemler Piyasası?  Piyasa katılımcılarının fiyat riskinden korunmak için gereken risk yönetimi enstrümanları sunmak, dolayısıyla fiyat istikrarı sağlamak  Uzun vadeli kapasite yatırımı teşvik etmek  Vadeli İşlem Piyasalarında forward, futures ve opsiyon işlemleri yapılmaktadır. Vadeli İşlemleri Piyasası

142 PMUM Forward ve Futures Sözleşmeler Arasındaki Farklar ForwardFutures 1. Sözleşme Koşulları Forward sözleşmesine konu olan elektriğin miktarı, teslimat tarihleri ve sözleşme koşulları taraflar arasında serbestçe belirlenir. Futures sözleşmelerinde, sözleşmeye konu elektriğin miktarı, teslimat tarihleri ve sözleşme koşulları standarttır. 2. Sözleşme Tarafları Herhangi iki taraf arasındaki özel Bir sözleşmedir. Müşteri ile Takas Kurumu Arasındaki standart bir sözleşmedir. 3. Likidite/İkinci El Piyasası Forward sözleşmenin ikinci el piyasası yok sayılacak kadar sığdır. Futures sözleşmeler piyasada kolayca el değiştirebilir. 4. Uzlaştırma (kazanç veya kayıp) Forward sözleşme pozisyonundan doğan kazanç veya kayıp sadece elektirğin teslimat günü gerçekleşir. Futures sözleşmelerde günlük netleştirme (mark-to-market) uzlaştırması yapıldığından kazanç veya kayıp günlük olarak gerçekleşir. 5. Teminat Forward sözleşmelerde teminatlar sözleşmenin yapıldığı tarihte bir Kere belirlenir. Futures sözleşmelerde teminatlar günlük fiyat hareketini yansıtacak şekilde güncellenir.

143 PMUM Futures Uzlaştırması  Futures sözleşmelerinin uzlaştırması  Günlük olarak günlük netleştirme (mark-to-market) (Gün sonunda oluşan kapanış fiyatına göre marjin hesap bakiyelerinin yeniden düzenlemesidir) uzlaştırması;  Sözleşmenin teslimat tarihinden sonra nihai spot referanslı nakdi uzlaştırmadan oluşur.  Günlük netleştirme (mark-to-market) uzlaştırması her bir sözleşmenin piyasa fiyatının günlük değişimden doğan kazanç veya kaybı kapsamaktadır.  Sözleşmenin sona erdiği tarihinde yapılan nihai uzlaştırma ise teslimat tarihindeki spot fiyat ile futures sözleşmenin en son kapanış fiyat arasındaki farkı kapsamaktadır.

144 PMUM Günlük Netleştirme Uzlaştırması Nihai Uzlaştırma Futures İşlem Dönemi Teslimat Dönemi Spot Fiyat Zaman Futures Piyasa Fiyatı Nihai Uzlaştırmada Elde Etti Günlük Netleştirme Uzlaştırmada elde etti Net Maliyet Bir Saat 285 Spot Piyasadaki Maliyeti Sözleşme Fiyat Futures Uzlaştırması

145 PMUM  Opsiyon İşlemleri ile elektriğin belirli bir süre içinde, belirli bir fiyata satın alma veya satma hususunda satıcı tarafından alıcıya hak tanınmış olmaktadır.  Opsiyon Sözleşmesi satın alan bir katılımcı kullanım fiyatı denilen belirli bir fiyat üzerinden, Opsiyon İşlemi yaparak kaybının en fazla ne kadar olabileceğini bilmektedir.  Opsiyon İşlemleri alıcı tarafa yükümlülük getirmez fakat hak verir. Bu hakkı satın almak için Opsiyon alan taraf Opsiyon satan tarafa piyasa koşullarında arz ve talebe bağlı olarak oluşan opsiyon primi öder.  Opsiyon alan bir yatırımcı alım yada satım hakkını kazançlı ise kullanacak, kazançlı değil ise kullanmayacaktır. Buna karşın, Opsiyon satan taraf ise yükümlülük altındadır. Opsiyon satın alan tarafın hakkını kullanmak istemesi durumunda satan taraf yükümlülüğünü yerine getirmek zorundadır.  Opsiyon satın alan yatırımcı kaybının en fazla ödediği opsiyon primi kadar olacağını bilirken, Opsiyon satan tarafın riski sınırlı değildir. Opsiyon İşlemleri


"PMUM ELEKTRİK PİYASASINDA MALİ UZLAŞTIRMA UYGULAMALARI 26/05/2005 PİYASA MALİ UZLAŞTIRMA MERKEZİ" indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları