Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Nihai Dengeleme ve Uzlaştırma Yönetmeliğine İlişkin Hususlar Çalışma Toplantısı 21 Aralık 2004, Ankara.

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "Nihai Dengeleme ve Uzlaştırma Yönetmeliğine İlişkin Hususlar Çalışma Toplantısı 21 Aralık 2004, Ankara."— Sunum transkripti:

1

2 Nihai Dengeleme ve Uzlaştırma Yönetmeliğine İlişkin Hususlar Çalışma Toplantısı 21 Aralık 2004, Ankara

3 1. Hukuki ve Stratejik Çerçeveler 2. Geçiş Dönemi Piyasa Yapısı ve Hedeflenen Piyasa Yapısı 3. Tüketim Tarafının Piyasaya Katılması 4. Gün Öncesi Piyasası 5. Bölgesel Pazar ve Sınır Ticareti 6. Kapasite Mekanizmaları ve Yan Hizmetler GÜNDEM

4 1. Hukuki ve Stratejik Çerçeveler 2. Geçiş Dönemi Piyasa Yapısı ve Hedeflenen Piyasa Yapısı 3. Tüketim Tarafının Piyasaya Katılması 4. Gün Öncesi Piyasası 5. Bölgesel Pazar ve Sınır Ticareti 6. Kapasite Mekanizmaları ve Yan Hizmetler GÜNDEM

5 Hukuki ve Stratejik Çerçeveler Avrupa Komisyonu Direktifleri Elektrik Piyasası Kanunu No:4628 Bölgesel Entegrasyon Stratejisi Atina Memorandum 2002 & 2003 Ulusal Piyasa Tasarımı (DUY) Standart Bölgesel Piyasa Tasarımı CEER/EFET (DADK/AETF) Gün Öncesi Piyasası ECSEE(GDAET) Strateji Belgesi

6  2003/54/EC sayılı Direktif, AB elektrik iç pazarı ortak kurallarını tanımlayan 96/92/EC sayılı Direktif’in yerine geçmiştir.  1228/2003 sayılı Yönetmelik (The Regulation) elektrik sınır ticareti için şebekeye erişim şartlarını tanımlar.  1229/2003/EC sayılı karar trans-Avrupa enerji sektör şebekeleri için yol gösterici bilgileri içeren 1254/96/EC sayılı kararın yerine geçmiştir. Avrupa Komisyonu Direktifleri

7 2003/54/EC sayılı Direktif  Temmuz 2004 tarihine kadar tüm mesken dışı tüketicilere piyasanın açılması,  Temmuz 2007 tarihinde piyasanın tam açılması,  Temmuz 2004 tarihine kadar iletimin, Temmuz 2007 tarihine kadar dağıtımın hukuki ayrıştırmalarının yapılması,  Üçüncü Taraf Erişimini düzenlemesi,  Yaygın hizmet zorunluluğu,  Arz güvenliğini izleme gibi konular yer almaktadır.

8 2003/1228/EC sayılı Yönetmelik (Regulation)  İletim Ücretleri (giriş\çıkış)  Kısıt Yönetimi (eşit taraflar arasında ayrım yapmaksızın ve piyasaya dayalı)  Sistem İşletmeciler Arası ortak maliyet karşılama mekanizması (gerçekleşen akış, standart fiyatlama metodu) gibi konularda ana ilkeleri,  Detaylı prosedürler için yol gösterici bilgileri içermektedir.

9 Atina Memorandum  Güney Doğu Avrupa Ülkeleri tarafından imzalanan Atina Memorandumu, Güney Doğu Avrupa Piyasası kurulması için önemli bir esas teşkil etmektedir.  Bu memorandumu imzalayarak Avrupa Birliğine üye olmayan ülkeler, Avrupa Birliği Enerji İç Piyasasına uyumlu bir Enerji Piyasası kurmak üzere Avrupa Birliği üye ülkeleri ile birlikte hareket edecekler.

10 Liderlik Çerçevesi Avrupa Komisyonu Sistem İşletmecisi Yeniden Yapılandırma Klavuzu İşletme Standartları Verimli Ticaret Klavuzu GDA Bölgesi Standart Piyasa Tasarımı ETSO (AİSİ) UCTE (EİKB) EFET (AETF) CEER (DADK) Piyasa GeliştirmeSistem İşletme ve Güvenliği Ticari Mekanizmaları Düzenleme ve İzleme

11 Fiziksel Ticari CEER(DADK)’in Öngördüğü Standart Piyasa Tasarımı Sistem İşletmecisi 1 Sistem İşletmecisi 2 Sİ Arası Koordinasyon ve Maliyet Paylaşım Mekanizması Enterkonnektör SEEMO (GDA Gün Öncesi Piyasa İşletmecisi) Sabit Tarifeli Ulusal Piyasa - 1 Serbest Piyasa -1 Sabit Tarifeli Ulusal Piyasa - 2 Serbest Piyasa -2

12 1. Hukuki ve Stratejik Çerçeveler 2. Geçiş Dönemi Piyasa Yapısı ve Hedeflenen Piyasa Yapısı 3. Tüketim Tarafının Piyasaya Katılması 4. Gün Öncesi Piyasası 5. Bölgesel Pazar ve Sınır Ticareti 6. Kapasite Mekanizmaları ve Yan Hizmetler GÜNDEM

13 G-DUY Hükümlerine göre Geçiş Dönemi Piyasa Yapısı İkili Anlaşmalar Gün Öncesi Planlama Gerçek Zamanlı Dengeleme ÜreticiTüketici Satıcı Tedarikçi YAL/YAT %80-%85 %15-%20 İkili Anlaşma Fiyatları SMF SDF Sistem İşletmecisi Tarafından SDF Fiyat Belirleyici

14 N-DUY için Önerilen Piyasa Yapısı %80-%85 %0-%5Gerçek Zamanlı SMF Sistem İşletmecisi Tarafından %10-%15 GÖ PTF İkili Anlaşmalar İkili Anlaşma Fiyatları Gün Öncesi Piyasası Gerçek Zamanlı Dengeleme ÜreticiTüketici Satıcı Tedarikçi YAL/YAT Finansal ürünler Risk Yönetimi

15 1. Hukuki ve Stratejik Çerçeveler 2. Geçiş Dönemi Piyasa Yapısı ve Hedeflenen Piyasa Yapısı 3. Tüketim Tarafının Piyasaya Katılması 4. Gün Öncesi Piyasası 5. Bölgesel Pazar ve Sınır Ticareti 6. Kapasite Mekanizmaları ve Yan Hizmetler GÜNDEM

16 Tüketim Tarafının Piyasaya Katılması Nedir?  Piyasa fiyatlarında meydana gelen/gelebilecek değişikliğe tüketim tarafının karşılık/tepki verebilmesidir.  Talep Azaltma (Yük atma),  Yük Kaydırma (Örneğin, Puant’tan Gece’ye),  Kaynak Değiştirme (Alternatif yakıt ve/veya kendi üretimi)  Talebin, piyasa fiyatına tepkisi “elastisite” ile ölçülür.

17 Potansiyel Tüketim Tarafı Katılımcıları:  Elektriğin yoğun kullanıldığı sanayiler  Ark Ocakları  Kimya Endüstrileri  Toptancılar  Otoprodüktör ve Otoprodüktör Grup Tüketim Tesisleri  Organize Sanayi Bölgeleri  Siteler ve Lojmanlar  Perakendeciler  Belediyeler Tüketim Tarafından Kimler Piyasaya Katılabilir?

18 Tüketim Tarafının Piyasaya Katılmasının Yararı F1 – Elastik Olmayan Marjinal Fiyat F2 - Elastik Marjinal Fiyat D1 – Elastik Olmayan Tüketim D2 – Elastik Tüketim YTL/MWh

19 Tüketim Tarafının Piyasaya Katılmasının Yararı  2002 yılında PJM, ABD piyasasında tüketim tarafı katılımı saatlik fiyatları %12’den fazla düşürmüştür.  Kaliforniya krizi esnasında tüketim tarafının zamanında %5 oranında tüketimini azaltarak piyasaya katılmış olsaydı en yüksek toptan satış fiyatını %50 oranında düşürebilirdi.  Perakende tarafındaki 10%’luk yük azalması 1998/99’da ABD Midwest’te yaşanan aşırı fiyat yükselmesini %60 oranında önleyebilirdi. Kaynak: IEA (Uluslarası Enerji Ajansı)

20 Tüketim Tarafının Piyasaya Katılmasının Yararı Piyasadaki arz ve talebin dengelenmesi Verimlilik Yeni Yatırım Teşvikleri Sınır Ticaretinin Getirdiği Esneklikler Tüketim Tarafının Katılımının Getirdiği Esneklikler

21 Zaman Gerçek zaman day ahead Dakikalar öncesi Saatler öncesi Gerçek zaman için fiziksel planlamanın optimizasyonu Fiyata bağlı planlama yapılır Gün öncesi optimizasyon tamamlandı arta kalanlar satılır yüksek fiyat volatilite çok yüksek fiyat volatilite ticari işlem yok Piyasa katılımcısının fiyatlara tepkisi için zamanlama önemlidir Talep Elastisitesi (Esnekliği) Nasıl Sağlanır? Gün Öncesi Piyasası talep esnekliğini sağlamak için önemli bir araçtır.

22 Tüketim Tarafı Piyasaya Nasıl Katabiliriz? Piyasaya Katılım ŞekliNasıl? 1. Fiyata Bağlı Yük Yönetim i Tüketiciler elektrik fiyat sinyaline göre hareket eder: Tüketimlerini fiyatın yüksek olduğu saatlerden (puant) fiyatın düşük olduğu saatlere (gece) kaydırabilir. 2. Zorunlu Kesilebilir YükAcil durumlarda tüketiciler zorunlu olarak tüketimlerini azaltır veya tamamen keser. Karşılığında ucuz tarifeden yararlanır. 3. Ticari Kesilebilir YükSistem İşletmecisinden gelen talimatlar doğrultusunda ticari olarak katılmak isteyen tüketiciler tüketimlerini azaltır veya tamamen keser. Karşılığında ucuz, ama zorunlu hizmetten daha pahalı olan tarifeden yararlanır. 4. Tüketim Tarafının Gün Öncesi Piyasasına Katılımı Tüketiciler kendi belirledikleri bir fiyata karşılık tüketimlerini azaltabileceklerini Piyasa İşletmecine veya tedarikçisine teklif olarak sunarlar. 5. Talep Kontrol (Doğrudan Yük Kontrol) Sistem İşletmecisi veya tedarikçi, tüketicinin elektrik tedariğini doğrudan kontrol eder. Tüketici, elektrik kesintileri karşılığında ucuz tarifeden yararlanır.

23 Tüketim Tarafı Piyasaya Nasıl Katabiliriz? Piyasaya Katılım ŞekliNasıl? 1. Fiyata Bağlı Yük Yönetim i Tüketiciler elektrik fiyat sinyaline göre hareket eder: Tüketimlerini fiyatın yüksek olduğu saatlerden (puant) fiyatın düşük olduğu saatlere (gece) kaydırabilir. 2. Zorunlu Kesilebilir YükAcil durumlarda tüketiciler zorunlu olarak tüketimlerini azaltır veya tamamen keser. Karşılığında ucuz tarifeden yararlanır. 3. Ticari Kesilebilir YükSistem İşletmecisinden gelen talimatlar doğrultusunda ticari olarak katılmak isteyen tüketiciler tüketimlerini azaltır veya tamamen keser. Karşılığında ucuz, ama zorunlu hizmetten daha pahalı olan tarifeden yararlanır. 4. Tüketim Tarafının Gün Öncesi Piyasasına Katılımı Tüketiciler kendi belirledikleri bir fiyata karşılık tüketimlerini azaltabileceklerini Piyasa İşletmecine veya tedarikçisine teklif olarak sunarlar. 5. Talep Kontrol (Doğrudan Yük Kontrol) Sistem İşletmecisi veya tedarikçi, tüketicinin elektrik tedariğini doğrudan kontrol eder. Tüketici, elektrik kesintileri karşılığında ucuz tarifeden yararlanır.

24 Tüketim Tarafı Piyasaya Nasıl Katabiliriz? Piyasaya Katılım ŞekliNasıl? 1. Fiyata Bağlı Yük Yönetim i Tüketiciler elektrik fiyat sinyaline göre hareket eder: Tüketimlerini fiyatın yüksek olduğu saatlerden (puant) fiyatın düşük olduğu saatlere (gece) kaydırabilir. 2. Zorunlu Kesilebilir YükAcil durumlarda tüketiciler zorunlu olarak tüketimlerini azaltır veya tamamen keser. Karşılığında ucuz tarifeden yararlanır. 3. Ticari Kesilebilir YükSistem İşletmecisinden gelen talimatlar doğrultusunda ticari olarak katılmak isteyen tüketiciler tüketimlerini azaltır veya tamamen keser. Karşılığında ucuz, ama zorunlu hizmetten daha pahalı olan tarifeden yararlanır. 4. Tüketim Tarafının Gün Öncesi Piyasasına Katılımı Tüketiciler kendi belirledikleri bir fiyata karşılık tüketimlerini azaltabileceklerini Piyasa İşletmecine veya tedarikçisine teklif olarak sunarlar. 5. Talep Kontrol (Doğrudan Yük Kontrol) Sistem İşletmecisi veya tedarikçi, tüketicinin elektrik tedariğini doğrudan kontrol eder. Tüketici, elektrik kesintileri karşılığında ucuz tarifeden yararlanır.

25 Tüketim Tarafı Piyasaya Nasıl Katabiliriz? Piyasaya Katılım ŞekliNasıl? 1. Fiyata Bağlı Yük Yönetim i Tüketiciler elektrik fiyat sinyaline göre hareket eder: Tüketimlerini fiyatın yüksek olduğu saatlerden (puant) fiyatın düşük olduğu saatlere (gece) kaydırabilir. 2. Zorunlu Kesilebilir YükAcil durumlarda tüketiciler zorunlu olarak tüketimlerini azaltır veya tamamen keser. Karşılığında ucuz tarifeden yararlanır. 3. Ticari Kesilebilir YükSistem İşletmecisinden gelen talimatlar doğrultusunda ticari olarak katılmak isteyen tüketiciler tüketimlerini azaltır veya tamamen keser. Karşılığında ucuz, ama zorunlu hizmetten daha pahalı olan tarifeden yararlanır. 4. Tüketim Tarafının Gün Öncesi Piyasasına Katılımı Tüketiciler kendi belirledikleri bir fiyata karşılık tüketimlerini azaltabileceklerini Piyasa İşletmecine veya tedarikçisine teklif olarak sunarlar. 5. Talep Kontrol (Doğrudan Yük Kontrol) Sistem İşletmecisi veya tedarikçi, tüketicinin elektrik tedariğini doğrudan kontrol eder. Tüketici, elektrik kesintileri karşılığında ucuz tarifeden yararlanır.

26 Tüketim Tarafı Piyasaya Nasıl Katabiliriz? Piyasaya Katılım ŞekliNasıl? 1. Fiyata Bağlı Yük Yönetim i Tüketiciler elektrik fiyat sinyaline göre hareket eder: Tüketimlerini fiyatın yüksek olduğu saatlerden (puant) fiyatın düşük olduğu saatlere (gece) kaydırabilir. 2. Zorunlu Kesilebilir YükAcil durumlarda tüketiciler zorunlu olarak tüketimlerini azaltır veya tamamen keser. Karşılığında ucuz tarifeden yararlanır. 3. Ticari Kesilebilir YükSistem İşletmecisinden gelen talimatlar doğrultusunda ticari olarak katılmak isteyen tüketiciler tüketimlerini azaltır veya tamamen keser. Karşılığında ucuz, ama zorunlu hizmetten daha pahalı olan tarifeden yararlanır. 4. Tüketim Tarafının Gün Öncesi Piyasasına Katılımı Tüketiciler kendi belirledikleri bir fiyata karşılık tüketimlerini azaltabileceklerini Piyasa İşletmecine veya tedarikçisine teklif olarak sunarlar. 5. Talep Kontrol (Doğrudan Yük Kontrol) Sistem İşletmecisi veya tedarikçi, tüketicinin elektrik tedariğini doğrudan kontrol eder. Tüketici, elektrik kesintileri karşılığında ucuz tarifeden yararlanır.

27 Tüketim Tarafı Piyasaya Nasıl Katabiliriz? Piyasaya Katılım ŞekliNasıl? 1. Fiyata Bağlı Yük Yönetim i Tüketiciler elektrik fiyat sinyaline göre hareket eder: Tüketimlerini fiyatın yüksek olduğu saatlerden (puant) fiyatın düşük olduğu saatlere (gece) kaydırabilir. 2. Zorunlu Kesilebilir YükAcil durumlarda tüketiciler zorunlu olarak tüketimlerini azaltır veya tamamen keser. Karşılığında ucuz tarifeden yararlanır. 3. Ticari Kesilebilir YükSistem İşletmecisinden gelen talimatlar doğrultusunda ticari olarak katılmak isteyen tüketiciler tüketimlerini azaltır veya tamamen keser. Karşılığında ucuz, ama zorunlu hizmetten daha pahalı olan tarifeden yararlanır. 4. Tüketim Tarafının Gün Öncesi Piyasasına Katılımı Tüketiciler kendi belirledikleri bir fiyata karşılık tüketimlerini azaltabileceklerini Piyasa İşletmecine veya tedarikçisine teklif olarak sunarlar. 5. Talep Kontrol (Doğrudan Yük Kontrol) Sistem İşletmecisi veya tedarikçi, tüketicinin elektrik tedariğini doğrudan kontrol eder. Tüketici, elektrik kesintileri karşılığında ucuz tarifeden yararlanır.

28 Tüketim Tarafı Piyasaya Nasıl Katabiliriz? Piyasaya Katılım ŞekliNasıl? 1. Fiyata Bağlı Yük Yönetim i Tüketiciler elektrik fiyat sinyaline göre hareket eder: Tüketimlerini fiyatın yüksek olduğu saatlerden (puant) fiyatın düşük olduğu saatlere (gece) kaydırabilir. 2. Zorunlu Kesilebilir YükAcil durumlarda tüketiciler zorunlu olarak tüketimlerini azaltır veya tamamen keser. Karşılığında ucuz tarifeden yararlanır. 3. Ticari Kesilebilir YükSistem İşletmecisinden gelen talimatlar doğrultusunda ticari olarak katılmak isteyen tüketiciler tüketimlerini azaltır veya tamamen keser. Karşılığında ucuz, ama zorunlu hizmetten daha pahalı olan tarifeden yararlanır. 4. Tüketim Tarafının Gün Öncesi Piyasasına Katılımı Tüketiciler kendi belirledikleri bir fiyata karşılık tüketimlerini azaltabileceklerini Piyasa İşletmecine veya tedarikçisine teklif olarak sunarlar. 5. Talep Kontrol (Doğrudan Yük Kontrol) Sistem İşletmecisi veya tedarikçi, tüketicinin elektrik tedariğini doğrudan kontrol eder. Tüketici, elektrik kesintileri karşılığında ucuz tarifeden yararlanır.

29 Sonuç olarak...  Arz sıkışması durumunda tüketim tarafının piyasaya katılması piyasa verimliliğini arttıracaktır.  Altyapının daha verimli kullanımı, son tüketici fiyatlarının düşmesi, arz güvenliğinin artması ve daha az kısıtlı piyasalar için tüketim tarafının piyasaya katılımı önemli bir kaynaktır.  Tüketim tarafının eşit ve verimli bir şekilde piyasaya katılması için piyasa tasarımı ve düzenleme politikaları önem arz etmektedir.  Teknik ve teknolojik altıyapının (sayaç, uzaktan okuma vs.) yeterli bir seviyede olması tüketim tarafının piyasaya katılması için ön koşuldur.

30 1. Hukuki ve Stratejik Çerçeveler 2. Geçiş Dönemi Piyasa Yapısı ve Hedeflenen Piyasa Yapısı 3. Tüketim Tarafının Piyasaya Katılması 4. Gün Öncesi Piyasası 5. Bölgesel Pazar ve Sınır Ticareti 6. Kapasite Mekanizmaları ve Yan Hizmetler GÜNDEM

31 4.1. Gün Öncesi Piyasası Kavramı 4.2. Gün Öncesi Piyasası Teklif Çeşitleri 4.3. Tüketim Tarafının Gün Öncesi Piyasaya Katılması 4.4. Bölgesel ve Noktasal Fiyatlama 4.5. Kısıt/Sınır Ticareti Yönetimi 4. GÜN ÖNCESİ PİYASASI

32 4.1. Gün Öncesi Piyasası Kavramı 4.2. Gün Öncesi Piyasası Teklif Çeşitleri 4.3. Tüketim Tarafının Gün Öncesi Piyasaya Katılması 4.4. Bölgesel ve Noktasal Fiyatlama 4.5. Kısıt/Sınır Ticareti Yönetimi 4. GÜN ÖNCESİ PİYASASI

33 Gün Öncesi Piyasası İşlemleri Zaman Çizelgesi Dengeleme Mekanizması Uzun Vadeli Piyasa T – Ay/Yıl T-1 hr Uzlaştırma T+hafta/ay İkili Anlaşmalar T Gün Öncesi Piyasası T- 24/10 hrs %80-85%10-15%0-5Piyasa Payı Piyasa İşletmecisi (PMUM) Sistem İşletmecisi (MYTM)

34 İkili Anlaşmalar  Piyasa katılımcıları öngördükleri kendi üretimlerinin /tüketimlerinin %80-85 kısmını uzun vadeli (düşük riskli) ikili anlaşmalara bağlar. Bir ay öncesi öngörülen üretim/tüketim %80-85 İkili Anlaşmal ar 11.6 TWh 9.6 TWh

35 Gün Öncesi Piyasası  Gün Öncesi Piyasası işlemleri MYTM’nin ertesi gün için yaptığı Ulusal Talep Tahmininin yayınlanması ile başlar.  Piyasa katılımcılar bu tahmini ve kendi tahminlari/planlamaları dahilinde 100% dengede olacak şekilde saatlik tekliflerini Gün Öncesi Piyasasına sunar. Bir gün öncesi MYTM tarafından öngörülen üretim/tüketim

36 Gün Öncesi Piyasası Bir Gün Öncesi Öngörülen Saatlik Sistem Yükleri

37 Gün Öncesi Piyasası Bir Gün Öncesi Öngörülen Saatlik Sistem Yükleri MYTM tarafından Tahmin Edilen Saatlik Sistem Yükleri İkili Anlaşma altına alınmış Saatlik Sistem Yükleri

38 Gün Öncesi Piyasası Bir Gün Öncesi Öngörülen Saatlik Sistem Yükleri MYTM tarafından Tahmin Edilen Saatlik Sistem Yükleri 12. saat MW İkili Anlaşma altına alınmış Saatlik Sistem Yükleri Gün Öncesi Piyasasına Kalan Yükler MW MW

39 Saatlik Fiyatların Oluşturulması : 12. Saat TL/kWh TL/kWh TL/kWh TL/kWh TL/kWh YTL/MWh MW YTL/MWh Tüketim/Alış Teklifleri Üretim/Satış Teklifleri

40 Gün Öncesi Piyasası Bir Gün Öncesi Öngörülen Saatlik Sistem Yükleri MYTM tarafından Tahmin Edilen Saatlik Sistem Yükleri 12. saat MW İkili Anlaşma altına alınmış Saatlik Sistem Yükleri Gün Öncesi Piyasasında Karşılanan Yükler MW MW

41 Dengeleme Mekanizması  Gerçek zamanda sistemde meydana gelen değişikleri (ünite devre dışı kalması, sistem kısıt oluşması, acil durumlar vb.) doğrultusunda Sistem İşletmecisi,  önce yan hizmetleri sağlayan katılımcılarına  daha sonra Dengeleme Birimlerine Yük Alma ve/veya Yük Atma talimatlar göndererek arz ve talebi gerçek zamanlı dengeler.

42 Gün Öncesi Piyasasında Teklif Vermesi (1/4)  Katılımcı A (Tüketici) Yük (MW) Ekonomik Elektrik Fiyat (YTL/MWh) Açıklama Baz Yük40 Fiyattan bağımsız Ayarlanabilir Yük2056 YTL/MWh Isıtma: Fiyat 56 YTL/MWh olduğunda alternatif yakıtla ısınabilir. Ayarlanabilir Yük2036 YTL/MWh Fiyat 35 YTL/MWh’yi geçerse fabrikanın bir böülümünde üretim yapılması ekonomik değildir. TOPLAM80 İkili Anlaşmalar20 1 yıllık ikili anlaşması mevcuttur.

43 Gün Öncesi Piyasasında Teklif Vermesi (2/4)  Katılımcı B (Tüketici) Yük (MW) Ekonomik Elektrik Fiyat (YTL/MWh) Açıklama Baz Yük80 Fiyattan bağımsız Ayarlanabilir Yük0--- TOPLAM80 İkili Anlaşmalar60 1 yıllık ikili anlaşması mevcuttur.

44 Gün Öncesi Piyasasında Teklif Vermesi (3/4)  Katılımcı C (Otoprodüktör Grubu) – Bara Müşterisi Yük (MW) Ekonomik Elektrik Fiyat (YTL/MWh) Açıklama Baz Yük40 Fiyattan bağımsız TOPLAM40

45 Gün Öncesi Piyasasında Teklif Vermesi (3/4)  Katılımcı C (Otoprodüktör Grubu) Kapasi te /Yük (MW) Marjinal Maliyet (YTL/MWh) Açıklama Santral YTL/MWh Fiyat 20 YTL/MWh’den yüksek olduğunda üretim yapması ekonomiktir. Santral YTL/MWh Fiyat 30 YTL/MWh’den yüksek olduğunda üretim yapması ekonomiktir. Santral YTL/MWh Fiyat 40 YTL/MWh’den yüksek olduğunda üretim yapması ekonomiktir. Santral YTL/MWh Fiyat 45 YTL/MWh’den yüksek olduğunda üretim yapması ekonomiktir. Santral YTL/MWh Fiyat 55 YTL/MWh’den yüksek olduğunda üretim yapması ekonomiktir. TOPLAM120

46 Gün Öncesi Piyasasında Teklif Vermesi (4/4)  Katılımcı D (Üretim Şirketi) Kapasi te (MW) Marjinal Maliyet (YTL/MWh) Açıklama Santral YTL/MWh Fiyat 30 YTL/MWh’den yüksek olduğunda üretim yapması ekonomiktir. Santral YTL/MWh Fiyat 40 YTL/MWh’den yüksek olduğunda üretim yapması ekonomiktir. Santral YTL/MWh Fiyat 45 YTL/MWh’den yüksek olduğunda üretim yapması ekonomiktir. Santral YTL/MWh Fiyat 50 YTL/MWh’den yüksek olduğunda üretim yapması ekonomiktir. TOPLAM200 İkili Anlaşma Miktarı 100 Müşterisi ile 6 aylık ikili anlaşma imzalamıştır.

47 Piyasa Takas (Spot) Fiyatının Hesaplanması YTL/MWh MW 45 YTL/MWh 60 MW TalepArz

48 Piyasa Takas (Spot) Fiyatının Hesaplanması YTL/MWh MW 45 YTL/MWh 60 MW TalepArz

49 Gün Öncesi Piyasası Kapındığında Katılımcı D...  Katılımcı D (Üretim Şirketi) Kapasi te (MW) Marjinal Maliyet (YTL/MWh) Açıklama Santral YTL/MWh Fiyat 30 YTL/MWh’den yüksek olduğunda üretim yapması ekonomiktir. Santral YTL/MWh Fiyat 40 YTL/MWh’den yüksek olduğunda üretim yapması ekonomiktir. Santral YTL/MWh Fiyat 45 YTL/MWh’den yüksek olduğunda üretim yapması ekonomiktir. Santral YTL/MWh Fiyat 50 YTL/MWh’den yüksek olduğunda üretim yapması ekonomiktir. TOPLAM200 İkili Anlaşma Miktarı 100 Müşterisi ile 6 aylık ikili anlaşma imzalamıştır. Dengelemeye Katılabilir

50 Dengeleme Piyasasında Katılımcı D YAL 100 MW tGÜP

51 Chile Colombia Australia South Africa Power Pool New Zealand Px Tek Piyasa Px Px Gün Öncesi Piyasası Argentina Brazil PJ&M Korea Philippines NYISO NEISO MISO CAISO Japan Alberta OntarioNew Brunswick ERCOT Singapore AVRUPA Kurulu/Kurulması Planlanan Bazı Elektrik Piyasaları

52 IIberia (OMEL/OMIP): SSpot, gün-içi ve dengeleme. (Forwards) AAmsterdam (APX): SSpot UUK (UKPX / IPE): SSpot ve forward piyasaları. İİskandinav Ülkeleri (Nord Pool): SSpot ve finansal forward piyasaları PPolonya (PPX): SSpot piyasa AAlmanya (EEX): SSpot, forward FFransa (PowerNext) SSpot, forward IItalya (GME) SSpot SSlovenya (Borzen) SSpot AAvusturya (EXAA) SSpot, gün-içi RRusya (ATS) SSpot – planlı forward EEX OMEL Southern Europe Northern Europe Europe Nordic Apx PPX GME Sadece Spot ve/veya Dengeleme Planlı veya EB ile İlgilenen EXAA Spot ve Forward ESBNG/EirGrid Nord Pool PowerNext Eastern Europe Moscow Borzen OPCOM BSREC Ankara Avrupa’daki Büyük Elektrik Piyasa İşletmecileri UKPX/IPE OMIP RRomanya (OPCOM): SSpot piyasa

53 Elektrik Borsası Ana Fonksyonları : Borzen (Slovenya) Yan Hizmetler Piyasası Gün Öncesi Piyasası POWER EXCHANGE Öncelikli Üretim Piyasası Biomass Piyasası İletim Hakkı Piyasası CLEARING HOUSE Mali takas ve uzlaştırması İkili Anlaşmalar Bildirimi Günlük Üretim Programı ve Sayaç Bilgileri Dengesizliğin Uzlaştırması PİYASA İŞLETMECİSİ Dengeleme Piyasası

54 4.1. Gün Öncesi Piyasası Kavramı 4.2. Gün Öncesi Piyasası Teklif Çeşitleri 4.3. Tüketim Tarafının Gün Öncesi Piyasaya Katılması 4.4. Bölgesel ve Noktasal Fiyatlama 4.5. Kısıt/Sınır Ticareti Yönetimi 4. GÜN ÖNCESİ PİYASASI

55  Fiziksel Teklif Çeşitleri 1.Saatlik Teklifler 2.Fiyattan Bağımsız Teklifler 3.Blok Teklifler  Finansal Ürünler (Türev Ürünleri)  Option  Forwards  Futures Not:Yukarıda listelenen teklif çeşitleri bir Gün Öncesi Piyasası için temel olup, her bir ülkenin elektrik piyasası teklif çeşitleri o ülkeye özgü durumu yansıtan değişiklikler göstermektedir. Gün Öncesi Piyasası Teklif Çeşitleri

56 Fiyat (YTL/MWh) Saat  Maksimum ve minimum teklif fiyatları elektrik borsası tarafından belirlenen teknik limittir. Bu limitler dahilindeki tüm fiyatlar ve ilgili miktarlar piyasa katılımcısı tarafından belirlenir.  Fiyatların yükselen sıra ile dizilmesi gerekir.  İki fiyat/miktar arasındaki boş alanlar doğrusal enterpolasyon ile Piyasa İşletmecisi tarafından doldurulur.  Pozitif miktarlar elektrik borsasından alışı, negatif miktarlar ise satışı ifade etmektedir Saatlik Teklifler

57 2. Fiyattan Bağımsız Teklifler  Baz yük tüketimi/alışı veya üretimi/satışı olan bir piyasa katılımcısı fiyattan bağımsız teklif sunabilir; (fiyat seviyesi dikkate alınmaksızın alım veya satım yapabilir). Fiyat (YTL/MWh)

58 Kat. A, MW Kat. B, MW Kat. C, MW TOPLAM, Alış Fiyat, YTL/MWh TOPLAM, Satış Satış Alış Denge: İşlem Hacmi: YTL/MWh MW YTL/MWh 60 MW 0 Piyasa Takas (Spot) Fiyatının Hesaplanması

59 MW Blok 1Blok 2 Blok Blok Teklifleri : Termik Santrallar için  Termik santrallarının devreye girme ve devre dışı kalma maliyetlerinden dolayı sabit bir yükte uzun süre çalışma zorunluluğunu karşılamak üzere geliştirilmiştir.  Belli süreli (örneğin 7 saatlik)  Bu süre boyunca sabit yük ve fiyat olarak teklif edilebilir.  Blok teklifin geçerli olduğu sürede ortalama spot fiyatının blok teklif fiyatından yüksek olması durumunda blok teklifi kabul edilir. Fiyat Saat Hesaplanan Spot Fiyatı Blok Teklif Fiyatı Her bir “blok” dönemi için ortalama Spot fiyat 718

60 3. Blok Teklifleri : Hidrolik Santrallar için  Özellikle, küçük rezervuarlı hidrolik santrallar için enerji kısıtları (MWh) mevcuttur.  Piyasa katılımcısı, bir gün öncesinde ertesi gün satacağı (üreteceği) miktarı (MWh) ve çalışması gereken süreyi (saat) Piyasa İşletmecisine bildirir.  Piyasa İşletmecisi, hidro kaynağı en iyi şekilde kullanıp, aynı zamanda santral sahibinin gelirini de maksimize edecek bir algoritma ile optimum çalışma saatleri belirler.

61 4.1. Gün Öncesi Piyasası Kavramı 4.2. Gün Öncesi Piyasası Teklif Çeşitleri 4.3. Tüketim Tarafının Gün Öncesi Piyasaya Katılması 4.4. Bölgesel ve Noktasal Fiyatlama 4.5. Kısıt/Sınır Ticareti Yönetimi 4. GÜN ÖNCESİ PİYASASI

62  Tüketim tarafın katılımı olan baz piyasalarda tüketim tarafındaki negatif kapasiteyi ifade eden “Negawatt” termi kullanılmaktadır.  Üreticiler ile aynı koşullarda piyasaya katılması:  Tüketim için teklif vermesi  Varsa, kendi üretim fazlası için teklif vermesi  İkili anlaşmalarda tüketimden fazla miktarı varsa piyasaya geri satış yapabilir.  Dengelemeden sorumlu olması:  Otoprodüktör üretimi ve ikili anlaşmaları ile yükü karşılaması  Dengede kalmak için spot piyasa üzerinden ticaret yapması Tüketim Tarafının Gün Öncesi Piyasası’na Katılması

63 Potansiyel Tüketim Tarafı Katılımcıları:  Elektriğin yoğun kullanıldığı sanayiler  Ark Ocakları  Kimya Endüstrileri  Toptancılar  Otoprodüktör ve Otoprodüktör Grup Tüketim Tesisleri  Organize Sanayi Bölgeleri  Siteler ve Lojmanlar  Perakendeciler  Belediyeler Tüketim Tarafının Gün Öncesi Piyasası’na Katılması

64 Tüketim Tarafının Gün Öncesi Piyasası’na Katılması -Örnek  Bir sanayi tüketicisi (örneğin, ark ocağı) olan otoprodüktör için aşağıdaki durumu ele alırsak:  Toplam normal yük ~50MW.  Ayarlanabilir yük 20MW (elektrik fiyatının >= 50YTL/MWh olması durumunda eriticiyi kapatabilir)  30MW’lık baz yük için 30YTL/MWh’dan ikili anlaşma yapılmış.  Otoprodüktör üretim kapasitesi 20MW (değişken (yakıt) maliyeti 40YTL/MWh)

65 Tüketim Tarafının Gün Öncesi Piyasası’na Katılması -Örnek  Bir sanayi tüketicisi (örneğin, ark ocağı) olan otoprodüktör için aşağıdaki durumu ele alırsak:  Toplam normal yük ~50MW.  Ayarlanabilir yük 20MW (elektrik fiyatının >= 50YTL/MWh olması durumunda eriticiyi kapatabilir)  30MW’lık baz yük için 30YTL/MWh’dan ikili anlaşma yapılmış.  Otoprodüktör üretim kapasite 20MW (değişken (yakıt) maliyeti 40YTL/MWh)

66 Tüketim Tarafının Gün Öncesi Piyasası’na Katılması -Örnek  Bir sanayi tüketicisi (örneğin, ark ocağı) olan otoprodüktör için aşağıdaki durumu ele alırsak:  Toplam normal yük ~50MW.  Ayarlanabilir yük 20MW (elektrik fiyatının >= 50YTL/MWh olması durumunda eriticiyi kapatabilir)  30MW’lık baz yük için 30YTL/MWh’dan ikili anlaşma yapılmış.  Otoprodüktör üretim kapasite 20MW (değişken (yakıt) maliyeti 40YTL/MWh)

67 Tüketim Tarafının Gün Öncesi Piyasası’na Katılması -Örnek  Bir sanayi tüketicisi (örneğin, ark ocağı) olan otoprodüktör için aşağıdaki durumu ele alırsak:  Toplam normal yük ~50MW.  Ayarlanabilir yük 20MW (elektrik fiyatının >= 50YTL/MWh olması durumunda eriticiyi kapatabilir)  30MW’lık baz yük için 30YTL/MWh’dan ikili anlaşma yapılmış.  Otoprodüktör üretim kapasite 20MW (değişken (yakıt) maliyeti 40YTL/MWh)

68 Tüketim Tarafının Gün Öncesi Piyasası’na Katılması -Örnek  Bir sanayi tüketicisi (örneğin, ark ocağı) olan otoprodüktör için aşağıdaki durumu ele alırsak:  Toplam normal yük ~50MW.  Ayarlanabilir yük 20MW (elektrik fiyatının >= 50YTL/MWh olması durumunda eriticiyi kapatabilir)  30MW’lık baz yük için 30YTL/MWh’dan ikili anlaşma yapılmış.  Otoprodüktör üretim kapasite 20MW (değişken (yakıt) maliyeti 40YTL/MWh) ++--=++--=

69 4.1. Gün Öncesi Piyasası Kavramı 4.2. Gün Öncesi Piyasası Teklif Çeşitleri 4.3. Tüketim Tarafının Gün Öncesi Piyasaya Katılması 4.4. Bölgesel ve Noktasal Fiyatlama 4.5. Kısıt/Sınır Ticareti Yönetimi 4. GÜN ÖNCESİ PİYASASI

70 Bölgesel ve Noktasal Fiyatlama Modelleri  Noktasal Fiyatlama Modeli  Noktasal fiyatlama modelinde  elektrik sisteminin teknik limitleri,  şebekenin değişik noktalarındaki üretim maliyetleri,  iletim şebekesi kısıtları ve iletim kayıpları dikkate alınarak üretim maliyetlerini minimize eder.  Sonuç olarak herbir noktada farklı bir fiyat hesaplar.  Bölgesel Fiyatlama Modeli  Bölgesel fiyatlama modelinde çok sayıda fiziksel noktadan oluşan bölgeler arasındaki kısıt/tıkanıklığı dikkate alınır, fakat bölge içindeki olası kısıtlar dikkate alınmaz.  Bölgesel modelde bölge içindeki satış ve alış teklifleri toplanır.

71 Noktasal Fiyatlama Modeli  Noktasal model, elektrik sisteminin çok iyi izahatı olarak geliştirilmiştir. Binlerce nokta üzerindeki yük akışını yönetebilir modeller geliştirilmiştir.  Sistem İşletmecisi açısından noktasal model, elektrik sistemini gözlemlemenin bir yoludur. Matematiksel model doğru ise ve doğru girdiler sağlanırsa, Sistem İşletmecisi işlemden önce veya işlem sırasında yük dağıtım bilgileri alabilir.  Noktasal model, her bir nokta için spesifik üretim ve yük bilgisine ihtiyaç duyar. Farklı noktalarda üretim/tüketim birimleri bulunan piyasa katılımcıları Sistem İşletmecisine detaylı bilgi vermek zorundadır ve nokta bazındaki tahminleri yanlışsa yüklü bir dengesizlik maliyetine maruz kalır.  Noktasal fiyat hesaplama algoritması teknik olmayan insanlar tarafından anlaşılması güç bir algoritmadır.

72 Bölgesel Fiyatlama Modeli  Bölgesel fiyatları hesaplamak için karmaşık matematiksel bir modele gerek yoktur.  Bölgelerdeki fiyata bağlı satışta veya alışta meydana gelen değişimi ve bölgeler arası iletim kapasiteleri bilmek bölgesel fiyatları hesaplamak için yeterlidir.  Piyasa katılımcıları için herbir bölge içindeki kendi portföyünü dengeleme özgürlüğü olduğundan dengesizlik maliyetleri azalır.  Şebekede sayılı kısıt/tıkanıklık olması durumunda bölgesel fiyatlama daha uygundur.

73 4.1. Gün Öncesi Piyasası Kavramı 4.2. Gün Öncesi Piyasası Teklif Çeşitleri 4.3. Tüketim Tarafının Gün Öncesi Piyasaya Katılması 4.4. Bölgesel ve Noktasal Fiyatlama 4.5. Kısıt/Sınır Ticareti Yönetimi 4. GÜN ÖNCESİ PİYASASI

74 İzole Bölgeler İkili Anlaşmalar Uzun Vadeli İhaleler Günlük İhaleler Nord Pool Modeli (Piyasa Bölünmesi) Konsolide Piyasalar Kısıt/Sınır Ticareti Yönetimi Metodları G-DUY’da ele alınmaktadır. N-DUY’da ele alınacaktır.

75 Kısıt/Sınır Ticareti Yönetimi Metodları Kısıt Yönetimi Belli Bir Süre Öncesi Gerçek Zamanlı Karşı Ticaret (Gerçek Zamanlı YAL/YAT Kabulü) İletim Hakkı Verilmesi (Dolaylı) İletim Hakkı Verilmesi (Direkt) İhale mmmm İlk Gelene Tahsis Etme Piyasa Bölünmesi

76 Kısıt Yönetimi Belli Bir Süre Öncesi Gerçek Zamanlı Karşı Ticaret (Gerçek Zamanlı YAL/YAT Kabulü) İletim Hakkı Verilmesi (Dolaylı) Piyasa Bölünmesi İletim Hakkı Verilmesi (Direkt) İhale mmmm İlk Gelene Tahsis Etme

77 İletim Hakkı Verilmesi (Direkt)  İletim hakkı ihalesi  Avrupa ülkeleri arasındaki enterkonneksiyonlarda kullanılmakta  Fiziksel planlama – “kullan-veya-kaybet”  Kullanılmayan kapasite için ikincil ihale İletim Hakkı Verilmesi (Direkt) İhale mmmm İlk Gelene Tahsis Etme

78 Kısıt Yönetimi Belli Bir Süre Öncesi Gerçek Zamanlı Karşı Ticaret (Gerçek Zamanlı YAL/YAT Kabulü) İletim Hakkı Verilmesi (Dolaylı) Piyasa Bölünmesi İletim Hakkı Verilmesi (Dolaylı) İletim Hakkı Verilmesi (Direkt) İhale mmm İlk Gelene Tahsis Etme

79 Türkiye İletim Sistemi ve Bölgeleri

80 Kısıt YoksaKısıt Varsa Tek Fiyat : PTF P 1 =P 2 =P 3 =PTF Dört Fiyat:  PTF P low


81  Bütün piyasa için kısıtsız PTF (Fo) hesaplanır.  İletim kısıtları belirlenir.  Üretim fazlası olan (A) ve tüketim fazlası olan (B) bölgeler belirlenir.  Üretim fazlası olan (A) bölgesinin fiyatı düşürülür.  Arzı düşür veya talebi arttır.  Tüketim fazlası olan (B) bölgesinin fiyatı arttırlır.  Arzı arttır veya talebi düşür.  Sistem İşletmecisi gelir elde eder (“kapasite ücreti”)  Gelir=Kapasite *(F h – F l )  Bu ücret ile iletim kapasitesine yatırım yaparak kısıtı kaldırmasını teşvik eder. Piyasa Bölünmesi Metodu Talep YTL/MWh MWh/h Arz FoFo YTL/MWh MWh/h FoFo FlFl Arz Talep FoFo FhFh YTL/MWh MWh/h Arz Talep

82 Kısıt Yönetimi Belli Bir Süre Öncesi Gerçek Zamanlı Karşı Ticaret (Gerçek Zamanlı YAL/YAT Kabulü) İletim Hakkı Verilmesi (Dolaylı) Piyasa Bölünmesi Gerçek Zamanlı Kısıt Yönetimi : Karşı Ticaret İletim Hakkı Verilmesi (Direkt) İhale mmmm İlk Gelene Tahsis Etme

83 500 MW YAL 500 MW YAT 500MW’lık akış kapasiteyi aşıyor  Sistem İşletmecisi, dengeleme piyasasında talimat vererek iletim kısıtını çözer.  Tek bir fiyat uygulanır.  Sistem İşletmecisi, dengeleme piyasası fiyatları ile üretim fazlası olan bölgede yük attırıp, tüketim fazlası olan bölgede yük aldırır.  Tüketim tarafı da yük alıp, yük atarak katkıda bulunabilir!  Sistem İşletmecisi maliyetini şebeke sahipleri ve/veya tüketicilere İletim tarifesi üzerinden yansıtabilir. PTFPTF PTF Kısıt maliyeti Kısıt Maliyeti Gerçek Zamanlı Kısıt Yönetimi : Karşı Ticaret

84 1. Hukuki ve Stratejik Çerçeveler 2. Geçiş Dönemi Piyasa Yapısı ve Hedeflenen Piyasa Yapısı 3. Tüketim Tarafının Piyasaya Katılması 4. Gün Öncesi Piyasası 5. Bölgesel Pazar ve Sınır Ticareti 6. Kapasite Mekanizmaları ve Yan Hizmetler GÜNDEM

85 ECSEE (Güney Doğu Avrupa Enerji Topluluğu) Avrupa Komisyonu tarafından koordinasyonu sağlanan Güney Doğu Avrupa Enerji Topluluğu (The Energy Community of South East Europe (ECSEE)) aşağıdaki ülkelerden oluşacaktır.  AB’ye Üye Ülkeler : Avusturya, Yunanistan, Macaristan, İtalya, Slovenya;  AB’ye Aday Ülkeler: Arnavutluk, Bosna Hersek, Bulgaristan, Hırvatistan, Makedonya, Romanya, Sırbistan, Türkiye ve Kosova;  Gözlemci: Moldova.

86 HUN SLO CRO B&H SER MN ALB MKD BUL ROM TUR GRE ITA AUS Nufüsu: > 130 mil. Toplam elektrik tüketimi: >330 TWh ECSEE Ülkeleri

87 ECSEE Bölgesel Piyasa Durumu - I  UCTE Üye Ülkeler:  Eski Üye Ülkeler (UCTE 2. Zone)  Slovenya  Hırvatistan  Sırbistan  Montenegro  Makedonya  Yunanistan  Yeni Üye Ülkeler  Bulgaristan  Romanya  Türkiye UCTE’ye giriş hazırlığında ve GDA Ülkeleri ile izole bölge modunda enerji alış-verişinde bulunmaktadır.

88 ECSEE Bölgesel Piyasa Durumu - II AB ve GDA Ülkeleri Konsolide Enerji Pazarı Kuracak (15/12/2004) BRÜKSEL, Belçika -- AB 14 Aralık Salı günü, Güneydoğu Avrupa ülkeleri, Kosova ve Moldavya ile kıtanın büyük bölümünü içine alacak bir konsolide enerji pazarı kurma amaçlı anlaşmayı imzalama kararı verdi. Anlaşmada 25 üye ülkenin yanı sıra Arnavutluk, Bosna- Hersek, Bulgaristan, Hırvatistan, Makedonya, Moldavya, Romanya, Sırbistan-Karadağ, Türkiye ve BM yönetimindeki Kosova eyaleti arasında bir "enerji toplumu" kurulması hedefleniyor. Yaz aylarında imzalanacak olan belge, bölgeye Orta Asya ve Hazar bölgesinden gelecek enerji kaynakları için daha ucuz bir rota da sağlayacak. Öte yandan Salı günü, AB ulaştırma bakanları Avrupa Komisyonu'na Batı Balkan ülkeleri ile Avrupa Ortak Havacılık Alanı konulu müzakereleri başlatma tavsiyesinde bulundular. Görüşmelere Arnavutluk, Bosna-Hersek, Makedonya, Sırbistan-Karadağ ve Kosova eyaleti katılacak. (AP, HINA, ATA - 14/12/04)

89 ECSEE Ticari Mekanizmaları  Bölgesel pazarda kısıt yönetimi ve sınır ticaretine ilişkin kuralların tanımlanması gerekmektedir.  ETSO (AİSİ)’nun Avrupadaki sınır ticareti için geliştirmiş olduğu sistem Güney Doğu Avrupa için uyarlanabilir.  Avrupadaki Sistem İşletmecileri ve Elektrik Borsaları Avrupadaki elektrik piyasalarının birleştirilmesi için bir sistem geliştirmek amacıyla iş birliği içindedirler.

90 ECSEE Bölgesindeki Sınır Ticareti Mevcut Durum - I GDA’da Mevcut Sınır Ticareti  Toplam GDA Talebin %9  Türkiye ve Yunanistanla yapılan ticaret eklenirse %14  Ana ihracatçılar: Bosna Hersek, Bulgaristan ve Romanya  Diğer ülkeler: net ithalatçılar İlerideki Sınır Ticareti  Arnavutluk, Bosna Hersek, Montenegro’daki hidro kapasite  Bulgaristan ve Türkiye’deki termik kapasite  Kosovo’daki termik potansiyel  Makedonya’daki kapasite eksikliği  Yunanistan’ın yaz puantları  UCTE 1. bölge, Centrel

91  Ocak 2004 tarihinden itibaren ETSO CBT 2003 esasına göre ve 2. senkron bölgedeki çoğu ülkeyi kapsayan sanal uygulamaya başlanmıştır.  Tercih edilen bazı ticari güzergahları takip eden klasik transit sözleşmeler halen yürürlüktedir. GR H B&H HR I A SLO RO TR BG MK AL SCG/S SCG/ CG UA Mol ETSO CBT 2004 mekanizma BÜT Sistemi Sanal SEE CBT 2004 mekanizma ST’ne katılmayan Bölge Türkiye Sistemi ECSEE Bölgesindeki Sınır Ticareti Mevcut Durum - II

92 Sınır Ticareti ve UCTE  UCTE’de İletim Hakkı açık ihalesi çoğunlukla kullanılır.  Piyasa bölünme kullanılmıyor, ancak ilgi var.  UCTE’e bağlı Sistem İşletmecisi yerel Şebeke Yönetmeliklerine göre iletim limitlerini (n-1) esasına dayanarak hesaplar.

93 UCTE Piyasa Deneyimi  Yük dağıtımı için açık/şeffaf tarifeler ve kurallar ticareti arttırıyor  Tarife yapısı İskandinav Bölge ile aynı esasa dayalı :  Her bir Sistem İşletmecisi kendi bölgesi için tarife hesaplar  Ülkelerarası sınır ücreti yok  Kayıplar için ortaklaşa karşılama çözümü  Akış döngüsü (loop) problemleri çözme çalışmaları devam etmektedir.  Bölgesel Power Exchange için “Piyasa Birleştirme” modelleri düşünülmekte  Bölgedeki PX’ların fiyatlarını toplamakta  PX’lar arası enerji ticareti hesaplamakta  Kısıtı piyasa bölme metoduyla çözmekte  Her bir yerel PX fiyat/yük dağıtımı hesaplaması için PX’lar arası yük dağıtımı kullanılmakta

94 GR SK RO TR BG AL A I HR H Ser Mon SLO BiH BG UA MD MK RO HR SLO BiH AL Ser Mon MK BG RO GR A SK H BORZEN OPCOM Hedeflenen UCTE Kontrol Blokları PMUM/ TEIAS

95 Arz Güvenliği Açısından Kapasite Teşvikleri  Kapasite gereksinimi mevzuatlarda belirlenmesi gerekebilir.  Her bir yük karşılayan birim için kapasite>= kendi puant yükü + 18% olarak belirlenmiştir. (ABD, SMD)  Kapasite nereden temin edilir?  Sahip olduğu kaynaklardan (üretim, yük kesme)  İkili Anlaşmalardan  EB’nin düzenlediği Kurulu Güç piyasasından elde edilir.  Kurulu Güç Piyasaları (ICap) ABD’de genel olarak kullanılmaktadır (PJM, SMD)

96  Sıcak Yedek Piyasası ( IMO (Ontario, Canada) Örneği)  Piyasa/Sistem İşletmecisi her zaman minimum sıcak yedek tutar  Piyasa katılımcıları saatlik sıcak yedek teklif eder (standby üretim veya kesilebilir yük)  Üretici: Üretim yaparak alacak ödemeler ve sıcak yedek için ödemeler arasında tercih yapar.  Yük: Tüketirken sıcak yedek ödemesi alır ancak 10 dakika içinde kapanabilir.  Şu anda 5-6 şirket sıcak yedek piyasasında ~ 200 MW yedek sunmakta Arz Güvenliği Açısından Kapasite Teşvikleri

97 Uzun vadeli teşvikler:  ESA veya Öncelikli Üretim  Hükümet veya Sistem İşletmecisi yeni kapasite yatırımı için fiyat garantisi verir.  Maliyet vergi, ücret veya diğer tarifelerden karşılanır.  Yabancı yatırımlar teşvik edilir.  Tüketim tarafının piyasaya katılımını teşvik etme  Spot, dengeleme ve yedek kapasite piyasalarına eşit katılım  Toptan satış tüketim tarafında fiyat tavanı ve/veya sabit tarifeyi kaldırmak Arz Güvenliği Açısından Kapasite Teşvikleri

98 Yeterli Yedek Nasıl Sağlanabilir? (Nordpool Örneği) 49.9 Hz’de 2-3 saniyede tam devreye alınabilir Hz’de %50’si 5 saniyede %100’ü 30 saniyede devreye alınabilir. 15 dakika içinde devreye alınır. 15 Dakika-48 saat içinde devreye alınır 600 MW Acil durum yedekleri 1000 MW (Tüm ülkeler toplamı: 3800 MW) MW Fiyat Rezervler Kısa Vadeli Yedek Kapasite Piyasası > 2700 MW Hızlı Yedekler Gerçek Zamanlı Piyasa İşletme aksaklığı büyüklüğüne orantılı. İskandinav ülkeleri arasındaki acil durum yedeklerinin dağılımı her hafta, gerekirse daha sık güncellenir. Spot Piyasa Yavaş Yedekler Ani frekans yedekleri Gereken miktar yerel işletme aksaklıkları gidermek ve ani frekans yedeklerin yerini almak üzere kullanılır. Hızlı yedeklerin yerini alır. Saatler içinde devreye alınabilir.

99 Nihai Dengeleme ve Uzlaştırma Yönetmeliğine İlişkin Hususlar Çalışma Toplantısı 21 Aralık 2004, Ankara

100 1. Hukuki ve Stratejik Çerçeveler 2. Geçiş Dönemi Piyasa Yapısı ve Hedeflenen Piyasa Yapısı 3. Tüketim Tarafının Piyasaya Katılması 4. Gün Öncesi Piyasası 5. Bölgesel Pazar ve Sınır Ticareti 6. Kapasite Mekanizmaları ve Yan Hizmetler 7.Kayıplara Yaklaşım 8.Standard İkili Anlaşmalar 9.Parametreler 10.Diğer Konular GÜNDEM

101


"Nihai Dengeleme ve Uzlaştırma Yönetmeliğine İlişkin Hususlar Çalışma Toplantısı 21 Aralık 2004, Ankara." indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları