Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Ders Sorumlusu : Yrd. Doç. Dr. Hakan TÜZÜN Hazırlayan : Yağmur ŞAHİN Chapter 11 User Support HUMAN COMPUTER INTERACTION.

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "Ders Sorumlusu : Yrd. Doç. Dr. Hakan TÜZÜN Hazırlayan : Yağmur ŞAHİN Chapter 11 User Support HUMAN COMPUTER INTERACTION."— Sunum transkripti:

1 Ders Sorumlusu : Yrd. Doç. Dr. Hakan TÜZÜN Hazırlayan : Yağmur ŞAHİN Chapter 11 User Support HUMAN COMPUTER INTERACTION

2 Contents • Kullanıcı Desteği • Kullanıcı Desteği Yaklaşımları • İdeal Yardım Sistemi Gereksinimleri • Uyarlanabilir Yardım Sistemleri • Kullanıcı Modelleme • Alan ve Görev Modelleme • Bilginin Gösterilme Teknikleri • Kullanıcı Desteği Tasarımı

3 Introduction  Etkileşimli sistemleri tam olarak tasarladığımızda çok az destek alarak ya da hiç destek ve yardım almadan kullanılması beklenir.  Fakat bu durum yapılan en iyi tasarım sistemlerinde bile bulunamayan bir durumdur.  Kullanıcıların pek çok zaman yardıma ihtiyaçları vardır. Bu yüzden sistem içinde bu yardımı tasarlamak gerekmektedir.

4 Kullanıcılar Neden Desteğe İhtiyaç Duyarlar?  Sistem;  tutarsızdır.  bunaltıcıdır.  kullanıcıya yeterli ipucunu/desteği sunmaz.  Kullanıcı;  farklı bilişsel modele sahiptir.  acelesi vardır.  ne yapacağını, nerede olduğunu unutur.

5 Kullanıcı Desteği  Temel nitelikler  farklı zamanlarda farklı destek türleri  uygulanması ve sunuşu dikkatli tasarım gerektirir.  Kullanıcılara sağlanacak dört farklı destek türü vardır:  Hızlı Referans  Görev odaklı yardım  Tam açıklama  Öğretici yardım  Bu ihtiyaç duyulan yardımın sistemlerle birlikte tasarlanması gerekmektedir.

6 Kullanıcı Desteği  Hızlı Referans: Daha önce sistemi kullananlara hatırlama yapma amaçlı  Görev Odaklı Yardım: Belli bir görevi gerçekleştirirken problemle karşılaştığında ya da problemi çözmek için hangi aracı kullanacağını tam olarak bilemediğinde  Tam Açıklama: Uzman ve meraklı kullanıcılara ihtiyaç duyulabilecek detaylı bilgileri verme amaçlı  Öğretici: Yeni kullanıcılara kullanımı adım adım öğretme amaçlı

7 Kullanıcı Desteği Tüm bu kullanıcı desteği türleri birbirini tamamlayıcıdır ve kullanıcının sistem tecrübesi ve farklı ihtiyaçlarını karşılamaya yönelik olarak değişik zamanlarda gereksinim duyulur.  Geliştirilecek olan kullanıcı destek sistemi bünyesinde birçok bilgiyi bulundurur: o tanımlar, o örnekler, o bilinen hatalar ve hata kurtarma bilgileri, o komut seçenekleri, vb.  Bunların bazıları ara yüz tasarımında sağlanırken bazıları için yardım ve destek sistemine ihtiyaç vardır.

8 Kullanıcı Desteği  Yardım sistemleri ile dokümantasyon arasındaki temel fark: o Yardım sistemleri  Problem tabanlı ve belirli bir konuya özgün. o Dokümantasyon  sistem tabanlı ve genel.

9 İdeal bir yardım sistemi tasarımı nasıl olmalıdır?

10 İdeal Yardım Sistemi Gereksinimleri  İdeal bir yardım sistemi tasarımı nasıl olmalıdır?  Bunun cevabını vermek zordur.  Bunun yerine bu sistemin sahip olması gereken temel özelliklerden bahsedilebilir.  Bu temel özellikler bu sistemi değerlendirmek için kriterleri oluşturur.

11 İdeal Yardım Sistemi Gereksinimleri o Erişilebilirlik - Availability o Doğruluk ve bütünlük – Accuracy and Completeness o Tutarlık - Consistency o Sağlamlık - Robustness o Esneklik - Flexibility o Dikkat çekmeyen/sade -Unobtrusiveness

12 İdeal Yardım Sistemi Gereksinimleri Erişilebilirlik - Availability  Kullanıcı sistemle etkileşime geçtiği herhangi bir zamanda yardıma ulaşmak ister.  Yardım uygulamasına ulaşmak için o an çalıştığı uygulamadan çıkmak zorunda kalmamalı.  İdeal olan diğer uygulamalar ile eş zamanlı olarak çalışabilmesidir.

13 İdeal Yardım Sistemi Gereksinimleri Doğruluk ve Bütünlük  Yardım sistemi doğru ve tam olmalı, bütünü kapsamalıdır.  Yapılan güncellemeler ve versiyonlar kullanıcılara sorun yaşatmamalıdır.  Kullanıcıların hangi bölümlerde sorunlar yaşayacağı bilinmediği için bütün bölümler yardım ile desteklenmelidir.  Aradığını bulamamak kullanıcıyı sistemden uzaklaştıracaktır.

14 İdeal Yardım Sistemi Gereksinimleri Tutarlılık:  Kullanıcılara farklı amaçlar için farklı yardıma ihtiyaç duyarlar.  Yardım sistemi bu yüzden farklı bölümlere ayrılmalıdır.  Ayrılan her bölüm hem kendi içinde hem de diğer bölümlerle tutarlı olmalıdır.

15 İdeal Yardım Sistemi Gereksinimleri Sağlamlılık:  Yardım sistemi, doğru hata işleme ve davranışı öngörebilme mekanizmaları ile güçlü olmalıdır.  Kullanıcı ihtiyaç duyduğunda yardım alabilme konusunda sisteme güvenebilmelidir.  Bu sebepten dolayı sağlamlılık sistemin diğer bölümlerinden daha önemlidir.

16 İdeal Yardım Sistemi Gereksinimleri Esneklik:  Birçok yardım sistemi, yardım isteyen kullanıcının uzmanlık seviyesini ve çalıştıkları konuyu dikkate almadan aynı yardım mesajını vermektedir.  Esnek yardım sistemleri ise, her kullanıcıya deneyimine, kendi ihtiyaçlarına ve göreve göre etkileşim imkânı verir. Dikkat çekmeyen/sade:  Yardım sistemi kullanıcının normal çalışmasına devam etmesini engellememelidir.

17 Kullanıcı Desteği Yaklaşımları Komut desteği  Komut seviyesinde destek sağlayan en temel yaklaşımdır.  Kullanıcının ne aradığını bildiğini varsayar.  Kullanıcı özel bir komutla yardım ister.  Örnek: UNIX  man, DOS  help  Kullanıcı nasıl arayacağını bildiği sürece sorun yoktur.  Girilecek komutu bilemezse, ya da çıkmak isteyip oradan çıkamazsa sorun yaratır.

18 Kullanıcı Desteği Yaklaşımları Komut satırı yönlendirmesi  Kullanıcının komutun kullanımını bildiğini varsayar.  Hata oluştuğunda doğru kullanım bilgisini sağlar.  Söz dizimsel hatalar için uygundur.  Menülerle ve seçilebilir ikonlar ile hafızaya hangi komutların kullanılabilir olduğunu göstermek için yardımcı olur.

19 Kullanıcı Desteği Yaklaşımları Konuya Özel Yardım • Yardım istemi, içinde bulunulan bağlama göre yorumlanır. • Bütün sistemi tamamen bilmek gerekmemektedir. • Kullanıcıların komutları hatırlama yükümlülüğünü azaltır. • Menü tabanlı sistemlerde menü özellikleri ile ilgili yardım sağlamak için kullanılır. • Örnek: Microsoft Office “What’s This?”

20 Kullanıcı Desteği Yaklaşımları Çevrimiçi öğreticiler • Kullanıcı test ortamında sistemin temel esasları doğrultusunda çalışır. • Kullanıcı kendi hızında çalışır ve gerekli duyduğu koşullarda bölümleri tekrar eder. • Esnek kullanım imkânı verildiğinde yararlıdır.

21 Kullanıcı Desteği Yaklaşımları Çevrimiçi Dokümantasyon • Kağıt ortamındaki dokümantasyon e-ortamda sunulur. • Sistem ile ilgili tüm fonksiyonlar ve davranışlar ile ilgili tanımlamaları içerir. Belli bir probleme odaklanmadan genel bilgileri içerir. • Yaygın ortamlarda sürekli erişim imkânı sağlar. • Dokümantasyon yapıları hipermetinsel arama desteğini ve farklı medyaları içerir. • Fakat bu durum gezintide sorunlar yaratabilir. • Evrensel erişim (Universal Access).

22 Kullanıcı Desteği Yaklaşımları Çevrimiçi Dokümantasyon İlkeleri • Başlık ve kılavuzlarla desteklenmiş açık/sade bir yapı • Kullanıcı görevlerine göre düzenlenmiş bilgiler • Kısa ve jargondan uzak cümleler • Numaralanmış ve adımlara ayrılmış işlemler • Mümkün olduğunca kullanılan örnekler • İndeks, içerik, özet ve serbest arama imkânı • Hata mesaj listeleri • Sık Sorulan Sorular ve açık cevapları.

23 Kullanıcı Desteği Yaklaşımları Asgari Kitapçık ( Minimal Manual, MM ) • acemi ve standart kullanıcılar için hazırlanan alternatif çevrimiçi dokümantasyondur. • kullanıcı görevleri ve hata kurtarma üzerinde odaklanır. • sistemin gerçek dokümantasyonunun yaklaşık ¼.

24 Kullanıcı Desteği Yaklaşımları  Jack Carroll ve arkadaşları tarafından 1990 yılında Asgari Kitapçık yaklaşımı ile 19 ofis çalışanı ve 8 görevin icrası konusunda yapılan çalışmada:  %40 daha hızlı öğrenme,  2.7 defa daha fazla görev öğrenme,  Benzer diğer çalışmalarda da:  daha etkili öğrenme,  daha az hata ve  sistemi daha hızlı kullanmaya başlama olduğu görülmüştür.

25 Kullanıcı Desteği Yaklaşımları Sihirbaz:  Kullanıcıların sorulara verdikleri cevaplar doğrultusunda adım adım ilerlemesini sağlayan görev tabanlı bir araçtır.  Karmaşık görevlerde ya da nadiren de olsa yapılması gereken adımların olduğu görevlerde etkilidir.  Kullanıcıya ihtiyaç duyduğu seçenekleri sunmayabilir. Esnekliği azdır.

26 Kullanıcı Desteği Yaklaşımları Yardımcılar: • Kullanıcı davranışını gözlemleyerek bağlama uygun yardım önerir. • Kullanıcının iki kere aynı işlemi yaptığını fark ederse bir sonraki adıma geçme konusunda yardım için ekranda belirir. • Çoğu zaman uygun önerileri getiremez. • Bazen can sıkıcı olabilir. • Kullanıcının denetiminde olmak zorundadır.

27 Gerçek İnsanlardan Yardım  İyi tasarlanmış dokümantasyon ve akıllı yardım sistemleri önemli olmasına rağmen, gerçek insanlarla konuşmak, karşılaşılan sorunların çözülmesi için büyük fayda sağlamaktadır.  Uzman kullanıcılar, nasıl tasarlandığını bildikleri için genellikle dokümantasyondan faydalanmaktadırlar.  UNIX yardım sistemi çalışmaları, acemi kullanıcıların dokümantasyonu kullanmayı değil, bunu daha önce okumuş uzmanlarla görüşmeyi tercih ettiklerini göstermiştir.

28 Gerçek İnsanlardan Yardım  Ürünün başka kullanıcıları da bir başka yardım kaynağıdır.  Örnek: PHP Çevrimiçi dokümantasyon  Kullanıcı toplulukları, forumlar ve üreticilerin teknik destek kitapları da başka bir yardım kaynağıdır.  Örnek: Sun Java’nın yazılım geliştiriciler için oluşturduğu web sayfası ile Sun firması, uzmanlar ve o an çevrimiçi olan diğer kullanıcılarla çevrimiçi kullanıcı forumları ve canlı görüşme imkânı sunmaktadır.

29 Uyarlanabilir Yardım Sistemleri  Uyarlanabilir Yardım Sistemleri kullanıcının hareketlerini,isteklerini izleyerek ve modelini oluşturarak çalışır.  Kullanıcı modeli kullanıcının:  deneyimini,  tercihlerini,  hatalarını,  bunların birleşimi hususlarını içerebilir.

30 Uyarlanabilir Yardım Sistemleri  Kullanıcı ihtiyaçlarına uyarlanmış yardım sunmak için bağlama ilişkin bilgi, ayrı ayrı kullanıcı, görev ve alan bilgilerini ve yönergeleri kullanır.  Sorunları:  bilgi gereksinimi düşünülmeli, yorumlama zor  etkileşim kimin kontrolünde?  ne uyarlanmalıdır, uyarlama sonucu ne?  uyarlamanın kapsamı nedir?

31 ORIMUHS Sistem Mimarisi Object-Oriented Intelligent Multimedia Help System

32 Uyarlanabilir Yardım Sistemleri  Akıllı kullanıcı desteği (intelligent user support ), birçok durumda sistem veya kullanıcının sistemi kullanma performansı üzerinde olumsuz etki yapmaktadır (Woods, 1993).

33 Kullanıcı Modelleme  Tüm etkileşimli sistemler yardım için mutlaka bir kullanıcı modeline sahiptir.  Tasarımcı kendini kullanıcı olarak düşünür ve ara yüzü kendine göre ayarlar.  Bu model tüm kullanıcıların aynı, ihtiyaçlarının da aynı olduğunu düşünür. • Tek, genel kullanıcı modeli (non-intelligent) • kullanıcıya göre düzenlenmiş model (adaptable) • Sistemin düzenlediği model (adaptive)

34 Kullanıcı Modelleme  Bazı insan-bilgisayar etkileşimi araştırmacıları, insan-bilgisayar sistemlerinin doğal işbirliğini artırma potansiyeline sahip olması nedeniyle kullanıcı modelleme ile yakından ilgilenmektedirler.

35 Kullanıcı Modelleme Yaklaşımları Niceleme (Quantification)  En basit kullanıcı modelleme yaklaşımıdır.  Kullanıcı seviyeler arasında ilerlerken ne bildiği nicel olarak ölçülür.  Farklı aktivitelere farklı ağırlıklar verilerek kullanıcının gerçekleştirdiği görev puanlanır.  Sonuçta kullanıcı, belirli eşik değerlere göre uzmanlık seviyeleri arasında gezer.  Kullanıcının uzmanlığı ile ilgili kaba taslak bir bilgi verir.

36 Kullanıcı Modelleme Yaklaşımları Sterotip (Stereotype)  Kullanıcılar için bireysel model oluşturmak yerine kullanıcıları niteliklerine göre gruplara ayırmaktadır.  Gruplama işlemi basit gruplama ya da kompleks gruplama şeklinde olabilir.  Sterotip oluşturma türleri:  bilgi kullanımı,  makine öğrenmesi (machine learning)

37 Kullanıcı Modelleme Yaklaşımları Bindirmeli (Overlay) modeller  En çok kullanılan tekniktir. Uzman tarafında geliştirilen ideal model, sistemin bireysel kullanıcılarının davranışları bu modelle karşılaştırılır.  Sonuçta oluşan kullanıcı profili iki model arasındaki ortaklıkları ve farklılıkları model, kullanıcı davranışını bilinen hata katalogları ile karşılaştırarak, ortaklıkları/farklılıkları içermelidir.

38 HCI Alanında Kullanıcı Modelleme Zorlukları  Kullanıcı modelleme ve görev modellemenin farklılaşması,  Kullanıcı modellemenin çaba/değer (trade-off) dengesinin artması,  Farklı modelleme teknikleri desteği (integrating modeling),  Hatalı, eski ve yetersiz bilgi içeren kullanıcı modelleri,  Farklı alanlardaki kullanıcı modelleme yaklaşımlarının yeterliliği hakkında kriter geliştirilmesi,  Daha geniş bağlamı kapsaması,  Kullanıcı modelleme ve kontrol,  Gizlilik/kullanıcı modelleri.

39 Alan ve Görev Modelleme  Kapsadığı hususlar:  ortak hatalar ve görevler  şu ana yapılmakta olan görev  Komut serilerinin kullanımı analizini içerir.  Sorunları  sembolleştirilen görevler  iç içe geçmiş görevler  kullanıcının niyeti

40 Tavsiye stratejileri  Bilginin sunumu ile ilgili diğer bir alan etkili yardım olarak bilinen tavsiye modelleri ya da tavsiye stratejilerdir.  Bu etkili yardım sistemi ile uygun tavsiye seçilmekle kalmaz; tavsiye vermek için uygun yöntem de seçilir.

41 Tavsiye stratejileri  Uzman kişiler tavsiyelerde bulunmak için farklı stratejileri kullanmalıdır.  Çok az sayıdaki yardım sistemleri tavsiye strateji modellerini kullanır.  Ve bunu kullananlar kullanıcılara çok az seçenek sunar.  İdeal olan kullanıcıya çok sayıda alternatif stratejiler sunan yardım sistemleridir. Verilen duruma uygun, doğru tavsiye türünün seçilmesi önemlidir.

42 Tavsiye stratejileri  EuroHelp uyarlanır yardım sistemi, kullanıcının çalışmasını bir öğretmen gibi izleyerek kullanıcılara ihtiyacı olan tavsiyeyi sunar.  Bu uygulamayı başlatmak zordur; fakat zamanla kullanıcılar kendi adımlarını attıkça daha az zorlaşır.  Kullanıcı burada sisteme herhangi bir anda soru sorabilir, sistem de o anki içerik ile ilgili olarak gerekli bilgiyi verir.

43 Bilginin Gösterilmesi Teknikleri Kural Tabanlı  Bilgi kurallar ve gerçekler şeklinde sunulur.  Bu bilgiler bazı çıkarım mekanizması ile yorumlanır.  Genellikle geniş alanlarda (domain) kullanılır.

44 Bilginin Gösterilmesi Teknikleri Çerçeve Tabanlı  Bu teknikler genellikle ortaya çıkan durumları ve varsayılan bilginin sunumu için kullanılır.  Burada çerçeve, etiketli boşlukları ve ilişkili özellikleri içeren bir yapıdır.  Her boşluk bir değere sahiptir.  bilgi doldurulması gereken boşluk yapılar şeklinde saklanır.  dar alanlarda (domain) yararlıdır.

45 Bilginin Gösterilmesi Teknikleri Ağ tabanlı  Kullanıcı ve sistem ile ilgili bilgi gerçekler arasındaki ilişkiler şeklinde sunulur.  En yaygın örnek semantik ağdır.  Bu ağ hiyerarşik bir yapıdadır. Bu yapı onda etkili sunum düzenine sahip olmasını ve bilginin net olarak bağlantılandırılmasını sağlamıştır.  Çerçeve tabanlı sunumlara bağlantı yapmakta kullanılabilir.

46 Bilginin Gösterilmesi Teknikleri Örnek tabanlı  Bilgi karar yapıları şeklinde dolaylı olarak gösterilir.  Karar yapıları; sınıflandırıcı olarak sunulan örnekler temel alınarak otomatik olarak düzenlenir.  Bu sınıflayıcılar tekrarlanan özelliklerden ortaya çıkarlar. Ve diğer girişleri sınıflandırmak için kullanılırlar.

47 Bilginin Sunulmasına ve Modellemeye İlişkin Problemler Bilgi gereksinimi  Bilginin temin edilmesi özellikle alan uzmanı bulunamadığında zordur.  Eğer elimizde bilgimiz varsa bu bilginin sağlam olduğundan ve farklı durumlara uyarlanabilir olduğundan emin olmalıyız. Kullanıcı davranışının yorumlanması  Bunun gerçekleşmesi gerçekten zordur. Mevcut kaynaklar

48 Uyarlanabilir Yardım Tasarımında Dikkate Alınması Gerekli Konular Teşvik  kontrolü kullanıcı mı elinde bulunduruyor yoksa sistem mi etkileşimi yönlendiriyor? veya karma mı?  sistem yardım önermek için kullanıcının davranışını durdurabiliyor mu? Etki  ne uyarlanacak ve bunu yapmak için hangi bilgiye gereksinim duyuluyor?  ihtiyaç duyulan tek şey model Kapsam  modelleme hangi seviyede? (uygulama/sistem)  uygulamalar arasında uzmanlık seviyesi değiştiğinden sistem seviyesinde yapılan modelleme daha karmaşıktır

49 Kullanıcı Desteği Tasarımı  Kullanıcı desteği sisteme eklenen bileşen değil, sistemin organik bir bileşenidir.  Bu nedenle sistemle bir bütün olarak tasarlanmalıdır.  Yardımın nasıl sunulacağına ilişkin teknolojik hususlara değil, yardımın bağlamına ve içeriğine odaklanmalıdır.

50 Nasıl Sunulmalı? Yardım nasıl istenecek?  komut, düğme (button), işlev (açık/kapalı), ayrı bir uygulama, acaba sesli yardım istenebilir mi? Yardım nasıl gösterilecek?  yeni pencere, tam ekran, bölünmüş ekran  açılır kutular, ipucu ikonları Etkili bir yardım sunumu şu hususları kapsamalıdır:  açık, aşina, tutarlı ve uygun bir dil  açıklayıcı değil öğretici  yoğun metin kullanımından uzak  özet bilgi ve örnek

51 Kullanıcı Desteği Gerçekleştirimi Yardım ne?  işletim sistemi komutu  meta-komut  uygulama Yardım bilgisinin yapısı:  tek bir dosya  dosya hiyerarşisi  veri tabanı

52 Kullanıcı Desteği Gerçekleştirimi Hangi kaynaklar mevcut?  ekran boşluğu  bellek kapasitesi  hızı Olmazsa olmaz:  esneklik ve genişletilebilirlik  çıktı alabilme  gözden geçirebilme

53 Kaynak : Human Computer Interaction,Third Edition,PEARSON


"Ders Sorumlusu : Yrd. Doç. Dr. Hakan TÜZÜN Hazırlayan : Yağmur ŞAHİN Chapter 11 User Support HUMAN COMPUTER INTERACTION." indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları