Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

BAKTERİLERİN İNCE YAPISI Araştırma Görevlisi Şebnem Bukavaz Prof.Dr.H.Murat Tuğrul Doç.Dr.Neşe Akış Tıbbi Mikrobiyoloji Anabilim Dalı Trakya Üniv Tıp Fak.,

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "BAKTERİLERİN İNCE YAPISI Araştırma Görevlisi Şebnem Bukavaz Prof.Dr.H.Murat Tuğrul Doç.Dr.Neşe Akış Tıbbi Mikrobiyoloji Anabilim Dalı Trakya Üniv Tıp Fak.,"— Sunum transkripti:

1 BAKTERİLERİN İNCE YAPISI Araştırma Görevlisi Şebnem Bukavaz Prof.Dr.H.Murat Tuğrul Doç.Dr.Neşe Akış Tıbbi Mikrobiyoloji Anabilim Dalı Trakya Üniv Tıp Fak., , Güz, 1. Kurul,

2 1 Bakteri Şekilleri

3 1- Dairesel (sferik) ya da oval şekilli bakteri= Kok (Coccus; çoğulu Cocci) Bakteri hücresi

4 Kokların kümeleşme çeşitleri

5 2- Çomak şekilli bakteri= Basil (Bacillus; çoğulu Bacilli) 3- Çok kısa çomak= Kokobasil (çoğulu Coccobacilli)

6 5- Uçları sivri biten çomak= Fusiform 4- Hilal şeklinde eğrilen çomak= Vibrio

7 5- Sert sarmal çomak= Spiral (Spirilla) 6- Dalgalanan sarmal çomak= Spiroket (Spirochetes)

8 Bakteri Şekilleriyle İlgili Kurallar 1.Bakteri membranının yüzeyini kaplayan zarf çoğu bakteride duvar ismi verilen kıkırdakımsı bir tabaka ile desteklenmiştir. Bu tabakanın inşaa planı bakterinin şeklini tayin eder. 2.Bir çok farklı bakteri şekil ve küme görüntüleri açılarından birbirine benzer. Bu nedenle hastalığa neden olan bakterinin görüntüleri laboratuvar tanısında sadece yardımcıdır. 3.Antibiyotikler bakterilerin şekil veya küme yapısını değiştirebilir. Bu nedenle antibiyotik kullanan hastadan izole edilen bakterinin görüntülerine şüphe ile yaklaşılır.

9 2 Bakteri kabileleri=Bakteri kolonileri ve morfolojileri

10 1.Doğuran bakteri ve hemen yanıbaşında evlatlarından oluşan ailesel koloni 2.Bakterilerarası işbölümüyle oluşturulan 2 boyutlu film ve 3 boyutlu filizlenme tabakaları

11

12 S koloniler (kamçılı patojen bakterilerin oluşturduğu düzgün yüzeyli, smooth) R koloniler (muhtemelen patojenitesi azalmış ve kamçısını kaybetmiş bakterilerin oluşturduğu çökmüş yüzeyli, rough) M koloniler (mukoid yapılı ıslak ve yapışkan)

13 Pseudomonas bakterisi Stafilokok bakterisi

14 3 Bakteri Anatomisi ve Kimyası

15 Bakterilerin 7 adet hepsinde (sarı ile gösterilenler) ve 3 adet çoğunda bulunan hücre bileşenleri Kapsül, vb.. Ribozomlar Sitoplazma membranı Bakteri zarfı Kirpik (Pili, Tüycük, Fimbirya) Kamçı (Flagella) Nükleoid Depo besin tanecikleri Plazmid

16 Bakteri Hücresinin Kimyasal Yapısı

17 4 Kapsül ve Diğer Zarfdışı Tabakalar

18 Bazı bakterilerde hücre zarfının yüzeyi koruyucu Glikokaliks ile kaplıdır Organize ise kapsül Gevşek bağlı ise sümüksü tabaka 3 boyutlu ise biyofilm bakteri

19 Basil Zarfını Çevreleyen Kapsülün Çini Mürekkebiyle Negatif Boyanmış Fotoğrafı

20 Bakteriyi çeviren sulu ve sıklıkla oldukça kalın bu jel tabaka, faj ve toksik maddelerin zarfa erişmesine engel olur Kuruluğa karşı bakteri yaşamını kurtarır Yapısı konak hücre yüzey yapısını taklit ettiğinden bağışıklık sistemi kandırılır Güçlü bir adezindir, örneğin dişlere yapışmada rol oynar

21 Sümüksü (slime) tabaka ve Biyofilm tabaka özellikleri Sümüksü tabaka; bakteriye tam bağlı değildir, dezenfektanlara karşı da koruyucudur Sümüksü Normal Biyofilm; aşırı salgılanmış sümüksü tabakadır içinde bakteriler yüzerek etkin işbölümü yaparlar Bakteri katmanlaşması Zaman

22 5 Hücre Zarfı ve İçeriğinde Bulunabilen Duvar Yapıları

23 Elektron Mikroskopu Altında Hücre Bölünmesi Yapan Kapsüllü Bir Basil ve Duvarlı Zarfı Kapsül Ribozomlar Nükleoid Hücre duvarı Sitoplazma membranı

24 Duvardaki peptidoglikanlar sayesinde hücre osmotik patlama basıncına ve diğer 5-20 atm mekanik basınçlara karşı dayanıklıdır Toksik kimyasalların (örneğin penisilinin) içeri girişi ve sferoplastın ortaya çıkışı engellenir Fajların bakteriyi enfekte etmesine karşı bariyerdir Bağışıklık sistem saldırılarına (örneğin lizozime, ß-lizine, safra tuzları ve sindirim enzimlerine ) karşı kalkandır

25 sitoplazma membranı Gram pozitif duvar Gram negatif duvar

26

27 Gram+ duvar: Kalın peptidoglikan tabaka ile bağlayıcı poli-alkollerden (teikoik asit ve lipoteikoik asitlerden) oluşur Teikoik asit Lipoteikoik asit Peptidoglikan= murein, mukopeptid Sitoplazma membranı Duvar Koruyucu S tabaka

28 Peptidoglikan tabakanın katmanları NAG ve NAM isimli glikanların proteinler tarafından birbirlerine yapıştırılmasıyla elde edilen düzlemsel glikan zincirinden oluşur NAGA 4 amino asitlik peptid zinciri Çapraz peptid bağı Glikozamin iskelet Peptid bağı Çapraz köprü kuran amino asit Yan zincir yapan amino asit

29 Duvarın %50 sini oluşturur Bakteriyi konağa yapıştıran adezin ve M protein moleküllerini sabitleyerek patojeniteyi arttırır. Bağışıklık sistemi tarafından kolayca tanınır Teikoik asit ve lipoteikoik asit zincirleri gliserol fosfat ya da ributol fosfat polimerleridir ve düzlemsel glikan zincirlerini bağlar. Ayrıca; Teikoik asit Lipoteikoik asit

30 Gram– duvar: Dış membran ve ortasında ince bir peptidoglikan tabaka bulunan plazmadan oluşur Dış membran (standart yapı taşı fosfolipidlerden yapılı) Sitoplazma membranı (standart yapı taşı fosfolipidlerden yapılı) Peptidoglikan tabaka Periplazma jeli Koruyucu S tabaka

31 Gram– duvar dış membranın dış tarafından lipopolisakkarid zincirleri (LPS); iç tarafından lipoprotein zincirleri ve Bayer bağlayıcısı filizlenmiştir Konakta ateşe neden olur. Yüksek miktarda toksiktir ve ölümcül şoka neden olur Dış membranı peptidoglikan tabakaya bağlar Bayer bağlayıcısı Dış membranı sitoplazma membranına bağlar

32 Gram– bakterilerin laboratuvar tanısında LPS çeşitlerine göre tanımlama önemlidir LPS’nin tabanı Lipid A’dan yapılmıştır Lipid A’dan dışarı doğru ‘’O antijen’’ isimli polisakkarid yan zincirler uzanır. Bunların lipide yakın kısımları akraba bakterilerde aynıdır ve adına çekirdek sakkarid (kor sakkarid) denir. Yan zincir lipidden uzaklaştıkça bakteriye özgün yapılaşma artar

33 Gram– bakterilerin periplazma ve membranlarındaki diğer proteinler Porin kapısı bakterinin su içmesini ve iyon vb.. madde girişini sağlayan proteinden yapılmış bir dış membran kapısıdır Membran proteinleri çoklu algaçlarla bakterinin dış dünya ile iletişimi, stres algılama ve yanıt verme, içeride bazı ayarlamaların yapması gibi işlevler görür Periplazma içinde iki membran arasında nakledilen proteinler ve bunların trafiğini sağlayan taşıyıcılar bulunur. Ayrıca, stok savunma enzimleri yer alır.

34 –Gram pozitif duvarlı bakteriler –Gram negatif duvarlı bakteriler –Gram boyamanın asit basamağına dirençli duvarı olan bakteriler (peptidoglikan + mikolik asit + arabinogalaktan duvarlı Mycobacterium tuberculosis gibi..) –Duvarsız bakteriler (Kliamidya bakterisi vücut dışında iken Gram- gibi boyanabilirler. Mikoplazma ve Üreaplazma gibi Molikütel bakteriler ise boyanmazlar)

35 Boyanırken kümeleşerek zor ayırt edilen Gram- sarmal bakteriler Fontana yöntemi ve Giemsa yöntemi ile boyanırlar Aside dirençli bakteriler Ziehl-Neelsen ile pembe renge boyanır Duvarlı bir bakteri herhangi bir nedenle duvarını kaybedebilir. Buna L-tipli bakteri denir ve Gram boyamayla tanı konamaz.

36 Duvar Terminolojisi Sakkarid: Şeker Polisakkarid: Çoklu birbirine eklenmiş şeker, nişasta gibi.. Lipoprotein: Lipid eklenmiş protein Lipopolisakkarid: Lipid eklenmiş çoklu şeker Faj: Bakteri virüsü, bakteriyofaj Sitoplazma: İşlevsel moleküller içeren ve jel kıvamında sıvı Sferoplast/protoplast: Duvarsız bakteri Periplazma: İçten-dışa ve dıştan içe nakil işleri yapan proteinler ve hidrolizle hedefi parçalayıcı enzimler içeren jel kıvamında sıvı. Sayesinde duvar yumuşadığı için bakteri daha hızlı koşabilir.

37 6 Sitoplazma Membranı= Plazma Zarı= Hücre Zarı= Sferoplast/protoplast membranı

38 SİTOPLAZMA MEMBRANININ İŞLEVLERİ 1.Seçici geçirgenlik ile beslenme maddelerini ve haberleşme moleküllerini içeri alır 2.Oksijensiz ortamlarda elektron taşınmasını sağlayan mekanizmaları devreye sokar 3.Hücreiçi trafik proteinlerini, algaçları ve hareket gerçekleştirme düzeneklerini içerir 4.Parçalayıcı dış enzimleri salgılar 5.Çoğalmayı sürdürür 6.Ribozomlar içeriden membrana ilişiktir

39 7 Kamçı

40 KAMÇININ İŞLEVLERİ İp kökü Kamçının ipi Bağlantı cismi Dış membran Sitoplazma membranı Gram- ve Gram+ bakterilerin yüzme benzeri hareketlerini sağlar Hareket, bağlantı cisminin içerdiği aktif motorla sağlanır

41 Lefson boyamasıyla boyanmış kamçılar bakteri kamçı

42 8 Kirpik

43 Kamçıdan daha ince ve kısadır Bir grubu adezindir (bel soğukluğu hastalığına yol açamada rol alır) Diğer grubu bakteriler arasında genetik madde nakli yapan hortum görevi yapar KİRPİĞİN İŞLEVLERİ (çoğul Pili, tekil Pilus)

44 9 Sitoplazma= Sitozol

45 Bakterinin metabolik reaksiyonları burada gerçekleşir Sitoplazmada farklı enzim çalışır Glikojen ya da poli-metafosfat içerikli depo besin tanecikleri (inklüzyon tanecikleri) sitoplazmada bulunur Bakteriyel genom materyalleri sitoplazmada yer alır SİTOPLAZMANIN İŞLEVLERİ

46 10 Bakteri Genetiği Bileşenleri

47 1)Nükleoid kromozomal DNA ve mRNA karışımı yığına verilen isimdir: a)Yığının içinde DNA’yı paketleme ve gen yeri işaretleme proteinleri de (transkripsiyon faktörleri) yer alır b)Kromozomal DNA tek adettir ve çoğunlukla daireseldir c)Kromozomda gen taşınır (Mycoplasma ~470 gen, H. influenzae 1750 gen, E. coli 4300 gen, S. meliloti >7500 gen taşır) d)Feulgen boyası ile boyanabilir 2)Plazmid isimli DNA’lar bakteriye yardımcı gen taşıyan simbiyotik faj genomlarıdır: a)Bakteride 200 çeşitte ve her biri 1-4 kopya olarak sitoplazmaya dağılmıştır b)Antibiyotik gibi bakteri zehirlerini parçalayan enzim genlerini taşırlar Bakteride gen bilgisi içeren materyaller

48 Bakteride gen okuyan Ribozomlar 70 S değerindedir ve tRNA, rRNA ve küçük-RNA’ların proteinlerle bağlı karışımlarıdır 70S RNA’lar bazı antibiyotiklerin saldırdığı hedeflerdir

49 11 Gram+ Bakterilerden Bazıları Zor Şartlara Karşı Endosporlaşarak Kendini Korur

50 Bakterinin anne hücre ve spor biçimlerine dönüşmesi SPOR ANNE HÜCRE

51 Spor: Ufak, suyu az, metabolik olarak sessiz, buzul- kaynar ve diğer sert koşullara dirençli, yüzyıllarca canlı kalan bir bakteri formudur Besin kıtlığı durumunda gelişir. Uygun koşullarda tekrar jerminasyona girer. Şarbon, gazlı gangren, tetanoz, botilismus gibi en üst seviye riskli enfeksiyon ajanlarıyla oluşan hastalıkların genel bulaşı formudur Bakteride Sporlaşma

52 TERMİNOLOJİ Kok, diplokok, streptokok, stafilokok Çomak, basil, kokobasil, vibrio, fusiform basil, spiral, sipiroket Gram boyama Bakteri duvarı, Gr+ duvar, Gr- duvar Koloni, biyofilm/film Mukoid: Islak Plazmid: Simbiyont faj Nükleoid: Genetik materyal Ribozom: Gen ifade makinası Bakteri zarfı Kamçı Kirpik/Pili Kapsül Çapraz peptid: Dizili molekülleri bağlar Adezin Peptidoglikan tabaka Yan zincir: Dışarı sarkar Dış membran Şok: Aşırı tansiyon düşmesi LPS: Lipopolisakkarid Lipid A O antijen Kor sakkarid Porin Algaç. Reseptör Hücreiçi trafik İnklüzyon: Taneli Endospor/spor


"BAKTERİLERİN İNCE YAPISI Araştırma Görevlisi Şebnem Bukavaz Prof.Dr.H.Murat Tuğrul Doç.Dr.Neşe Akış Tıbbi Mikrobiyoloji Anabilim Dalı Trakya Üniv Tıp Fak.," indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları