Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Copyright © 2004 Pearson Education, Inc., publishing as Benjamin Cummings Hücre Fizyolojisi Yrd.Doç.Dr. Önder AYTEKİN.

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "Copyright © 2004 Pearson Education, Inc., publishing as Benjamin Cummings Hücre Fizyolojisi Yrd.Doç.Dr. Önder AYTEKİN."— Sunum transkripti:

1 Copyright © 2004 Pearson Education, Inc., publishing as Benjamin Cummings Hücre Fizyolojisi Yrd.Doç.Dr. Önder AYTEKİN

2 Copyright © 2004 Pearson Education, Inc., publishing as Benjamin Cummings Hücrelerin Fonksiyonel Özellikleri Ortamdan ham materyali alırlar Enerji üretirler. Bu enerji iç ortam dengesini sağlamak ve sentez reaksiyonlarını yürütmek için gereklidir. Kendi moleküllerini sentez ederler Organize bir şekilde büyürler Çevresel uyarılara cevap verirler Çoğalırlar (bazı istisnalar hariç)

3 Copyright © 2004 Pearson Education, Inc., publishing as Benjamin Cummings Hücrelerin yapısal özellikleri Kalıtsal bilgiler DNA içinde saklanır Genetik kod temelde aynıdır Bilgi DNA’dan proteinlere RNA aracılığı ile geçer Proteinler Ribozomlar tarafından yapılır Proteinler hücrenin yapısını ve fonksiyonunu düzenlerler Bütün hücreler seçici geçirgen bir zar olan plazma membranı ile çevrilidir.

4 Copyright © 2004 Pearson Education, Inc., publishing as Benjamin Cummings Hücreleri birbirinden ayıran özellikler Eukaryot-Prokaryot

5 Copyright © 2004 Pearson Education, Inc., publishing as Benjamin Cummings Hücrenin Organizasyonu Hücreyi oluşturan farklı maddeler topluca protoplazma adını alır. Protoplazma temel olarak 5 farklı maddeden oluşmuştur. Su, Elektrolitler, Proteinler, Lipidler, Karbonhidratlar

6 Copyright © 2004 Pearson Education, Inc., publishing as Benjamin Cummings Su Su, hücrelerin temel sıvı ortamıdır. Birçok hücrenin %75-80’i sudan oluşmuştur. Hücre içindeki kimyasal maddelerin çoğu suda çözünmüş durumdadır.

7 Copyright © 2004 Pearson Education, Inc., publishing as Benjamin Cummings Elektrolitler Hücreler için gerekli inorganik kimyasallardır Hücre içindeki en önemli elektrolitler; Potasyum, Magnezyum, Fosfat, Sülfat, Bikarbonat, Sodyum, Klor ve Kalsiyum’dur

8 Copyright © 2004 Pearson Education, Inc., publishing as Benjamin Cummings Proteinler Sudan sonra hücredeen fazla bulunan maddelerdir. Normalde hücre kitlesinin %10-20’sini oluştururlar Hücre proteinleri yapısal proteinler ve genellikle enzim işlevi gören globüler proteinler diye ikiye ayrılırlar

9 Copyright © 2004 Pearson Education, Inc., publishing as Benjamin Cummings Lipidler Yağ çözücülerde eriyen maddelerdir Çoğu hücredeki en önemli lipidler fosfolipid ve kolesterol’dür Fosfolipid ve kolesterolün dışında hücrede, nötral yağ olarak da adlandırılan trigliserid lipidler de bulunmaktadır

10 Copyright © 2004 Pearson Education, Inc., publishing as Benjamin Cummings Karbonhidratlar Glikoproteinlerin bir parçası olmak dışında yapısal olarak pek önemli değillerdir Ancak, kolay ve anaerobik ortamda enerji sağlamaları nedeniyle hücrelerin beslenmesinde önemli rolleri bulunmaktadır

11 Copyright © 2004 Pearson Education, Inc., publishing as Benjamin Cummings Hücre

12 Copyright © 2004 Pearson Education, Inc., publishing as Benjamin Cummings Hücre Hücrelerde ışık mikroskobuyla görülebilen temel elemanlar Hücre zarı Sitoplazma Çekirdek zarı Çekirdek Zar yapıları çok ince olduğundan ışık mikroskobunda görülemez. Ancak eektron mikroskobuyla izlenebilir. Işık mikroskobunda ancak hücrenin sitoplazmik sınırları görülebilir.

13 Copyright © 2004 Pearson Education, Inc., publishing as Benjamin Cummings “Zarsı” (membranöz) dokular: Örnek: Perikard zarı Epitel dokular: birkaç hücre kalınlığında Hücre zarı Zarlar (Membranlar): İki anlamda kullanılır! “Zar” (membran) sözcüğü iki farklı anlamda kullanılır. Bunlardan birisi organları saran ve ince bir hüre tabakasından oluşan organ zarları; diğeri de hücre zarıdır. Bu terimler birbirlerinden tamamen farklıdır.

14 Copyright © 2004 Pearson Education, Inc., publishing as Benjamin Cummings Perikardiyal zar kalbi çevreleyen dokudur. kalp Gevşek bağ doku Perikardiyal zar: bağ doku ile desteklenmis yassı epitel hücreleri Perikardiyal zarı ouşturan her hücre hücre zarı ile çevrilidir Fosfolipid çift tabakadan oluşan hücre zarı Hücre

15 Hücre zarı, çok farklı özelleşmeler yapabilen son derece kompleks bir örtüdür. Hücrenin canlılığı için en önemli yapıdır.

16 Copyright © 2004 Pearson Education, Inc., publishing as Benjamin Cummings Hücre Zarı (Plazmalemma) Kalınlığı nanometre İki sıralı fosfolipit tabakası + düzensiz dağılmış protein molekülleri %55 protein, %25 fosfolipit, %13 kolestrol, % 4 diğer lipitler, %3 karbonhidrat Seçici-geçirgendir. Küçük, yüksüz ve yağda eriyen moleküller hücre zarından kolay geçerken; büyük, yüklü ve yağda erimeyen moleküller kolay geçemezler.

17 Copyright © 2004 Pearson Education, Inc., publishing as Benjamin Cummings Hücre Zarı (Plazmalemma)

18 Copyright © 2004 Pearson Education, Inc., publishing as Benjamin Cummings Hücre zarının görevleri Maddelerin hücreye giriş çıkışını düzenler Hücreyi korur ve örter Diğer hücre ve dokuların tanınmasını ve onlarla haberleşmeyi sağlar Hücre iskeletinin bir parçasıdır

19 Copyright © 2004 Pearson Education, Inc., publishing as Benjamin Cummings Zar proteinleri Periferal proteinler İntegral proteinler Hücre zarında fosfolipid tabakası içinde yüzen protenler periferal (zarın sadece bir yüzüne bakan) veya integral (zarın her iki yüzeyine uzanan; zarı boydan boya kat eden) proteinler olabilirler.

20 Copyright © 2004 Pearson Education, Inc., publishing as Benjamin Cummings Zar proteinleri Taşıma Enzimatik Aktivite Sinyal iletimi için reseptör Zar proteinlerinin farklı işlevleri

21 Copyright © 2004 Pearson Education, Inc., publishing as Benjamin Cummings Zar proteinleri Hücreler arası yapışma Hücre adhezyon molekülleri (CAM) Hücrelerarası tanıma Glikoproteinler Hücre iskeleti ve hücredışı matrikse bağlanma Zar proteinlerinin farklı işlevleri

22 Copyright © 2004 Pearson Education, Inc., publishing as Benjamin Cummings Zar karbonhidratları Glikokaliks Hücre dışına uzanan glikoproteinler ve Glikolipitler Proteoglikanlar küçük proteinlerle hücrenin dış yüzeyine tutunmuş karbonhidratlardır. Görevleri 1.Hücrenin tanınma bölgelerini (kan grubu, immün yapı vs) oluştururlar. 2.Negatif yüklü hücre yüzeyi oluştururlar 3.Hücrelerin birbirine tutunmasını sağlarlar 4.Reseptör (insülin vb) olarak görev yaparlar

23 Copyright © 2004 Pearson Education, Inc., publishing as Benjamin Cummings Protoplazma Su (%70-85) İyonlar K, Mg, PO4, SO4, HCO3, Na, Cl, Ca Protein (%10-20) Yapısal (mikrotübül, filament vs) İşlevsel (enzim) Lipitler Fosfolipitler ve kolestrol (%2), zar yapılarda bariyer görevi Trigliserid (yağ hücresinde %95) Karbonhidratlar (%1)

24 Copyright © 2004 Pearson Education, Inc., publishing as Benjamin Cummings Sitoplazma ve sitozol Çekirdek zarı ile hücre zarı arasında jel benzeri sıvı sitoplazma İçinde partiküllerin bulunduğu berrak sıvı kısmı sitozol Çözünmüş protein, elektrolit ve glikoz vb Küçük ve büyük partiküller ve organeller Yağ kürecikleri, glikojen granülleri, ribozom

25 Copyright © 2004 Pearson Education, Inc., publishing as Benjamin Cummings Sitoplazmik organeller Özelleşmiş hücresel yapılar: Organeller Zarlı olanlar Mitokondri, peroksizomlar, lizozomlar, endoplazmik retikulum ve Golgi cihazı Zarsız olanlar Hücre iskeleti, sentriyoller ve ribozomlar

26 Copyright © 2004 Pearson Education, Inc., publishing as Benjamin Cummings Hücredeki zarlı yapılar Hücre zarı Çekirdek zarı Endoplazmik retikulum Mitokondri Lizozomlar Peroksizomlar Golgi Aygıtı

27 Copyright © 2004 Pearson Education, Inc., publishing as Benjamin Cummings Mitokondri Çift zarlıdır. Sayısı değişkendir (100 - birkaç bin) Yapısında DNA da bulunur. Bölünebilir. “Matriks” çözünmüş enzimlerle doludur. ATP üretimi iç zar ve matriks kısmında yapılır Oksijen ve besin moleküllerini alıp, CO2, H2O ve enerji (ATP) üretir.

28 Copyright © 2004 Pearson Education, Inc., publishing as Benjamin Cummings Mitokondri

29 Copyright © 2004 Pearson Education, Inc., publishing as Benjamin Cummings Ribozomlar %35 protein, %65 ribozomal RNA’dan yapılmıştır. Protein üretimi... Serbest veya bağlı halde bulunurlar. Çekirdekçikte yapılıp sitoplazmaya geçerler.

30 Copyright © 2004 Pearson Education, Inc., publishing as Benjamin Cummings Ribozomlar

31 Copyright © 2004 Pearson Education, Inc., publishing as Benjamin Cummings Endoplazmik retikulum Sitoplazmik kanalcıklar ve kesecikler sistemi Endoplazmik matriks sitoplazmadan farklı sulu bir sıvıyla dolu Granüllü endoplazmik retikulum (GER) Düz endoplazmik retikulum (DER)

32 Copyright © 2004 Pearson Education, Inc., publishing as Benjamin Cummings Endoplazmik retikulum Granüllü ER Protein yapılı salgı maddelerin üretimi İntegral zar proteinleri ve fosfolipit üretimi Düz ER Karaciğerde steroid hormonların üretimi, lipit ve kolestrol metabolizması, toksinlerin yok edilmesi Steroid yapılı hormonların üretimi İnce bağırsakta yağların emilimi, sentezi ve taşınması İskelet ve kalp kasındaki düz ER’ye sarkoplazmik retikulum denir. Ca depolanmasından sorumludur

33

34 Copyright © 2004 Pearson Education, Inc., publishing as Benjamin Cummings Golgi aygıtı “Paketleme merkezi” Salgı yapan hücrelerde gelişmiş durumdadır. Kompleks proteinli maddelerin (hormon, enzim) modifiye ve konsantre edilerek, paketlenip hücre dışına salgılanmasında rol oynar. Lizozomları da oluşturur Hyalurnik asit ve kondroitin sülfat sentezi yapar.

35 Copyright © 2004 Pearson Education, Inc., publishing as Benjamin Cummings Golgi aygıtı

36 Copyright © 2004 Pearson Education, Inc., publishing as Benjamin Cummings Lizozomlar Savunma ve sindirim organelidir nm çapında kesecik ER ve golgi kompleksinde üretilen hidrolaz (sindirici) denilen parçalayıcı enzimleri içerirler. Büyük moleküllü besin maddelerini (glikojen vb) Bakteri, virüs (fagositik vakuol), toksinleri Bozulmuş hücre organellerini (otofajik vakuol) sindirirler. Kemikte Ca salarlar

37 Copyright © 2004 Pearson Education, Inc., publishing as Benjamin Cummings Peroksizomlar Lizozomdan farkları Kendi kendilerini çoğaltırlar Oksidaz ve katalazlar içerirler H 2 O 2 (hidrojen peroksit), katalaz Ör; alkolün karaciğer hücrelerindeki peroksizomlarda detoksifikasyonu Serbest radikallerin detoksifikasyonu

38 Copyright © 2004 Pearson Education, Inc., publishing as Benjamin Cummings Hücre iskeleti üç temel tip lif yapısı içerir. En ince olanlar “mikrofilamentler”dir ve genellikle aktin iplikçiklerinden olulur. Orta kalınlıkta olan ara filamentlerdir. Ara filamentler farklı tipte proteinlerden oluşurlar. En kalınları ise mikrotübüllerdir ve tübülin moleküllerinin birleşmesinden oluşurlar. Hücre iskeleti

39 Copyright © 2004 Pearson Education, Inc., publishing as Benjamin Cummings Hücre iskeleti

40 Copyright © 2004 Pearson Education, Inc., publishing as Benjamin Cummings Hücre iskeleti Sitosolü bir arada tutan iskelet... Hücre zarı aracılığıyla diğer hücrelere tutunup dokunun stabilitesinde de rol oynar Çoğunluğu protein yapılar Filamentler: Aktin, miyozin vs Mikrotübüller; polimerize tübülin moleküllerinden oluşur.

41 Copyright © 2004 Pearson Education, Inc., publishing as Benjamin Cummings Hücre hareketi

42 Copyright © 2004 Pearson Education, Inc., publishing as Benjamin Cummings Çekirdek Çekirdek zarı, çekirdekçik ve kromatinin yer aldığı nukleoplazmadan oluşur Hücrenin gen içeren kontrol merkezidir Neredeyse bütün hücresel proteinlerin kalıbını oluşturur Sentezlenecek proteinlerin çeşidi ve miktarını belirler

43 Copyright © 2004 Pearson Education, Inc., publishing as Benjamin Cummings Çekirdek Zarı ve Çekirdekçik

44 Copyright © 2004 Pearson Education, Inc., publishing as Benjamin Cummings Kromatin ve DNA DNA ve histonlar =kromatin Hücre bölünmeye başladığı zaman kısalıp yoğunlaşır

45 Copyright © 2004 Pearson Education, Inc., publishing as Benjamin Cummings Motor moleküller Harekette görev yapan protein yapılar ATP den enerji alırlar Organellerdeki reseptörlere tutunurlar

46 Copyright © 2004 Pearson Education, Inc., publishing as Benjamin Cummings Sentrioller Çekirdeğin yakınında sentrozomda yerleşik 9 tane 3 lü mikrotübülden oluşur Mitozda iğcikleri yapar Siliya ve kamçının kaidesidir.

47 Copyright © 2004 Pearson Education, Inc., publishing as Benjamin Cummings Siller (cilia) ve Kamçılar (flagella)

48 Copyright © 2004 Pearson Education, Inc., publishing as Benjamin Cummings Siller (cilia) ve Kamçılar (flagella)

49 Copyright © 2004 Pearson Education, Inc., publishing as Benjamin Cummings Silia hareketi Ritmik kinosilya hareketi

50 Copyright © 2004 Pearson Education, Inc., publishing as Benjamin Cummings Silia hareketi Kinosilyalar ritmik olarak vuruş hareketi yaparak solunum sistemindeki mukus salgısını ağız ve üst solunum yollarına doğru sürekli hareket ettirirler ve böylece mukusa yapışan tüm yabancı maddelerin ciğerlerden uzaklaştırılmasını sağlarlar.

51 Copyright © 2004 Pearson Education, Inc., publishing as Benjamin Cummings Kubbecikler Kubbecikler (Vaults) henüz ne işe yaradıkları tam bilinmeyen ama her hücrede bir kaç bin adet bulunan nano-taneciklerdir. Çekirdekten sitoplazmaya özellikle rRNA ve mRNA taşınmasında aracılık ettikleri düşünülmektedir.

52 Copyright © 2004 Pearson Education, Inc., publishing as Benjamin Cummings

53 İntegral Yapısal Membran Proteinleri Ekstrasellüler sıvı Membranı kateden protein Hücre iskeleti proteini İntrasellüler sıvı Periferal protein Hücre iskeletinin zar ve zar proteinleri ile ilişkisi.

54 Copyright © 2004 Pearson Education, Inc., publishing as Benjamin Cummings İntegral Yapısal Membran Proteinleri Karbonhidrat Ekstrasellüler sıvı Fosfat Sitoplazmik kıvrım İntrasellüler sıvı Hücre zarı Membranı 7 kez kateden bir integral membran proteini İntegral zar proteinleri genellikle hücre zarını bir kaç kez kat eden alt birimlerden oluşan uzun ve kompleks protein zincirleridir.

55 Copyright © 2004 Pearson Education, Inc., publishing as Benjamin Cummings Membrana bağlı enzimler Dış reaksiyonlar İç reaksiyonlar Özgül molekül bağlayan reseptörler (almaçlar) Örnek: Hormonlar Molekül Bağlayan Membran Proteinleri İntrasellüler sıvı Ekstrasellüler sıvı Reseptör Ligand Ligand-Reseptör kompleksi Hücre içi olaylar Hücre zarı Hücre zarına bağlı olan enzimler hem iç hem de dış tepkimelerin yürütülmesini sağlarlar. Ayrıca reseptör olarak işlev gören moleküller kimyasal mesajların hücre içine iletilmesini sağlarlar.

56 Copyright © 2004 Pearson Education, Inc., publishing as Benjamin Cummings Kanal proteinleri Açık Kapılı Taşıyıcı proteinler Molekülleri geçici olarak bağlayan proteinler Yavaş taşıma yaparlar Taşıyıcı Proteinler

57 Copyright © 2004 Pearson Education, Inc., publishing as Benjamin Cummings Kanal proteinlerinin alt birimlerinin yapılanması

58 Copyright © 2004 Pearson Education, Inc., publishing as Benjamin Cummings Taşınım Proteinleri (a)Açık kanallar (b) Kapılı kanallar ESS Hücre membranı AçıkKapalı

59 Copyright © 2004 Pearson Education, Inc., publishing as Benjamin Cummings Kanallar Su kanalı Aquaforinler İyon kanalları Özgül iyon kanalları Özgül olmayan kanallar Kapılı kanallar Kimyasal kapılı kanallar Voltaj kapılı kanallar Mekanik kapılı kanallar

60 Copyright © 2004 Pearson Education, Inc., publishing as Benjamin Cummings Taşıyıcı Proteinler Açık kanallar: porlar (b) Taşıyıcılar Taşıyıcı İSS ya doğru açık Taşıyıcı ESS ya doğru açık ESS Hücre membranı

61 Copyright © 2004 Pearson Education, Inc., publishing as Benjamin Cummings ENERJİ GEREKSİNİMİ ATP den enerji gerektiren Enerji gerektirmeyen Difüzyon Basit Difüzyon Kolaylaştırılmış Difüzyon Primer Aktif taşınım Endositoz Ekzositoz Fagositoz Membranda Vezikül Oluşumu gerektirir Aracılı taşınım membran proteini gerektirir Molekül Lipid çift katmandan direkt geçer FİZİKSEL GEREKSİNİM Sekonder Aktif taşınım Zarlardan Taşınım Mekanizmaları

62 Copyright © 2004 Pearson Education, Inc., publishing as Benjamin Cummings Difüzyon: Difüzyon hızı = Yüzey Alanı. Derişim farkı Zar direnci. Zar kalınlığı Yağda çözünebilirlik Molekül boyutu Zar direnci =

63 Copyright © 2004 Pearson Education, Inc., publishing as Benjamin Cummings Uniport Kotransport Simport Antiport Taşıyıcı Aracılı Taşınım: Uniport taşıyıcı Simport taşıyıcı Antiport taşıyıcı Glukoz Kotransport

64 Copyright © 2004 Pearson Education, Inc., publishing as Benjamin Cummings Taşıyıcı protein kullanılır Kolaylaştırılmış Difüzyon

65 Copyright © 2004 Pearson Education, Inc., publishing as Benjamin Cummings Kolaylaştırılmış Difüzyon

66 Copyright © 2004 Pearson Education, Inc., publishing as Benjamin Cummings Taşıyıcı molekülün hareketi için enerji gerekir Konsantrasyon farkına zıt yönde taşınım Primer Aktif Taşınım (pompa)

67 Copyright © 2004 Pearson Education, Inc., publishing as Benjamin Cummings Primer Aktif Taşınım (pompa) Na + - K + ATP az Pompası Ca 2+ ATP az Pompası H + ATP az Pompası H + - K + ATP az Pompası

68 Copyright © 2004 Pearson Education, Inc., publishing as Benjamin Cummings Na + - K + ATP az Pompası

69 Copyright © 2004 Pearson Education, Inc., publishing as Benjamin Cummings Kotransport Moleküllerin kinetik enerjisi kullanılır Sekonder Aktif Taşınım

70 Copyright © 2004 Pearson Education, Inc., publishing as Benjamin Cummings Partiküllerin taşınımı Büyük moleküller Fagozom Fagositoz Membranlardan Veziküllerle Taşınım

71 Copyright © 2004 Pearson Education, Inc., publishing as Benjamin Cummings Pinositoz: Seçici olmayan Reseptör aracılı endositoz: Özgül substrat Fagositoz Endositoz and Ekzositoz:

72


"Copyright © 2004 Pearson Education, Inc., publishing as Benjamin Cummings Hücre Fizyolojisi Yrd.Doç.Dr. Önder AYTEKİN." indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları