Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Döviz Piyasaları Doç. Dr. Ahmet UĞUR.  Döviz alım satımının yapılabildiği ve bir para biriminin diğer para birimine dönüştüğü yapılar döviz piyasası.

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "Döviz Piyasaları Doç. Dr. Ahmet UĞUR.  Döviz alım satımının yapılabildiği ve bir para biriminin diğer para birimine dönüştüğü yapılar döviz piyasası."— Sunum transkripti:

1 Döviz Piyasaları Doç. Dr. Ahmet UĞUR

2  Döviz alım satımının yapılabildiği ve bir para biriminin diğer para birimine dönüştüğü yapılar döviz piyasası (foreign exchange market) olarak isimlendirilir.  Döviz piyasaları, yabancı para birimleri arsındaki dönüşüm oranlarının belirlenmesine ve döviz fiyatının sağlıklı bir şekilde oluşmasına zemin hazırlamaktadır.  Döviz piyasası, döviz cinsinden işlem yapan tarafların kur riskine karşı korunmalarını sağlayacak çeşitli finansal araçlara dayanak olan varlıkları da bünyesinde barındıran bir yapıya sahiptir. Döviz Piyasası

3  Döviz piyasası dünyanın en büyük işlem hacmine sahip piyasasıdır.  Döviz piyasasında işlem hacminin artmasına neden olan faktörlerden biri de faiz oranı farklılıklarından kaynaklanan «Carry Trade» (Arakazanç Ticareti)dir.  Carry trade’de yüksek faiz oranlarına sahip para birimlerindeki yatırımlar uzun vadeli olarak düşük faiz oranlı para birimleriyle finanse edilmektedir.  Diğer bir ifadeyle, düşük maliyetli para birimleriyle sağlanan fonlar yüksek getiri sağlayan para birimlerine yatırılmaktadır. Döviz Piyasası İşlem Hacmi

4 Döviz Piyasası İşlem Hacmi (Kaynak:BIS)

5  Döviz piyasaları evrensel niteliğe sahip piyasalardır. Döviz piyasası belirli bir ülkeye veya belirli bir coğrafik alana sıkışmış bir piyasa görüntüsüne sahip değildir. Ülkelerin sınırlarını aşan bir piyasadır, dünyanın her yerindedir.  Döviz piyasaları borsa şeklinde örgütlenmiş piyasalar değildir. Döviz piyasası dünya ölçeğinde bir piyasa olduğu için belirli kurallara göre düzenlenmiş bir iktisadi oluşum değildir. Döviz Piyasası Özellikleri

6  Döviz piyasaları alıcı ve satıcının yüz yüze geldikleri piyasalar değildir. Günümüzde döviz piyasaları fiziksel mekanlar olmayıp elektronik iletişim ağıyla birbirine bağlanmış ve kendi işyerlerinden faaliyet gösteren katılımcıların oluşturduğu bir piyasadır. Döviz piyasasında katılımcılar genellikle telefon ya da bilgisayar aracılığı ile birbirleriyle iletişim kurarlar.  Döviz piyasası bankalar arası bir piyasadır.  Döviz piyasasında işlem gören varlıklar aynı yapıda varlıklardır. Her ülke piyasasında işlem gören dövizler aynı yapıda (homojen) varlıklardır. Nitelik farklılıkları yoktur. Döviz Piyasası Özellikleri

7  Döviz piyasaları kesintisiz bir piyasadır. Uzak Doğudan Avrupaya ve Kuzey Amerikaya kadar başlıca finansal merkezler zincirleme bir faaliyet içindedirler. Böylece döviz kurları günün 24 saatinde kote edilmektedir.  New York, Londra ve Tokyo dünyanın en önemli döviz piyasalarına sahip finans merkezleridir. Singapur, Hong Kong, Frankfurt ve Milano ikinci önceliğe sahip finans merkezleridir. Dünyadaki toplam döviz işlemlerinin büyük bir bölümü bu piyasalarda yapılmaktadır. Bu piyasaların dünyadaki coğrafik konumları dövizin fiyatının sürekli güncellenmesini sağlamaktadır.  Tokyo piyasasının günü kapamasıyla Londra’da piyasaların güne başlaması hemen hemen peş peşedir. Londra piyasası kapanmadan New York piyasası işleme başlamakta, belirli bir süre ortak çalışma zamanı olmaktadır. New York piyasası kapandıktan iki saat sonra da Tokyo piyasası tekrar güne başlamaktadır. Döviz Piyasası Özellikleri

8  Döviz piyasaları tam rekabete oldukça yakın piyasalardır. Piyasada çok sayıda alıcı ve satıcının olması, piyasaya giriş ve çıkışların serbest olması, işlem gören varlıkların niteliklerinin belirgin olması ve tüm tarafların piyasa gelişmelerini izleyebilmeleri ve bilgi alma imkanlarına sahip olmaları tam rekabet piyasasının özelliklerini yansıtmaktadır. Döviz Piyasası Özellikleri

9  Satın Alma Gücü Transferi: Döviz piyasaları bir para biriminin satın alma gücünün diğer bir para birimine dönüşmesine (satın alma gücü transferine) imkan sağlayan piyasalardır.  Finansman Fonksiyonu: Dış ticarette kullanılan akreditif, banka kabulü gibi teknikler aynı zamanda bir finansman tekniği olup döviz piyasası tarafından karşılanan tekniklerdir.  Döviz Kuru Riskini Minimize Etme Fonksiyonu: Döviz piyasası swap, opsiyon, forward ve futures gibi tekniklerle döviz kuru riskini diğer bir tarafa devredilmesine olanak sağlar. Döviz Piyasasının Fonksiyonları

10  Ticari Bankalar: Bankalar döviz piyasasında hem müşterileri adına hem de kendi adlarına işlem yaparlar. Döviz piyasası her şeyden önce bankalar arası bir piyasadır. Banka bünyesinde işlemler kambiyocular tarafından yürütülür. Kambiyocular, müşterilerin emirlerini bir merkezde toplarlar, eşlenen emirlerin işlemini yapar, döviz arz ve talep fazlalarını döviz piyasasına aktarırlar.  Merkez Bankaları: Merkez bankaları döviz piyasasının önemli bir oyuncusudur. Uygulanan döviz kuru politikası ve para politikası kapsamında gerekli görüldüğünde piyasaya alım veya satım yönünde müdahale edebilmektedir. Merkez bankaları ayrıca önemli miktarda döviz rezervi bulunduran kurumlardır. Döviz rezervlerini etkili bir şekilde yönetmek amacıyla da döviz piyasasında işlem yapabilmektedir. Döviz Piyasası Tarafları

11  Spekülatörler: Spekülatörler piyasada oluşan fiyat hareketlerinden kazanç elde etmek amacıyla döviz piyasasında işlem yapmaktadır.  İşletmeler: İhracat gelirlerinin farklı para birimlerine dönüştürülmesi, ithalat için yabancı para satın alınması, döviz kuru riskinden korunmak amacıyla vadeli işlem yapılması gibi nedenlerle döviz piyasasında işlem yapmaktadırlar.  Bireyler: Bireylerin döviz piyasası işlemleri hacim olarak en dar kapsama sahip olanıdır. Döviz Piyasası Tarafları

12  Döviz-Efektif: Yaygın kullanımda yabancı ülke paralarına döviz denilmektedir. Ancak, teknik olarak nakit şeklinde olan eldeki paraya Efektif, nakde dönüştürülebilir herhangi bir araç şeklinde olanlara da (banka havalesi, ödeme emri, döviz poliçeleri, mevduat sertifikaları, seyahet çekleri vb) Döviz (foreign exchange) adı verilmektedir.  Günümüzde efektif üzerinden yapılan işlemler çok sınırlı olup, kambiyo işlemlerinin tamamına yakını döviz işlemleri şeklindedir. Döviz Piyasası Temel Kavramları

13  Döviz Kuru: Bir para biriminin diğer paralar karşısındaki değerine döviz kuru denir. Bir başka deyişle, döviz kuru, bir ulusal para ile yabancı para arasındaki değişim oranıdır.  Bir ülke parasının diğer ülke parası cinsinden fiyatına iki taraflı nominal döviz kuru (bileteral nominal exchange rate) denir.  Döviz Alış-Satış Kotasyonu: Dövizin satın alınmak istendiği fiyatın kitle iletişim araçlarıyla kamuoyuna duyurulması alış kotasyonu verme, diğer bir ifadeyle döviz alış (bid rate) kotasyonu veya kurudur. Aynı şekilde döviz satış fiyatının da yazılması/ilan edilmesi döviz satış (ask/offer rate) kotasyonu veya kurudur. Döviz Piyasası Temel Kavramları

14  Dolaysız – Dolaylı Kotasyon: Döviz kuru, bir birim yabancı para başına ne kadar ulusal para gerektiği şeklinde yazılabileceği gibi bir birim ulusal para başına ne kadar yabancı para gerektiği şeklinde de yazılabilir.  Dolaysız (Doğrudan) kotasyonda (direct quotation), döviz kuru bir birim yabancı para karşılığı ulusal para miktarı olarak ifade edilir. Bir birimi kote edilen para baz paradır. Bir birim yabancı paraya karşılık gelen ulusal parada karşı paradır. Diğer bir ifadeyle (baz para/karşı para) döviz kurunun dolaysız kotasyonudur.  Dolaysız kotasyon aynı zamanda Avrupa yöntemiyle (European terms) döviz fiyatı belirleme veya Enserten (Incertain) fiyat belirleme olarak da isimlendirilir. Döviz Piyasası Temel Kavramları

15  1 USD = 2,2817 TL  1 EURO = 2,8836 TL  Türkiye’de döviz kurları dolaysız kotasyona göre yazılmaktadır. Türkiye’deki döviz kuru kotasyonları bir birim USD veya EURO’nun kaç birim TL’ye (USD/TL, EUR/TL) alınıp satıldığını göstermektedir. Burada bir birimi kote edilen EURO/USD baz para, TL ise karşı paradır.  Dolaysız kotasyonda, döviz kuru yükselirse yabancı paranın değeri ARTAR, ulusal paranın değeri AZALIR. Döviz Kuru düşerse yabancı paranın değeri AZALIR, ulusal paranın değeri ARTAR.  Türkiye’de dolaysız kotasyon yönteminin tercih edilmesinin nedeni yabancı para birimlerinin ulusal para birimine göre daha pahalı olmasındandır.  Dolaylı kotasyonda (indirect quotation) bir birim ulusal para karşılığı yabancı para miktarı gösterilir. Dolaylı kotasyon, döviz kurunun Amerikan yöntemine (American terms) göre veya Serten (Certain) kura göre belirlenmesidir.  1 TL = 0,4385 USD  1 TL = 0,3472 EUR Döviz Piyasası Temel Kavramları

16  Kur Marjı: Döviz kurları hem alış (bid) kuru hem de satış (offer/ask) kuru şeklinde ilan edilirler. Döviz alış fiyatı döviz satış fiyatından küçük olup, alış ve satış fiyatları arasındaki fark kur marjı (spread) olarak isimlendirilir. Kur marjı yüzdelik olarak ifade edilir.  Kur Marjı = (Satış fiyatı – Alış fiyatı)/Satış fiyatı *100  Kur marjının büyük veya küçük olması bir çok faktöre bağlıdır. Kur marjını etkileyen faktörleri aşağıdaki gibi özetleyebiliriz:  Çok yoğun ticareti yapılan döviz cinslerinde kur marjı düşük olurken yoğun bir şekilde ticareti yapılmayan döviz türlerinde ise daha büyük olmaktadır.  Efektif kurlarda marj dövize göre daha büyüktür.  Kur marjı alınan/satılan paranın miktarına bağlı olarak değişir. Alınıp/satılan para miktarı ne kadar az ise kur marjı o kadar büyük olmaktadır.  Kur marjı finansal merkezlerin boyutuna göre değişir. Gelişmiş finansal merkezlerde kur marjı düşüktür.  Kur marjı paranın fiyatındaki dalgalanmaya göre değişir. Dövizin fiyatındaki iniş ve çıkışlar ne kadar büyükse marjda o kadar büyük olacaktır. Örneğin, belirsizliğin geçerli olduğu ortamlarda kur marjı büyük olmaktadır.  Kur marjı para piyasasının derinliğine göre değişir. Para piyasasının derinliği ne kadar az ise marj o kadar büyük olur. Döviz Piyasası Temel Kavramları

17  Yabancı paranın ulusal para cinsinden fiyatına nominal kur (nominal exchange rate) denir. Piyasada kullanılan kur tanımı nominal döviz kurudur. Gazetelerde, döviz bürolarında gördüğümüz kur nominal kurdur.  Nominal kurların (nominal exchange rates) belirli bir zaman süresi içindeki dış enflasyon oranı ile yurt içi enflasyon oranına göre düzeltilmesinden elde edilen kura reel kur adı verilir.  Türk Lirası ve Dolar arasındaki reel döviz kurunu şu şekilde ifade edebiliriz: R = E $/TL * P US / P TL  burada E $/TL nominal döviz kurunu, P US Amerika’daki fiyat genel düzeyini, P TL Türkiye’deki fiyat genel düzeyini gösterir. Nominal – Reel Döviz Kuru

18  Reel döviz kurundaki bir artış, Türk lirasının dolar karşısında değer kaybettiğini gösterir.  Reel döviz kurunun yükselmesine reel değer kaybı (real depreciation), reel döviz kurunun düşmesine ise reel değer kazancı (real appreciation) denir.  Buradaki eşitliğe göre, reel döviz kurunun artması için ya nominal döviz kurunun artması ya da Amerika’daki fiyat genel düzeyinin Türkiye’deki fiyat genel düzeyinden daha hızlı artması gerekir.  Reel döviz kuru bir ülkenin rekabet gücünü (competitiveness) yansıtır.  Söz konusu tanımlamaya istinaden, temel olarak kabul edilen bir döneme göre geçen zaman içinde ülkedeki göreceli enflasyon oranının dış ülkelerden daha yüksek olması (yani Ptl>Pus) durumunda, reel döviz kurları nominal döviz kurlarının altına düşmüş olmaktadır. Bu durum ulusal paranın yapay olarak aşırı değerlenmesi demektir. Bunun sonucunda ülkenin uluslararası piyasalarda rekabet gücü azalmıştır. Tersi durumunda, yurtiçi enflasyon hızı dış dünyada düşükse, reel kur nominal kurdan daha yüksek olacaktır. Bu sebeple, ulusal paranın eksik değerlendiği bu durumda da ülkenin dış rekabet gücünde artış sağlanır. Nominal – Reel Döviz Kuru

19  Nominal efektif döviz kuru (NEK), belirli bir kriter gözetilerek seçilmiş çift taraflı nominal kurların uygun bir ağırlıklandırma yöntemi kullanılarak elde edilmiş ortalamasıdır.  Reel efektif döviz kuru (REK) ise, NEK’in ülkeler arasındaki göreli fiyat veya maliyet farklarıyla düzeltilmiş halidir. REK, ülkeler arasındaki göreli fiyat veya maliyet gelişimi hakkında bilgi içermekte ve dolayısıyla ekonomilerin rekabet güçlerinin değerlendirilmesinde kullanılan anahtar makroekonomik göstergelerden biri olarak kabul edilmektedir.  Ulusal paranın dış değerinde zaman içinde meydana gelen nominal veya reel ortalama değişimi yansıtan bu tür döviz kuruna nominal efektif döviz kuru (nominal effective exchange rate)-reel efektif döviz kuru (real effective exchange rate) denir.  Ülkenin dış ticaret hacminde önemli bir paya sahip olan ülkelerin iki taraflı nominal döviz kurlarından-iki taraflı reel döviz kurlarından oluşan bir döviz kuru sepeti tanımlanır ve bu sepetin dış ticaretteki payla ağırlıklandırılan ortalama fiyatı hesaplanır. Efektif Döviz Kuru

20  TCMB uygulaması açısından, Türkiye’nin dış ticaretinde önemli paya sahip ülkelerin para birimlerinden oluşan sepete göre TL’nin ağırlıklı ortalama değerine nominal efektif döviz kuru (NEK), NEK’deki nispi fiyat etkilerinin arındırılmasıyla oluşturulan ortalamaya da reel efektif döviz kuru (REK) adı veriliyor.  TCMB tarafından hesaplanan reel efektif döviz kuru endeksleri Türkiye’deki fiyat düzeyinin dış ticaret yaptığı ülkelerin fiyat düzeylerine oranının ağırlıklı geometrik ortalaması alınarak hesaplanmaktadır. Efektif Döviz Kuru

21

22  Burada ülkelere verilen ağırlıklar ülkelerin Türkiye ile olan dış ticaret ağırlığına göre hesaplanıyor.  REK hesaplaması NEK üzerinden üç ayrı düzeltme aracı kullanılarak üç farklı biçimde yapılıyor: TÜFE, ÜFE ve birim işgücü maliyeti. TCMB, kura müdahale için TÜFE’ye dayalı olarak hesaplanan REK’i dikkate alacağını açıkladığı için kamuoyunu en fazla ilgilendiren hesaplama TÜFE esas alınarak yapılan hesaplama.  36 ülke kapsanarak dönemi ticaret verileri kullanılmıştır.  Gelişmiş ülkeler; Almanya, İtalya, ABD, Fransa, İngiltere, İspanya, Belçika, Hollanda, Japonya, Kore, İsviçre, Avusturya, İsveç, Tayvan, Yunanistan, Çek Cumhuriyeti, İsrail, Finlandiya, Danimarka, İrlanda, Slovakya ve Portekiz’dir. Gelişmekte olan ülkeler ise Çin, Rusya, Romanya, Polonya, Hindistan, Macaristan, Bulgaristan, Tayland, Kazakistan, İran, Suudi Arabistan, Endonezya, Malezya ve Mısır’dır. Efektif Döviz Kuru

23

24  Denklemde reel efektif kurun artışı TL’nin reel olarak değer kazandığını, diğer bir anlatımla Türk mallarının yabancı mallar cinsinden fiyatının arttığını göstermektedir.  Yurtiçi TÜFE rakamlarındaki artış REK’i yukarı çekerken, baz alınan ülkelerdeki TÜFE artışı REK’i aşağı çekmektedir.  Gelişmiş ülkelerin REK hesabındaki ağırlıklarının azalması, yani gelişmekte olan ülkelerin ağırlıklarının artması REK’i düşürücü etki yapacaktır. Bunun sebebi gelişmiş ekonomilerde TÜFE’nin daha düşük seyretmesidir.  TCMB, 2012 sonlarında yaptığı açıklamayla müdahale için tek tek kurlara ya da birkaç para biriminin oluşturduğu sepetlere değil, Türkiye’nin ticaretinde önemli olan aktörlerin büyük bir bölümünün dahil edildiği Reel Efektif Döviz Kuru’nun (REK) takip edildiğini bildirdi.  Bu endeks her ayın başında TCMB tarafından kamuoyuna duyuruluyor. Efektif Döviz Kuru

25  İki para arasındaki kurun üçüncü bir para aracılığıyla ifadesi çapraz kurdur (cross rates).  Yurtiçi piyasalarda yerli para içermeyen gösterimler çapraz kur olarak tanımlanırken uluslararası piyasalarda ABD Dolarını içermeyen kurlar çapraz kur olarak tanımlanıyor.  Bretton Woods sisteminin ABD Dolarına yüklediği değer standardı fonksiyonundan dolayı genelde uluslararası piyasalarda kurlar ABD Dolarından kote ediliyor. Bundan dolayı iki para birimi arasında kur hesaplanmasında aracı olarak kullanılmaktadır.  Örnek: Döviz satış fiyatları: 1 USD = 1,3921 TL ve 1 GBP = 2,7359 TL ise 1 GBP = ? USD  Çapraz Kur = (GBP/TL)/(USD/TL)  = 2,7359/1,3921  = 1,9653 GBP/USD Çapraz Kur

26  Döviz piyasalarında spot, forward ve swap olmak üzere üç adet işlem türü vardır.  Spot İşlemler: Spot işlem dövizin hemen veya en geç 2 işgünü içinde teslimi kaydıyla yapılan alım-satım işlemidir. Bir paranın diğer para karşısında işlem anındaki değeri spot döviz kurudur.  Döviz ticaretinin farklı zaman bölgelerinde yerleşik kişilerce de yapılabildiğinden bu işlemde 2 günlük süre satışı yapılan ulusal paranın yurtiçi ve yurt dışındaki kaynaklardan sağlanabilmesi için tanınmaktadır. Bu nedenle işlem tarihi ile teslim tarihi (valör) birbirinden farklı olabiliyor.  Türkiye’de spot döviz işlemleri genellikle aynı gün valörlü yapılmaktadır.  Spot döviz kurları alış ve satış şeklinde yazılır. Döviz Piyasasında İşlem Türleri

27  Forward İşlem: Forward işlem, bir para biriminin başka bir para birimine karşı önceden belirlenmiş vade ve kur üzerinden alım veya satımını düzenleyen bir anlaşmadır. İki para birimi arasındaki döviz kurunun gelecek bir tarihte değişim oranının bugünden belirlenmesiyle oluşan kura forward kur denir.  En önemli avantajı, işlem vade ve miktarının ihtiyaca yönelik olarak belirlenebilmesidir. Vadede taraflar, önceden belirlenen kur ve miktarda yükümlülüklerini yerine getirmek zorundadırlar.  Forward döviz işlemleri, döviz kuru riskinden korunma yöntemleri içinde en fazla kullanılan yöntemdir.  Forward işlemler tezgah üstü piyasalarda gerçekleştirilir. Forward sözleşmeler banka ile müşterileri arasında gerçekleştirilebileceği gibi iki banka arasında da gerçekleşebilir.  Forward işlem piyasalarında standart işlem vadeleri 1, 2, 3, 6 ve 12 ay olarak belirlenmiştir. Uluslararası geçerliliği yüksek olan belli başlı para birimlerinde 5 yıla kadar uzanan vadelerde de çok yaygın olmamakla birlikte kotasyon bulmak mümkün olabilmektedir. Döviz Piyasasında İşlem Türleri

28  Belirtilen vadeler dışında kırık vade olarak adlandırılan dönemler içinde fiyat hesaplayıp işlem yapmak mümkündür.  Forward kur yine alış ve satış kotasyonları olarak yazılır:  Alış Satış  Spot Kur 1,3550 1,3560  Forward Kur (1 Ay EUR/TL) 1,3580 1,3602  Forward Kur (3 Ay EUR/TL) 1,3646 1,3670  Forward Kur (6 Ay EUR/TL) 1,3720 1,3765  Spot ve forward kurlar yukarıdaki gibi tam kotasyon (outright qutations) olarak yazılabileceği gibi nokta kotasyonu (point qutations) olarak da yazılabilir.  Tam kotasyon, kurun tüm ondalık kısımlarıyla fiyatı tam olarak göstermektedir. Nokta kotasyonu ise dövizin fiyatını tam olarak göstermemekte sadece forward ve spot kurlar arasındaki farkı göstermektedir. Bu nedenle spot kurun nokta kotasyonunun yapılması mümkün değildir. Döviz Piyasasında İşlem Türleri

29  Tam Kotasyon:  Alış Satış  Spot Kur 1,3550 1,3560  Forward Kur (1 Ay EUR/TL) 1,3580 1,3602  Forward Kur (3 Ay EUR/TL) 1,3646 1,3670  Forward Kur (6 Ay EUR/TL) 1,3720 1,3765  Nokta Kotasyon:  Alış Satış  Forward Kur (1 Ay EUR/TL)  Forward Kur (3 Ay EUR/TL)  Forward Kur (6 Ay EUR/TL) Döviz Piyasasında İşlem Türleri

30  Döviz piyasalarında değer kaybetmek iskonto yapmak olarak ifade edilirken, değer kazanmak prim yapmak olarak ifade edilmektedir.  Dövizin değer kazanıp kazanmadığı kurun dolaylı mı yoksa doğrudan mı ifade edilmesine bağlıdır. Örnekte kur dolaysız kotasyon şeklinde verilmiştir ve Euro değer kazanmaktadır.  Nokta kotasyonda kurlar için dolaysız kotasyon kullanıldığında, (Alış > Satış) olduğu zaman dövizin iskonto yaptığı anlaşılmaktadır. Bu durumda forward kurun tam kotasyonunu görmek için nokta kotasyon spot kurdan çıkarılır.  Forward nokta kotasyonda (Satış > Alış) olduğunda ise dövizin prim yaptığı anlaşılır ve nokta kotasyon spot kura eklenir. Döviz Piyasasında İşlem Türleri

31  Forward kurun spot kurdan büyük olması durumu forward primi olarak isimlendirilir. Forward kurun spot kurdan büyük olması, yabancı paranın ulusal paraya göre değer kazanması, prim yapmasıdır (hangi kotasyona göre?).  Forward kurun spot kurdan küçük olması durumu ise forward iskontosudur. Bu durumda yabancı para iskontoludur, ulusal para yabancı paraya karşı değer kazanmıştır.  Forward kur ile spot kur arasındaki fark aynı zamanda swap puanına eşittir. Swap puanı adı verilen değerlerin spot kura ilave edilmesi veya spot kurdan çıkarılması forward kuru vermektedir. Döviz Piyasasında İşlem Türleri

32  Swap puanlarının hesaplanmasından sonra swap puanlarının spot fiyata ilave mi edileceği yoksa çıkarılacağı mı kararının verilmesi gerekir.  Eğer swap puanı pozitif bir değerse spot kura ilave edilir. Bu ulusal faiz oranının yabancı faiz oranından yüksek olması halinde karşılaşılan bir durumdur.  Eğer swap puanı negatif bir değerse swap puanı spot kurdan çıkarılır. Ulusal faiz oranının yabancı faiz oranından küçük olması durumunda swap puanı negatif olur. Döviz Piyasasında İşlem Türleri

33  Swap İşlem: Swap işlem aynı miktarda dövizin spot ve forward piyasalarda aynı anda alış/satışını ya da vadeleri farklı iki forward sözleşmesinde alış/satış işlemleriyle gerçekleşir.  Bir dövizin belirli miktarının iki farklı teslim tarihi (valör) ile aynı anda hem alınması, hem de satılması olayıdır. Başka bir deyişle, bir parayı spot piyasada satan ve vadeli piyasada yeniden alan işlemdir.  Forward işlemler “outright” veya “swap” şeklinde yapılabilmektedir. “Outright işlemler” vadede bir döviz satışı (alış) içerirken, “swap” işlemlerinde yine vadede bir döviz satış (alış) olmasına karşın aynı işlemin spot piyasada bir karşılığı olmaktadır. Döviz Piyasasında İşlem Türleri

34  Swap işlem türünün gerçekleşmesi için aynı anda gerçekleştirilen bağlı işlemlerin şu özellikleri taşıması gerekmektedir:  a) İki işlemin vadeleri farklı olmalıdır. İşlemin birisi spot iken bir diğerinin forward olması ya da farklı vadeli iki forward işlemle mümkün olmaktadır.  b) İki döviz işlemi de aynı miktar para ile yapılmalıdır.  c) Bu iki işlem ters yönde olmalıdır. Biri alış iken diğerinin satış işlemi olması gerekmektedir.  Örneğin, aynı miktar dövizin spot alımı yapılırken aynı anda 1 ay vadeli forward satışı da yapılabilir. Aynı miktarda dövizin 1 ay vadeli forward alışı yapılırken aynı anda 3 ay vadeli forward satışı da yapılabilir.  Birinci örnek spot-forward swap işlemi türü iken ikinci örnek ise forward-forward swap işlem türüne örnektir. Döviz Piyasasında İşlem Türleri

35  Döviz piyasaları arbitraj, spekülasyon ve korunma amaçlarıyla kullanılabilmektedir.  Döviz Piyasalarında Arbitraj: Belirli bir anda piyasalardaki fiyat farklılıklarından faydalanarak kar sağlama işlemine arbitraj denir. Tüm ekonomik ve mali varlıkların aynı andaki fiyat farklılıklarından yararlanarak risk üstlenmeden ve herhangi bir yatırım gerektirmeden kar sağlamak üzere yapılan işlemlere arbitraj denir.  Arbitraj işlemi eş zamanlı bir işlemdir. İşlemin eş zamanlı olması alım ve satımın aynı anda olduğu anlamına gelmektedir.  Arbitrajcı arbitraj işleminde risk üstlenmemektedir. Çünkü arbitrajda alım ve satım işlemi eş zamanlı yapıldığından kur riski ortaya çıkmamaktadır. Döviz Piyasalarının Kullanım Amaçları

36  Arbitraj, piyasa fiyatlamasındaki yanlışlığın neden olduğu düz ve çapraz kurlar arasındaki farklılıktan kaynaklanmakta ve kısa sürmektedir. Arbitraj işlemiyle piyasalar arası fiyat farklılığı ortadan kalkmaktadır.  Piyasalar arası fiyat farklılığı olmasına rağmen bazen arbitraj yapmak faydalı olmayabilir, çünkü arbitrajın bir maliyeti vardır.  Ödenen komisyon ve iletişim masrafları arbitrajın maliyetini oluşturmaktadır ve karın hesaplanmasında dikkate alınmalıdır.  Günümüzde gelişmiş bilgisayar sistemleri sayesinde küçük bir arbitraj imkanı dahi anında değerlendirilmekte ve fiyatların kısa sürede dengeye gelmesi sağlanmaktadır.  Kişisel kâr sağlamanın yanında, ekonomik açıdan arbitrajın en önemli yararı, kur uyumunu gerçekleştirmesi ve Tek Fiyat Kanunun işlemesine olanak vermesidir.  Arbitraj işlemi; yer arbitrajı (iki uçlu arbitraj), üçgen arbitraj (üç uçlu arbitraj) ve garantili faiz arbitrajı olmak üzere üçe ayrılmaktadır. Arbitraj

37  Yer Arbitrajı: Yer arbitrajı belirli bir zamanda iki para birimi arasında düz kurun iki piyasa veya yerdeki fiyat farklılıklarından kaynaklanmaktadır. İki farklı para birimi söz konusu olduğundan iki uçlu arbitraj (two-point arbitrage) olarak da isimlendirilmektedir.  Örneğin Euro’nun Almanya’da 1$=1,3520 EUR’dan buna karşın ABD’de 1 $=1,3500 EUR’dan işlem görmesi arbitrajcının fiyatın düşük olduğu piyasadan (ABD) alarak aynı anda fiyatın yüksek olduğu Alman piyasasında satışı yer arbitrajıdır.  Yer arbitrajı, bankalar ve bankalar tarafından verilen kotasyonları devamlı izleyen döviz tüccarları tarafından yapılır.  Dünya üzerindeki tüm bankalarda döviz kurları birbirilerinden çok farklı değillerdir. Çünkü, teknoloji bankaların döviz kurları arasındaki farklılıkları hemen tespit ederek bu farklılıklardan kazanç sağlamayı olanaklı kılmaktadır. Yer Arbitrajı

38  Aşağıdaki durumda arbitraj nasıl yapılır? X Bankası Y Bankası Alış 1,402 EUR/USD 1,398 EUR/USD Satış 1,404 EUR/USD 1,400 EUR/USD Yer Arbitrajı

39  Üçgen Arbitraj (Triangular Arbitrage): Üçgen arbitraj farklı merkezlerdeki döviz kuru farlılıkları yerine tek bir merkezdeki dolaysız döviz kurları ile çapraz kurlar (cross rates) arasında hesaplanan kur arasındaki farklılıklardan kaynaklanan risksiz kar olanağına denmektedir.  Eğer kote edilmiş olan çapraz kur, olması gereken kurdan (çapraz kurda verilen formül ile hesaplanır) farklıysa bu farklılıktan kazanç sağlamaya üçgen arbitraj denir.  Örnek 1: Bir bankanın İngiliz paundunu 1£=1,60 $’dan, Malezya ringgitini 1 MYR=0,20 $’dan kote ettiğini varsayalım. Çapraz kur £1=MYR8,1 olarak ilan edilmiştir. Üçgen arbitraj imkanını araştırınız. Üçgen Arbitraj

40  Olması gereken çapraz kur = (£/$) / (MYR/$) = 1,60/0,20 = 8,0 Yani; 1£ = 8,0 MYR  Banka çapraz kurunu 1£=8,1 MYR olarak kote ettiğinde bir paunt için çok fazla ringgit satmakta ve bir paunt için çok fazla ringgit almaktadır. Bu bilgiye dayanarak üçgen arbitraj işlemine girebilirsiniz.  Dolar vererek paunt satın alır daha sonra bu pauntları ringgite çevirir sonra da ringgiti satarak dolar satın alırsınız.  Eğer $ varsa çapraz arbitraj sonunda ne kadar dolar ile işlemi bitirirsiniz? Üçgen Arbitraj

41  Dolarlarınızı paunta çevirirsiniz: $10.000=£6.250  Paundunuzla ne kadar ringgit alacağınızı belirleyiniz: £6.250=MYR  Ringgitinizi dolara çevirirsiniz: MYR50.625=$ Üçgen Arbitraj

42  Örnek basitleştirme yapmak amacıyla işlem maliyetlerini hesaba katmamıştır. Gerçekte her bir döviz için alış ve satış kotasyonları vardır. Bu da arbitrajcının arbitrajdan elde edeceği kazancı düşürücü veya tamamen ortadan kaldırıcı bir etkiye sahip olan işlem maliyetlerine katlanmasına neden olur.  Örnek 2: Aşağıda tablodaki kotasyonları kullanarak $ tutarındaki bir fonla çapraz arbitraj stratejisini uygulayarak kar elde edilip edilmeyeceğini belirleyiniz. Üçgen Arbitraj

43  İlk olarak $ karşılığında yaklaşık £6.211 (bankanın satış kotasyonu olan $1,61’a göre) alacaksınız  Daha sonra £6.211 karşılığında MYR (bankanın alış kotasyonu olan MYR8,1’e göre) alacaksınız  Son olarak MYR karşılığında $ elinize geçecektir. Üçgen Arbitraj

44  Garantili faiz arbitrajı, vadeli bir sözleşmeyle döviz kuru riskinden korunurken, iki ülke arasındaki faiz oranı farkından kar elde etme süreci olarak tanımlanabilir.  Garantili faiz arbitrajı iki bölümde ele alınırsa bu stratejinin mantığı daha iyi anlaşılabilir.  Faiz arbitrajı, iki ülkenin faiz oranları arasındaki farktan bir kar elde etmek olarak tanımlanır.  Garantili, kelimesi ise döviz kuru riskine karşı faiz oranlarıyla ilgili alınan pozisyonu korumak anlamına gelmektedir. Garantili Faiz Arbitrajı

45  Örnek 1: Bir ABD vatandaşı İngiltere’deki göreceli olarak daha yüksek olan faiz oranlarından 90 gün boyunca başka herhangi bir yatırım aracında değerlendirmeyeceği fonuyla kazanç sağlamak istiyor. İşlemi için aşağıdaki bilgilerin olduğunu varsayınız: - Yatırım için $ vardır. - Paundun şu andaki kuru $1,60’dır. - Paundun 90 günlük vadeli kuru $1,60’dır. - ABD’de 90 günlük faiz oranları %2’dir. - İngiltere’de 90 günlük faiz oranları %4’tür. Garantili Faiz Arbitrajı

46  İlk gün $ karşılığında £ alırsınız ve bu parayı bir İngiliz bankasına 90 gün vadeli yatırırsınız.  İlk gün £ ’u 90 gün vadeli satarsınız. Vadeli hesaptaki paranızın vadesi dolduğunda elinizde £ olacaktır.  90 gün sonra paranızın vadesi dolduğunda vadeli sözleşmedeki yükümlülüğünüzü yerine getirirsiniz: £ ’u satıp karşılığında $ alırsınız (vadeli sözleşmede bir paunt için $1,60 almak üzere anlaşmıştınız). Garantili Faiz Arbitrajı

47  Yer arbitrajında ve üçgen arbitrajda işlem için herhangi bir fon bağlanmamaktadır.  Garantili faiz arbitrajındaysa belli bir süre için bir fon bağlamak gerekmektedir.  Bu strateji örnek için %2 veya altında bir getiri sağladığında avantajlı olmayacaktır. Çünkü para ABD bankasına yatırılsaydı zaten %2 kazanılacaktı.  Burada arbitraj kelimesi kendi ülkenizde elde edeceğiniz getirinin üstünde bir getiriyi garantilediğiniz anlamında kullanılmaktadır.  Diğer arbitraj türlerinde olduğu gibi garantili faiz arbitrajında da piyasa güçleri kurları yeniden ayarlayacaktır.  Birçok yatırımcı garantili faiz arbitrajından yararlanacağı için piyasada 90 gün vadeli kuru düşürücü bir baskı oluşacaktır. Bir kez vadeli kur ile spot kur arasındaki fark faiz oranı avantajına eşit olduğunda garantili faiz arbitrajı yapmak mümkün olmayacaktır.  Ayrıca spot kurda artan talebe bağlı olarak yukarı bir hareket izleyebilir. Ancak vadeli kur, vadeli piyasanın spot piyasaya göre daha az likit olması nedeniyle garantili faiz arbitrajının neden olduğu arz ve talep koşullarındaki değişime karşı daha duyarlıdır.  Örnek 2: Garantili faiz arbitrajı nedeniyle paundun 90 gün vadeli kurunun $1,5692 dolara düştüğünü varsayalım. Garantili faiz arbitrajının sonucu ne olur? Garantili Faiz Arbitrajı

48  Spekülasyon, geleceğin değerlendirilmesi, beklentilerin formüle edilmesi ve buna bağlı olarak kar elde etmek için pozisyon alınmasıdır.  Spekülasyonun ayırıcı özelliği ilerideki fiyat değişmelerinin bugünden tam olarak bilinmemesi yani geleceğe ait bir belirsizliğin bulunmasıdır. Bu durumda herkes tüm göstergeleri göz önüne alarak tahminler yapar. Risk yüklenmek spekülasyonun temel özelliğidir.  Spekülatörler piyasaların vazgeçilmez unsurları olup likidite sağlama, risk alma ve piyasa istikrarını sağlama fonksiyonlarını yerine getirmektedir.  Aktif ve doğru yapılan spekülasyon, fiyatların aşırı yükselmesi ve düşmesini azaltıcı yönde etki eder. Çünkü fiyatların normalin üzerinde yükselmesi halinde spekülatörler satış yönünde işlem yaparken fiyatların aşırı düşmesi halinde de alım yönünde pozisyon alarak piyasanın dengelenmesini sağlarlar.  Döviz piyasalarında hem spot piyasada hem de forward piyasada spekülasyon yapabilme olanağı vardır. Döviz Piyasalarında Spekülasyon

49  Spot piyasada spekülasyonda döviz kurunun beklenen değerine göre spot piyasada alım/satım işlemi gerçekleştirilir.  Değer kazanması beklenilen para spot piyasadan satın alınır ve değer kazandıktan sonra o günkü spot piyasada satılır.  Değeri düşmesi beklenilen para ise spot piyasada satılır.  Örnek:  Spot Kur 1TL = 0,75 USD  Beklenilen Forward Kur 1TL = 0,65 USD Spot Piyasada Spekülasyon

50  Burada spekülatif olanaklar beklenen spot kurun forward kurdan farklı olacağı beklentisiyle doğmaktadır. Forward spekülasyon bir forward alım/satım işlemini gerektirmektedir.  Spot Kur: 1$=2,15 TL Forward Kur: 1$=2,18 TL Sf: 1$=2,24 TL  Spekülatör Doların forward kurdan daha fazla değer kazanacağını beklemektedir. Spekülatör forward Dolar alım sözleşmesi yapar, vadeye kadar bekler. Vadede forward sözleşmeyi yerine getirir ve aldığı Doları spot piyasada satar.  Spot Kur: 1$=2,15 TL Forward Kur: 1$=2,25 TL Sf: 1$=2,20 TL  Spekülatör Doların forward kurdan daha az değerleneceğini beklemektedir. Spekülatör forward Dolar satım sözleşmesi yapar, vadeye kadar bekler ve vadede spot kurdan Dolar alır ve forward kurdan satar.  Spot Kur: 1$=2,15 TL Forward Kur: 1$=2,08 TL Sf: 1$=2,12 TL  Spekülatör Doların forward kurdan daha az değer kaybedeceğini beklemektedir. Spekülatör, forward Dolar alım sözleşmesi satın alır, vadeye kadar bekler. Vadede sözleşmeyi yerine getirir, aldığı Doları spot piyasada satar.  Spot Kur: 1$=2,15 TL Forward Kur: 1$=2,10 TL Sf: 1$=2,05 TL  Spekülatör Doların forward kurdan daha fazla değer kaybedeceğine inanmaktadır. Spekülatör, forward Dolar satım sözleşmesi satın alır, vadeye kadar bekler ve vadede spot piyasada Dolar lır ve sözleşmeyi yerine getirir. Forward Piyasada Spekülasyon

51  İhracatçı, ithalatçı ve döviz kredisi kullanmış işletme sahipleri ve gerçek kişiler döviz kuru riskinden korunmak amacıyla döviz piyasasında işlem yaparlar.  Eğer ekonomik birimlerin döviz alacakları, döviz borçlarının üzerindeyse ekonomik birimlerin Uzun Pozisyon ya da Alacaklı Pozisyona sahip olduğu söylenir.  Buna karşılık döviz yükümlülükleri döviz alacaklarından fazla ise Kısa Pozisyon veya Borçlu Pozisyona sahip olduğu söylenir.  Diğer yandan döviz alacakları ve yükümlülükleri eşit ise döviz pozisyonunun kapalı olduğu söylenebilir. Bu durumda kur riskiyle karşı karşıya kalınmaz. Döviz Piyasalarında Korunma


"Döviz Piyasaları Doç. Dr. Ahmet UĞUR.  Döviz alım satımının yapılabildiği ve bir para biriminin diğer para birimine dönüştüğü yapılar döviz piyasası." indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları