Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Deneysel Tasarım Prof. Dr. Zeynep Gürhan Canlı Koç Üniversitesi İşletme Enstitüsü 16/04/2015 İzmir Ekonomi Üniversitesi Pazarlama Araştırmalarında Alternatif.

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "Deneysel Tasarım Prof. Dr. Zeynep Gürhan Canlı Koç Üniversitesi İşletme Enstitüsü 16/04/2015 İzmir Ekonomi Üniversitesi Pazarlama Araştırmalarında Alternatif."— Sunum transkripti:

1 Deneysel Tasarım Prof. Dr. Zeynep Gürhan Canlı Koç Üniversitesi İşletme Enstitüsü 16/04/2015 İzmir Ekonomi Üniversitesi Pazarlama Araştırmalarında Alternatif Yöntemler V 1

2 Sunum Akışı Deneysel Yöntemle Bilgiye Ulaşma Deneysel Tasarımda Problem Tanımı Deneysel Tasarımda Bileşenler Deneysel Değişkenlerin İşlemleştirilmesi Deneysel Tasarımda Güvenilirlik ve Geçerlilik Denek Seçiminde Konular Deneysel Tasarım Çeşitleri Deneysel Araştırmalarda Etik 2

3 Deneysel Yöntemle Bilgiye Ulaşma İki Temel Yaklaşım: –Genelleme (Generalization) Bir pazarlama durumundan yola çıkarak değişkenler arasındaki ilişkileri nedensellikle açıklayan ve deneyler kullanarak gösteren yaklaşım –Teorik açıklama (Theoretical Explanation) Teorik bir açıklamayi test etmek icin deneyler kullanarak sonuçları genelleyen ve pazarlama durumlarına uygulayan yaklaşım 3

4 Deneysel Tasarım- Kavram ve Temeller Değişkenler arasındaki sebep-sonuç ilişkilerini (causal relationships) ortaya koyan İlişkilerin gerçek niteliğini bulabilmek için bulguları etkileyebilecek tüm etkenleri belirleyen Bağımsız değişkenlerin kontrollü olarak değiştirilmesinin bağımlı değişken üzerindeki etkisini ölçmeye çalışan 4

5 Deneysel Tasarım- Neden & Ne Zaman? -Amaç, araştırılan konuyu ‘neden’ sorusu ile ve sebep- sonuç ilişkisi ile irdelemekse -Ölçülebilir durumlar varsa ve sistematik sapmalar denetlenmek isteniyorsa -Başta laboratuvarlar olmak üzere mümkün olan tüm çevre ve ortamlarda kullanılabilecek bir yöntem tercih ediliyorsa 5

6 Deneysel Tasarımda Problem Tanımı Problem Tanımı Problem İfadesi (problem statement) Katkı (contribution) 6

7 Problem Tanımı Araştırma fikirleri için kaynaklar –Gerçek hayat tecrübeleri –Önceki araştırmalar (previous research) ve teoriler Çelişkili bulgular Sınır koşulları (boundary conditions) Varolan bulgulara açıklama bulma Bir teorinin henüz test edilmemiş önermeleri (propositions) Teoriyi tüketici ortamına uygulama 7

8 Problem Tanımı (devam) Konuyla alakalı tüm faktörlerin tesbitiyle konunun daha ileri tanımlanması –Bağımlı Değişken (DV): Ne açıklanmak /netleştirilmek isteniyor? –Bağımsız Değişken (IV): Konu nasıl açıklanmak isteniyor? –Ortam (setting):Araştırmacının ilgi alanına göre Problem İfadesi (problem statement) Arastırma problemlerinde olması gereken özellikler: –Gerçek hayata uygunluk (yöneticiler ve tüketiciler icin sonuçlar) –Mevcut bilgiye katkıda bulunmak (teorik katkı) 8

9 Örnek 9

10 Fikir Dove reklamları: Kadınlar için iyi mi kötü mü? Medyada yer alan zayıf veya kilolu kişi görsellerinin etkisine yönelik araştırmalar tutarsız bulgular içeriyor. Kadınların zayıf mankenlerin olduğu reklamları gördükten sonra fiziksel görünümlerine yönelik tatminiyeti azalıyor. Zıt yönlü-kendini yükseltme (self-enhancement) yönünde bulgular Araştırma Problemi –Zayıf (kilolu) kişilerin medya görsellerine maruz kalmak kadınların benlik saygısını (self-esteem) nasıl etkiler? Katkı –Pazarlama yöneticileri ve karar alıcılar (policy makers) için –Daha önce gözlemlenen karışık bulgulara yönelik çözüm 10

11 İyi Bir Hipotezin Özellikleri: –Muğlak (vague) ifadeler içermeden mümkün olduğunca kesin ve açık olan –Kuramsal bir temele dayanan –Bilinenlerle ciddi çelişkisi olmayan –Değişkenler arasında belirgin bir eğilim (clear tendency) ve ilişki tanımlayan –Test edilebilir: Çürütülebilir (refutable) ya da doğrulanabilir (confirmable) olan –Güçlü bir desteğe dayanan 11

12 Örnek Hipotezler H1: ‘Orta derecede kilolu model görsellerine kıyasla orta derecede zayıf model görsellerine maruz kalmak daha yüksek öz-saygıya yol açar.’ H2: ‘Aşırı derecede kilolu model görsellerine kıyasla aşırı derecede zayıf manken görsellerine maruz kalmak daha düşük öz-saygıya yol açar.’ Destek –Seçici erişilebilirlik modeli (selective accessibility model; Mussweiler 20003) Bütünleyici benzerlik değerlendirmesi (holistic similarity assessment) Öz değerlendirme (asimilasyon-tezat) 12

13 Örnek 13 Orta Aşırı

14 14 Degişkenler Ön Test Son Test Deney Grubu Kontrol Grubu Bağımsız değişken Araştırmanın değiştirdiği, degişimleştirilen (manipulated) Bir müdahaleye bağlı olarak değişen, ölçümlenen Sabit tutulan Rastgele değişiklik göstermesine izin verilen Bağımsız değişkenle ilintili Bağımlı değişken Kontrol değişkeni Rastgele değişken (random var.) Kirletici değişken (confounding var.) Bağımlı değişkenin müdahale edilmeden önce ölçülmesi Bağımlı değişkenin müdahale edildikten sonra ölçülmesi Müdahale edilen grup Müdahale edilmeyen grup Deneysel Tasarımda Bileşenler

15 Deneysel Tasarım 15 Bağımlı değişkeni ölç Deneysel uyarıcı ver Bağımlı değişkeni yeniden ölç Bağımlı değişkeni yeniden ölç Bağımlı değişkeni ölç Karşılaştır: Aynı mı? Karşılaştır: Farklı mı? Deney grubuKontrol grubu

16 Deneysel Değişkenlerin İşlemleştirilmesi (Operationalization of Experimental Variables) –Bağımsız Değişkenin Değişimlemesi (manipulation of the IV) Değişimleme (manipulation) yolları ve şekilleri Başarılı değişimleme teknikleri –Bağımlı değişkenin (DV) Ölçülmesi Ölçüm hatasını azaltma teknikleri 16

17 Bağımsız Değişkeni Değişimleme (Manipulating an IV) Bir değişkene ait en az iki farklı miktarı kullanma işlemi Bağımlı değişken üzerinde en az bir karşılaştırma yapma olanağı Değişimleme çeşitleri: –Deney grubu/ kontrol grubu –Değişken miktarı –Değişken tipi 17

18 Kontrol Grubu / Deney Grubuyla Değişimleme (Manipulasyon) Kontrol ve deney gruplarının bağımlı degiskende farklılık gösterip göstermediğinin karşılaştırması yapılır. 18 Deney Grubu Bağımsız değişken uygulanan gruplar Kontrol Grubu Bağımsız değişken etkisine maruz kalmayan grup Bir ilaç araştırmasında plasebo verilen grup Bir ilaç araştırmasında ilaç verilen grup

19 Bağımsız Değişkenin Miktarıyla Değişimleme –Grupların her birine bağımsız değişkenin farklı miktarlarını uygulayarak –Bağımsız değişkenin farklı miktarlarının bağımlı degişkeni nasıl etkileyeceğini bulma amaçlı –Deney grubu / kontrol grubu değişimlemesi ve bağımsız değişken miktarıyla degişimleme birarada yapılabilir. 19 Bir ilaç deneyinde ilacın farklı dozları (250 mg, 500 mg, 750 mg) Medyadaki farklı vücut yapılarındaki model görselleri (zayıf modeller, kilolu modeller)

20 Bağımsız Değişkenin Tipiyle Değişimleme –İncelenen değişkenin tipini değiştirmek –Bağımsız değişkenin farklı tiplerinin bağımlı değişkenin alacağı değerlerde değişiklik yapıp yapmayacağını görmek 20 Örnek: Tüketici tipi (Dürtüsel tüketici, ihtiyatlı tüketici)

21 Bağımsız Değişkeni Değişimleme –Talimatsal değişimleme –Çevresel değişimleme –Sosyal değişimleme –Kişisel farklılığa (individual difference) bağlı değişimleme 21

22 Talimatsal Değişimleme (Instructional Manipulation) Bağımsız değişkendeki değişimler araştırmacının deneysel talimatlarındaki farklılıklar sebebiyle gerçekleştiğinde Duygudurum tetikleme (mood induction) –Olumlu veya olumsuz bir kişisel olay hakkında yazı yazmak Değişimlemelerde dikkat edilmesi gerekenler: –Tüm deneklerin talimatları aynı şekilde yorumlaması –Talimatların açık ve anlaşılır olması 22

23 Çevresel & Sosyal Değişimleme Ör: Duygudurum tetikleme: –Neşeli klasik müzik (Mozart’in Eine kleine Nachtmusik isimli alegrosu) –Hüzünlü klasik müzik (Barber’den Adagio for Strings ) –Laboratuvardaki sosyal ortamın değişimlemesi (ör: deneyde görev alan kişilerin neşeli veya üzüntülü olmaları) 23

24 Bireysel Farklılık Değişimlemesi Gerçek bir değişimlemeden ziyade bireylerin kişilik değişkenlerinde nasıl farklılaşabileceklerine yönelik ölçümleme İç durumlar, kişisel özellikler veya kişilik tiplerine yönelik farklılıklar Ör: Öz saygi, öz izleme, dürtüsellik Kişisel farklılık değişkenin deneyde nasıl degişimlendiğinin veri analizinde önemi –Sürekli bir değişken olarak kullanıldığında=> Regresyon Analizi –Medyan veya önceden belirlenmiş bir kesilme noktasına göre değişken yüksek ve düşük olarak ikiye bölünerek kullanıldığında => ANOVA ör: duygudurum tetikleme: duygudurum değerlendirme skalasi (mood assessment scale) 24

25 Bireysel Farklılık Değişimlemesine Yönelik Tehditler Bağımsız değişkenin deneysel değişimleme yerine ölçümlenmesi nedeniyle başka bir değişkenin gözlemlenen etkilere neden olabilirliği Ör: biliş ihtiyacı (need for cognition), sözel zeka ve hayat tatmini Ör: öz-saygı, duygudurum ve motivasyon Bireysel farklılık değişimlemesi içeren deneylerde ayrıca bağımsız değişkeni değişimleme gereksinimi Ör: biliş ihtiyacı ölçümlemesini takiben talimatsal değişimleme (“iyi düşünün” / “çok fazla düşünmeyin”) 25

26 Farklı Degişimlemelerden Kombinasyonlar Aynı bağımsız değişkenin değişimlemeleri Farklı bağımsız değişkenlerin değişimlemeleri 26 Ör: İki duygudurum değişimlemesi neşeli veya hüzünlü hikayeler okumak neşeli veya hüzünlü şarkılar dinlemek  İki koşullu tek faktör tasarım (single factor design with 2 conditions) Ör: Duygudurum ve argüman gücü neşeli veya hüzünlü şarkılar dinlemek güçlü veya zayıf argumanlara maruz kalmak => Dört koşullu iki faktör tasarım (two factor design containing 4 conditions): 2 (duygudurum: olumlu, olumsuz) X 2 (argüman gücü: güçlü, zayıf)

27 Değişimleme Başarısı (Successful Manipulations) Süre, bağımsız değişkenlerin birbirlerini etkilemesi –İşlemleme katılımı (processing involvement), katılım (involvement) Yöntemler –Deney öncesi kapsamlı ön testler (pretesting treatments) –Değişimleme kontrolü (manipulation check) kullanmak –Literatürde kullanılmış değişimlemelerden faydalanmak 27 Deneysel değişimlemenin öngörülen deneysel durumu (expected treatment) oluşturup oluşturmadığının sınanması (or): Duygudurum tetikleme değişimlemesi (mood induction manipulation) Sınama: Duygudurum ölçümü Bağımsız değişkenin geçerli işlemleştirmesi; deneysel değişimlemenin deney öncesi sınanması (ör.) İlk ön test: 23 reklam modelinin fiziksel yapı ve çekicilik açısından derecelendirilmesi 4 aşırı ve 4 orta zayıflık/kiloda model seçimi çekicilik olarak değil, sadece vücut yapısı olarak farklılıklar Ikinci ön test: orta kiloda modellerin aşırı zayıf/kilolu modellere kıyasla daha benzer olarak algılanması

28 Deneysel Desen Türleri Bağımsız değişken sayısına gore Bağımsız değişken düzeyine göre Denemede kullanılan grup sayısına göre Tek değişkenli modeller Çok değişkenli modeller (faktöryel modeller) Bir tek bağımsız değişken denenir. “A ve B yöntemlerinden hangisi daha etkilidir?” Birden çok bağımsız değişken (yöntem, yaş gibi) denenir. “Hangi yöntem hangi yaş grupları için daha etkilidir?”

29 Bağımsız Değişken Sayısını Belirleme Teorik olarak: limitsiz Pratikte: –Denek sayısı –Analiz edilecek verilerin anlamlı yorumlanabilmesi Birden çok bağımsız değişken: Bir bağımsız değişkenin etkisi başka bir bağımsız değişkenin seviyesine bağlıysa => bağımsız değişkenlerden biri ortalayıcı değişken (moderator) 29

30 Bağımsız Değişken Sayısını Belirleme (devam) Ör: –Argüman gücünün ürün tutumlarına etkisi olumlu duygudurumdaki tüketicilere kıyasla olumsuz duygudurumdaki tüketiciler için daha mı fazladır? –2 bağımsız değişken Güçlü/zayıf argümanlı reklamlar Olumlu/olumsuz duygudurum (moderator) 30 Argüman gücüÜrün tutumu Duygudurum (mood)

31 Bağımlı Değişken Ölçümleme Davranış kesintisiz olabilir –aralıklı ölçek (interval scale) veya oranlı ölçek (ratio scale) Ör: Ürün araştırma veya karar süresi Ör: Çözülen bulmaca sayısı Ör: Öz saygı ölçeği (Heatherton and Polivy 1991) Davranış aralıklı olabilir –nominal ölçek Ör: Tadımı yapılan gıda ürünü ile alternatifi arasında yapılan seçim Kesintisiz bağımlı değişken analiz etmeye ve daha hassas veri noktaları toplamaya daha elverişlidir. 31

32 Bağımlı Değişken Sayısı Belirleme Problem ifadesi ve hipotezlere bağlı olarak Ölçümlenmek istenen kurgu (construct) sayısına bağlı olarak –Bir kurgu ölçümlenmek isteniyorsa bir bağımlı değişken yeterlidir, fakat aynı kurgu birden çok şekilde de ölçümlenebilir. ör: ürün seçimi, ürün tercihi, ürünle tatmin –Birden çok kurgu ölçümlemek için birden çok bağımlı değişken gereklidir. ör: tutum, hatırlanmış olumlu özellik sayısı, kendine güven Bazen bir aracı değişken (mediating variable) eklenir. 32 Dikkat dağınıklığı Biliş (cognition) sayısı Ürün tercihi

33 Deneysel Tasarımda Prosedür Bağımsız değişkenin değişimlemesi 33 Bağımlı değişkenin ölçümlenmesi Bağımsız değişkenin değişimlemesinin kontrolü (manipulation check) Aracı değişkenlerin ölçümlemesi (mediating variables) Deneyle ilintisiz ara görevler (filler tasks) Geriye yönelik sorgu anketi (funnel debriefing)

34 Deneysel Tasarımda Prosedür Ör. Argüman gücü ve duygudurumun ürün tutumu üzerindeki etkisi –Denekler için hazırlanmış bir dizi görev –Medya mesajlarıyla ilgili çalişma Genç bir sanatçıyla ilgili olumlu/olumsuz bir hikaye İlintisiz ara sorular (filler questions): hikayenin olası hedef kitlesi, yayınlanmıs olabileceği bir dergi adı –Reklamlarla ilgili çalışma Güçlü/zayıf argümanli reklamlara maruz kalış Ürüne yönelik tutumun ölçümlemesi (bağımlı değişken) Duygudurum değerlendirme (değişimleme denetimi-manipulation check) –Geriye yönelik sorgulama anketi (funneled debriefing questionnaire) Çalışmanın amacı Çalışmanın bölümlerinin birbirleriyle ilgili olup olmadıkları Önceki görevlerin bağımlı değişkene yönelik ölçümlemeye etkisi 34

35 Deneysel Tasarımda Güvenilirlik ve Geçerlilik (Reliability and Validity) Deneysel Güvenilirlik Deneysel Geçerlilik 35

36 Deneysel Güvenilirlik Deneysel çalışmanın tutarlılık, tekrar edilebilirlik, veya istikrarlılığı Denek sayısı ve denek belirlenmesi –Daha çok denek = daha çok güvenilirlik –Deneklerin tutarlı olarak belirlenebilmesi Değişkenlerin işlemleştirilmesi –Bağımsız değişkenin değişimlemesinin ve bağımlı değişkenin ölçümünün deneyler arasında tutarlı olması Örnek: Bir duygudurum prosedürü ancak her uygulamada benzer bir duygudurum yaratıyorsa güvenilirdir Duygudurumun ürün değerlendirme üzerinde etkisinin her ölçümlemede bulunması 36

37 Deneysel Güvenilirlik (devam) Ölçümleme hatası (measurement error) 37 İçsel tutarlılık (internal consistency) Ortadan ikiye bölerek (Split-half); Cronbach alfası Sadece bağımlı değişken birden cok maddeden oluşuyorsa Eş anlı ölçümleme (simultaneous measurement) Hakemler arası, gözlemciler arası Ardışık ölçümleme Aynı örneklem üzerinde aynı deneyin test edilmesi Çok mümkün olmayan bir durum Tekrarlama Aynı populasyondan alınan farklı bir örneklem üzerinde aynı deneyin tekrarı

38 Deneysel Geçerlilik İç Geçerlilik (internal validity) Dış Geçerlilik (external validity) Yapısal Geçerlilik ( construct valid ity) 38

39 Bağımsız değişkenin bağımlı degişkenin aldığı değer üzerinde etkisi olduğu çıkarımının doğruluğu Bağımsız değişkenin etkisini gözlemlemek için alınan önlemler ve uygulanan kontrol teknikleri, iç geçerliliği arttıran etkenlerdir İç Geçerlilik (Internal Validity) Ör: Yeni mağaza düzeni testi A mağazası yeni bir mağaza düzenine geçerken, B mağazası eski mağaza düzeninde kalır. A mağazasına yakın yerde bulunan rakip mağaza reklam kampanyasi başlatır. Yeni mağaza düzeni A mağazasının satışlarını arttırmaz

40 İç Geçerliliğe Yönelik Tehditler Kirletici değişken (confounding variables) Denek seçiminde yanlılık Deney sırasında tarihsel olayların meydana gelmesi Deneklerin olgunlaşması Tekrarlanan testlerin denek davranışlarını etkileyebilmesi Deneysel ölüm (attrition) Telafi davranışı Araştırmacının beklentisi Talep özellikleri (hipotezleri tahmin etmek)

41 İç Gecerliliğe Yönelik Tehditler (devam) Taban ve Tavan Etkileri Taban Etkisi Tavan Etkisi

42 Dış Geçerlilik (external validity) Örnek grup üzerinde deney koşulları içinde varılan bir sonucun ya da deneysel bulgunun çeşitli ortamlarda (kişiler, ortamlar, deneysel koşullar, farklı zamanlar) genellenebilirliği Dış geçerlilik türleri: Sonuçlar birbirinden farklı fakat birbiriyle ilintili bağımsız değişkenlere genellenebiliyor mu? Deney örneklemi toplumu temsil ediyor mu? Sonuçlar farklı çevresel koşullara genellenebiliyor mu? Bulgular farklı zaman dilimlerine genellenebiliyor mu? Sonuclar deneysel koşulların varyasyonlarına genellenebiliyor mu? Nüfussal geçerlilik (population validity ) Ekolojik geçerlilik (ecological validity) Zamansal geçerlilik (temporal validity) Sonuçsal geçerlilik (outcome validity) Deneysel çeşitleme geçerliliği (treatment variation validity)

43 Dış Geçerliliğe Yönelik Tehditler İç geçerlilik ve dış geçerlilik arasında ters yönlü bir ilişki Teorik açıklama için: iç geçerlilik > dış gecerlilik Dış geçerliliğe yönelik kaygılar bilimsel makalelerde genellikle genel değerlendirme-kısıtlar bölümlerinde yer alır. Dış geçerliliğe yönelik tehditleri azaltmak için doğal alan deneyleri (field experiments) ve laboratuvar deneylerinin bir araştırma projesinde birleştirilmesi 43

44 Yapısal Geçerlilik (construct validity) İşlemleştirmelerin doğruluğu (accuracy of the operationalizations) –Tasarlanmış yapıları (constructs) ne kadar iyi temsil ediyorlar? Yapısal geçerliliğe yönelik tehditler –Deneysel duruma tepkisellik –Araştırmacı etkisi 44

45 Yapısal Geçerliliğe Yönelik Tehditler Deneysel Tepkisellik Deneklerin deneye taşıdıkları algılar ve motivasyonların deneye yönelik algılarını, ve bağımlı değişkene yönelik yanıtlarını etkilemesi 45 Talep özellikleri (demand characteristics) Deneklerin deneyin amacını anlamaya çalışarak, yanıtlarını bu doğrultuda vermeleri Olumlu öz-temsil (positive self- presentation) Deneklerin araştırmacıya mümkün olduğunca olumlu görünmeye çalışması Cözüm: Araştırma amacı mümkün olduğunca gizlenmeli Deneklerin deneye yönelik yorumlarının denetlenmesi

46 Araştırmacının hipotezi destekleme motivasyonunun, kasıtsız yapılan hatalara sebep olabilmesi Çözüm Deneklerin bilgisayar ortamında veri girişi yapmaları Tüm deney koşullarında aynı araştırmacının bulunması Araştırmacının hangi deneysel koşula hangi deneğin atandığını bilmemesi 46 Yapısal Geçerliliğe Yönelik Tehditler Araştırmacı Etkisi

47 Araştırma Ortamına Bağlı Olarak İç-Dış Geçerlilik Alan Deneyi (field experiment) Gercek hayat ortamı Doğal ortam, doğal davranış Daha az araştırmacı kontrolü ve daha az iç geçerlilik 47 Laboratuvar Deneyi Daha yüksek araştırmacı kontrolü ve daha yüksek iç geçerlilik Yapay ortam, yapay davranış, daha az dış geçerlilik Değişkenleri daha iyi değişimleme fırsatı

48 Denek Seçiminde Konular Rastgele Atama (randomization) Eşleştirme (matching) Denkleştirme (counterbalancing) 48

49 Denek Seçimi 49 Her deneğin eşit seçilme şansı olması Sonuçları analiz etmek için kullanılan çoğu istatistigin dayandığı varsayım Büyük bir denek havuzunun olduğu durumlarda Degişkenleri sabit tutarak Modele dış değişkenler ilave ederek Boyunduruklu kontrolle (yoked control) eşleştirme Denekleri eşitleyerek eşleştirme Denek ici denkleştirme Grup içi denkleştirme Rastgele atama (random assignment) Eşleştirme (matching) Denkleştirme (counterbalancing)

50 Deneysel Tasarım Konuları Denek içi tasarım (within-subjects design) –Her bir denek deneyin tum durumlarına (experimental conditions) maruz kalır. –“Yinelenmis ölçüler tasarımı” (repeated measures design) Denekler arası tasarım (between-participants design) –Deneyin her bir durumu (condition) için ayrı ayrı gruplar kullanıldığı için her bir denek sadece bir kez test edilir. –“Bağımsız ölçüler tasarımı” (independent measures design) Karma etkensel tasarım (mixed factorial design) –Denek içi ve denekler arasi değişkenlerin kombinasyonu –“Hibrid tasarım” (hybrid design) 50

51 Denek İçi Tasarım (within-subjects design) Avantajları –Ekonomik –Hassasiyet Kişisel farklılıkların denetlenmesi Örneklem sayısının az tutulabilmesi Dezavantajları –Sıralama etkisi (order effects) –Taşıma etkisi (carry-over effects) 51

52 Denekler arası tasarım (between-subjects) Avantajları –Kolaylık Prosedürel İstatistiki daha az sayıda varsayıma dayalı –Denekler açısından daha az pratik yapma veya yorgunluk etkileri olasılığı –Tüm deneysel koşullara katılımın imkansız olduğu durumlarda faydalı Dezavantajları –Masraflı –Hassasiyet (eşleşme yapılmadığı takdirde) 52

53 Sadece Son Test (posttest-only) veya Ön Test-Son Test (pretest-posttest) Tasarımlar 53 grup 1 grup 2 grup 3 grup 4 Ratsgele atama olumsuz/düşük olumsuz/yüksek olumlu/düşük olumlu/yüksek Tutum Sadece Son test grup 1 grup 2 grup 3 grup 4 Rastgele atama olumsuz/düşük olumsuz/yüksek olumlu/düşük olumlu/yüksek Tutum Ön Test-Son Test Tutum

54 Karışık Tasarım (mixed design) En az bir bağımsız değişken için, bağımsız değişkenin farklı seviyeleri için farklı denekler En az bir bağımsız değişken için, değişkenin her bir seviyesinde aynı denekler Hangi bağımsız değişkenin değişimlemesinin (manipulation) denek-içi, hangisinin denekler arası olacağının kararı 54 grup 1 grup 2 grup 3 grup 4 düşük yüksek Tutum Rastgele atama olumsuz olumlu olumsuz olumlu yüksek düşük

55 Ön Test (pretesting) Avantajları Dezavantajları Ek zaman ve çaba Bazı deneklerin deneysel koşullar hakkında bilgi sahibi olması 55 Eşleştirme yoluyla ana deneyin hassasiyetini artırmak Bir tavan etkisi olup olmadığını belirlemek Bireylerin deney koşulları öncesi görüşlerini sınamak Gruplararası karşılaştırılabilirliğe yönelik içgörü Ön test-son test (pretest-posttest) arasında sadece deney koşulunun değişiklik göstereceğine yönelik delil bulmak

56 Ör. Klasik Etkileşim Etkisi (Interaction Effect) 56

57 Ör. Klasik Etkileşim Etkisi Medyada yer alan zayıf veya kilolu manken görsellerinin etkisine yönelik araştırma 57

58 58 Ör. Ana Etkiler İstatistiki Olarak Önemli fakat Etkileşim Etkisi Değil (n.s.)

59 59 Ör. Bir Ana Etki (main effect) ve Etkileşim Etkisi (interaction) İstatistiki Olarak Önemli ( significance)

60 Deneysel Araştırmalarda Etik Aydınlatılmış onam (informed consent) –Deneğin kendisinden, velisinden ya da vasisinden Yanıltma Deney sonrası bilgilendirme Gizlilik Deneklerin fiziksel ya da psikolojik zarar görmemeleri Kaynak: Field ve Hole, 2003, s

61 Referanslar Büyüköztürk, Ş., (2001).Deneysel Desenler. Pegema Yayıncılık. Ankara. Hovardaoğlu, S., (2000). Davranış Bilimleri İçin Araştırma Teknikleri. VE-GA Yayınları. Ankara. Karasar, N., (2005).Bilimsel Araştırma Yöntemi.15. Baskı. Nobel Yayın Dağıtım. Ankara. Mussweiler, Thomas (2003), “Comparison Processes in Social Judgment: Mechanisms and Consequences,” Psychological Review, 110 (July), Mussweiler, Thomas, Katja Rüter, and Kai Epstude (2004), “The Ups and Downs of Social Comparison: Mechanisms of Assimilation and Contrast,” Journal of Personality and Social Psychology, 87 (December), Richins, Marsha (1991), “Social Comparison and the Idealized Images of Advertising,” Journal of Consumer Research, 19 (June), Oehlert, GW (2000). A First Course in Design and Analysis of Experiments. WH Freeman & Co. 61

62 62 Teşekkürler!


"Deneysel Tasarım Prof. Dr. Zeynep Gürhan Canlı Koç Üniversitesi İşletme Enstitüsü 16/04/2015 İzmir Ekonomi Üniversitesi Pazarlama Araştırmalarında Alternatif." indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları