Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

ÇEVRESEL PATOLOJİ Dr. Ersin TUNCER. MESLEKİ VE ÇEVRESEL ZARARLI ETKENLER BESİN YETERSİZLİĞİ / BESLENME BOZUKLUKLARI.

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "ÇEVRESEL PATOLOJİ Dr. Ersin TUNCER. MESLEKİ VE ÇEVRESEL ZARARLI ETKENLER BESİN YETERSİZLİĞİ / BESLENME BOZUKLUKLARI."— Sunum transkripti:

1 ÇEVRESEL PATOLOJİ Dr. Ersin TUNCER

2

3 MESLEKİ VE ÇEVRESEL ZARARLI ETKENLER BESİN YETERSİZLİĞİ / BESLENME BOZUKLUKLARI

4 ÇEVRE VE İŞ SAĞLIĞI TANIM VE AMAÇTANIM VE AMAÇ Ekzojen kimyasal ve fiziksel ajanların neden olduğu hastalık ve yaralanmaların - Tanı ve tedavisi - Önlenmesine yönelik bilinçlendirme ve eğitim

5 ZARARLI MADDELERİN ALIMI; - İş ortamından- İş ortamından - Yaşanan çevreden ve havadan- Yaşanan çevreden ve havadan - Gıda ve sudan- Gıda ve sudan - Alışkanlıklar yoluyla gönüllü olarak- Alışkanlıklar yoluyla gönüllü olarak

6 Etkileri yalnızca bireyin kendisini değil, çevresindekileri ve hatta fetus ve çocuklarını da kapsarEtkileri yalnızca bireyin kendisini değil, çevresindekileri ve hatta fetus ve çocuklarını da kapsar Alınan toksik ya da zararlı maddeler düşük dozlar halinde uzun dönemde kalıcı birikimler yaparAlınan toksik ya da zararlı maddeler düşük dozlar halinde uzun dönemde kalıcı birikimler yapar Bu nedenle genellikle akut değil kronik bir hastalık süreci oluştururlarBu nedenle genellikle akut değil kronik bir hastalık süreci oluştururlar

7 İş ve çevre kökenli hastalıkların gerçek yaygınlığı tam bilinmemektedir. (yasal sorumluluk kaygıları, hekimin yetersizliği, latent periyot varlığı vs.)İş ve çevre kökenli hastalıkların gerçek yaygınlığı tam bilinmemektedir. (yasal sorumluluk kaygıları, hekimin yetersizliği, latent periyot varlığı vs.) Bu hastalıkların önemi;Bu hastalıkların önemi; - uygun yasal düzenlemeler ve denetim, - sorumlu sanayicilik ve üretim anlayışı - yeterli mesleki eğitim ile önlenebilir oluşundadır

8 Amerikan Çevre Koruma Birliğine göre;Amerikan Çevre Koruma Birliğine göre; ABD’de yaklaşık kimyasal madde kullanılmaktadır. - Bunlardan 1500’ü tarımsal ilaç ve böcek zehiri, 5500’ü gıdaların katkı maddesidir ve bunlar su ve yiyeceklere direkt olarak karışmaktadır. - Bu maddelerden yaklaşık 600’ü araştırılmış ve bunların %10’u kanserojen bulunmuştur - Bu maddelerden yaklaşık 600’ü araştırılmış ve bunların %10’u kanserojen bulunmuştur.

9 TOKSİK ?!!!

10

11 TOKSİKOLOJİTOKSİKOLOJİ - Toksik kimyasal ve toksinlerin belirlenmesi, etkileri ve etki mekanizmalarının araştırıldığı bilim dalıdır. TOKSİSİTETOKSİSİTE - Bir kimyasalın yapısal özellikleri ve dozuna bağlı göreceli bir kavramdır. - Doz-yanıt eğrisine göre belirlenen bir değerdir.

12 Toksik kimyasallar vücuda sindirim, solunum ve deri teması yoluyla girerek değişik organlara dağılım gösterir. Değişik enzimatik mekanizmalarla daha az ya da daha çok toksik ürün haline gelir. Bu ürünlerden bazıları hedef makromoleküllerle etkileşime girerek toksik etki oluşturur. Toksik etkinin oluştuğu yer genel olarak toksik maddenin metabolize edildiği ya da atıldığı yerdir.

13 Etken maddeye maruz kalma Giriş yerinden emilim Vücuda dağılım Vücuttan atılım Vücuttan atılım Daha toksik metabolitlere dönüşüm Daha az toksik metabolitlere dönüşüm Konjugasyon ürünlerine dönüşüm Dağılım Makromoleküllerle etkileşim Makromoleküllerle etkileşim (proteinler, DNA, RNA, reseptörler) (proteinler, DNA, RNA, reseptörler) Yıkım veya onarım TOKSİK ETKİLER (genetik, kardiyojenik, reprodüktif, immünotoksik)

14

15 Sık görülen MESLEKİ VE ÇEVRESEL ZARARLI ETKENLER

16

17 TÜTÜN ve SİGARA ABD’de yılda zamansız ölüm vakasıABD’de yılda zamansız ölüm vakası 157 milyar $ sağlık harcaması157 milyar $ sağlık harcaması TOKSİK BİLEŞİMİ:TOKSİK BİLEŞİMİ: Katran + Asetaldehit ve fenol gibi promoterlar + 43 ü bilinen karsinojen olan 4000 kimyasal madde + Ni, Cd, Cr gibi ağır metaller + CO + Siyanür + Nikotin

18 İnhale edilen maddeler muköz membranları etkiler, tükrükle yutulur ve alveolar kapiller yataktan sistemik dolaşıma alınır.İnhale edilen maddeler muköz membranları etkiler, tükrükle yutulur ve alveolar kapiller yataktan sistemik dolaşıma alınır. KANSER: AC, özefagus, mesane, pankreas, oral kaviteKANSER: AC, özefagus, mesane, pankreas, oral kavite İSKEMİK KALP HASTALIĞI VE MİYOKAD İNF.İSKEMİK KALP HASTALIĞI VE MİYOKAD İNF. KRONİK OBSTRÜKTİF AC HASTKRONİK OBSTRÜKTİF AC HAST FETAL ETKİLER VE PERİNATALFETAL ETKİLER VE PERİNATAL ÖLÜMLER YANGIN, İŞ VE EV KAZALARIYANGIN, İŞ VE EV KAZALARI

19 Tüm kanser ölümlerinin % 30 u, AC kanseri ölümlerinin % 90 ı sigara ile ilişkiliTüm kanser ölümlerinin % 30 u, AC kanseri ölümlerinin % 90 ı sigara ile ilişkili Pasif içiciler için de hastalık ve ölüm riski artar.Pasif içiciler için de hastalık ve ölüm riski artar. Sigaranın zararlı etkileri doza bağlıdır.Sigaranın zararlı etkileri doza bağlıdır.

20 ALKOL Etanol kullanımı dünyadaki en yaygın madde bağımlılığıdır.Etanol kullanımı dünyadaki en yaygın madde bağımlılığıdır. ABD de yılda yaklaşık ölüm / yılABD de yılda yaklaşık ölüm / yıl milyar $ sağlık harcaması milyar $ sağlık harcaması Genellikle mg/dl lik kan düzeyi ölümcüldür.( mg/dl)Genellikle mg/dl lik kan düzeyi ölümcüldür.( mg/dl)

21

22 Etanol mide mukozası ve KC de alkol dehidrojenaz ile asetaldehit’e metabolize edilir.Etanol mide mukozası ve KC de alkol dehidrojenaz ile asetaldehit’e metabolize edilir. Alkol toleransı kişinin alkol dehidrojenaz enzimi seviyesi ile ilişkilidir.Alkol toleransı kişinin alkol dehidrojenaz enzimi seviyesi ile ilişkilidir. Toksik etkiler etanolün metabolizması sonucu ortaya çıkarToksik etkiler etanolün metabolizması sonucu ortaya çıkar.

23 Alkolün toksik etkileri KC: Yağlı değişim, Akut alkolik hepatit, Alkolik sirozKC: Yağlı değişim, Akut alkolik hepatit, Alkolik siroz Sinir sistemi: Serebellar dejenerasyon ve periferik nöropati,Tiamin Eksikliğinde; Wernicke ve Korsakoff sendromları,Sinir sistemi: Serebellar dejenerasyon ve periferik nöropati,Tiamin Eksikliğinde; Wernicke ve Korsakoff sendromları, Kardiyovasküler sistem: Kardiyomiyopati, HTKardiyovasküler sistem: Kardiyomiyopati, HT GIS: Gastrit, pankreatitGIS: Gastrit, pankreatit İskelet kası: Rabdomiyolizİskelet kası: Rabdomiyoliz Üreme sistemi: Testis atrofisi,abortusÜreme sistemi: Testis atrofisi,abortus Fetus: Gelişme geriliği, mental retardasyon, doğum defektleriFetus: Gelişme geriliği, mental retardasyon, doğum defektleri

24 Alkol ve CA Etanol değil ama metaboliti olan asetaldehit tümör oluşumunu tetikleyicidir (promoter).Etanol değil ama metaboliti olan asetaldehit tümör oluşumunu tetikleyicidir (promoter). Oral kaviteOral kavite FarinksFarinks ÖzefagusÖzefagus KCKC MemeMeme CA’ ları ile ilişkilidir.

25 HAVA KİRLİLİĞİ Fosil yakıtlarFosil yakıtlar COCO Ağır metallerAğır metaller Atık merkezleriAtık merkezleri Ozon delici gazlarOzon delici gazlar Bitkisel yakıtlarBitkisel yakıtlar Asit yağmurlarıAsit yağmurları

26 Ozon Azotdioksit Kükürtdioksit Asit aerosoller Parçacıklar AC fonksiyonları, Havayolu hassasiyetinde, Astım, ASY ve ÜSY inf, Siliyer aktivitede hedef organ öncelikle AC’ler

27 KAPALI ALAN KİRLİLİĞİ SigaraSigara Gaz, odun ve kömür sobalarıGaz, odun ve kömür sobaları MobilyalarMobilyalar Yalıtım malzemeleriYalıtım malzemeleri RadonRadon Evcil hayvanlarEvcil hayvanlar Ev tozu ve miteEv tozu ve mite Mantar sporları ve bakteriMantar sporları ve bakteri kaynaklı allerjenler

28 CO: Sobalar ve sigara - Akut zehirlenmeCO: Sobalar ve sigara - Akut zehirlenme Nitrojen oksit: Gaz ve kerosen sobaları – AC fonksiyon bozukluğu ve AC infeksiyonlarıNitrojen oksit: Gaz ve kerosen sobaları – AC fonksiyon bozukluğu ve AC infeksiyonları Odun dumanı: Nitrojen oksit ve polisiklik aromatik hidrokarbonlar – AC infeksiyonlarıOdun dumanı: Nitrojen oksit ve polisiklik aromatik hidrokarbonlar – AC infeksiyonları Radon gazı: Uranyumun yıkım ürünü bir gaz doğada var, kapalı ortamlarda konsantrasyon yüksek – AC kanseri ile ilişkiliRadon gazı: Uranyumun yıkım ürünü bir gaz doğada var, kapalı ortamlarda konsantrasyon yüksek – AC kanseri ile ilişkili Asbest: Yalıtım malzemelerinde – AC CA, mezotelyomaAsbest: Yalıtım malzemelerinde – AC CA, mezotelyoma Allerjenler: Astım, allerji, solunum sorunlarıAllerjenler: Astım, allerji, solunum sorunları

29 SANAYİ ve İŞ ORTAMI KİRLİLİĞİ Hemen hemen tüm sistemler etkilenir.Hemen hemen tüm sistemler etkilenir. Zehirlenmeler, hipersensitivite gibi akut olaylarZehirlenmeler, hipersensitivite gibi akut olaylar SSS inde dejeneratif değişiklikler, üreme fonksiyonu bozukluğu, AC fibrozisi ve CA gibi kompleks mekanizmalarla oluşan kronik olaylarSSS inde dejeneratif değişiklikler, üreme fonksiyonu bozukluğu, AC fibrozisi ve CA gibi kompleks mekanizmalarla oluşan kronik olaylar

30 UÇUCU ORGANİK BİLEŞİKLER Alifatik hidrokarbonlar, petrol ürünleri, aromatik hidrokarbonlar Yağ, kuru temizleme, boya, aerosol, lastik ve ayakkabı üretiminde Depolandıkları yeraltı tanklarından suyu kontamine edebilirler - Uzun süre inhale edilirlerse; baş ağrısı, baş dönmesi, SSS bozuklukları, KC ve böbrek toksisitesi, kardiak sistem ve üreme sistemi üzerinde fonksiyon bozuklukları, dermatit

31 POLİSiKLİK AROMATİK HİDROKARBONLAR En etkili karsinojenler arasındadır İlk kez 1775 de İngiltere’de baca işçilerinde skrotum CA olgularında tanımlanmış Fosil yakıtları, demir ve çelik endüstrisi, sigara p53 geninde mutasyon oluşturuyor AC ve mesane CA

32 PLASTİK, LASTİK ve POLİMERLER Lateks, boru, kablo, yer döşeme, tıbbi ürünler, depolar vs. PVC üretiminde kullanılan vinil klorür gaz halinde inhale edilir – KC anjiosarkomu 1,3-bütadien – lösemi Fitalat esterleri – testisde zedelenme Fitalat esterleri – testisde zedelenme Bisfenol-A – östrojenik etki

33 METALLER (ağır metaller) Akut ve kronik toksisite Karsinojenik etki

34 Kurşun: Pil, akü, radyatör, sprey boya, geri dönüşüm sanayi işçileri Pil, akü, radyatör, sprey boya, geri dönüşüm sanayi işçileri En çok inhalasyonla alınır. Emilen kurşunun % 80-85’i kemik ve dişlerde, % 5-10’u kan ve kemik iliğinde depolanır. SSS toksisitesi Kan: Anemi, hemoliz, eritrosit fonk. bozukluğu GIS toksisitesi Böbrek: proksimal tübül hasarı GÜS: testis ve overde hasar, infertilite Plasentadan geçer: fetusda SSS hasarı

35 Kobalt ve Tungsten AC de astım ve interstisyel AC fibrozisi Cadmiyum AC ödemi ve irritasyonu, böbrekte tübül hasarı Krom Metal sanayi – DNA hasarı yapar, karsinojen Nikel Demir, pil, yakıt, seramik sanayi İnhalasyonla alınır, DNA da hipermetilasyon yapar- mutajenik ve karsinojenik, Kontakt dermatit

36 RADYASYON Elektromanyetik spektrum boyunca dalgalar (kısa dalga boyu, yüksek frekans) ya da partiküller (uzun dalga boyu, düşük frekans) şeklinde dağılan enerjidir.Elektromanyetik spektrum boyunca dalgalar (kısa dalga boyu, yüksek frekans) ya da partiküller (uzun dalga boyu, düşük frekans) şeklinde dağılan enerjidir. Temel olarak üç tiptedirTemel olarak üç tiptedir - Non-iyonize radyasyon - İyonize radyasyon - Partiküler radyasyon

37 Non-iyonize radyasyon Biyolojik moleküllerdeki atomlarda titreşim ve rotasyon oluşturur.Biyolojik moleküllerdeki atomlarda titreşim ve rotasyon oluşturur. Radyo dalgaları,mikrodalgalar, infrared ve ultraviyole dalgalar bu gruptadır.Radyo dalgaları,mikrodalgalar, infrared ve ultraviyole dalgalar bu gruptadır.

38 İyonize radyasyon Biyolojik hedef molekülleri iyonlaştırır, elektronları yörüngesinden çıkarır.Biyolojik hedef molekülleri iyonlaştırır, elektronları yörüngesinden çıkarır. X-ışınları, gamma ışınları ve kozmik ışınlar bu tiptedir.X-ışınları, gamma ışınları ve kozmik ışınlar bu tiptedir.

39 Partiküler radyasyon Yayılan partikülün tipine göre adlandırılır.Yayılan partikülün tipine göre adlandırılır. - Alfa partikülleri: 2 nötron+2 protondan oluşur, yüksek iyonizasyon gücü düşük penetrasyon yeteneği - Beta partikülleri: Atomun nükleusundan yayılan elektronlardan oluşur, düşük iyonizasyon gücü yüksek penetrasyon yeteneği - Nötron - Proton - Deuteron

40 Radyoizotopların çürümesi yarı-ömür ( t½) olarak adlandırılır. t½ saniyeler ya da yıllar içinde gerçekleşir. t½ ü yüksek radyoizotopların doku içinde uzun süre kalması tehlikelidir, çünkü sürekli gamma ışınları yayarlar.

41 İyonize radyasyon dozları RoentgenRoentgen RadRad Gray (Gy)Gray (Gy) RemRem Sievert (Sv)Sievert (Sv)

42 Lineer enerji transferi (LET): Dokuya birim başına düşen iyonize radyasyon transferinin ölçümü radyasyonun zararlı etkisinin bilinmesi için gereklidir.Dokuya birim başına düşen iyonize radyasyon transferinin ölçümü radyasyonun zararlı etkisinin bilinmesi için gereklidir. Lineer enerji transferi (LET): Kat edilen her bir birim uzaklık için elektron Volt/mikron birimiyle belirlenen enerji kaybıdır.Lineer enerji transferi (LET): Kat edilen her bir birim uzaklık için elektron Volt/mikron birimiyle belirlenen enerji kaybıdır. LET: Alfa>beta>gamma>X-ray Alfa ve beta partiküller kısa mesafe gider ama daha fazla molekülü etkiler – Dar alanda hasar Alfa ve beta partiküller kısa mesafe gider ama daha fazla molekülü etkiler – Dar alanda hasar Gamma ve X-ray tersi – Geniş alanda hasar

43 İyonize radyasyonun biyolojik etkisi değişik faktörlere bağlıdır: Doz oranı: Tek doz > bölünmüş dozlarDoz oranı: Tek doz > bölünmüş dozlar Vücudun tümüne tek doz olarak verilen dış radyasyon, bölünmüş dozlar halinde değişik bölgelere verilen radyasyondan daha çok hasar verir.Vücudun tümüne tek doz olarak verilen dış radyasyon, bölünmüş dozlar halinde değişik bölgelere verilen radyasyondan daha çok hasar verir. Hedef organel NÜKLEUS proliferasyon hızı yüksek hücreler daha çok etkilenirler.Hedef organel NÜKLEUS proliferasyon hızı yüksek hücreler daha çok etkilenirler. (örn: kan hücreleri, GIS, germ hüc, endotel vs.) (örn: kan hücreleri, GIS, germ hüc, endotel vs.) Siklusun G2 ve M (mitoz) fazındaki hücreler daha hassasSiklusun G2 ve M (mitoz) fazındaki hücreler daha hassas Her hücre tipinin adaptasyon ve onarım yanıtı farklıdırHer hücre tipinin adaptasyon ve onarım yanıtı farklıdır

44 İyonize radyasyon hücre DNA’sı üzerindeki etkisini temel olarak 2 yolla gösterir Partiküler radyasyon, gamma ya da X-ray in direkt kendi etkisiPartiküler radyasyon, gamma ya da X-ray in direkt kendi etkisi Dokuya aktarılan radyoaktif enerjinin oluşturduğu serbest oksijen radikalleri ve perokside lipidlerden oluşan çözünebilir ürünlerDokuya aktarılan radyoaktif enerjinin oluşturduğu serbest oksijen radikalleri ve perokside lipidlerden oluşan çözünebilir ürünler

45 DNA üzerinde; DNA-protein çapraz bağları - DNA-protein çapraz bağları - DNA dizilerinin çapraz bağları - DNA dizilerinin çapraz bağları - Amino asit bazlarının oksidasyon ve yıkımı - Amino asit bazlarının oksidasyon ve yıkımı - Şeker-fosfat bağlarının yıkımı - Şeker-fosfat bağlarının yıkımı - Tek-sıralı ve çift sıralı DNA yıkımı - Tek-sıralı ve çift sıralı DNA yıkımı olur olur

46 İyonize radyasyonun akut dönem etkileri - Hücrede 10 Gy den büyük dozda hücre ölümü10 Gy den büyük dozda hücre ölümü 1-2 Gy dozda prolifere hücrelerde ölüm1-2 Gy dozda prolifere hücrelerde ölüm 0,5 Gy den az dozda histopatolojik etki yok.0,5 Gy den az dozda histopatolojik etki yok. Düşük dozlardaki radyasyon bile DNA’yı etkiler ancak bunların çoğunu hücre onarır.Düşük dozlardaki radyasyon bile DNA’yı etkiler ancak bunların çoğunu hücre onarır. Onaramayacağı ağır hasar olursa hücrede p53 geni aktivasyonu olur ve siklus durdurulur. Sonrasında ya hücre onarılır ya da hücre apoptozise gider.Onaramayacağı ağır hasar olursa hücrede p53 geni aktivasyonu olur ve siklus durdurulur. Sonrasında ya hücre onarılır ya da hücre apoptozise gider.

47 İyonize radyasyonun akut dönem etkileri - organizmada 2,5-4 Gy lik X-ışını ya da gamma ışını ile tüm vücut radyasyonu Akut Radyasyon Sendromu ya da Akut Radyasyon Hastalığına neden olur.2,5-4 Gy lik X-ışını ya da gamma ışını ile tüm vücut radyasyonu Akut Radyasyon Sendromu ya da Akut Radyasyon Hastalığına neden olur. Radyoterapide bölünmüş dozlar halinde Gy lik radyasyon verilir. Akut Radyasyon Hastalığı+ nötropeni+platelet sayısındaRadyoterapide bölünmüş dozlar halinde Gy lik radyasyon verilir. Akut Radyasyon Hastalığı+ nötropeni+platelet sayısında + bulantı ve kusma

48 AKUT RADYASYON HASTALIĞI Subklinik <200Gy Hafif bulantı, kusma 100% yaşam Lenfosit 1500/μl Lenfosit 1500/μl Hematopoietik Gy Aralıklı Bul. ve Kus. İnfeksiyonlar Peteşi ve hemoraji K.İ transplantı Peteşi ve hemoraji K.İ transplantı 2 hf da max plat. ve nöt. 2 hf da max plat. ve nöt. Lenfosit 1000/μl Lenfosit 1000/μl GİS Gy Bul, Kus. Diare 1-3 hf da kanama ve infek gün 1-3 hf da kanama ve infek gün Nötrofil ve plat. içinde şok Nötrofil ve plat. içinde şok Lenfosit 500/μl ve ölüm Lenfosit 500/μl ve ölüm SSS >1000 Gy Sürekli Bul. ve kus. Konfüzyon, konvülsiyon saat Konfüzyon, konvülsiyon saat 15 dak-3 saat içinde koma içinde 15 dak-3 saat içinde koma içinde Lenfosit Ø ölüm Lenfosit Ø ölüm

49 İyonize radyasyonun kronik etkileri; Hücre ölümü ve dokudaki vasküler hasar ile oluşan doku kaybı fibrozis ile onarılır ve organda fonksiyon kaybı olur.Hücre ölümü ve dokudaki vasküler hasar ile oluşan doku kaybı fibrozis ile onarılır ve organda fonksiyon kaybı olur. Mutasyonlar, kromozom bozuklukları, genetik instabilite ve karsinogenezMutasyonlar, kromozom bozuklukları, genetik instabilite ve karsinogenez

50 İyonize radyasyonun kronik etkileri; Damar duvarında fibrozis, elastik membran harabiyeti, trombüs, damarın beslediği organda iskemi ve nekrozDamar duvarında fibrozis, elastik membran harabiyeti, trombüs, damarın beslediği organda iskemi ve nekroz Deri; Radyasyon dermatiti ve cilt kanseriDeri; Radyasyon dermatiti ve cilt kanseri Kalp; Perikardiyal fibrozis ve konstriktif perikardit, koroner hasarı ve MIKalp; Perikardiyal fibrozis ve konstriktif perikardit, koroner hasarı ve MI Akciğer; Akut AC hasarı,radyasyon pnömonisi, intra-alveolar ve interstisyel fibrozis, AC CAAkciğer; Akut AC hasarı,radyasyon pnömonisi, intra-alveolar ve interstisyel fibrozis, AC CA Meme; meme CA, anjiyosarkomMeme; meme CA, anjiyosarkom

51 İyonize radyasyonun kronik etkileri; Böbrekler ve mesane; Tübül, damar ve glomerüllerde hasara bağlı hipertansiyon ve renal atrofi, renal CA.Böbrekler ve mesane; Tübül, damar ve glomerüllerde hasara bağlı hipertansiyon ve renal atrofi, renal CA. GİS; özefajit, gastrit, enterit, kolit,proktit, sıvı ve elektrolit kaybı, infeksiyonlar, yapışıklıklar.GİS; özefajit, gastrit, enterit, kolit,proktit, sıvı ve elektrolit kaybı, infeksiyonlar, yapışıklıklar. Over ve testis; Sperm ve ovum üretimi azalır, hücreler hasar görür İNFERTİLİTEOver ve testis; Sperm ve ovum üretimi azalır, hücreler hasar görür İNFERTİLİTE Göz ve SSS; Katarakt ve retina hasarı, beyinde beyaz cevherde demiyelinizasyon, transvers myelitisGöz ve SSS; Katarakt ve retina hasarı, beyinde beyaz cevherde demiyelinizasyon, transvers myelitis

52 FİZİKSEL AJAN PATOLOJİLERİ MEKANİK GÜÇ VE TRAVMAMEKANİK GÜÇ VE TRAVMA - Abrazyon - Laserasyon ve insizyon - Kontüzyon - Ateşli silah yaralanmaları Giriş ve çıkış delikleri, silahın tipi, mermi çapı, atış mesafesi, yaralanan bölge, giriş açısı vs faktörler patolojinin boyutunu belirler

53 TERMAL ZEDELENMELERTERMAL ZEDELENMELER A- Termal yanıklar A- Termal yanıklar Yanığın klinik önemini belirleyen faktörler; Yanığın klinik önemini belirleyen faktörler; - Yanığın derinliği - Yanığın derinliği - Yanan vücut yüzdesi - Yanan vücut yüzdesi - Sıcak ve toksik duman inhalasyonu nedeniyle oluşan iç zedelenme - Yanık tedavisi, sıvı ve elektrolit tedavisinin etkinliği ve infeksiyon kontrolü

54 Yalnızca epidermis hasarı 1. derece yanık Epidermis + yüzeyel dermis 2. derece yanık Epidermis + dermis+ tüm deri eklerinin kaybı 3. derece yanık Vücudun %50 sinden fazla yanık varsa yüzeyel ya da derin olsun sonuç genellikle ölümdür. %20 den fazla yanık varsa vücut sıvılarının interstisyel aralığa kayması sonucu Hipovolemik şok oluşabilir.

55 B- Hipertermi Yüksek sıcaklıklara uzun süre maruz kalanlarda; - Isı krampları- kaslarda kramplar - Isı bitkinliği- sistemik dolaşımda vazodilatasyona bağlı hipovolemi ve bayılma - Isı inmesi- Termoregülatör merkez çalışmaz, terleme kesilir, vücut ısısı artar. Perferik kan miktarı azalır, kaslarda ve miyokardda nekroz, aritmiler, DİC ve sistemik etkiler. Ölümcül

56 C- Hipotermi - Düşük sıcaklıklara uzun süre maruz kalma sonucu - Nemli soğuk havalar - Islak giysilerle uzun süre temas etmek - Alkol alımı sonucu yüzeyel vazodilatasyon Ekstraselüler ve intraselüler sıvının soğukta kristalize olması, hücre içi tuz konsantrasyonunun artması, organellerin parçalanması

57 Diğer zararlı madde ve etkenler Tarım ilaçlarıTarım ilaçları Tedavide kullanılan ilaçlarTedavide kullanılan ilaçlar Uyuşturucu ve uyarıcılarUyuşturucu ve uyarıcılar Ultraviyole radyasyonUltraviyole radyasyon Elektrik çarpmalarıElektrik çarpmaları Atmosferik basınca bağlı yaralanmalarAtmosferik basınca bağlı yaralanmalar

58 BESİN YETERSİZLİĞİ VE BESLENME BOZUKLUKLARI

59 A-GIDA GÜVENLİĞİ A- GIDA GÜVENLİĞİ Gıdalar içinde yer alan doğal maddeler ya da katkı maddeleriGıdalar içinde yer alan doğal maddeler ya da katkı maddeleri Tarımsal ilaçlarTarımsal ilaçlar Mikroorganizmalar ve toksik ürünleriMikroorganizmalar ve toksik ürünleri Gıda pişirme, saklama ve koruma yöntemleriGıda pişirme, saklama ve koruma yöntemleri Tatlandırıcı ve boyalarTatlandırıcı ve boyalar İlaç ve hormonlarİlaç ve hormonlar Kimyasal maddeler ve ağır metallerKimyasal maddeler ve ağır metaller Ambalajlardan kaynaklanan zararlı maddelerAmbalajlardan kaynaklanan zararlı maddeler

60 Sağlıklı diyet: 1- Karbohidrat, yağ ve protein şeklinde enerji 2- Yapısal ve fonksiyonel protein ve lipidlerin yapılabilmesi için gerekli esansiyel amino asit ve yağ asitleri 3- Metabolik yollarda koenzim ya da hormon olarak görev yapan vitamin ve mineraller içermelidir içermelidir.

61 Primer malnütrisyonda sağlıklı diyet alımı yokPrimer malnütrisyonda sağlıklı diyet alımı yok Sekonder malnütrisyonda besinlerin ssağlıkı diyet alımı var ancak; besinlerin malabsobsiyonu, depolanması ve kullanımında bozukluk, vücutta kayıp ya da besin ihtiyacında normalin üstünde artış vardır.Sekonder malnütrisyonda besinlerin ssağlıkı diyet alımı var ancak; besinlerin malabsobsiyonu, depolanması ve kullanımında bozukluk, vücutta kayıp ya da besin ihtiyacında normalin üstünde artış vardır. MALNÜTRİSYON

62 Protein Enerji Malnütrisyonu (PEM) Vücut ihtiyacını karşılayacak protein ve enerjinin yeterince alınamamasıVücut ihtiyacını karşılayacak protein ve enerjinin yeterince alınamaması Üçüncü dünya ülkelerinde çok yaygınÜçüncü dünya ülkelerinde çok yaygın Bu ülkelerdeki çocukların % 25 ini etkilerBu ülkelerdeki çocukların % 25 ini etkiler 5 yaş altı çocuklarda önemli bir ölüm nedeni5 yaş altı çocuklarda önemli bir ölüm nedeni

63 Somatik protein kompartmanıSomatik protein kompartmanı İskelet kaslarından oluşur Viseral protein kompatmanıViseral protein kompatmanı Başta karaciğer olmak üzere viseral organlardaki protein depoları ve kandaki albuminden oluşur.

64 PEM MARASMUSMARASMUS KWASHİORKORKWASHİORKOR TANI KRİTERLERİ: - Standart kilo-boy oranlarını veren persantil eğrileri - Yağ depoları ölçümü - Kas kitlesi - Serum proteinleri

65 MARASMUS Kalori alımında yetersizliğe bağlı malnütrisyonKalori alımında yetersizliğe bağlı malnütrisyon Somatik kas kompartmanı daha fazla etkilenir.Somatik kas kompartmanı daha fazla etkilenir. Viseral kompartman hemen hemen normalViseral kompartman hemen hemen normal Vücut ağırlığında cinsiyet ve boy standartlarına göre % 60 dan fazla azalma varVücut ağırlığında cinsiyet ve boy standartlarına göre % 60 dan fazla azalma var Serum albumin düzeyi normal ya da çok az düşükSerum albumin düzeyi normal ya da çok az düşük Subkütan yağ dokusu çok azalmışSubkütan yağ dokusu çok azalmış Anemi, multivitamin ekskliği, immün yetmezlikAnemi, multivitamin ekskliği, immün yetmezlik

66

67 KWASHİORKOR Protein azalması kalori azlığından daha fazlaProtein azalması kalori azlığından daha fazla Özellikle yoğun karbohidrat diyetle beslenen Afrikalı çocuklarda yaygınÖzellikle yoğun karbohidrat diyetle beslenen Afrikalı çocuklarda yaygın Proteinlerin emilemediği kronik ishallerde de görülürProteinlerin emilemediği kronik ishallerde de görülür Marasmusdan daha şiddetli bir tablodur.Marasmusdan daha şiddetli bir tablodur. Viseral protein kompartmanında ciddi azalma varViseral protein kompartmanında ciddi azalma var

68 Hipoalbuminemi nedeniyle şiddetli generalize ödem varHipoalbuminemi nedeniyle şiddetli generalize ödem var Vücut ağırlığı normalin %60-80 i arasındaVücut ağırlığı normalin %60-80 i arasında Subkütan yağ ve kas dokusu daha çok korunmuşSubkütan yağ ve kas dokusu daha çok korunmuş Yağlı karaciğer, hipopigmente cilt, apati, huzursuzluk ve iştah kaybıYağlı karaciğer, hipopigmente cilt, apati, huzursuzluk ve iştah kaybı Vitamin ve mineral eksikliği, immün yetmezlik, infeksiyonlara yatkınlık var.Vitamin ve mineral eksikliği, immün yetmezlik, infeksiyonlara yatkınlık var.

69

70

71 Anoreksia Nervoza (AN) ve Bulumia Zayıflamaya şartlanmış ama zayıflık konusunda tatmin göstermeyen genellikle sağlıklı kadınlarda görülen hastalıklardır.Zayıflamaya şartlanmış ama zayıflık konusunda tatmin göstermeyen genellikle sağlıklı kadınlarda görülen hastalıklardır. AN da hiçbir şey yememek, Bulumia da yediği her şeyi istemli olarak kusmak sözkonusuAN da hiçbir şey yememek, Bulumia da yediği her şeyi istemli olarak kusmak sözkonusu

72 Anoreksia Nervoza Klinik bulgular PEM dakilerin hemen hemen aynısıKlinik bulgular PEM dakilerin hemen hemen aynısı Ek olarak endokrin sistem bozuklukları varEk olarak endokrin sistem bozuklukları var Amenore, hipotiroidi, osteoporoz, lenfositlerde azalma ve infeksiyonlara yatkınlık, hipokalemi, hipoalbuminemi, aritmiler ve ani ölüm görülebilir.Amenore, hipotiroidi, osteoporoz, lenfositlerde azalma ve infeksiyonlara yatkınlık, hipokalemi, hipoalbuminemi, aritmiler ve ani ölüm görülebilir.

73 BULUMİA Amenore ve menstrüel düzensizlikler daha azAmenore ve menstrüel düzensizlikler daha az Sürekli kusma nedeniyle,Sürekli kusma nedeniyle, - elektrolit bozuklukları ve kalpte ritm bozuklukları - mide içeriğinin akciğere aspirasyonu - özefagus ve kalpte yırtılmalar

74 VİTAMİN EKSİKLİKLERİ Metabolik aktivitelerde koenzim ya da hormon fonksiyonu görürler.Metabolik aktivitelerde koenzim ya da hormon fonksiyonu görürler. 13 vitamin var.13 vitamin var. A,D,E,K vitaminleri yağda çözünen vitaminlerdir, yağ emiliminin bozulduğu barsak hastalıklarında eksiklikleri olur.A,D,E,K vitaminleri yağda çözünen vitaminlerdir, yağ emiliminin bozulduğu barsak hastalıklarında eksiklikleri olur. Vit D, Biotin, Vit K ve Niacin kısmen vücutta da sentezlenebilir.Vit D, Biotin, Vit K ve Niacin kısmen vücutta da sentezlenebilir. Eksiklikler ya alımın yetersizliğine (primer)Eksiklikler ya alımın yetersizliğine (primer) ya da emilim, taşınma, depolanma ve metabolik dönüşümün bozukluğuna (sekonder) bağlıdır.

75 Vitamin A Hormon benzeri aktiviteye sahipHormon benzeri aktiviteye sahip Retinol Retinal Retinoik asitRetinol Retinal Retinoik asit Hayvansal gıdalarda, ıspanak, kabak ve havuçta bolHayvansal gıdalarda, ıspanak, kabak ve havuçta bol %90’ı karaciğerde İto hücrelerinde depolanır.%90’ı karaciğerde İto hücrelerinde depolanır. Fonksiyonları:Fonksiyonları: - Düşük ışıkta normal görüşün sağlanması - Özellikle mukus salgılayan hücreler gibi özel hücre tiplerinin farklılaşmasında rol oynar. - Özellikle çocuklarda immüniteyi güçlendirir.

76 Vitamin A Eksikliği Gece körlüğü Kseroftalmi (kuru göz) Kserozis (sklera kuruluğu) Keratomalazi (kornea yüzeyinde düzensizlik, yumuşama ve harabiyet) Körlük Skuamoz metaplazi İnfeksiyonlara yatkınlık

77 Vitamin A Toksisitesi Akut toksisite; bulantı, kusma, baş ağrısı, bilinç bulanıklığı, beyin tümörünü taklit eden papilödem Kronik toksisite; kilo kaybı, bulantı,kusma, kemik erimesi (osteoporoz), kemik ve eklem ağrıları, hepatomegali

78 VİTAMİN D Hem ekzojen olarak alınır, hem de deride sentezlenir.Hem ekzojen olarak alınır, hem de deride sentezlenir. Aktif formu böbrekteki alfa hidroksilaz ile oluşan 1,25(OH) 2 D dirAktif formu böbrekteki alfa hidroksilaz ile oluşan 1,25(OH) 2 D dir Ca ve P un barsaktan emilimini artırır.Ca ve P un barsaktan emilimini artırır. Kemikten Ca un serbestleşmesi için PTH ile birlikte çalışır.Kemikten Ca un serbestleşmesi için PTH ile birlikte çalışır. Distal renal tübüllerden PTH a bağlı CaDistal renal tübüllerden PTH a bağlı Ca emilimini artırır. Epifiz kıkırdağı ve kemik matriksinin mineralizasyonu için önemlidirEpifiz kıkırdağı ve kemik matriksinin mineralizasyonu için önemlidir.

79 VİTAMİN D Eksikliği Rickets (Raşitizm) – çocuklardaRickets (Raşitizm) – çocuklarda Osteomalazi – erişkinlerdeOsteomalazi – erişkinlerde Epifiz kıkırdağı ve kemik matriksinin mineralizasyonu bozuk. Kemikler yumuşak, kırıklar sık.

80

81 VİTAMİN E Serbest radikallerin etkisizleştirilmesinde etkiliSerbest radikallerin etkisizleştirilmesinde etkili (ANTİOKSİDAN) (ANTİOKSİDAN) Tüm vücutta yağ dokusunda, KC ve kasda depolanır.Tüm vücutta yağ dokusunda, KC ve kasda depolanır. Eksikliğinde SSS de spinoserebellar dejenerasyon görülür.Eksikliğinde SSS de spinoserebellar dejenerasyon görülür. Eritrositlerin yaşam ömrü kısalır.Eritrositlerin yaşam ömrü kısalır.

82 VİTAMİN K Pıhtılaşma faktörleri VII, IX ve X ile protrombinPıhtılaşma faktörleri VII, IX ve X ile protrombin fonksiyonel aktivite gösterebilmek için glutamat rezidülerinin karboksilasyonuna gereksinim duyar. Antikoagülan proteinler Protein S ve Protein C nin de karboksilasyonu için gerekliAntikoagülan proteinler Protein S ve Protein C nin de karboksilasyonu için gerekli Bu karboksilasyon işlemlerindeki kofaktör Vit K dırBu karboksilasyon işlemlerindeki kofaktör Vit K dır Ayrıca kemikte osteokalsin gibi kemik proteinlerinin kalsifikasyonunda da rol oynar.Ayrıca kemikte osteokalsin gibi kemik proteinlerinin kalsifikasyonunda da rol oynar. Barsakta sentezlenir ve KC de metabolize edilir.Barsakta sentezlenir ve KC de metabolize edilir. Eksikliği: Kanama DiateziEksikliği: Kanama Diatezi

83 VİTAMİN B1 (Tiamin) Diyetle alındıktan sonra GİS de fosforilasyona uğradıktan sonra Tiamin pirofosfat oluşur ki, vücutta dekarboksilasyon reaksiyonlarında kullanılan bir kofaktördür.Diyetle alındıktan sonra GİS de fosforilasyona uğradıktan sonra Tiamin pirofosfat oluşur ki, vücutta dekarboksilasyon reaksiyonlarında kullanılan bir kofaktördür. Periferik sinirlerde sinir membranları stabilitesi ve sinirsel iletimde önemli.Periferik sinirlerde sinir membranları stabilitesi ve sinirsel iletimde önemli. Eksikliğinde;Eksikliğinde; - Polinöropati (Kuru beriberi) - Kardiyovasküler sendrom (Yaş beriberi) - Wernicke-Korsakoff sendromu

84 VİTAMİN B2 (Riboflavin) Oksidasyon redüksiyon reaksiyonlarında rol alan flavin mononükleotid ve flavin adenin dinükleotid koenzimlerinin bileşenidir.Oksidasyon redüksiyon reaksiyonlarında rol alan flavin mononükleotid ve flavin adenin dinükleotid koenzimlerinin bileşenidir. Et, sebzeler ve pek çok besinde var.Et, sebzeler ve pek çok besinde var. Alkoliklerde, kanser ve kronik hastalığı olanlarda eksikliği olabilir.Alkoliklerde, kanser ve kronik hastalığı olanlarda eksikliği olabilir.

85 Eksikliğinde;Eksikliğinde; - Cheilosis - Ağız etrafında solukluk ve yarıklar ve infeksiyonlar - Glossit - Dil atrofik ve mor - Gözlerde - Korneada keratit, matlık, kornea yüzeyinde ülserasyon - Dermatit

86 NİACİN Metabolik reaksiyonlarda rol oynayan NAD ve NADP nin yapısındaki nikotinik asitin jenerik adıdır.Metabolik reaksiyonlarda rol oynayan NAD ve NADP nin yapısındaki nikotinik asitin jenerik adıdır. Genellikle bitkisel besinlerden alınır.Genellikle bitkisel besinlerden alınır. Kanda LDL ve VLDL seviyesini de düşürerek hiperkolesterolemi tedavisinde de etkindir.Kanda LDL ve VLDL seviyesini de düşürerek hiperkolesterolemi tedavisinde de etkindir. Eksikliğinde; PELLAGRA (3D)Eksikliğinde; PELLAGRA (3D) Dermatit / Diyare / Demans

87

88 PİRİDOKSİN (Vitamin B6) Piridoksin türevi olan Piridoksal fosfat pek çok metabolik olayda koenzim olarak rol oynar.Piridoksin türevi olan Piridoksal fosfat pek çok metabolik olayda koenzim olarak rol oynar. Hemen hemen tüm gıdalarda bulunur ancak pişirme işlemi gıdalardaki piridoksini azaltır.Hemen hemen tüm gıdalarda bulunur ancak pişirme işlemi gıdalardaki piridoksini azaltır. Tbc tedavisinde kullanılan İzoniazid, penicillamin, östrojen gibi ilaçlar, alkolizm, gebelik piridoksin düzeyini azaltır ve eksikliğine yol açar.Tbc tedavisinde kullanılan İzoniazid, penicillamin, östrojen gibi ilaçlar, alkolizm, gebelik piridoksin düzeyini azaltır ve eksikliğine yol açar.

89 Eksikliğinde;Eksikliğinde; - Cheilosis - Glossit - Dermatit - Periferik nöropati

90 VİTAMİN C (Askorbik asit) Süt, KC, balık, tüm taze sebze ve meyvelerde bulunur.Süt, KC, balık, tüm taze sebze ve meyvelerde bulunur. Hidroksilasyon ve amidasyon reasksiyonlarında koenzimdir.Hidroksilasyon ve amidasyon reasksiyonlarında koenzimdir. Hidroksilasyon reaksiyonlarının en önemlilerinden biri pro-kollajenin hidroksilasyonu olup bağ dokusunun ana elemanı olan kollajen peptidinin sentezi için önemlidir.Hidroksilasyon reaksiyonlarının en önemlilerinden biri pro-kollajenin hidroksilasyonu olup bağ dokusunun ana elemanı olan kollajen peptidinin sentezi için önemlidir. Kemik matriks gelişiminde rol oynarKemik matriks gelişiminde rol oynar Serbest radikal oluşumunun önlenmesinde hemSerbest radikal oluşumunun önlenmesinde hem kendisi etkindir, hem de Vit E nin antioksidan formunun rejenerasyonunda rol oynar.

91 Eksikliğinde;Eksikliğinde; - İskorpit (Scurvy) hastalığı - İskelet gelişim bozuklukları - Yara iyileşmesinde bozukluk

92

93

94 VİTAMİN B12 Normal Folat metabolizması ve DNA sentezi için önemlidir.Normal Folat metabolizması ve DNA sentezi için önemlidir. Omurilikteki miyelinizasyon için gerekli.Omurilikteki miyelinizasyon için gerekli. Mideden salgılanan intrinsik faktör emilimi için gereklidir.Mideden salgılanan intrinsik faktör emilimi için gereklidir. Eksikliğinde;Eksikliğinde; -Megaloblastik pernisiyöz anemi -Posterolateral spinal kord dejenerasyonu

95

96 FOLİK ASİT (Folat) DNA sentezinde kullanılan nükleik asit sentezi için gereklidir.DNA sentezinde kullanılan nükleik asit sentezi için gereklidir. Tahıllar, baklagiller, KC, yeşil sebzelerde bolTahıllar, baklagiller, KC, yeşil sebzelerde bol Pişirmek besinlerdeki miktarını azaltırPişirmek besinlerdeki miktarını azaltır Gebelikte folat ihtiyacı çok artar. Özellikle fetal nöral tüp gelişiminde çok gereklidir. Bu nedenle gebelikte dışarıdan verilir.Gebelikte folat ihtiyacı çok artar. Özellikle fetal nöral tüp gelişiminde çok gereklidir. Bu nedenle gebelikte dışarıdan verilir.

97 Eksikliğinde;Eksikliğinde; -Megaloblastik anemi - Fetal nöral tüp defektleri - Vit B12 ile kombine eksikliğinde kolon CA riski artar.

98 MİNERAL EKSİKLİKLERİ Demir;Demir; - Hemoglobin ve demir içeren metalloenzimlerin yapısında var. Eksikliğinde Hipokromik mikrositik anemi Çinko;Çinko; - Özellikle başta oksidazlar olmak üzere enzim fonksiyonlarında rol oynar. Eksikliğinde gelişme geriliği, kısırlık, acrodermatitis enteropatika İyot;İyot; - Tiroid hormon yapımı için gerekli. Eksikliğinde Guatr ve hipotiroidizm

99 Selenyum;Selenyum; - Glutation peroksidazın koenzimi. Antioksidan reaksiyonlarda rol oynar. Eksikliğinde miyopati ve kardiyomiyopati Bakır;Bakır; - Sitokrom-c oksidaz, dopamin β hidroksilaz, tirozinaz, lizil oksidaz, keratin çapraz bağı yapan enzim gibi enzim fonksiyonlarına katılır. Eksikliğinde kas zayıflığı, nörolojik defektler, hipopigmentasyon, bozuk kollajen yapımı Flor;Flor; - Eksikliğinde diş çürükleri ve dental sorunlar

100


"ÇEVRESEL PATOLOJİ Dr. Ersin TUNCER. MESLEKİ VE ÇEVRESEL ZARARLI ETKENLER BESİN YETERSİZLİĞİ / BESLENME BOZUKLUKLARI." indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları