Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

12012 Sağlık K. Araştırma Teknikleri Geçen Hafta Bilimsel araştırma süreci Bilimsel araştırmalarda kullanılacak temel kavramlar Araştırma konularının seçiminde.

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "12012 Sağlık K. Araştırma Teknikleri Geçen Hafta Bilimsel araştırma süreci Bilimsel araştırmalarda kullanılacak temel kavramlar Araştırma konularının seçiminde."— Sunum transkripti:

1 12012 Sağlık K. Araştırma Teknikleri Geçen Hafta Bilimsel araştırma süreci Bilimsel araştırmalarda kullanılacak temel kavramlar Araştırma konularının seçiminde dikkate alınması gereken ölçütler Bir konuyu araştırılabilir hale getirme Araştırma önerisinin hazırlanması

2 22012 Sağlık K. Araştırma Teknikleri Bugün –Eleştirel kaynak incelemesinin önemi –Araştırma sorusu ve amaçlarının oluşturulması –Hipotez geliştirilmesi –Uygun araştırma stratejisinin belirlenmesi –Hipotez geliştirme –Uygun Araştırma Stratejisinin Belirlenmesi –Değişkenler ve ölçekler –Araştırma türleri

3 32012 Sağlık K. Araştırma Teknikleri BİLİMSEL ARAŞTIRMA SÜRECİ Eleştirel Kaynak İncelemesi Yrd.Doç.Dr.Güzin Özdağoğlu

4 42012 Sağlık K. Araştırma Teknikleri Klasik ve Güncel Kaynakların Taranması Araştırma planının, amaçlarının, yöntemlerinin geçmişte yapılan çalışmalara dayandırılması Mevcut bilgiler ışığında seçilen konuda neler yapılabilir? Geçmişte nasıl, nerede ve ne tür çalışmalar?

5 52012 Sağlık K. Araştırma Teknikleri Kaynaklar Kitaplar Sürekli yayınlar Tezler Araştırma raporları Konferans makaleleri ve özetler Faaliyet raporları Kişilere özel çalışmalar Tutanaklar Gazeteler Televizyon-radyo İnternet kaynakları CD’ler, kasetler vd. manyetik ortamlar Yayınlanmamış metinler …..

6 62012 Sağlık K. Araştırma Teknikleri Bilimsel Yazı Kritiği Araştırma konusu, kapsamı nedir? Ele alınan temel kavramlar? Temel tanım, terim ve kısaltmalar Yer, zaman, toplum, örneklem Amaç ve problem? Koşul, kısıt, sınırlılık Değişkenler, veri toplama yöntemi Veri özetleme, analiz yöntemleri Araştırma ve istatistik hipotezleri Sonuçlar, benzerlik ya da farklılık gösteren diğer kaynaklar Öneriler

7 72012 Sağlık K. Araştırma Teknikleri Klasik Kaynakların Kritiği Konunun klasik yapısının pekiştirilmesi Bilgi birikiminin güncellenmesi Hangi yönüyle klasik? Ekoller arası farklılıklar ve tartışmalar Kavram ve terimler Ders kitapları, ansiklopediler, el kitapları, yıllıklar

8 82012 Sağlık K. Araştırma Teknikleri Güncel Kaynakların Kritiği Bölümler –Özet (önce okunur) –Giriş ve amaçlar –Gereçler ve yöntemler –Bulgular ve analizler –Sonuç, kaynaklar Dergiler, periyodikler, makaleler, yıllıklar, uzman raporları, teknik raporlar Yazım kurallarıYazım kuralları –APA, ASA, Harvard, MLA……

9 92012 Sağlık K. Araştırma Teknikleri Güncel Yayın İnceleme ve Kayıt

10 Sağlık K. Araştırma Teknikleri Eleştirel İnceleme Gerekçeli onama veya reddetme Objektif değerlendirme İlgili eserlerin/çalışmaların da etkisi altında bir bireysel/grup değerlendirilmesi

11 Sağlık K. Araştırma Teknikleri Eleştirel Kaynak İncelemesi Geçmişte yapılan çalışmaların incelenmesi Çalışmanın kapsamına uygun derinlikte inceleme –Kaynak elde etmenin zorlukları Uzun süreli kaynak inceleme içgüdüsü Kes-yapıştır içgüdüsü –Sistematik ve Eleştirel mantıktan uzak Kaynakları üst üste yığmak yerine sınıflandırmak –Sistematik, tutarlı şekilde organize edilmeli

12 Sağlık K. Araştırma Teknikleri Araştırmacı “Gerçekler arasındaki ilişkileri belirler ve açıklar –Geliştirilen kavram ve kuramlar yardımıyla Kuramlar geçmiş bilgileri özetleme ve geleceğe rehberlik misyonunu taşır –Kayıp fikirlerin ortaya çıkmasını sağlar –Bilginin geleceğe taşınmasının sağlar ….” [Verma ve Beard (1981) ve Bell (1987)]

13 Sağlık K. Araştırma Teknikleri Eleştirel Kaynak İncelemesi Araştırma konusunun özele indirgenmesini Araştırılabilir hale getirilmesini Birbirinin aynısı veya çok benzeri çalışmalardan kaçınmayı Önceki çalışmalarda kullanılan yöntemler hakkında fikir edinmeyi Sonuçların yorumlanmasına ilişkin ipuçları yakalamayıSAĞLAR

14 Sağlık K. Araştırma Teknikleri Eleştirel Kaynak İncelemesi Ön tarama –Araştırma yapılacak konuyu En geniş sınırlarıyla da olsa belirlemek Dar kapsamlı da olsa bir kaynak taraması yapmak gerekmektedir Sürekli Geliştirme –Ön taramadan sonra kaynak taramanın çalışma boyunca yapılması ve geliştirilmesi gerekmektedir Bilgi boşlukta oluşmaz ve yapılan çalışma öncekilerle ilişkili olduğunda değerlidir (Jankowicz, 1955:128-9)

15 Sağlık K. Araştırma Teknikleri Eleştirel Kaynak İncelemesi Yapılması Araştırma sorularına Amaçlarına ve hipotezlerine odaklı bir kaynak incelemesi –“Önceki çalışmalar benim sorularıma ne kadar cevap verebiliyor?” Eksik kısımlar yapılan araştırmanın gerekçesidir –“Kaynaklarım, hipotez ve amaçlarımla ne kadar ilişkilidir?” Gerekirse yeni kaynaklar edinme

16 Sağlık K. Araştırma Teknikleri Eleştirel Kaynak İncelemesi Süreci Araştırma soru ve amaçlarını-hipotezlerini tam olarak geliştirmeden önce daha genel bir yaklaşım benimse Ana fikirleri kısaca takdim et Konu ile ilgili başlıca çalışmaların uyuşan ve çatışan boyutlu bir şekilde ifade et –Bu çalışmalardan, konu ile ilgili olanları belirle Doğrudan ilişkili çalışmaların bulgularını ayrıntılı tartış Yapılacak araştırmanın öncekilerden farkını belirt

17 Sağlık K. Araştırma Teknikleri Eleştirel Kaynak İncelemesi Süreci: İpuçları Küçük iyi organize edilmiş kaynak incelemesi birçok çalışmayı içeren, iyi organize edilmemiş incelemeden daha iyidir. Çok çalışılmış sahalar hazır kaynakça sağlar. En son kaynakçadan başlamak avantajlıdır. Yeni veya az çalışılmış sahalardaki her çalışmaya değinmek gerekir. Her çalışma ile ilgili özet tutmak zaman kaybını önler. Fazla inceleme ve kabarık kaynakça kaliteli araştırma anlamına gelmez.

18 Sağlık K. Araştırma Teknikleri Kaynakların Hazırlanması Kütüphaneler ve ilgili kuralları Araştırılan konuyu doğrudan ilgilendiren kaynaklar? Genel kaynaklar Kütüphaneler dışındaki kaynak noktaları? İnternet kaynakları ve on-line veri tabanları Danışman, meslektaş ve arkadaş destekleri

19 Sağlık K. Araştırma Teknikleri BİLİMSEL ARAŞTIRMA SÜRECİ Araştırma Amaçlarının Belirlenmesi Yrd.Doç.Dr.Güzin Özdağoğlu

20 Sağlık K. Araştırma Teknikleri Araştırmanın Amaçları Kaynak taramasından sonra Araştırma planının değerlenmesi Ön amaçların değerlendirilmesi –İlk amaçların düzeltilmesi –Yeni amaçlar eklenmesi –Bazılarının çıkarılması

21 Sağlık K. Araştırma Teknikleri Araştırma Amaçlarının Özellikleri Güncel, orijinal Bilim ve uygulamaya katkısı Toplumu tanımlama, sorunu çözme Yapılabilirlik –Bilgi, araç-gereç, veri, denetleme, test edilebilme Objektif Analiz edilebilir (İstatistik) Etik kurallara uygun Özellikleri taşımayan, tartışma yaratmayan amaç çıkarılmalıdır.Özellikleri taşımayan, tartışma yaratmayan amaç çıkarılmalıdır.

22 Sağlık K. Araştırma Teknikleri Amaç Cümlesi YAPıLACAK OLAN BU ARAŞTıRMANıN SONUCUNDA AŞAĞıDAKI SORULARA YANıT BULUNMASı AMAÇLANMAKTADıR : ILAÇ FIRMALARıNıN EGE BÖLGESININ KONAKLAMA TURIZMI GIRDILERINE ANLAMLı BIR GIRDI SAĞLAYıP SAĞLAMADıKLARı ? ILAÇ FIRMA TEMSILCILERININ KONAKLAMA TURIZMI TÜKETICI TERCIHLERINI NEYE GÖRE BELIRLEDIKLERI ?

23 Sağlık K. Araştırma Teknikleri Amaç/Problem İlişkisi Araştırma ile ne bulmak isteniyor? –Maddeler –Soru cümleleri Basit, açık, belirgin Sezgisel ya da deneysel olasılıklı Eşitlik, benzerlik, büyüklük, küçüklük, ilişki Test edilecek öğeler Metafizik, teolojik, filozofik sorular içermemeli

24 Sağlık K. Araştırma Teknikleri Problem Cümleleri Değişkenlerin tanıtsal bilgileri: –X, Y, … değişkenlerinin belirtici istatistikleri nedir? –X, Y, … değişkenlerinin A, B,… faktörlerinin düzeylerine göre istatistikleri nelerdir? –X, Y, … değişkenlerinin dağılımları nelerdir? İki ya da daha fazla değişken arasındaki ilişki: –X ve Y değişkenleri ilişkili midir? –X ve Y ne kadar ilişkilidir? İlişkinin yönü nedir? –C ve D koşulları altında X ve Y nasıl ilişki içindedir? İlişkinin yönü ve büyüklüğü nedir? Açıklama: –Yüzyüze eğitim eğitimde başarıyı arttırır mı? –X aşısı Y aşısına göre H hastalığına karşı bireyleri daha yüksek oranda korur mu?

25 Sağlık K. Araştırma Teknikleri Bir sonraki adım Amaç cümleleri içinde yanıt bekleyen sorular Amaçların probleme dönüşümü Araştırma hipotezleri İstatistiksel hipotezler

26 Sağlık K. Araştırma Teknikleri BİLİMSEL ARAŞTIRMA SÜRECİ Hipotez Geliştirme Yrd.Doç.Dr.Güzin Özdağoğlu

27 Sağlık K. Araştırma Teknikleri Hipotezlerin Oluşturulması Hipotez: Araştırmacının, araştırma probleminin değişkenleri arasındaki ilişkiye dair beklentiler –Değişkenler net ve ölçülebilir olmalıdır Araştırmacının önsezileri ve yapılan kaynak taraması sonucunda şekillenir –Eksik/gereksiz veri tehlikesi Analizler sonucunda kabul/red edilir

28 Sağlık K. Araştırma Teknikleri Kuram-Hipotez Doktora tezinde “Yabancı Sermayenin Gelişmekte Olan Ülke Ekonomilerine Etkisi” konusunu işleyen araştırmacı, bu alanda yaygın olarak tartışılan “Bağımlılık” kuramını test etmeye karar verdi. Kuramın belli iddiaları arasında, yabancı firmaların aslında sermaye transferi yapmadıkları, bunun yerine genellikle yerli bankalardan kredi aldıklarını; eski teknolojilerini transfer ettikleri, çalışanları sömürdükleri ifadeleri yer almaktaydı. Buna dayalı olarak geliştirilebilecek hipotezler:……???

29 Sağlık K. Araştırma Teknikleri Hipotezlerin Özellikleri Önceki çalışmalarla tutarlı olmalı –Aksi halde kuramsal altyapı iyi hazırlanmalı Makul bir gerekçeye dayanmalı –Zaman ve kaynak kısıtı Açık ve öz ifade edilmeli Sınanabilir olmalı –Ölçeklerin kullanılması

30 Sağlık K. Araştırma Teknikleri Örnek Hipotez H 1 :Bir ülkede ekonomik gelişmişlik seviyesi yükseldikçe yolsuzluk azalır.

31 Sağlık K. Araştırma Teknikleri Amaç-Problem-Hipotez Her amaç en az 1 hipotezle test edilir. AMAÇ: –Günlük içilen sigara sayısı ile kanser görülme sıklığı arasındaki ilişkiyi belirlemek PROBLEM: –Günlük içilen sigara sayısı arttıkça kanser riski artmakta mıdır? Hiç içmeyen, günde 1-4 sigara içen, 5-9 sigara içen, sigara içen ve 20+ sigara içen gruplarda kanser görülme sıklığı sigara sayısı arttıkça artmakta mıdır? HİPOTEZLER: –Günlük içilen sigara sayısı arttıkça, kanser riski geometrik olarak artar –Kanser riski ile günlük içilen sigara sayısı arasında ilişki yoktur –Kanser riski ile sigara içme ve içmeme arasında bir ilişki vardır. Günlük içilen sigara sayısının önemli rolü yoktur.

32 Sağlık K. Araştırma Teknikleri Örtülü Hipotezler Bazı çalışmalarda hipotezler kapalı bir şekilde ifade edilirler ve istatistiksel olarak sınanamazlar Ya başka yazarlardan alıntı yapılarak ya da araştırmacı, kendi düşüncelerini belirterek hipotezi doğrulamaya çalışır. İFADE “Küreselleşme ile birlikte rekabetin giderek yoğunlaştığı günümüz iş dünyasında, firmaların yaşayabilmeleri, ancak çevresel değişiklikleri doğru yorumlayabilme ve yönetebilme yeteneklerine bağlıdır.” ÖRTÜLÜ HİPOTEZLER H: Küreselleşme rekabetin yoğunlaşmasına sebep olur. H: Firmaların ayakta kalabilmesi, çevreyi yönetebilme yeteneklerine bağlıdır.

33 Sağlık K. Araştırma Teknikleri Hipotez Türleri Araştırma hipotezleri –Değişkenler arasında beklenen ilişki ve farklılığın ifadesi –Doğrulanması umulan ilişkinin ifadesi Yön Belirtmeyen Araştırma Hipotezleri –H: “X ve Y Değişkenleri arasında anlamlı bir fark vardır” Yön Belirten Araştırma Hipotezleri –H: “X değişkeni Y değişkeninden daha fazladır”

34 Sağlık K. Araştırma Teknikleri Hipotez Türleri İstatistiksel hipotezler –Değişkenler arasında bir ilişki ve fark olmadığını ifade eder (sıfır hipotezi) H 0 : “X ve Y Değişkenleri arasında anlamlı bir fark yoktur” –Sıfır hipotezinin zıttı(tümleyeni), alternatif hipotez olarak ifade edilir H 1 : “X ve Y Değişkenleri arasında anlamlı bir fark vardır”

35 Sağlık K. Araştırma Teknikleri BİLİMSEL ARAŞTIRMA SÜRECİ Araştırma Stratejileri Yrd.Doç.Dr.Güzin Özdağoğlu

36 Sağlık K. Araştırma Teknikleri Araştırma Stratejisinin Belirlenmesi Benimsenen yaklaşım bakımından –Pozitivist –Yorumlayıcı (Fenomenoloji) –Karma yaklaşım Araştırma yöntemi bakımından –Deneysel araştırmalar –Anket araştırmalar –Örnek olay araştırması Kapsadıkları süre bakımından –Anlık araştırmalar –Süreli araştırmalar Amaçları bakımından –Keşfedici araştırmalar –Tanımlayıcı araştırmalar –Sebep-Sonuç araştırmaları

37 Sağlık K. Araştırma Teknikleri Strateji Belirleme: Yaklaşımlar Pozitivist: Sübjektif değerlendirmeden uzak –Tümevarım;kuram, kendisinin sınanabileceği nitelikte verilerle sınanır –Değişkenler arasındaki nedensel ilişki –Nicel veriler –Hipotezlerin sınanması mantığı Yorumlayıcı (Fenomenoloji): Olguların yaşandığı biçimde açıklanmaya çalışılması –Sosyal olaylar fen bilimleri gibi izah edilemez –Sübjektiflik gerekebilir: İnsan davranışını anlama ve yorumlamak –“Ne, niçin oluyor” sorularının cevabını arar –Daha az gözlem ve nitel araştırma Karma yaklaşım –Bir araştırmada her iki yaklaşımın da kullanılması

38 Sağlık K. Araştırma Teknikleri Pozitivist ve Yorumlayıcı Yaklaşımın Karşılaştırılması PozitivizmYorumlayıcı Üstünlük Çok sayıda verinin ekonomik olarak toplanması Başlangıçtan itibaren net bir kuramsal odaklanma Araştırma süreci üzerinde daha fazla kontrol Kolayca karşılaştırılabilen veri Nasıl ve niçini anlamayı kolaylaştırır Araştırma sürecinde meydana gelen değişiklikleri takip şansı Sosyal süreci daha iyi anlama imkanı Zayıflık Esnek değil: Veri toplama sürecinden sonra değişiklik yapılamaz Sosyal süreci anlamada zayıf İnsanların sosyal olguya atfettikleri ilişkileri açığa çıkaramaz Veri toplamak zaman alıcı olabilir Veri analizi zordur Açık sonuçlar olmadıkça araştırmacı belirsizliklerle savaşır Araştırmacı olmayanlar tarafından genellikle daha az bilimsel bulunur

39 Sağlık K. Araştırma Teknikleri Araştırma Stratejisi: Süre Bakımından Anlık araştırmalar –Araştırılan olgu veya olguların anlık durumu –Birincil verinin kullanıldığı akademik amaçlı araştırmalar –Genellikle anket yöntemi Tutum ve eğilim ölçen araştırmalar Süreli araştırmalar –Olguya ilişkin zaman içindeki değişim ve gelişim –İkincil veri kaynakları Milli ve milletlerarası kurumların düzenli olarak yayınladıkları veriler –“…… süresinde değişkenimizde herhangi bir değişiklik oldu mu?”

40 Sağlık K. Araştırma Teknikleri Araştırma Stratejisi: Yöntem Bakımından Deneysel araştırmalar –Ağırlıklı fen bilimlerinde –Psikoloji gibi kısmen sosyal bilimlerde –Kontrol, kontrol grubu ve deney grubu Anket araştırmalar –İşletme, iktisat ve diğer sosyal bilimlerde yoğun kullanım –Standardize ve kolay elde edilebilir veriler –Resmi, ticari ve akademik kurumlarca sıklıkla başvuru –Tasarım ve pilot uygulama: ZAMAN Örnek olay araştırması –Az sayıdaki denekle yapılan ayrıntılı çalışma –Anket, mülakat, gözlem formu –Önyargı ve genelleştirme zorluğu:TEHLİKE Gözlemci görmek istediğini görür:BİLİMSEL ZAAF

41 Sağlık K. Araştırma Teknikleri Deneysel Araştırma “Kendi kendine performans değerlemenin (öz değerlendirmenin) çalışan morali üzerine etkisi” Bağımsız Değişkenler: Performans Değerleme Yöntemleri Kendi kendine değerleme Üst tarafından değerleme Eşleştirme Bağımlı Değişken: Çalışanların Morali DENEY İki grup çalışana bütün diğer çalışma şartlarının eşit olduğu bir ortamda farklı değerleme yöntemleri uygulanır. Belli bir süre sonra çalışanların moralleri ölçülür.

42 Sağlık K. Araştırma Teknikleri BİLİMSEL ARAŞTIRMA SÜRECİ Değişkenler ve Ölçekler Yrd.Doç.Dr.Güzin Özdağoğlu

43 Sağlık K. Araştırma Teknikleri Giriş Değişkenler ölçülebilir olmalıdır Tutumlar, değerler ve algılara kesin değerler atfetmek kolay değildir Örneğin, ölçülen “motivasyon ile performans arasındaki ilişki” ise –Performans ölçütü olarak parça/saat alınabilir –Motivasyon nasıl ölçülecek? (Dolaylı) Ölçme: –Önceden tespit edilen belirli kurallara göre nesnelerin ve kişilerin özelliklerine sayılar veya semboller atamak –Bir büyüklüğü kendi cinsinde standart kabul edilen bir büyüklükle karşılaştırmak Ölçek: Deneklerin belli veriler baz alınarak sınıflandırıldıkları araç veya mekanizmalar

44 Sağlık K. Araştırma Teknikleri Değişken/Veri Tipleri Nitel-Nicel Değişken –Nitel: bir niteliği belirtiyorsa –Nicel: ölçülebilir, tartılabilir bir nicelik belirtiyorsa Kesikli-Sürekli Değişken –Kesikli: nicel ve tamsayı –Sürekli: nicel ve reel sayı Bağımlı-Bağımsız değişken –Bağımsız: rasgele oluşan ve ölçüm hatası olmayan, etkileyen, tahmin eden –Bağımlı: değerleri başka değişkene bağlı, etkilenen,

45 Sağlık K. Araştırma Teknikleri Değişken/Veri Tipleri Veri setinde yer alan ölçümlere göre Kullanılan ölçeklerin ürettiği sayısal değerlerin anlamı bakımından –Nominal/İsimsel/Sözde –Ordinal/Sıralı –Interval/Aralıklı/Aralı –Rasyo/oran/oranlı

46 Sağlık K. Araştırma Teknikleri Ölçme ve Ölçek Düzeyleri Ölçüm DüzeyiTemel Karşılaştırma Tipik ÖrneklerÖlçülen Değer Nominal/SözdeKimlik Cinsiyet Göz/Saç Rengi Meslekler Araba plakaları Sporcu forma numaraları Mod Ordinal/SıralıSıra/Sıralama Marka tercihi Toplumsal sınıf Bölüm tercihi 500 büyük firma Medyan İnterval/AralıAralıklar Sıcaklık ölçeği Başarı puanı Markaya karşı tutum Aritmetik Ortalama Rasyo/OranlıMutlak Büyüklükler Satış miktarı Müşterilerin sayısı Ağırlık Zaman Bütün İşlemler

47 Sağlık K. Araştırma Teknikleri Ölçek Türleri Sürekli Ölçekler Tekli Ölçekler –Kategorili Ölçekler –Grafiksel Ölçekler –Sıralama Ölçekleri –Sabit-toplam Ölçekleri Çoklu Ölçekler –Likert Ölçeği –Semantik Farklar Ölçeği

48 Sağlık K. Araştırma Teknikleri Sürekli Ölçekler Cevaplayıcının, iki uç arasında uzanmakta olan bir çizgi üzerinde uygun bir yere işaret koyması Net ölçekleme ve değer tespiti sonradan yapılır Skorların belirlenmesi zor ve güvenilirliği düşük

49 Sağlık K. Araştırma Teknikleri Tekli Ölçekler Kategorili Ölçekler Sıralama Ölçekleri –Önem sırasına göre sıralama Sabit Toplam Ölçekleri –Deneklere 100 puan verilip seçeneklere dağıtması istenmektedir Grafiksel/Şekilsel Ölçekler –Cevaplar kelimeler ile değil şekiller ve grafikler ile verilir –Okuma yazma bilmeyenler vs. İkili Karşılaştırma Ölçekleri –İkililer arasında seçim yapmak

50 Sağlık K. Araştırma Teknikleri Çoklu Ölçekler: Likert Likert –Rennis Likert tarafından geliştirilmiş –5,7,9,11’li olabilir, 5’li çok yaygındır –Likert ölçeğinin seçenekleri “katılıyorum-katılmıyorum” şeklindeki cevaplardan ibarettir –Daha çok kişi tutum ve eğilimlerini ölçmek için kullanılır –Oluşturma, doldurma ve uygulama açısından avantajlıdır Likert Ölçeğinin Değerlendirilmesi –Her ifade ayrı ayrı değerlendirilir, ifadeler arası ilişki ve korelasyon incelenebilir –Ölçekte yer alan tüm ifadelere ait skorların toplanmasıyla elde edilen sonuç üzerinde değerlendirme yapmaktır Likert, Toplamalı ölçek olarak da bilinir

51 Sağlık K. Araştırma Teknikleri Çoklu Ölçekler: Semantik Farklar İncelenmek istenen nesne/marka/ürüne ait çeşitli özelliklere ilişkin nitelendirmeler zıt kutuplara gelecek şekilde yedi noktalı bir doğru etrafına yerleştirilir –UcuzI….I….I…..I….I….I….I….Ipahalı Deneklerden her bir özelliğe ait doğru üzerinde kendi değerlendirmelerine uygun bir yere işaret koyarak seçmeleri istenir Amaç aralık seviyesinde ölçüm yapabilmek Mamul, marka ve firma imaj çalışmalarında yaygın kullanım Semantik farklar 1-7, -3+3, -5+5 şeklinde de ölçeklendirilebilir (Stapel Ölçeği) – Fiyat Uygunluğu

52 Sağlık K. Araştırma Teknikleri Türetilmiş Değişken/Veri Belirli yöntemlerle elde edilen Anlamlı Gerçek karşılığı olmayan veriler –Ana bileşen skorları –Faktör skorları

53 Sağlık K. Araştırma Teknikleri Türetilmiş Aralıklı Ölçek Geçerliliği ve güvenilirliği kanıtlanmış testlerden elde edilen veriler –Skorlar, puanlar –Yaklaşık aralıklı ya da aralıklı veri kabul edilir –Likert, Thurstone, Guttman, Osgood, Q tipi

54 Sağlık K. Araştırma Teknikleri Skor Veri/Değişken Geçerliliği ve güvenilirliği test edilmiş K sayıda soru bulunan bir ölçme aracından elde edilen K>10 Gerçek dünyadan bir olguyu işaret eder.

55 Sağlık K. Araştırma Teknikleri Frekans Veri Sınıflandırılmış ve frekans tablosu haline getirilmiş frekanslar Sınıflandırılmış ham verilerden farklı

56 Sağlık K. Araştırma Teknikleri Dönüştürülmüş Veri İstatistiksel işlemlere uygun hale getirme –Normal dağılıma dönüştürme –Karekök alma –Tersine çevirme –Z score, arcsin(X), log(X), 1/X, √X Probit: Doz-cevap türü sorular Logit: nitel verilerden elde edilen oransal değerlerin dönüşümü –Farklı formüller (örn: -log e (P/Q)

57 Sağlık K. Araştırma Teknikleri Benzerlik/Farklılık Verileri İlişki/benzerlik, Uzaklık/farklılık Nicel değişkenler –Euclidean, Squared euclidean, Chebychev, Block, Cosine, Minkowski, Pearson correlation Nitel değişkenler –Chi-square İkili nitel değişkenler –Euclidean, Squared euclidean, pattern difference, variance, size difference, Lance and Williams Karışık ölçekli karma değişkenler –Euclidean, Squared euclidean distance, Gower distance

58 Sağlık K. Araştırma Teknikleri Sıralama Puanları Ranklar Gerçek değer yerine veri setindeki sıralama puanı

59 Sağlık K. Araştırma Teknikleri Ölçeklerle İlgili Önemli Noktalar Kategori sayısı, –Fazla kategori az çarpıklık yüksek korelasyon eğilimi –Gelenekselde 5-9 kategori Ölçeklerde denge –Olumlu ve olumsuz kategoriler birbirine eşitse dengeli Tek veya çift sayıda kategori –Orta nokta tarafsızlığı temsil eder (tercih tek sayılı kategorileme) Zorlanmış veya zorlanmamış ölçek –“Fikrim yok” seçeneği yoksa zorlanmış ölçektir Kategorilerin yapısı ve yazılı gösterimi –Sayısal, kelime, resimli ve grafikli gösterimden uygun olanı seçmek Ölçeğin fiziksel formu –Yatay veya dikey ölçeklendirme, kutucuklar, sürekli çizgi vs.

60 Sağlık K. Araştırma Teknikleri Verilerin İnandırıcılığı: Geçerlilik Geçerlilik I: Bir test veya ölçeğin ölçülmek istenen şeyi ölçme derecesi Geçerlilik II: Ölçüm değerlerindeki gözlemlenen farklılığın, sistematik veya tesadüfi hatadan kaynaklanmaktan ziyade, ölçülen özellikler açısından, nesneler arasındaki gerçek farklılığı yansıtma derecesi İçerik Geçerliliği: Anketin yeterli sayıda ve ölçülmek istenen olguyu temsil edebilecek soruları içerdiğinden emin olmak için yapılır

61 Sağlık K. Araştırma Teknikleri Yapısal Geçerlilik: Ölçeğin hangi kavram veya özellikleri ölçtüğünün belirlenmesini inceler –Araştırmacı ölçeğin neden doğru olduğunu ortaya koymaya çalışır –Yakınsak geçerlilik: Söz konusu ölçek aynı yapıyı ölçen diğer ölçütlerle ne derece örtüşür? (Yüksek korelasyon beklenir) –Ayırt edici geçerlilik: Bir yapıya ilişkin ölçekle farklı yapıları ölçen ölçekler arasında zayıf ilişkinin olması (düşük korelasyon) Geçerli bir ölçek hem yakınsak hem de ayırt edici geçerliliğe sahip olmalıdır Verilerin İnandırıcılığı: Geçerlilik

62 Sağlık K. Araştırma Teknikleri Verilerin İnandırıcılığı: Güvenilirlik Bir testin veya ölçeğin, ölçmek istediği şeyi tutarlı ve istikrarlı biçimde ölçme derecesidir Güvenilir bir test, benzer şartlarda tekrar uygulandığında benzer sonuçlar verir. –Kullanılan ölçüm aracı farklı şartlar altında benzeri sonuçlar veriyor mu –Farklı araştırmacılar tarafından farklı durumlarda benzeri gözlemler yapılıyor mu Güvenilir ölçek=>Güvenilir sonuç

63 Sağlık K. Araştırma Teknikleri Verilerin İnandırıcılığı: Güvenilirliğin Ölçülmesi Test-Yeniden Test Alternatif formlar yaklaşımı İçsel tutarlılık analizi –Ölçekte yer alan maddeler arasındaki korelasyon değerinde bakılır –İkiye ayırma güvenilirliği Ölçekte yer alan maddeler tesadüfi ikiye ayrılır ve iki yarının skorları arasındaki korelasyon incelenir –Cronbach alfa katsayısı Olası tüm ikiye ayırma kombinasyonlarının bir ortalaması Kabul edilen en az değer 0,7 Ölçekteki madde sayısı arttıkça bu değer artar TEHLİKE! –BETA Katsayısı

64 Sağlık K. Araştırma Teknikleri Ölçmede Hata Kaynakları Denek hatası Denek önyargısı Gözlemci/araştırmacı hatası Gözlemci/araştırmacı önyargısı

65 Sağlık K. Araştırma Teknikleri BİLİMSEL ARAŞTIRMA SÜRECİ Araştırma Yöntemlerinin ve Düzenin Belirlenmesi (Tür/yaklaşım açısından) ( Yrd.Doç.Dr.Güzin Özdağoğlu

66 Sağlık K. Araştırma Teknikleri Hangi Yaklaşım Hangi Düzen?? Saha, laboratuar, klinik verilerinin toplanması ve analizi Araştırma türü/ yaklaşımı ve düzen belirleme: –Araştırma amaçları ile uyumlu olmalı –İncelenecek cevap değişkeninin (Y, response) toplumdaki dağılım biçimi –Cevap değişken ve açıklayıcılarının (X, predictors, factors) ölçüm teknikleri, faktörlerin seviyeleri –Amaçlarla uyumlu hipotezlerin tipi ve yönü –Deneme yapılacak yer, birim, grup sayıları

67 Sağlık K. Araştırma Teknikleri Hangi Yaklaşım Hangi Düzen?? Yaklaşım ve düzen belirleme: –Deneme tipi (Saha, laboratuar, klinik, biyolojik vb.) –Kontrol/Deneme grubu eşleştirmeleri –Denek seçiminin tipi, deneklerin denemeye uygun/değil ayrımının belirleme kriterleri –Deneme gruplarına birimlerin atama biçimi (rasgele atama/geliş sırasına göre atama) –Araştırma toplumunun önceden belirli olup/olmaması

68 Sağlık K. Araştırma Teknikleri Hangi Yaklaşım Hangi Düzen?? Yöntem ve düzen belirleme: –İzleme tipi bir araştırma ise sürenin önceden belirli olması/olmaması –Gruplardaki birimlerin karşılaştırılabilir olması (birim tabakalarının uygunluğu) –Cevap değişken ile birlikte değişen ortak değişkenlerin istatistiksel düzeltme amacıyla kullanılması/kullanılmaması

69 Sağlık K. Araştırma Teknikleri Araştırma Yaklaşımları/Türleri-1: Araştırma Amaçlarına Göre Tanısal (descriptive) araştırmalar –Değişkenlerin toplum ya da örnekteki dağılımı, istatistikleri, frekans dağılımı gibi bilgiler Keşfedici araştırmalar –“Ne oluyor?”, “Mevcut durum nedir?” –Konu hakkında derinlemesine bilgi ve konunun değişik boyutları –Ayrıntılı kaynak taraması ve/veya uzmanlarla derinlemesine görüşmeler Analitik araştırmalar –Belirli hipotezlerin, problemlerin denetimi, sorunların çözüm yollarının belirlenmesi ve topluma ilişkin ortak noktaların ve genellemelerin bulunması ile ilgili bilgiler

70 Sağlık K. Araştırma Teknikleri Teorik araştırma –Teori geliştirme, teoremi ispatlama, bir araç/model geliştirme Uygulamalı araştırma –Teorik araştırmalardan elde edilen bilgilerin saha, laboratuvar, klinik gibi uygulama alanlarındaki işleyişi –Yer, zaman, birey farklılıklarına göre elde edilen teori, teorem ve modellerin geçerliliği ve güvenirliği –Modifikasyonları Araştırma Yaklaşımları/Türleri-2: Araştırmanın Yapılış Amacına Göre

71 Sağlık K. Araştırma Teknikleri Kaynak tarama (Review) araştırması –Tüm klasik ve güncel kaynakların taranması –Konunun tarihsel ve bilimsel gelişimi –Diğer araştırmaların başlangıç noktası Geriye dönük (prospektif)-İleriye yönelik (retrospektif) araştırmalar –Araştırma verilerinin güncel tarihten önceki döneme ilişkin toplanması (prospektif) Geçmiş kayıtların sağlam, ulaşılabilir olması –Verilerin güncel tarihten sonraki zamana ilişkin olarak toplanması (retrospektif) N ya da n sayıda birim t zaman periyodunda izlenmesi ve verilerin toplanması Genelde tercih edilir Araştırma Yaklaşımları/Türleri-3: Araştırmanın Uygulama Biçimine Göre

72 Sağlık K. Araştırma Teknikleri Kesitsel (crosssectional) araştırma –Toplum ya da örnekten verilerin kısa zaman diliminde birkez toplanması –Zaman faktörünün etkisi olmamalı –Anlık değişimlerin olmadığı ya da zamana bağlı değişkenlerin kullanılmadığı çalışmalar İzleme-Uzamsal (followup, longitudinal) araştırma –Araştırma birimleri T zaman periodunda izlenir –Tekrarlı ölçümler kaydedilir. –t 1, t 2, t 3, …, t k Araştırma Yaklaşımları/Türleri-3: Araştırmanın Uygulama Biçimine Göre

73 Sağlık K. Araştırma Teknikleri Olgu-Kontrol (case-control) araştırması –Risk taşıyan (hasta, olgu) grup ile eş özelliklere sahip risk taşımayan (sağlam, kontrol) grubun özellikleri ile ilgili veri toplama –Neden-sonuç ilişkilerinin ve risk faktörlerinin belirlenmesi Grup izleme araştırma (Cohort) –Rasgele kontrollü deneyler –İncelenen değişken yönünden topluma yeni katılan grubun izlenmesi –Kontrol grubu rasgele ve kendiliğinden oluşur –Risk faktörleri, neden-sonuç ilişkileri Araştırma Yaklaşımları/Türleri-3: Araştırmanın Uygulama Biçimine Göre

74 Sağlık K. Araştırma Teknikleri Rasgele kontrollü çift-kör araştırmalar –Denemelerde incelenen değişken yönünden deney birimlerinin ve deneyi uygulayan araştırmacının yanlı davranmasının riskli olduğu durumlar –İlaç denemeleri –Model denemeleri –Uygulamayı üst denetmen ya da istatistikçi yürütür. Ardışık Araştırma –Deney pahalı ya da zaman kısıtlı –Her denemeden sonra veri analizi –Hipotez red/red edilmeme kararına kadar sürdürme Araştırma Yaklaşımları/Türleri-3: Araştırmanın Uygulama Biçimine Göre

75 Sağlık K. Araştırma Teknikleri Grup ardışık araştırma –Denemeye alınan birimler tek tek değil gruplar halinde –Grup verileri aşamalı olarak eklenir –Aşamalı olarak hipotezler test edilir. Rasgele faz I,II,III araştırmaları –Özellikle tıbbi denemelerde –İlaç deneyleri Faz I: ilaç ile ilgili bilgilerin toplanması (tanıtsal) Faz II: Faz I ile ilgili doğrulayıcı çalışmalar Faz III: Faz II ile ilgili analitik incelemeler ve genellemeler Araştırma Yaklaşımları/Türleri-3: Araştırmanın Uygulama Biçimine Göre

76 Sağlık K. Araştırma Teknikleri Pazarlama araştırmaları (Faz IV) –Ürün olarak ortaya çıkan ilaç/madde –Üretimin piyasadaki satışı –Tüketimi, yararları –Bireye özgü etkileşimleri –Yan etkileri Araştırma Yaklaşımları/Türleri-3: Araştırmanın Uygulama Biçimine Göre

77 Sağlık K. Araştırma Teknikleri Meta analizi –Yayınlanmış/kabul edilmiş/portföyde –Var olan sonuçları belirli kurallara göre birleştirme –Genel tahminler üretme Biyolojik denemeler –Canlı denekler, organizmalar, materyaller ya da preparatlar –Fiziksel, kimyasal, biyolojik, fizyolojik, farmakolojik, toksikolojik, psikolojik uyarılar Eşik doz, etkin doz, öldürücü doz……… –Çıktı: uyarıların etkileri Araştırma Yaklaşımları/Türleri-3: Araştırmanın Uygulama Biçimine Göre

78 Sağlık K. Araştırma Teknikleri Kaynak Altunışık R., Coşkun R., Bayraktaroğlu S., Yıldırım E., “Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri SPSS Uygulamalı”, 3. Baskı, Sakarya Kitabevi, Sakarya, 2004 Özdamar, K., Modern Bilimsel Araştırma Yöntemleri, 1. Baskı, Kaan Kitabevi, 2003.


"12012 Sağlık K. Araştırma Teknikleri Geçen Hafta Bilimsel araştırma süreci Bilimsel araştırmalarda kullanılacak temel kavramlar Araştırma konularının seçiminde." indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları