Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Spinal kord yaralanmalarında rehabilitasyon Dr. Hasan ELDEN.

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "Spinal kord yaralanmalarında rehabilitasyon Dr. Hasan ELDEN."— Sunum transkripti:

1 Spinal kord yaralanmalarında rehabilitasyon Dr. Hasan ELDEN

2 Medulla Spinalisin yapısı n Vertebral kanal içinde, oksiput ya da foramen magnum seviyesi-L1 vertebra alt kenarı, cm n 31 çift spinal sinir: 8 servikal, 12 torasik, 5 lomber, 5 sakral ve 1 koksigeal n Spinal sinir foramenden çıkar çıkmaz ön ve arka dallara ayrılır. Arka dallar gövdenin arka kısım derisine sensitif, kaslarına da motor dallar vererek sonlanır. Ön dallar ise birbirleri ile birleşerek sinir pleksuslarını yaparlar.

3

4

5

6 Spinal kord yaralanması sonucunda –motor –duyu –otonom sistem aktiviteleri parsiyel ya da komplet olarak kesintiye uğrar

7

8 SKY nedenleri n travma –trafik kazaları (%47.7) –düşmeler (%25) –şiddet olayları, terör (%14.6) (bıçaklanma, ateşli silahlarla yaralanma) –eğlence, spor aktiviteleri (suya dalma) (%14.2) n enfeksiyon n benign, malign tümörler n vasküler bozukluklar

9 Epidemiyoloji n Türkiyede milyonda 12.7 ( !) n genç erişkin erkeklerde sık n k/e 1/4 n %60 30 yaş ve altında n %54 kuadripleji, %46 parapleji n travmatik sky sıklığı Ocak ayında artmaya başlayıp Temmuz ayında doruğa ulaşır n Cuma-Cumartesi günleri sık görülür

10 Türkiye çalışmalarına göre n %73 erkek, % 22 kadın ve % 5 çocuk n %36 trafik kazası, %33 yüksekten düşme, %16 ateşli silah yaralanması, %15 diğer sebepler n İstanbul’da ateşli silah yaralanması %5, güneydoğuda %29.3 n kemik lezyon seviyelerine göre dağılımı %8 servikal, %54 torakal ve %30 lomber bölge

11 Fizyopatoloji n Direkt kuvvet ile omurga fraktür ve dislokasyonu nadirdir. Buna yatkın olan bölgeler C1-2, C5-7 ve T12-L2. n Travmayı takiben medulla spinalisin lasere olması veya fiziksel olarak transseksiyona uğraması nadirdir (primer zedelenme). n Esas problem, yaralanma yerindeki mikroperfüzyonun santral gri cevherden başlayarak, ilerleyici bir şekilde azalmasıdır (sekonder zedelenme).

12 Primer zedelenme n Travma, traksiyon ve kompresyon güçleri, kırık, deplase olmuş kemik... n Nöral yapılarda hasar: kan damarı zedelenir, akson bütünlüğü bozulur... n 15. Dakikada gri cevherde mikrohemorojiler, yayılırlar, spinal kord şişer, kanalı doldurur, venöz basınç aşıldığında iskemi başlar... n Kan akımının otoregülasyonu bozulur, spinal nörojenik şok sistemik hipotansiyona yol açar ve iskemi artar...

13 Sekonder zedelenme n Gri cevherdeki hipoperfüzyon beyaz cevhere de yayılır, aksiyon potansiyellerinin iletimi durur, spinal şok başlar... n Hasarlanmış hücre ve aksonlar bazı toksik maddeler salgılarlar ve sağlam komşu nöronları da hasara uğratırlar (eksitotoksisite). Glutamat suçlanmıştır. Aşırı salınımı aşırı uyarılmaya neden olur, serbest oksijen radikalleri üretilir ve hasar ilerler...

14 Sekonder zedelenme n Bu süreçte sadece nöronlar değil, oligodendrositler ve myelin üreten hücreler de etkilenir. n Travmadan bir süre sonra enflamasyon başlamaktadır. Bir hafta içinde makrofaj yanıtı maksimuma ulaşır. Bu hücrelerden salınan sitotoksik ürünler gecikmiş aksonal yıkıma ve demyelinizasyona neden olurlar.

15 Sekonder zedelenme n Yaralanmadan birkaç gün veya hafta sonra oligodendrositlerde bir apopitoz dalgası yayılır. n Dört segment aşağı ve yukarı yayılabilir. n Apopitozu engelleyen ilaçlarla ambulatuvar yeteneğin arttığı ileri sürülmüştür.

16 Fizyopatoloji n Yaralanmadan sonraki 1-2 aylık sürede debrisler makrofajlarca temizlenir ve gliotik tamir ve fibrozis oluşur. n Kronik dönemde ise mültiloküler kistler oluşur. Sinir kökü rejenerasyonu ve varsa korunmuş santral sinir sistemi lifleri gözlenir. Hastaların %3-5'inde posttravmatik siringomiyeli (Barnett lezyonu) gelişebilir. n Ateromatöz dejenerasyona bağlı vasküler yetersizlik, dejeneratif omurga değişiklikleri mevcut patolojiyi arttırabilir.

17 Spinal şok n “Spinal pool” kavramı n Tonik desendan fasilitasyon kaybına bağlı olarak motor, duyu, sempatik otonomik fonksiyon kaybı. n Periferik uyaran yoksunluğu. n Lezyon kompletse ve seviye yüksekse uzun sürer, 3 aya kadar uzayabilir n Refleks aktivitelerinin (bulbokavernöz refleksin) geri dönüşü ile biter, spastisite gelişmeye başlar

18 Anatomik lokalizasyona göre SKY’nın tanımlanması n n Üst Motor Nöron Lezyonu: –spinal kordun lezyonunu ifade eder –lezyon seviyesi altında kortikal kontrol kaybolur –klinik olarak lezyon seviyesi altında motor, sensoriyal kayıp, hiperrefleksi, spastisite ve patolojik refleksler vardır –mesane, bağırsak ve seksüel fonksiyon bozuklukları eşlik eder

19 Anatomik lokalizasyona göre SKY’nın tanımlanması n n Alt Motor Nöron Lezyonu: – –kauda ekuina ve periferik sinir köklerinin lezyonudur – –flask paralizi, kas atrofisi, arefleksi ve patolojik reflekslerin yokluğu ile kendini gösterir – –mesane, bağırsak ve seksüel fonksiyon bozukluğu var ama üst motor nöron lezyonundan farklı paternde

20 Anatomik lokalizasyona göre SKY’nın tanımlanması n n Tetrapleji: (Kuadripleji) – –Thoracal 1 üstü lezyonlar. – –Servikal medulla spinalis segmentlerindeki spinal kanal içinde yer alan nöral elementlerin hasarına bağlı olarak, motor ve/veya sensoriyal fonksiyon kaybı veya bozukluğu – –Kolların, gövde, bacak ve pelvik organların fonksiyon bozukluğu – –Daha önceleri kullanılan tetraparezi terimi yerine inkomplet tetrapleji terimi kullanılmakta

21 Anatomik lokalizasyona göre SKY’nın tanımlanması n n Parapleji: – –T1’in altındaki medulla spinalis segmentlerinin spinal kanal içindeki nöral elementlerinin hasarına bağlı olarak, motor ve/veya sensoriyal fonksiyon kaybı veya bozukluğu – –Üst ekstremitelerin fonksiyonu korunmuş – –Lezyon seviyesine bağlı olarak gövde, alt ekstremiteler ve pelvik organlar etkilenebilir – –Kauda ekuina ve konus medullaris lezyonlarını da kapsar

22 Brown-Sequard sendromu n Kordun lateral yarısı yaralanmıştır n İpsilateral motor, vibrasyon ve propriyoseptif duyu, kontralateral ağrı ve ısı duyusunun kaybı n Hafif olgularda yüzeyel temas duyusu ve sfinkterler etkilenmeyebilir n Bıçak yaralanmaları, servikal hiperekstansiyon n Kordun klasik hemiseksiyonu nispeten nadir, tablo genellikle parsiyel hemiseksiyonu yansıtır

23 Santral kord sendromu n n servikal bölgede sık, omuriliğin merkezi bölümü yaralanır n n hiperekstansiyon tarzındaki yaralanmalar ile meydana gelir, osteofit... n n üst ekstremitelerde alt ekstremitelerden daha fazla kuvvet kaybı vardır n n sakral duyu korunur n n mesane fonksiyon bozukluğu olabilir n n prognoz iyi

24 Kauda ekuina sendromu n n L1-L2 disk aralığı altındaki lezyonlar n n nöral kanal içindeki lumbosakral sinir köklerinin lezyonu olur n n arefleks mesane ve bağırsak, ve alt ekstremitelerde flask paralizi olur n n motor lifler daha kolay etkilenir, duyu korunmuş olabilir n n bazen S1 de korunmuş, alt ektsremitede motor kuvvet tam ancak mesane bağırsak fonksiyon kaybı olabilir n 2. motor nöron tipi kayıp, spinal şoktan sonra da refleksler geri dönmez ve devamlı gevşek paralizi bulunur

25 Fonksiyonel sonucu belirleyen faktörler n erken dönemde en iyi gösterge sakral duyunun (S4-5), özellikle iğne duyusunun 72 saat-1 hafta içinde geri dönmesi n iyileşme ilk 3 ayda hızlı, 6 ay-1 yıl arası yavaş n ilk 72 saatte –ASIA A ise %15 B-D olabilir ama D %3! –ASIA B ise C-D %54 –ASIA C-D ise %86 ambule olur

26 Fonksiyonel prognozu etkileyen faktörler n nörolojik seviye n komplet-inkomplet yaralanma n diğer medikal problemler n yaş-kardiyovasküler dayanıklılık n motivasyon

27 Motor seviyeye göre fonksiyonel sonuçlar n C2-3: frenik sinir stimülatörü, tam bağımlı n C4: diyafram kurtulmuştur, baş, çene kontrollü iskemle olabilir, tam bağımlı n C5: dirsek fleks var, araç gereçle KB yapılabilir, el kontrollü ti kullanabilir n C6: tenodez kavraması yapabilir, özel tutamaçlı ti kullanabilir n C7: transferde bağımsız, mesane bakımı yapar, ti’de bağımsız, rampa inip çıkamaz n C8-T1: KBA’da bağımsız, barsak, mesane, giyinme... n T2-T10: egzersiz amaçlı ambulasyon n T11-L2: ev içi ambulasyon n L3-S3: cihazlanarak ambule olabilir

28 Fizik muayene ve değerlendirme n SKY’de standart nörolojik sınıflandırma: ASIA (American spinal injury association)

29 Motor değerlendirme n motor değerlendirmede kas kuvveti (0-5) manuel olarak değerlendirilir n sağ-sol toplam maksimum 50+50=100 n Değerlendirilen kaslar dirsek fleks. (C5) kalça fleks. (L2) el bil ekst.(C6)diz ekst.(L3) dirsek ekst.(C7)a bil ekst.(L4) parm fleks.(C8)b. parm ekst.(L5) parm abd.(T1)a bil pl fleks. (S1)

30 ASIA n Duyu değerlendirme için –0: yok 1:bozuk2:normal n 56+56=maksimum 112 n ağrı ve yüzeyel duyu için ayrı ayrı değerlendirilir n anal duyuya ayrıca bakılır (var-yok) n C2-S5 klavuz noktalar değerlendirilir

31 ASIA n Sağ-sol motor, duyu skorlama n lezyon komplet mi, inkomplet mi (inkomplet lezyonda en distal sakral segmentte duyu korunmuştur) n parsiyel korunmuş bölge var mıdır (varsa duyu ve motor sağ-sol skorlar ayrıca belirtilir)

32

33 ASIA terimleri n Nörolojik seviye: her iki yanda da motor ve duyunun normal olduğu en kaudal spinal kord segmentidir. n Motor seviye: üst segment normal, kendisi en az 3 değerinde n motor skor: (100) n duyusal seviye: iğne ve hafif dokunmanın normal olduğu en kaudal seviye n duyusal skor: ( ) n iskelet seviyesi: radyolojik incelemede en fazla hasarlanmış vertebra

34 ASIA terimleri n komplet lezyon: en alt sakral segmentlerde duyu ve motor kayıp n inkomplet lezyon: en alt sakral segmenti içermek üzere lezyon seviyesi altında duyu ve veya motor fonksiyonun korunmuş olması (mukokütanöz bölgede duyu korunmuş ve veya istemli anal kontraksiyon var) n parsiyel korunma alanı: komplet yaralanmalarda, kısmen inerve dermatom ve veya miyotomları gösterir

35 ASIA skalası n A: komplet: sakral segmentlerde (4-5) duyu ya da motor yok n B: inkomplet: sakrallere uzanan duyu var n C: inkomplet: lezyon seviyesi altında 3’ten fazla seviyede üçün altında motor kuvvet n D: inkomplet: lezyon seviyesi altında en az 3 kasta üçten fazla motor kuvvet n E: Normal

36 Muayene basamakları n 28 dermatomda iğne-dokunma duyusu değerlendir, anal duyuyu değerlendir n duyu seviye, duyu skoru sağ-sol belirle n 10 anahtar kas grubunu değerlendir, anal kontraksiyonu değerlendir n motor seviye, motor skoru sağ-sol belirle n nörolojik seviyeyi belirle n komplet-inkomplet ayrımını yap n ASIA (A-E) skalasını belirle n Sınıf A ise, parsiyel korunma alanı var mı, belirle

37 Akut dönem yaklaşımı n hayati fonksiyonlarla ilgili girişimlerle beraber sekonder hasar önlenmeli –instabilite –hipotansiyon, anemi, bradikardi, yetersiz oksijenasyon... (iv sıvı, idrar sondası, n/g sonda ileus riskinden ötürü, peptik ülser olasılığı için önlem...) –Metil prednisolon (kan akımını arttırır, lipid peroksidayonunu, serbest oksijen radikal oluşumunu azaltır)

38 Akut dönem yaklaşımı n Bağırsak-mesane reh. sıvı alımı, daimi idrar sondası, bol lifli diyet... n uygun pozisyon, döndürme, h. yatak... n pasif, aktif asistif, self asistif, aktif EHA egzersizleri n germe egzersizleri n kuvvetlendirme egzersizleri, üst ekstr.

39 Mobilizasyon n tilt-table, gerekli refleksleri uyarır n yatak içi aktiviteler n transfer, önce yatakta push-up, tekerlekli iskemleye geçiş, ti ile mobilizasyon n minder egzersizleri, dönme, oturma pozisyonuna geçme, denge, otururken yer değiştirme, güçlendirme egzersizleri n ambulasyon

40 Ambulasyon n ambulatuvar olmayanlar n egzersiz olarak ayakta duranlar n toplum içi ambule olanlar, gün boyu breys giyebilen, 1000 m yürüyebilen ve merdiven inip çıkabilen hastalar

41 SKY’da komplikasyonlar n basınç yarası n Üriner sistem enfeksiyonları ve taşları n spastisite n KVS komplikasyonları n anemi n pulmoner komplikasyonlar n DVT n otonomik disrefleksi n heterotropik osifikasyon n gis disfonksiyonu n metabolik sorunlar, endokrin değişiklikler n ağrı n post travmatik syringomyeli n cinsel sorunlar ve infertilite n psikolojik sorunlar

42 Bası Yaraları Aşırı Basınç Uzun Süreli Rahatlatılmamış basınç Uzun Süreli Rahatsız Edici uyaran Lokal veya sistemik Isı artışı Yırtıcı kuvvetler Cilt Kollajen Degradasyonu Periferik kan akımının bozulması

43 Lezyon altında rahatsız edici uyaran Aşırı sempatik cevap Artmış kardiak Output ve Periferik vazokonstrüksiyon Artmış Kan basıncı Baş Ağrısı Baroresptör Uyarımı Parasempatik Aktivite artışı Bradikardi Lezyon seviyesinin Üzerinde vazodilatasyon

44 Üriner Sistem Enfeksiyonları n Yabancı cisim (sonda), n Yetersiz hidrasyon, n Kolonizasyon, n Laboratuar enfeksiyon, n Yanlış antibiyotik kullanımı

45 Üriner sistem taşları n Enfeksiyonlar (özellikle proteaz (+) mo, n Hiperkalsiüri, n Yetersiz hidrasyon, n Üriner staz (mesanenin tam boşalamaması).

46 Kardiovasküler Komplikasyonlar n Ortostatik hipotansiyon, n Derin ven trombozu, n Kardiovasküler endurans azalması

47 Pulmoner komplikasyonlar n Pulmoner staz, n Pulmoner enfeksiyonlar, n Pulmoner emboli, n Pulmoner endurans azalması

48 Psikolojik sorunlar n Neglekt (red), n Ajitasyon, n Reaktif depresyon.


"Spinal kord yaralanmalarında rehabilitasyon Dr. Hasan ELDEN." indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları