Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

NEFROLOJİDE GENETİK TANI Dr. Ahmet Nayır İstanbul Tıp Fakültesi Çocuk Nefrolojisi.

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "NEFROLOJİDE GENETİK TANI Dr. Ahmet Nayır İstanbul Tıp Fakültesi Çocuk Nefrolojisi."— Sunum transkripti:

1 NEFROLOJİDE GENETİK TANI Dr. Ahmet Nayır İstanbul Tıp Fakültesi Çocuk Nefrolojisi

2 Mutasyon ve polimorfizm İnsan Genom Projesi IVS 33 +2T>A Glu39X (Q39X) Ekson-İntron DNA Genetik Test Bağlantı Analizi Gen Klonlanması D2S1376 Dizi analiz i Kromozom 46,XY 46,XX

3 Kalıtımla geçen mutasyonlara ve de dış etkenlere (bakteri, virüs, toksik madeler) bağlı sonradan gelişen bütün hastalıkların bir genetik komponenti vardır. Gen Çevre

4 Trafik kazası dışında genetik nedenli olmayan hastalık yoktur!

5 Dört farklı kimyasal baz A denine T hymine C ytosine G uanine T P Baz--Şeker--Fosfat DNA Yaşam’ın Şifresidir

6 T P A P C P G P T P A P C P G P DNA nın yapısı

7 Gen ve Yapısı Her kromozom üzerinde, kalıtımın fiziksel ve fonksiyonel ünitesini oluşturan yüzlerce gen bulunur. Genler - Protein yapılarının şifrelendiği özgün DNA dizilerini içerir. - Tüm genomun sadece % 2 sini kapsar. - Yapı bakımından birbirine benzer.

8 GEN yapısı promotor ekson intron DNA kırpılma noktası donor siteacceptor site (verici) (alıcı) ATG TGA

9 mRNA hnRNA protein transkripsiyon kırpılma translasyon DUR kodonu BAŞLAMA kodonu ATG Genden Proteine DNA

10 Genetik testlerde kullanılan temel teknolojiler Polimeraz Zincir Reaksiyonu (PCR) Dizi analizi Seçilen bir DNA parçasını birkaç saat içinde milyonlarca defa çoğaltır DNA daki nükleik asit dizilimini belirler

11 İnsan Genetik yapısı İnsan genomunda yaklaşık 30,000 to 35,000 arasında gen bulunduğu düşünülüyor. Hepsi birbirinden farklı olmakla beraber, bir gende ortalama 3000 nükleotid var. Saptanan genlerin yaklaşık % 50 sinin henüz fonksiyonları bilinmiyor. İki insan arasında nükleotid dizi benzerliği % 99.9 Monogenik yaklaşık 2000 hastalık geni tanımlanmıştır.

12 Aday genin bölgesinin tanımlanması Bölgenin tüm DNA klonlarının elde edilmesi Bölgede tüm genlerin ayırt edilmesi Öncelik sırasına göre mutasyon taraması Aday genlerin hasta kişilerde mutasyon açısından incelenmesi Hastalıklara neden olan genlerin saptanması

13 Kalıtım Modelleri 1. Otozomal dominant Otozomal resesif X e bağlı Diğer Kalıtım Modelleri Non Mendelien kalıtım: - Mitokondrial kalıtım,imprinting, gonadal mozaisizm

14 - Markörler ve alleller allele 12 D9S D9S D0S300

15 Mutasyon ve Polimorfizm Genetik hastalıklara yol açan DNA farklılıklarına MUTASYON, yol açmayanlara POLİMORFİZM denir. Ancak, araştırmalar polimorfizmlerin de bazı hastalıklar için yatkınlık faktörü olduğunu göstermektedir.

16 Gen Mutasyon Tipleri Nokta mutasyonları Delesyonlar ve insersiyonlar

17 Gen Mutasyon Tipleri N okta mutasyonları, substitution DNA da bir bazın çıkarak yerine başka bir bazın girmesi. Nelere yol açar ? - Yanlış anlamlı mutasyonlar, missense - Anlamsız mutasyonlar, nonsense - RNA kırpılma mutasyonları, splicing - Düzenleyici mutasyonları, regulatory

18 Gen Mutasyon Tipleri Yanlış anlamlı mutasyonlar, missense Fonksiyonun değişmesine neden our. SEN BİR ODA BUL SEN BİR ADA BUL Genetik hastalıklara neden olan mutasyonların > % 50 si bu mutasyonlardan kaynaklanır.

19 Gen Mutasyon Tipleri Anlamsız mutasyonlar, nonsense Translasyonda erken “dur” kodonu ve premature protein sentezi olur. Bu proteinler genellikle stabil değildir ve hücre içinde kısa sürede yıkıma uğrar. SEN HEM KOŞ HEM COŞ SEN HEM COŞ Hastalıklara neden olan mutasyonların ~%12 si bu tip mutasyonlardan kaynaklanır. Dur kodonu ?

20 Gen Mutasyon Tipleri RNA kırpılma mutasyonları, splicing mRNA nın maturasyonunda önemli olan kırpılma noktalarını değiştiren mutasyonlardır. A L İ ‘ N İ N ATI A L İ Ş ‘ İ N ATI Hastalıklara neden olan mutasyonların ~%10 u bu tip mutasyonlardan kaynaklanır. ekson intron ekson

21 Genetik Testler ne amaçlar ile yapılır? 1.Tanı presemptomatik semptomatik 2. Genetik riskin saptanması (prediktif) presemptomatik predispozisyonel 3. Taşıyıcıların saptanması

22 Genetik Testler 1.Klinik testler Tanı, korunma ya da tedavi amaçlı 2.Çalışma testleri Hastalığın anlaşılması ya da klinik testin daha geliştirilmesi için 3.Araştırma testleri Henüz klinik uygulamaya hazır olmayan testler

23 Genetik Testler 1.Direk DNA analizi 1.İndirek DNA analizi bağlantı analizi

24 Mutasyon saptama ve tarama testleri Bilinmeyen aday genin aranması: Tarama (scanning) Bilinen bir genin olguda aranması: Arama (screening)

25 Tarama testleri Tüm gen dizileme (complete gene sequencing ) Mutasyon tanısı için altın standart 10 kB2a kadar olan küçük genler için ideal DHPLC (high-performance liquid chromatography) 500 bp büyüklüğündeki PCR ürünlerinde saptama yapabilir Protein-truncation metodu Herediter kanser tanısında onkoloji merkezlerinde

26 Nefrolojide Genetik Testler nerelerde kullanılıyor? Polikistik böbrek hastalıkları Genetik proteinürik hastalıklar Genetik hematürik hastalıklar Genetik glomerülosklerotik hastalıklar Böbrek ile ilgili lizozomal ve peroksizomal hastalıklar Genetik tubüler hastalıklar Genetik geçişli trombotik mikroanjiopatiler Renal tümörler ile ilgili genetik hastalıklar

27 Polikistik böbrek hastalıkları ADPKD ARPKD Nefronoftizi MCKD

28 ADPKD özellikleri Sıklık 1/1000 Otozomal dominant Semptomlar orta yaşlarda çıkar Büyük polikistik böbrekler >% 50 böbrek yetersizliği Multiple organ sistemini ilgilendirir Genetik hetero j enite

29 APKD genetik heterojenite

30 ADPKD genetik inceleme Prenatal ve presemptomatik tanı Fenotip ve genotip korelasyonu için Kist formasyonunun mekanizmalarını moleküler düzeyde daha iyi anlamak için Canlı donor olabilecek genç kişilerde

31 ARPKD= PKHD1 1:2000 doğumda bir 1994 (Gen lokus 6p12.1-p21) 2002 (Ward ve ark) –PKHD1 klonlandı –16kb boyutunda 4,074 a.a. reseptöre benzer protein : fibrocystin (polyductin) PKHD1L1 polycystic kidney and hepatic disease 1 (autosomal recessive)-like 1 –8 (q23.1-q23.2)

32 Juvenil nefronoftizi Klinik presantasyon GenExonsProtein Juvenil formNPHP1 (2q12-13) NPHP4 (1p36) nephrocystin nephrocystin-4/ nephroretinin Adolesan form Senior-Løken sendromu NPHP3 (3q21-q22) NPHP5 (3q) IQCB nephrocystin-3 nephrocystin-5 Infantil formNPHP2 (9q22-31) INVS 16inversin İzole juvenil NPH’da ~% 50 büyük NPHP1 homozigot delesyonlar PCR ile kolayca saptanabilir İzole juvenil NPH’da ~% 50 büyük NPHP1 homozigot delesyonlar PCR ile kolayca saptanabilir

33 Juvenil nefronoftizi NPHP1 marker’ler ile PCR NPHP1 hom ya da het delesyon NPHP1 delesyon yok Renal biyopsi Mutasyon tarama: diğer NPHP genleri 123

34 Medüller Kistik Böbrek (MCKD) Otozomal dominant 1q21ve 16q12 de yer alan iki farklı gen MCKD2 ve familyal juvenil hiperürisemik nefropati uromodilini kodlayan UMOD gen mutasyonu ile gelişmektedir.

35 Polikistik böbrek hastalıkları Genetik proteinürik hastalıklar Genetik hematürik hastalıklar Genetik glomerülosklerotik hastalıklar Böbrek ile ilgili lizozomal ve peroksizomal hastalıklar Genetik tubüler hastalıklar Genetik geçişli trombotik mikroanjiopatiler Renal tümörler ile ilgili genetik hastalıklar

36 Otozomal resesif kalıtım –Fin tipi konjenital NS (NPHS1- 19q13) –Steroid-resistan NS (NPHS2-1q25-31) –Pierson sd (LAMB2 - 3p14-p22) – (mikrokoria-konj NS) Otozomal dominant kalıtım –FSGS-1 locus: krom 19q13 (ACTN4) –FSGS-2 locus: krom 11q21-q22 (TRPC6) –FSGS-3 locus : krom 6 (CD2-associated protein) –WT1 –Epstein sd : MYH9 (non muscle myosin heavy chain IIA) Mitokondriyal sitopati ile birlikte (MELAS sendromu) –Genellikle sağırlık ve/veya diyabet ve/veya diğer eksrarenal hastalıklar ile, ancak proteinüri ilk semptom olabilir. En sık mutasyon: A324G Knock-out fare modelleri –CD2AP - NEPH1 - FAT - ILK Ai l evi Ne frotik S e ndrom lar /FSGS

37 Herediter Nefrotik Sedromlar (NS) Kerjaschki ve ark NPHS1: (nephrin) Konj NS ACTN4, MYH9 WT1 Frasier ve Drash sd Cd2ap Neph1 Fat Farede NS LMX1B? Nail- Patella sendr. Smarcal 1 Schimke hastalığı LAMB2: Pierson send NPHS2 (podocin) SRNS Normal glomerüler filtratyon bariyeri TRPC6: OD - FSGS

38 Fin tipi Konjenital nefrotik sendrom Otozomal resesif kalıtım 1:10, 000 doğum (Finlandiya) Doğumda yoğun proteinüri - büyük plasenta Kötü prognoz Nephrin proteinini kodlayan NPHS1 gen mutasyonu Finlandiya’da iki sık mutasyon: –Fin-maj: 121delCT –Fin-min: R1109X * Ruotsalainen ve ark, (1999). N C * ekstraselüler domain

39 Polikistik böbrek hastalıkları Genetik proteinürik hastalıklar Genetik hematürik hastalıklar Genetik glomerülosklerotik hastalıklar Böbrek ile ilgili lizozomal ve peroksizomal hastalıklar Genetik tubüler hastalıklar Genetik geçişli trombotik mikroanjiopatiler Renal tümörler ile ilgili genetik hastalıklar

40  Herediter nefropati -Sıklık = 1/5000 -Hematüri +/- proteinüri -Kronik böbrek yetersizliği -Glomerüler bazal membran değişiklikleri  Sensorinöral sağırlık  Oküler lezyonlar -Anterior lentikonus -Makülopati Alport sendromu

41 Alport sendromu ve tip IV kollagen zincirlerinde mutasyona yol açan genler COL4A4COL4A3 2q35 Xq22 COL4A6COL4A5 13q34 5’ 3’ 5’ 3’ COL4A2COL4A1 Otozomal X-bağlı AS COL4A3 ya da COL4A4 Mutasyonları - her iki allelde = resesif otozomal AS - 1 allelde = otosomal dominant AS ya da familial benign hematüri ya da semptom yok COL4A5 mutasyonu = AS COL4A5+COL4A6 delesyonları = AS ve difüz özofageal leiomyomatosis

42 Dominant geçişli dev trombosit sendromları Dev trombosit sendromu (DTS) otozomal dominant ge ç işli ve hematolojik bulgular ile seyreden heterojen bir gruptur. Bu hastalıklarda: makrotrombositopeni minor kanama granülosit inklüzyon cisimciği Dev trombosit sendromu Makro trombosito peni Inkluzyon cisimciği Yüksek-ton sağırlık NefritKatarakt May-Hegglin anomalisi Sebastian trombosit sendromu Fechtner sendromu Epstein sendromu Alport-benzer sendrom Alport sendromu dev trombosit inkluzyon cismi Hastalar genellikle kronik otoimmün trombositopeni hatalı tanısı ile immunosupresif tedavi (steroid vb.) ve splenektomi uygulamasına maruz kalırlar.

43 AS Prenatal Tanı X-bağlı resesif: COL4A5 de ya da komşuluğunda bağlantı analizi ile polimorfik marker aranması haftada korion villus biyopsisi ya da haftada amniosentez yapılır. Otozomal resesif: COL4A3 and COL4A4 de ya da komşuluğunda bağlantı analizi ile polimorfik marker aranması

44 Polikistik böbrek hastalıkları Genetik proteinürik hastalıklar Genetik hematürik hastalıklar Genetik glomerülosklerotik hastalıklar Böbrek ile ilgili lizozomal ve peroksizomal hastalıklar Genetik tubüler hastalıklar Genetik geçişli trombotik mikroanjiopatiler Renal tümörler ile ilgili genetik hastalıklar

45 Glomerüloskleroz WT1 –11p13 de lokalize –tümör supresör gen –nefronogenezde önemli rol oynar Denys-Drash sendromu İnkomplet Denys- Drash sendromu İzole DMS (difüz mezangial skleroz) Frasier sendromu

46 Phospholipase C epsilon İntrasellüler iletide görevli bir enzim Gen sembol:PLCE1 Kromozom bölge: 10q23.24 Kalıtım: Otozomal resesif Patoloji: DMS ve FSGS Proteinüri saptanması: 2 ay-9 yaş Klinik önemi:steroide ya da CyA’ya yanıt verebilir

47 Polikistik böbrek hastalıkları Genetik proteinürik hastalıklar Genetik hematürik hastalıklar Genetik glomerülosklerotik hastalıklar Böbrek ile ilgili lizozomal ve peroksizomal hastalıklar Genetik tubüler hastalıklar Genetik geçişli trombotik mikroanjiopatiler Renal tümörler ile ilgili genetik hastalıklar

48 Böbrek ile ilgili lizozomal ve peroksizomal hastalıklar Fabry hastalığı Sistinoz Hiperoksalüri

49 Fabry hastalığı  -galactosidase A eksikliğine bağlı X- bağlı geçişli Akroparestezi, angiokeratoma, hipohidrozis ya da korneal/lenticular lezyonlar Renal, kardiovasküler ve serebral hastalık Hasta gen Xq22.1 üzerinde yer alır İzole renal hastalık: Proteinüri ve yüksek kan basıncı Tanı renal biyopsi ile yapılır 200 üzerinde mutasyon Prenatal tanı + rekombinant  -galactosidase A

50 Sistinoz: otozomal resesif geçişli, CTNS geninde (17p13) de mutasyon sonucu lizozomlarda sistin birikimi İnsidans ~ 1 : 200,000 yenidoğanda Tüm dünyada ~ 2000 sistinozlu hasta Böbrek: x normal Karaciğer: x normal Kas: x normal Beyin: x normal

51 Sistinoz İnfantil nefropatik, juvenil, adolesan tipler ilk 9 eksonda 65 kb bir delesyon Hızlı bir PCR yöntem gelişmiştir

52 Primer hiperoksalüri PH1 –AGXT gen defekti –Glyoxylate aminotransferase enzim eksikliği –Enzim analizi ile tanı konulan olguların ancak % 47’sinde mutasyon gösterilmiş. –Prenatal tanı ve taşıyıcılık açısından değerli –Kromozom bölge: 2q36-37 PH2 –GRHPR gen defekti –Glyoxylate reductase/hydroxypyruvate reductase enzim eksikliği –Gen sembolü: GRHPR –Kromozom bölge: 9cen

53 Polikistik böbrek hastalıkları Genetik proteinürik hastalıklar Genetik hematürik hastalıklar Genetik glomerülosklerotik hastalıklar Böbrek ile ilgili lizozomal ve peroksizomal hastalıklar Genetik tubüler hastalıklar Genetik geçişli trombotik mikroanjiopatiler Renal tümörler ile ilgili genetik hastalıklar

54 Genetik tubüler hastalıklar Bartter sendromu Gitelman sendromu Liddle sendromu Pseudohypoaldosteronism tip 1 (PHA-1) Herediter Hipomagnezemiler Ca 2+ /Mg 2+ sensing reseptör (CASR) mutasyonları Renal tubüler asidoz Dent hastalığı Nefrojenik diabetes insipidus Sistinüri X-bağlı dominant geçişli hipofosfatemik rahitis

55 Herediter Hipomagnesemi Renal hipomagnesemi ve oküler tutulum: –Gen Sembol: CLDN19, Kromozom bölge: 1p34.2 Protein adı: Claudin-19 Hipomagnesemi ile sekonder hipokalsemi (HSH ): –Gen Sembol: TRPM6, Kromozom bölge: 9q22, Protein adı: Transient receptor potential cation channel subfamily M member 6 Familial hipomagnesemi ile hiperkalsiüri ve nefrolalsinoz (FHHNC): –Gen sembol: CLDN16, Kromozom bölge: 3q27-29 Protein adı: Claudin 16 (paracellin-1) Renal Hipomagnesemi 2: –Gen Sembol: FXYD2, Kromozom bölge: 11q23, Protein adı: Sodyum/potasyum-transporting ATPase gamma zincir Dominant geçişli

56 Ca 2+ /Mg 2+ sensing reseptör (CASR) mutasyonları Aktivasyonu –Kromozom 3p13.3-q21 –Otozomal dominant hipokalsemi –Hipokalsemi, hiperkalsiüri, poliüri, hipomagnezemi İnaktivasyonu –Ailevi hipokalsiürik hiperkalsemi –Neonatal ağır hiperparatiroidi

57 Bartter sendromu Antenatal Bartter Sendromu Tip 1 –Gen Sembol: SLC12A1, kromozom bölge: 15q15-q21.1 Protein adı: Solute carrier family 12 member 1 Bartter Syndrome Tip 2 –Gen sembol ROMK, kromozom bölge: 11q24 Bartter Syndrome Tip 3 –Gen Sembol: CLCNKB, kromozom bölge: 1p36, Protein adı: Chloride channel protein ClC-Kb Bartter Sendrom Tip 4 –Gen Sembol: BSND, kromozom bölge: 1p31, Protein adı: Barttin

58 Dent Disease Düşük moleküler ağırlıklı proteinüri ve nefrokalsinoz X-bağlı resesif hipofosfatemik rahitis +/-hiperkalsiüri X-bağlı resesif nefrolitiaz Gen sembol: CLCN5 Kromozomal bölge: Xp11.22 Protein adı: Chloride channel protein 5 Gen sembol: OCRL Kromozomal bölge: Xq26.1 Protein adı: Inositol polyphosphate 5-phosphatase OCRL-1 Dent Disease with mutations in OCRL1. Am J Hum Genet (2005) 76: 260-7

59 Polikistik böbrek hastalıkları Genetik proteinürik hastalıklar Genetik hematürik hastalıklar Genetik glomerülosklerotik hastalıklar Böbrek ile ilgili lizozomal ve peroksizomal hastalıklar Genetik tubüler hastalıklar Genetik geçişli trombotik mikroanjiopatiler Renal tümörler ile ilgili genetik hastalıklar

60 Genetik geçişli trombotik mikroanjiopatiler Hemolitik Üremik Sendrom (HUS) –C3 konvertaz aktivitesini kontrol eden faktör H fonksiyonunda azalma HUS ve MPGN II oluşumunda rol oynar. –Ailevi ve sporadik HUS vakalarında faktör H mutasyonları gösterilmiştir. Trombotik Trombositopenik Purpura (TTP) –Von Willebrand-cleaving protease ADAMTS13 eksikliği TTP oluşturur. –Mutasyon 9q34 bölgesinde ADAMTS13 genindedir.

61 Polikistik böbrek hastalıkları Genetik proteinürik hastalıklar Genetik hematürik hastalıklar Genetik glomerülosklerotik hastalıklar Böbrek ile ilgili lizozomal ve peroksizomal hastalıklar Genetik tubüler hastalıklar Genetik geçişli trombotik mikroanjiopatiler Renal tümörler ile ilgili genetik hastalıklar

62 Von Hippel-Lindau (VHL) sendromu –Otozomal dominant geçişli –VHL gen tümör supresör etkilidir –3q25 yerleşimindeki gende mutasyonlar saptanabilir Tuberous Sclerosis Complex (TSC) –TSC1 9q34.3protein: Hamartin –TSC 2 16q13.3 protein: Tuberin Ailevi Renal Hücreli Karsinom –Ailevi renal hücreli karsinomlarda kromozom 3 translokasyonu saptanmıştır. –Translokasyon sonucu DIRC2 (disrupted in renal cancer) geni oluşmaktadır

63 Congenital Anomalies of the Kidney and Urinary Tract CAKUT Vezikoüreteral reflü: 13q Vats KR, Ishwad C, Frederick DR, Vats AN J Am Soc Nephrol 2006 Apr 17(4): Renal Hipoplazi: 10q PAX2

64 Multifaktöryal Hastalıklar Birden fazla genin bir arada ve çevre faktörlerinin etkisiyle ortaya çıkan hastalıklardır. (Hipertansiyon, taş hastalığı, kanser, metabolik sendrom, ateroskleroz, diyabet vb.) Canlı doğumların ~ % 5 sinde görülür. 25 yaş sınırına kadar prevalansı ~ % 5.

65 Farmakogenetik test İlaç yan etkisi İlaç yanıtı İlaç seçimi

66 Etik ve kanuni sorunlar Özel hayat Hastalık damgası İş kaybı Sağlık kurumlarının giderleri Herkesin yararlanamaması


"NEFROLOJİDE GENETİK TANI Dr. Ahmet Nayır İstanbul Tıp Fakültesi Çocuk Nefrolojisi." indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları