Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

1 İktisada Giriş I Yrd. Doç Dr. Dilek Seymen DEÜ.İİBF İktisat Bölümü

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "1 İktisada Giriş I Yrd. Doç Dr. Dilek Seymen DEÜ.İİBF İktisat Bölümü"— Sunum transkripti:

1

2 1 İktisada Giriş I Yrd. Doç Dr. Dilek Seymen DEÜ.İİBF İktisat Bölümü

3 2 Giriş Dersinin İçeriği Bilim, bilimsel yaklaşım ve sosyal bilim olarak İktisat Bilimi Bilim, bilimsel yaklaşım ve sosyal bilim olarak İktisat Bilimi İktisat biliminde temel kavramlar İktisat biliminde temel kavramlar İktisat biliminin konusu ve kapsamı İktisat biliminin konusu ve kapsamı İktisat biliminin dalları İktisat biliminin dalları

4 3 İKTİSADİ SORUN

5 4 İktisat=Ekonomi İktisat;Arapça kökenli “kasıtlı, bilinçli, ılımlı haraket” Günlük dilde türkçeye “tutumluluk” olarak geçmiş Ekonomi; eski yunan kökenli (oikonomos/oikos-nomos) Aristonun öğrencisi Critobule “ev ve çiftlik idaresi” anlamında kullanmış

6 5 İktisadı Anlamak için Temel Kavramlar İhtiyaç İhtiyaç Kaynak Kaynak Kıtlık Kıtlık Seçim (tercih) Seçim (tercih) Fayda Fayda Mal Mal Değer Değer Alternatif (Fırsat) Maliyeti Alternatif (Fırsat) Maliyeti

7 6 İhtiyaç; ihtiyaçlar sayıca sonsuzdur ihtiyaçlar sayıca sonsuzdur ihtiyaçlar tatmin edilince doyuma ulaşır. ihtiyaçlar tatmin edilince doyuma ulaşır. ihtiyaçların şiddet dereceleri farklıdır. ihtiyaçların şiddet dereceleri farklıdır. ihtiyaçlar rakiptir. ihtiyaçlar rakiptir. ihtiyaçlar birbirlerini tamamlar ihtiyaçlar birbirlerini tamamlar İhtiyaçlar zamanla alışkanlık halini alabilir İhtiyaçlar zamanla alışkanlık halini alabilir

8 7 Mal; İhtiyaçları karşılayan araçlara mal denir İhtiyaçları karşılayan araçlara mal denir tüketim malları üretim-sermaye malları dayanıksız-dayanıklı mallar kıt-ekonomik mallar-serbest mallar zaruri mallar-lüx mallar ikame malları-tamamlayıcı mallar Maddi olmayan mallar-hizmetler

9 8 Fayda; Malların ve hizmetlerin insan ihtiyaçlarını karşılama özelliği… Malların ve hizmetlerin insan ihtiyaçlarını karşılama özelliği… İnsan ihtiyaçlarını karşılayan bütün mallar faydalıdır…. İnsan ihtiyaçlarını karşılayan bütün mallar faydalıdır…. Faydayı açıklarken…iktisat bilimi la ahlakidir… Faydayı açıklarken…iktisat bilimi la ahlakidir…

10 9 Değer (kıymet) Bir malı elde etmek için karşılığında bedel ödeniyorsa bu mal değerlidir. Bir malı elde etmek için karşılığında bedel ödeniyorsa bu mal değerlidir. Değer=fayda+nedret Değer=fayda+nedret İktisada göre değer göreli (izafi-relatif) bir kavramdır… İktisada göre değer göreli (izafi-relatif) bir kavramdır… “güzelliğin on para etmez su bendeki aşk olmasa…” Aşık Veysel

11 10 Tercih; Kaynaklar kıttır, ama kıt kaynakların alternatif kullanım alanları vardır. Kaynaklar kıttır, ama kıt kaynakların alternatif kullanım alanları vardır. İhtiyaçlarda alternatif kaynaklarla karşılanabilir… İhtiyaçlarda alternatif kaynaklarla karşılanabilir… Bu nedenle tercih yapılır.. Bu nedenle tercih yapılır.. Hangi ihtiyacın karşılanacağına ve hangi kaynağın kullanılacağına karar verilir. Hangi ihtiyacın karşılanacağına ve hangi kaynağın kullanılacağına karar verilir. Kıt kaynakların alternatif kullanım alanları arasında bir öncelik sıralaması yapılır. Kıt kaynakların alternatif kullanım alanları arasında bir öncelik sıralaması yapılır. Bu tercihlerin sonucu iktisadidir ve malların nisbi değerini etkiler. Bu tercihlerin sonucu iktisadidir ve malların nisbi değerini etkiler.

12 11 Alternatif Maliyet, Alternatifler arasında tercih yapmak, seçilmeyen alternatiflerden mahrum kalmak demektir. Alternatifler arasında tercih yapmak, seçilmeyen alternatiflerden mahrum kalmak demektir. Bir ihtiyacın tatmini diğer alternatiflerin tatmini pahasına gerçekleştirilir. Bir ihtiyacın tatmini diğer alternatiflerin tatmini pahasına gerçekleştirilir. Kaçırılan fırsatlara alternatif maliyeti adı verilir. Kaçırılan fırsatlara alternatif maliyeti adı verilir.

13 12 Ekonomik Karar Birimleri Hane halkı Hane halkı Firma Firma Hükümet Hükümet

14 13 İktisat (Ekonomi) Bilimi İnsan ihtiyaçlarını ve bunların tatminine yönelik çabaları inceler, İnsan ihtiyaçlarını ve bunların tatminine yönelik çabaları inceler, Kıt kaynaklarla, sonsuz ihtiyaçlar arasındaki dengesizlikten doğan insan faaliyetlerini inceler, Kıt kaynaklarla, sonsuz ihtiyaçlar arasındaki dengesizlikten doğan insan faaliyetlerini inceler, kıt kaynaklar ve sınırsız ihtiyaçlar dengesizliğinde; ne, nasıl ve kimin için üretilecek sorusunun cevabını arar. kıt kaynaklar ve sınırsız ihtiyaçlar dengesizliğinde; ne, nasıl ve kimin için üretilecek sorusunun cevabını arar.

15 14 İktisatta üç temel sorun: Hangi mal ve hizmetler ne miktarda üretilmelidir? Hangi mal ve hizmetler ne miktarda üretilmelidir? Mal ve hizmetler hangi yöntemlerle üretilmelidir? Mal ve hizmetler hangi yöntemlerle üretilmelidir? Mallar toplum üyeleri arasında nasıl dağıtılmalıdır? Mallar toplum üyeleri arasında nasıl dağıtılmalıdır?

16 15 İktisadi Sistemler Arasındaki Fark Nereden Doğar? Farklılık sorulara cevap verip vermemek veya seçim yapıp yapmamak serbestliğinden kaynaklanmaz. Farklılık sorulara cevap verip vermemek veya seçim yapıp yapmamak serbestliğinden kaynaklanmaz. Soruların cevaplanması veya seçim yapılması her iktisadi sistem için zorunludur. Soruların cevaplanması veya seçim yapılması her iktisadi sistem için zorunludur. İktisadi sistemler arasındaki fark soruların nasıl cevaplanmaya çalışıldığı yani çözümüne yönelik yaklaşımdır. Yöntem farklılığı vardır. İktisadi sistemler arasındaki fark soruların nasıl cevaplanmaya çalışıldığı yani çözümüne yönelik yaklaşımdır. Yöntem farklılığı vardır.

17 16 İktisat Biliminin Amacı Bilimin Amacı: Gerçek hayatta gözlemlenen olayları ve davranışları açıklamaktır. Bilimin Amacı: Gerçek hayatta gözlemlenen olayları ve davranışları açıklamaktır. İktisat Biliminin Amacı: İktisadi olaylar arasındaki neden- sonuç ilişkilerini araştırmak ve bu ilişkileri bilimsel kurallara bağlamaya çalışmaktır. İktisadi gerçeği bulmak; iktisadi gerçek olaylar arasındaki değişmez ilişki.. İktisat Biliminin Amacı: İktisadi olaylar arasındaki neden- sonuç ilişkilerini araştırmak ve bu ilişkileri bilimsel kurallara bağlamaya çalışmaktır. İktisadi gerçeği bulmak; iktisadi gerçek olaylar arasındaki değişmez ilişki..

18 17 İKTİSAT BİLİMİNİN YÖNTEMİ Bilimsel Yöntem: Bilimsel Yöntem: Gerçek hayatta gözlemlenen olayları ve davranışları açıklamak için takip edilecek yol ve uygulanacak kurallardır. Gerçek hayatta gözlemlenen olayları ve davranışları açıklamak için takip edilecek yol ve uygulanacak kurallardır. Bilimsel yöntem 3 aşamadan oluşur: Bilimsel yöntem 3 aşamadan oluşur: Sorunun Tanımlanması Sorunun Tanımlanması Model Oluşturulması Model Oluşturulması Modelin Testi Modelin Testi

19 18 İKTİSAT BİLİMİ DE BİLİMSEL YÖNTEMİ İZLER. 1.AŞAMA SORUNUN TANIMLANMASI AŞAMASI (Bir malın talebinde meydana gelen değişimlerin nedeni nedir?) 2.AŞAMA MODEL OLUŞTURMA AŞAMASI (Talep değişimine neden olabilecek faktörler akıl yürütme yoluyla bulunmaya çalışılır, MODEL oluşturulur. Modelin, istenen olayın nasıl ortaya çıktığına ilişkin sonucuna da HİPOTEZ denir. 3.AŞAMA MODELİN TEST AŞAMASI (Hipotez testleri yapılır. Testlerden geçen modeller kabul, geçmeyenler ise red edilir.

20 19 MODEL VE İKTİSADİ MODEL NEDİR? Model; Günlük hayatta karşılaştığımız ve yaşadığımız olayların basitleştirilmiş halidir. Model; Günlük hayatta karşılaştığımız ve yaşadığımız olayların basitleştirilmiş halidir. İktisadi Model; iktisadi olayları ve davranışları basitleştirmeyi amaçlayan, bir çok basitleştirici varsayımın kullanıldığı ve böylece iktisadi olayların ve davranışların basitleştirildiği bir soyutlamadır. İktisadi Model; iktisadi olayları ve davranışları basitleştirmeyi amaçlayan, bir çok basitleştirici varsayımın kullanıldığı ve böylece iktisadi olayların ve davranışların basitleştirildiği bir soyutlamadır.

21 20 BİR İKTİSADİ MODEL ÖRNEĞİ Ax ( X Malının Arzı) Fx: X Malının Fiyatı Fd: Diğer Mal Fiyatları M: Maliyetler R: Rakip Firmaların Pazar Payı D: Döviz Kurları P: Psikolojik Faktörler Ax = f ( Fx, Fd, M, R, D,P ) BAĞIMLI DEĞİŞKEN BAĞIMSIZ DEĞİŞKENLER ARZ MODELİ Ax = f (Fx) Hipotez Testi Sonrası EN İYİ MODEL

22 21 İKTİSADİ MODELİN TEMEL AMAÇLARI İKTİSADİ MODELİN TEMEL AMAÇLARI Öngörü (Tahmin): Bir iktisadi modeldeki veri (Bağımsız) değişkenlerdeki değişmenin, modeldeki bağımlı değişken üzerindeki etkisinin saptanması. Öngörü (Tahmin): Bir iktisadi modeldeki veri (Bağımsız) değişkenlerdeki değişmenin, modeldeki bağımlı değişken üzerindeki etkisinin saptanması. Çözümleme (Analiz): Tüketici, üretici veya devlet gibi iktisadi birimlerin davranışlarının çözümlemesi. Çözümleme (Analiz): Tüketici, üretici veya devlet gibi iktisadi birimlerin davranışlarının çözümlemesi.

23 22 İKTİSAT BİLİMİNDE KULLANILAN BİLİMSEL ARŞTIRMA YÖNTEMLERİ TÜMDEN GELİM YÖNTEMİ TÜMDEN GELİM YÖNTEMİ TÜME VARIM YÖNTEMİ TÜME VARIM YÖNTEMİ SENTEZCİ YÖNTEM SENTEZCİ YÖNTEM

24 23 TÜMDEN GELİM: Deney ve araştırmaya başvurmadan, akıl yürütme yolu ve insanların rasyonel hareket ettikleri varsayımı ile gerçeklere ulaşıp; yasaları, ilkeleri, kuralları ortaya koymaktır. TÜMDEN GELİM: Deney ve araştırmaya başvurmadan, akıl yürütme yolu ve insanların rasyonel hareket ettikleri varsayımı ile gerçeklere ulaşıp; yasaları, ilkeleri, kuralları ortaya koymaktır. TÜME VARIM: Gözlemlenen olaylardan, temel etkenler dikkate alınıp ihmal edilemeyecek bir takım neden-sonuç ilişkileri ortaya koymaktır. TÜME VARIM: Gözlemlenen olaylardan, temel etkenler dikkate alınıp ihmal edilemeyecek bir takım neden-sonuç ilişkileri ortaya koymaktır. SENTEZCİ YÖNTEM:Tümden gelim ve tüme varım yöntemlerinin her ikisinden birden yararlanılır. Önce olaylar gözlenir, gözlem sonuçlarına genel ilke niteliğindeki varsayımlar eklenir. Sonra da bunlardan mantığa dayalı sonuçlar çıkartılır. SENTEZCİ YÖNTEM:Tümden gelim ve tüme varım yöntemlerinin her ikisinden birden yararlanılır. Önce olaylar gözlenir, gözlem sonuçlarına genel ilke niteliğindeki varsayımlar eklenir. Sonra da bunlardan mantığa dayalı sonuçlar çıkartılır.

25 24 TÜMDEN GELİM YÖNTEMİNDE ÇALIŞMA AŞAMALARI YASA, İLKE VEYA KURALIN SAPTANMASI VARSAYIMLARIN BELİRLENMESİ MANTIKSAL AKIL YÜRÜTME TEORİNİN TEST EDİLEREK, KABUL VEYA RED EDİLMESİ

26 25 TÜME VARIM YÖNTEMİNDE ÇALIŞMA AŞAMALARI GÖZLEM YASA, İLKE VEYA KURALIN SAPTANMASI MANTIKSAL AKIL YÜRÜTME

27 26 İktisadi Modelde üç unsur yer alır: Veriler Veriler Varsayımlar Varsayımlar Değişkenler Değişkenler SENTEZCİ YÖNTEMDEN YARARLANMAK İÇİN İKTİSADİ MODEL KURULUR

28 27 İKTİSADİ ANALİZDE YARARLANILAN TEKNİKLER İktisadi varsayımların ve modellerin fonksiyonel ilişki şeklinde ifadesi: Neden- Sonuç ilişkileri fonksiyonel ifade ile açıklanır. İktisadi varsayımların ve modellerin fonksiyonel ilişki şeklinde ifadesi: Neden- Sonuç ilişkileri fonksiyonel ifade ile açıklanır. NEDENLER SONUÇ Fx: X Malının Fiyatı Fd: Diğer mal fiyatları G : Gelir Z : Zevk ve tercihler Tx ( X Malının Talebi) FONKSİYONEL İFADE Tx = f (Fx)

29 28 MODELİN (Fonksiyonel İfadenin) FARKLI ANLATIM YOLLARI 1- Sözel Anlatım 1- Sözel Anlatım Talep Miktarı Malın Fiyatının bir Fonksiyonudur Talep Miktarı Malın Fiyatının bir Fonksiyonudur 2- Geometrik Anlatım 2- Geometrik AnlatımFx Tx Tx Qx Qx 3- Matematiksel Anlatım Tx = f(Fx)

30 29 İktisadi analiz çeşitleri Boyut–Kapsam Yönünden Boyut–Kapsam Yönünden Mikro İktisat Mikro İktisat Makro İktisat Makro İktisat Amaç-Yöntem Yönünden Amaç-Yöntem Yönünden Pozitif İktisat Pozitif İktisat Normatif İktisat Normatif İktisat Değişken Sayısı Yönünden Değişken Sayısı Yönünden Kısmi Denge Analizi Kısmi Denge Analizi Genel Denge Analizi Genel Denge Analizi Zaman Yönünden Zaman Yönünden Statik Analiz Statik Analiz Dinamik Analiz Dinamik Analiz Karşılaştırmalı Statik Analiz Karşılaştırmalı Statik Analiz İktisadi Olayların Sektörlere Göre İncelenmesi Uygulamalı İktisat- işletme ekonomisi-uluslararası İktisat- para ekonomisi İktisadi Olayların Sektörlere Göre İncelenmesi Uygulamalı İktisat- işletme ekonomisi-uluslararası İktisat- para ekonomisi

31 30 Üretim Üretim Kavramı Üretim Kavramı Üretim Sırasında Yaratılan Fayda Çeşitler Üretim Sırasında Yaratılan Fayda Çeşitler Maddi Fayda (şekil faydası) Maddi Fayda (şekil faydası) Yer Faydası Yer Faydası Zaman Faydası Zaman Faydası Hizmet Faydası Hizmet Faydası Mülkiyet Faydası Mülkiyet Faydası

32 31 Üretim Faktörleri Tabiat (Toprak) Tabiat (Toprak) Emek Emek Sermaye Sermaye Girişimci(Müteşebbis) Girişimci(Müteşebbis)

33 32 Tabiat Tabiat sınırlı, ancak devamlıdır…. Tabiat sınırlı, ancak devamlıdır…. Tabiat taşınamaz.. Tabiat taşınamaz.. Toprak sadece tarım alanı anlamına gelmez; iklim şartları, dağlar, ormanlar, ırmaklar, denizler, tarihi kalıntılar… Toprak sadece tarım alanı anlamına gelmez; iklim şartları, dağlar, ormanlar, ırmaklar, denizler, tarihi kalıntılar… Doğal kaynak-doğal faktör-ilk yatırım Doğal kaynak-doğal faktör-ilk yatırım

34 33 Emek İnsanın, gelir sağlamak amacıyla, gelir sağlamak amacıyla, hür iradesiyle, hür iradesiyle, bilinçli, bilinçli, başkalarına tabi olarak harcamış olduğu başkalarına tabi olarak harcamış olduğu her türlü çabadır.

35 34 emek ücret adı altında gelir kazanır. emek ücret adı altında gelir kazanır. ülke nüfusunun tamamı emek değildir. ülke nüfusunun tamamı emek değildir. çalışabilecek nitelikte olanlar potansiyel emektir; işgücü... çalışabilecek nitelikte olanlar potansiyel emektir; işgücü... işgücü çalıştığı zaman emek niteliğini kazanır. işgücü çalıştığı zaman emek niteliğini kazanır. vasıflı emek-vasıfsız emek vasıflı emek-vasıfsız emek objektif emek/bedeni emek-sübjektif emek/fikri emek objektif emek/bedeni emek-sübjektif emek/fikri emek

36 35 Sermaye (Kapital) Sermaye…baş maya Sermaye…baş maya Emeğin verimliliğini artıran ve önceden üretilmiş olan üretim araçlarıdır. Emeğin verimliliğini artıran ve önceden üretilmiş olan üretim araçlarıdır. Sermaye malı Sermaye malı Nakdi sermaye Nakdi sermaye Sermayenin üretimden aldığı pay …faiz Sermayenin üretimden aldığı pay …faiz

37 36 Girişimci (Müteşebbis) Üretim faktörlerini sağlayan, Üretim faktörlerini sağlayan, organize eden, organize eden, riski göze alan, riski göze alan, ve iktisadi hayata yenilikleri uygulayan ve iktisadi hayata yenilikleri uygulayankişidir.

38 37 Teknoloji Aynı miktar faktör kullanarak daha fazla üretim Aynı miktar faktör kullanarak daha fazla üretim Aynı miktar üretimi daha az faktörle üretmek Aynı miktar üretimi daha az faktörle üretmek Teknik bilgi ekonominin üretim gücünü belirler. Teknik bilgi ekonominin üretim gücünü belirler.

39 38 İktisadı anlamak için….. diğer kavramlar; tüketim tüketim yatırım yatırım tasarruf tasarruf gelir gelir büyüme büyüme bölüşüm bölüşüm talep talep arz arz fiyat fiyat piyasa piyasa

40 39 Tüketim İnsan ihtiyaçlarının giderilmesi amacıyla mal ve hizmetlerin kullanılması İnsan ihtiyaçlarının giderilmesi amacıyla mal ve hizmetlerin kullanılması Dayanıklı-dayanıksız tüketim malları Dayanıklı-dayanıksız tüketim malları Nihai-ara tüketim Nihai-ara tüketim Ekonomik faaliyetlerin son basamağı-temel amaç Ekonomik faaliyetlerin son basamağı-temel amaç

41 40 Tasarruf Tüketimden feragat etme Tüketimden feragat etme Gelirin tüketilmeyen kısmı Gelirin tüketilmeyen kısmı Tasarruflar faydalı yatırımlara yönelirse ekonomik büyüme sağlanır..kalkınma Tasarruflar faydalı yatırımlara yönelirse ekonomik büyüme sağlanır..kalkınma

42 41 Yatırım Bir ferdin veya ülkenin sermaye mallarında ve techizat stokunda meydana gelen net artıştır. Bir ferdin veya ülkenin sermaye mallarında ve techizat stokunda meydana gelen net artıştır. Kurulan yeni fabrika Kurulan yeni fabrika Yeni yol Yeni yol Köprü Köprü Yatırım yeni üretim kapasitesi yaratır. Yatırım yeni üretim kapasitesi yaratır.

43 42 Gelir Üretim faktörlerinin üretime katkıları ölçüsünde üretilen şeyden aldıkları pay.. Üretim faktörlerinin üretime katkıları ölçüsünde üretilen şeyden aldıkları pay.. Ferdin belli bir dönem içinde, dönem başı ve dönem sonu serveti değişmemek koşulu ile tüketebileceği mal ve hizmet toplamı.. Ferdin belli bir dönem içinde, dönem başı ve dönem sonu serveti değişmemek koşulu ile tüketebileceği mal ve hizmet toplamı.. Gelir/servet Gelir/servet

44 43 Büyüme Ekonomide üretilen mal ve hizmet miktarındaki artış Ekonomide üretilen mal ve hizmet miktarındaki artış Üretim olanakları eğrisi Üretim olanakları eğrisi Ülke üretim kapasitesi Ülke üretim kapasitesi

45 44 Bölüşüm Üretime katılan faktörlerin üretimden aldığı pay… Üretime katılan faktörlerin üretimden aldığı pay… Fonksiyonel bölüşüm/gelir dağılımı Fonksiyonel bölüşüm/gelir dağılımı Kişisel bölüşüm/gelir dağılımı KBDG Kişisel bölüşüm/gelir dağılımı KBDG


"1 İktisada Giriş I Yrd. Doç Dr. Dilek Seymen DEÜ.İİBF İktisat Bölümü" indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları