Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

LIFE Projesi Eğitim Semineri ODTÜ, 21-25 Ekim 2002 Ankara 1 Koku Problemi KaynaklarıEtkileri Hazırlayan: Çevre Yük Müh. Volkan Sarıçiçek Orta Doğu Teknik.

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "LIFE Projesi Eğitim Semineri ODTÜ, 21-25 Ekim 2002 Ankara 1 Koku Problemi KaynaklarıEtkileri Hazırlayan: Çevre Yük Müh. Volkan Sarıçiçek Orta Doğu Teknik."— Sunum transkripti:

1 LIFE Projesi Eğitim Semineri ODTÜ, Ekim 2002 Ankara 1 Koku Problemi KaynaklarıEtkileri Hazırlayan: Çevre Yük Müh. Volkan Sarıçiçek Orta Doğu Teknik Üniversitesi Çevre Mühendisliği Bölümü Orta Doğu Teknik Üniversitesi Çevre Mühendisliği Bölümü

2 LIFE Projesi Eğitim Semineri ODTÜ, Ekim 2002 Ankara2 Giriş Koku alma duyusu insanın yaşamsal faaliyetlerinden biridir. Koku alma duyusu insanın yaşamsal faaliyetlerinden biridir. Çevremizi algılamada kullandığımız en önemli duyularımızdandır. Çevremizi algılamada kullandığımız en önemli duyularımızdandır. Birçok fiziksel aktivite (yemek, içmek, vs.) koku alma duyusu ile birlikte gerçekleşir. Birçok fiziksel aktivite (yemek, içmek, vs.) koku alma duyusu ile birlikte gerçekleşir. Tat alma duyusu, dokunma duyusu, sıcaklık ve ağrı algıları koku alma duyusu ile birlikte gerçekleşir. Tat alma duyusu, dokunma duyusu, sıcaklık ve ağrı algıları koku alma duyusu ile birlikte gerçekleşir.

3 LIFE Projesi Eğitim Semineri ODTÜ, Ekim 2002 Ankara3 Giriş Çevremizdeki çiçeklerden, ağaçlardan, besinlerden, hayvanlardan, sanayi ürünlerinden, bakterilerin neden olduğu oluşumlardan ve diğer insanlardan kaynaklanan kokular bizi çepeçevre sarar. Çevremizdeki çiçeklerden, ağaçlardan, besinlerden, hayvanlardan, sanayi ürünlerinden, bakterilerin neden olduğu oluşumlardan ve diğer insanlardan kaynaklanan kokular bizi çepeçevre sarar. "kokular dünyası"nda yaşadığımız söylenebilir. "kokular dünyası"nda yaşadığımız söylenebilir.

4 LIFE Projesi Eğitim Semineri ODTÜ, Ekim 2002 Ankara4 Giriş Zevklerimiz ile kokular arasında çok önemli bir denge ve uyum vardır. Zevklerimiz ile kokular arasında çok önemli bir denge ve uyum vardır. Bize yararlı olan maddelerin kokuları hoşumuza gider, bize zararlı olanlar ise kokularıyla bizi iterler. Bize yararlı olan maddelerin kokuları hoşumuza gider, bize zararlı olanlar ise kokularıyla bizi iterler.

5 LIFE Projesi Eğitim Semineri ODTÜ, Ekim 2002 Ankara5 Örnek:

6 6 Nasıl Koku Alırız? Koku burundaki “olfactory epithelium” denen koklama hücreleri tarafından algılanır. Koku burundaki “olfactory epithelium” denen koklama hücreleri tarafından algılanır. Bu hücrelerin sayısı milyon kadardır. Bu hücrelerin sayısı milyon kadardır. Burun boşluğunun arka tarafında yer alırlar. Burun boşluğunun arka tarafında yer alırlar.

7 LIFE Projesi Eğitim Semineri ODTÜ, Ekim 2002 Ankara7

8 8 Devam Burunun yapısı yüzünden koku içeren hava koku alma hücreleriyle direkt olarak temas etmez. Burunun yapısı yüzünden koku içeren hava koku alma hücreleriyle direkt olarak temas etmez. Nefes almanın burun içinde yarattığı türbülansdan dolayı ters taraftan temas eder. Nefes almanın burun içinde yarattığı türbülansdan dolayı ters taraftan temas eder. Kuvvetli nefes almak havanın giriş hızını artıracağından dolayı türbülansıda artırır. Kuvvetli nefes almak havanın giriş hızını artıracağından dolayı türbülansıda artırır.

9 LIFE Projesi Eğitim Semineri ODTÜ, Ekim 2002 Ankara9

10 10 Devam Koku molekülleri önce olfactory hücreleri saran mukoza tabakası ile temas ederler. Koku molekülleri önce olfactory hücreleri saran mukoza tabakası ile temas ederler. Burada bulunan mikrofiller hem yüzey alanını artırır hem de daha çok hava türbülansı sağlar. Burada bulunan mikrofiller hem yüzey alanını artırır hem de daha çok hava türbülansı sağlar. Mukoza tabakası koku moleküllerinin koku alma hücrelerine ulaşmasını sağlar. Mukoza tabakası koku moleküllerinin koku alma hücrelerine ulaşmasını sağlar.

11 LIFE Projesi Eğitim Semineri ODTÜ, Ekim 2002 Ankara11 Devam Koku moleküllerinin mukoza tabakasına ulaşması ve geçmesi için uçucu ve suda çözülebilir olması gerekir. Koku moleküllerinin mukoza tabakasına ulaşması ve geçmesi için uçucu ve suda çözülebilir olması gerekir. Ayrıca, bir miktar yağda çözülebilme özelliği koku hücrelerini çevreleyen ve yağ içeren zar tabakasını geçmeleri için gereklidir. Ayrıca, bir miktar yağda çözülebilme özelliği koku hücrelerini çevreleyen ve yağ içeren zar tabakasını geçmeleri için gereklidir.

12 LIFE Projesi Eğitim Semineri ODTÜ, Ekim 2002 Ankara12 Devam Koku hücreleri koku algılamada özelleşmiş sinir hücreleridir. Koku hücreleri koku algılamada özelleşmiş sinir hücreleridir. Burada gerçekleşen biyokimyasal reaksiyonlar elektrik sinyalleri açığa çıkarır. Burada gerçekleşen biyokimyasal reaksiyonlar elektrik sinyalleri açığa çıkarır. Bu sinyaller aksonlar ile koku soğancığına iletilir. Bu sinyaller aksonlar ile koku soğancığına iletilir. Koku soğancığı gelen sinyalleri düzenler ve beynin koku alma merkezine iletir. Koku soğancığı gelen sinyalleri düzenler ve beynin koku alma merkezine iletir.

13 LIFE Projesi Eğitim Semineri ODTÜ, Ekim 2002 Ankara13 KOKU KOKU SİNYALLERİ BEYİN FİKİR MEVCUT KOKU HAFIZASI KOKU TANIMLAMA

14 LIFE Projesi Eğitim Semineri ODTÜ, Ekim 2002 Ankara14 Koku Algılama Kişinin fiziksel durumu Kişinin fiziksel durumu Kişinin sosyal geçmişi Kişinin sosyal geçmişi Kişinin koku hafızası Kişinin koku hafızası Kişinin algılama düzeyi Kişinin algılama düzeyi Kokunun algılanmasında önem taşır

15 LIFE Projesi Eğitim Semineri ODTÜ, Ekim 2002 Ankara15 Kokuyu Etkileyen Faktörler Herhangi bir kokunun rahatsızlık verici olması 4 faktörle açıklanabilir; Frekansı: kokunun hangi sıklıkta algılandığı Frekansı: kokunun hangi sıklıkta algılandığı Yoğunluğu: kokunun etkinliği Yoğunluğu: kokunun etkinliği Süresi: kokuya maruz kalma süresi Süresi: kokuya maruz kalma süresi Nahoşluğu: kokunun istenmeyen karakteri Nahoşluğu: kokunun istenmeyen karakteri

16 LIFE Projesi Eğitim Semineri ODTÜ, Ekim 2002 Ankara16 Neden Koku? Hava kalitesi insanların sağlığı ve kendilerini rahat hissetmeleri açısından önemlidir. Hava kalitesi insanların sağlığı ve kendilerini rahat hissetmeleri açısından önemlidir. Koku içeren hava insanların rahatsız hissetmesine yol açar. Koku içeren hava insanların rahatsız hissetmesine yol açar. WHO: Sağlık sadece hastalık veya bedensel rahatsızlığa sahip olmama değil tam anlamıyla fiziksel, zihinsel ve sosyal olarak refah içinde olma durumudur. WHO: Sağlık sadece hastalık veya bedensel rahatsızlığa sahip olmama değil tam anlamıyla fiziksel, zihinsel ve sosyal olarak refah içinde olma durumudur. Bu durumda, koku içeren havayı solumak zorunda kalan kişiler sağlıksız olarak nitelenebilir. Bu durumda, koku içeren havayı solumak zorunda kalan kişiler sağlıksız olarak nitelenebilir.

17 LIFE Projesi Eğitim Semineri ODTÜ, Ekim 2002 Ankara17 Kokunun Özellikleri Genellikle çok çeşitli bileşikler içerir. Genellikle çok çeşitli bileşikler içerir. Bazı durumlarda kokuya yalnızca baskın bir bileşik neden olur (örn: H 2 S). Bazı durumlarda kokuya yalnızca baskın bir bileşik neden olur (örn: H 2 S). Bazı bileşikler düşük konsantrasyonda olsalar bile kokunun asıl sebebi olabilirler. Bazı bileşikler düşük konsantrasyonda olsalar bile kokunun asıl sebebi olabilirler.

18 LIFE Projesi Eğitim Semineri ODTÜ, Ekim 2002 Ankara18 Devam Bazı bileşiklerin karışımı bileşiklerin kendisinden daha yoğun ve farklı kokulara yol açabilir (tersi de doğru olabilir). Bazı bileşiklerin karışımı bileşiklerin kendisinden daha yoğun ve farklı kokulara yol açabilir (tersi de doğru olabilir). Bu sebeplerle kokuya yol açan maddeleri tek tek tespit etmek (örneğin gaz kromatografisi ile) zaman ve efor kaybıdır. Bu sebeplerle kokuya yol açan maddeleri tek tek tespit etmek (örneğin gaz kromatografisi ile) zaman ve efor kaybıdır.

19 LIFE Projesi Eğitim Semineri ODTÜ, Ekim 2002 Ankara19 Devam Kokuya karakteristik niteliğini veren, moleküller arasındaki mikroskobik değişikliklerdir. Kokuya karakteristik niteliğini veren, moleküller arasındaki mikroskobik değişikliklerdir. Örnek olarak, pişmiş taze bir yumurta ile çürük bir yumurtayı birbirinden ayıran özellik, çevreye yaydıkları moleküler yapılarındaki farklılıktır. Örnek olarak, pişmiş taze bir yumurta ile çürük bir yumurtayı birbirinden ayıran özellik, çevreye yaydıkları moleküler yapılarındaki farklılıktır.

20 LIFE Projesi Eğitim Semineri ODTÜ, Ekim 2002 Ankara20 Devam Çeşitli moleküllerin kimyasal yapıları arasındaki farklılıklar ise oldukça hassas ayrımlara dayanır. Çeşitli moleküllerin kimyasal yapıları arasındaki farklılıklar ise oldukça hassas ayrımlara dayanır. Hatta tek bir karbon atomu değişikliği bile çekici bir kokuyu itici hale dönüştürebilir. Hatta tek bir karbon atomu değişikliği bile çekici bir kokuyu itici hale dönüştürebilir.

21 LIFE Projesi Eğitim Semineri ODTÜ, Ekim 2002 Ankara21 Örnek: (1)'de yapısı görülen kimyasal maddenin üç türevinin kokusu gül gibidir. Ancak her biri farklı kokusuyla birbirinden ayrılır. (2) Leylak ve baharat, (3) ozon ve meyve, (4) tarçın, karanfil, baharat ve leylak kokularıyla karışık gül gibi kokar

22 LIFE Projesi Eğitim Semineri ODTÜ, Ekim 2002 Ankara22 Bazı Tanımlar Koku Eşiği: 100 kişiden 50’sinin (%50 nin) algılayabildiği koku konsantrasyonu Koku Eşiği: 100 kişiden 50’sinin (%50 nin) algılayabildiği koku konsantrasyonu Koku Konsantrasyonu: Koku eşiğine kadar seyreltilen kokulu numunenin seyreltme oranı. Koku Birimi, OU/m 3 (Odor Unit/m 3 ) Koku Konsantrasyonu: Koku eşiğine kadar seyreltilen kokulu numunenin seyreltme oranı. Koku Birimi, OU/m 3 (Odor Unit/m 3 ) Koku Birimi (Odour unit): Koku eşiğindeki koku konsantrasyonu 1 OU/m 3 olarak tanımlanmıştır. Koku Birimi (Odour unit): Koku eşiğindeki koku konsantrasyonu 1 OU/m 3 olarak tanımlanmıştır.

23 LIFE Projesi Eğitim Semineri ODTÜ, Ekim 2002 Ankara23 Koku Seviyesi: Kokunun algılanma yoğunluğu Koku Seviyesi: Kokunun algılanma yoğunluğu L od : Koku seviyesi, dB od c od : Koku konsatrasyonu, OU/m 3 ĉ od : Koku eişiğindeki koku konsantrasyonu, OU/m 3 Devam

24 LIFE Projesi Eğitim Semineri ODTÜ, Ekim 2002 Ankara24 Bazı Maddelerin Koku Eşiği Bileşik Koku algılama eşiği Etanol 29 ppm Alkanlar (benzin) 100 ppm Alkoller 5 ppm Aminler (bayat balık) 0.2 – 2 ppm H 2 S (çürük yumurta) 18 ppb Phosphine 30 ppb Thiols (kokarca) 1 ppb

25 LIFE Projesi Eğitim Semineri ODTÜ, Ekim 2002 Ankara25 Nahoş Kokunun Oluştuğu Koşullar Anaerobik koşullar Anaerobik koşullar Yüksek Sıcaklıklar Yüksek Sıcaklıklar

26 LIFE Projesi Eğitim Semineri ODTÜ, Ekim 2002 Ankara26 Katı Atık Depolama Alanlarından Çıkan Gazda Bulunan ve Koku Yaratan Bazı Bileşikler Metan Metan Hidrojensülfür Hidrojensülfür Diklormetan Diklormetan Trikloretan Trikloretan Dimetilsulfat Dimetilsulfat Toluen Toluen Ksilen Ksilen Etilbenzen Etilbenzen n-Hekzan n-Hekzan Dimetildisulfat Dimetildisulfat 2-Propanetiol 2-Propanetiol 2-Butanetiol 2-Butanetiol

27 LIFE Projesi Eğitim Semineri ODTÜ, Ekim 2002 Ankara27 Koku Emisyonu Kaynakları Kompost tesisleri Kompost tesisleri Atıksu arıtma tesisleri Atıksu arıtma tesisleri Kimyasal tesisler Kimyasal tesisler Rafineriler Rafineriler Yağ eritme tesisleri Yağ eritme tesisleri Gıda işleme tesisleri Gıda işleme tesisleri Besi çiftlikleri Besi çiftlikleri

28 LIFE Projesi Eğitim Semineri ODTÜ, Ekim 2002 Ankara28 Kokunun Etkileri Toksik etkiler (bazen konsantrasyonun koku eşiğinin altında olduğu durumlarda bile toksik olabilir) Toksik etkiler (bazen konsantrasyonun koku eşiğinin altında olduğu durumlarda bile toksik olabilir) Sağlık üzerinde kötü etkiler Sağlık üzerinde kötü etkiler Estetik etkiler Estetik etkiler Ekonomik etkiler Ekonomik etkiler

29 LIFE Projesi Eğitim Semineri ODTÜ, Ekim 2002 Ankara29 Koku Nasıl Ölçülür? Elekronik Sensörler (Elektronik burunlar) Elekronik Sensörler (Elektronik burunlar) GC-MS+Koku Maskesi GC-MS+Koku Maskesi Olfaktometre Olfaktometre


"LIFE Projesi Eğitim Semineri ODTÜ, 21-25 Ekim 2002 Ankara 1 Koku Problemi KaynaklarıEtkileri Hazırlayan: Çevre Yük Müh. Volkan Sarıçiçek Orta Doğu Teknik." indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları