Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

 TÜRK HUKUK TARİHİ İSLAMİYET ÖNCESİ TÜRK HUKUKU Doç.Dr.Abdullah Demir Zirve Üniversitesi Hukuk Fakültesi.

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: " TÜRK HUKUK TARİHİ İSLAMİYET ÖNCESİ TÜRK HUKUKU Doç.Dr.Abdullah Demir Zirve Üniversitesi Hukuk Fakültesi."— Sunum transkripti:

1  TÜRK HUKUK TARİHİ İSLAMİYET ÖNCESİ TÜRK HUKUKU Doç.Dr.Abdullah Demir Zirve Üniversitesi Hukuk Fakültesi

2 KAYNAKLAR  İslamiyet öncesi Türk hukuku hakkında çeşitli kaynaklardan bilgi sahibi olunmaktadır. Bunlar, kitabeler, vesikalar, örf- âdetler, edebî-tarihî-ilmî eserler, kanunnameler ve komşu ülkelere ait kaynaklardır.  M.S yılları arasında dikilen Orhun Kitabeleri ve Yenisey Kitabeleri arkeolojik kaynakların en önemlileridir

3  Eski Türklere ait örf-âdetler de hukukun kaynakları arasındadır. Örf-âdetlerden hukukla ilgili olanlarına yusun adı verilmektedir.  Bu örf-âdetlerin derlenmesi ile oluşturulan kanunnameler de önemli hukuk kaynaklarındandır.  Cengiz Han’ın Büyük Yasa’sı, Timur’un Tüzükât-ı Timur’u kanunnamelerin en önemlileridir

4  İslamiyet sonrası dönemde yazılsa da bir kısım edebî-tarihî-ilmî eserler eski Türk hukuku hakkında bilgiler vermektedir.  Yusuf Has Hacib’in yıllarında yazdığı Kutadgu Bilig’i, Kaşgarlı Mahmud’un 1072’de tamamladığı Divan-ı Lügatü’t-Türk isimli Türkçe Arapça sözlüğü bunlardandır.

5  Oğuznâme ve Manas gibi Türk destanları da İslamiyet öncesi Türk hukukunun kaynakları arasındadır.

6  Türk diline ait kelimeler önemli hukuki bilgiler vermektedir.  Mesela, gelin kelimesi gelen anlamındadır ve ataerkil aile yapısının varlığını göstermektedir.  Benzer şekilde katmaktan gelen kadın kelimesi de babaerkil aileyi anlatmaktadır.

7  Çin, İran, Arap ve Yunan kaynaklarında da İslamiyet öncesi Türk hukukuna ait bilgiler yer almaktadır.  İran, Arap ve Yunan kaynaklarında da Türkler hakkında bilgi verilmekte, örf-âdetleri ve hukuki yapıları anlatılmaktadır.

8 DEVLETİN YAPISI VE İŞLEYİŞİ  Eski Türkler devlete il demektedir.  Fertler aileyi, aileler boyu, boylar bir araya gelerek budunu oluşturmaktadır.  Boyun başında boybeyi, budunun başında han bulunur.  Budunlar bir araya geldiklerinde ise il yani devlet kurulmaktadır.  Devletin başında ise hakan bulunmaktadır.

9  Devletin başında bulunan şahsa hakan, han, kağan, ilteber, yabgu gibi isimler verilmiştir.  İmparatorluğun başındaki hükümdara han, orta büyüklükteki bir devletin hükümdarına kağan, küçük bir devletin hükümdarına ise yabgu denirdi.  Hakan’ın, Tanrı tarafından kendisine kut verilen yani seçilmiş bir aileden olması gerekir.  Bu hanedan ailesi genellikle açinaoğulları olarak bilinir. Oğuz Han, Selçuklular ve Osmanlılar bu hanedandan gelmektedir.

10  Hâkimiyet, hanedan ailesinin ortak malı kabul edilirdi. Buna üleş sistemi denir.  Üleş sistemine göre hanedandan olan herhangi bir prens tahtta hak iddia edebilirdi.  Bu sebeple prensler arasında taht kavgaları yaşanır ve galip gelen hakan olurdu.

11  Tahta geçmek için belirli bir veraset usûlü yoktu.  Genellikle hakanın oğullarından birisi tahta geçer, oğlu yoksa kardeşi, kardeşi oğlu, amcası gibi akrabaları hakan olurdu

12  Eski Türk devletleri monarşik bir yönetime sahipti.  Hakan, devlet başkanı olarak ülkeyi yönetir, ordu kumandanlığı yapar ve davalara bakmak üzere hâkimler tayin ederdi.  Hakanın bu yetkileri kurultay ve töre tarafından düzenlenir ve sınırlanırdı

13 Kurultay  Toy, kengeş meclisi de denilen kurultaya hakan, beyler, devlet adamları ve halkın önde gelenleri katılırdı.  Kurultay, siyasi, askeri, sosyal ve dini konuların görüşüldüğü, çok maksatlı istişari toplantılardı.

14  Bu toplantıların birincisi, senenin ilk ayında, hakanın sarayında yapılırdı.  İkincisi, senenin beşinci ayında yapılırdı. İlkbahar kurultayı denilebilecek olan bu toplantıda dini törenler yapılır, kurbanlar kesilir, devlet işleri görüşülür, töre hazırlanır ve hakana bağlılık bildirilirdi.  Dokuzuncu ayda yapılan üçüncü toplantıda askeri konular görüşülürdü. Sonbahar kurultayında baharda yapılacak seferler için askeri hazırlıklar yapılırdı.

15 Töre  Halk arasında varlığını sürdüren sosyal ve hukuki kurallara töre denilmekteydi.  Osmanlılarda töre kelimesinden ziyade örf ve kanun kelimeleri kullanılmıştır.  Devletler yıkılsa da töre varlığını sürdürürdü. Bunu ifade etmek için “İl (devlet) gider, töre kalır” atasözü kullanılırdı.

16  Töre, halk arasında uzun süre uygulanan örf- âdetlerden, hakanın koyduğu kanunlardan ve kurultaylarda alınan kararlardan oluşurdu.  Hakanın törede yapacağı düzenlemeler ve yenilikler, törelere aykırı olamazdı.  Orhun Kitabeleri’nde, Bumin ve İstemi Kağan’ın töreyi tanzim ettiklerinden bahsedilmektedir.

17 CEZALAR  Önceki Türk devlet lerinde halkın ihkak-ı hak yani bizzat kendilerinin ceza verme hakları kaldırılmış, cezalandırma yetkisi devlete verilmişti.  Suçlara ağır cezalar verilirdi.  Cezalar şahsa uygulanır, suçlunun yakınlarına ceza verilmezdi

18  Adam öldürme, savaştan kaçma, devlete isyan, evli kadınla zina, bağlı atı çalmak ve ikinci defa hırsızlık idam cezası ile cezalandırılırdı.  Hafif suçlar için mali cezaların yanında döğmek gibi bedeni cezalar da verilmekteydi.

19  Birisinin gözünü çıkararan, ceza olarak ona kızını verirdi.  Kız çocukları için göz bebeği anlamına gelen kerime sözünün kullanılması bu gelenekle ilgili olabilir.

20  Cezaları yargucı denen hâkimler verir ve yargan denilen görevliler uygulardı.  İdam cezası halka açık yerde boynun vurulması şeklinde uygulanır  Suçun delilleri otuz yıl süre ile saklanırdı.

21 AİLE HUKUKU  Evlenme  Eski Türklerde kabile dışından evlenme (exogamy) söz konusudur. Bazı kabilelerde baba tarafından yedi göbek akrabalarla evlenilmezdi

22  Bununla birlikte dayı ve teyze kızları ile evlenilebilirdi.  Evlenen erkek, hanımı ile birlikte ayrı bir ev kurardı. Baba evi, en küçük erkek evlada kalırdı.  Çok kadınla evlilik görülebilirdi, ancak kadınlardan birisi baş olurdu

23  Evde babanın sözü geçerdi. Bu sebeple eski Türk ailesi ataerkil idi  Ancak Roma’da olduğu gibi babanın hâkimiyeti çok katı değildi. Evde kadının sözü de geçerdi.  Baba öldüğü zaman evde annenin sözü dinlenirdi

24 Kalın  Kalın, evlenen erkeğin kızın ailesine verdiği bir miktar maldır.  Kalın, kızı yetiştiren aileye, emeklerine karşılık olarak verilir.  Kalın miktarı taraflar sosyal ve ekonomik durumlarına göre belirlenir

25  Kalın birkaç kısımdan oluşmaktadır:  1-Karamal: Söz kesme sırasında babaya verilir.  2-Yelü: Nişandan sonra erkek tarafından kıza verilen hediyedir.  3-Tüy mal: Düğün masraflarına katkıda bulunmak için verilir.  4-Süt hakkı: Kızın annesine süt hakkı olarak verilir

26  Erkek tarafı nişanı bozmuşsa ve kızın ağır kusuru yoksa, kalın iade edilmezdi.  Nişanı kız tarafı bozmuşsa, kalın iade edilirdi

27  İslam hukukunda kalına benzeyen mehir uygulaması vardır.  Ancak kalın ile mehir arasında önemli farklar vardır.  Kalın, kızın ailesine; mehir ise kızın kendisine verilmektedir.  Ayrıca kalın ödenmedikçe evlilik gerçekleşmez, buna karşılık evliliğin gerçekleşmesi için mehirin ödenmesi şart değildir

28 Levirat  Levirat, kardeş öldüğünde yenge ile, baba öldüğünde üvey anne ile evlenmedir.  Bu şekilde evlendiğinde kadının ölen kocasının ruhuna hizmet ettiğine inanılırdı.  Savaşların çok olduğu o dönemde erkekler öldüğünde, karısı ve çocuklarının perişan olmaması için böyle bir yola başvurulurdu.  Ayrıca kadına düşen miras yabancıya gitmemiş olurdu

29 Boşanma  Erkeğin zinası, iktidarsızlığı ve kadına kötü muamelesi kadın açısından boşanma sebebidir.  Kadının zinası da erkek için boşanma sebebidir.  Boşanmada erkek kusurlu ise kadın kalını iade etmez, çeyizi de geri götürürdü.  Kadın kusurlu ise erkek tarafı kalını geri alabilirdi

30 Evlat Edinme  Türklerde evlat edinme yoluyla çocuk sahibi olunmaktaydı.  Bunun için evlat edinen ile çocuğun velisinin anlaşması gerekiyordu. Bu anlaşma kimi zaman karşılıksız olmakta, kimi zaman da bir ücret karşılığında yapılmaktaydı.  Evlatlık için verilen bu ücrete süt sevinci denilmekteydi.

31  Genellikle çocuğu olmayan aileler evlat edinmekteydi.  Fakir olup da çocuğunu evlatlık verenler de bulunurdu.  Bunun yanında çocukları yaşamayan aileler, kötü ruhları yanıltmak için, yeni doğan çocuklarını başka aileye evlatlık verirlerdi.  Borca karşılık çocukların alacaklıya, evlatlığa benzer bir durumda verildiği görülmekteydi

32 MİRAS HUKUKU  Eski Türklerde babanın mirası evde kalan en küçük erkek çocuğa ait idi.  Evlenip kendi evini kuran erkek çocukların ve çeyizini alıp evlendirilmiş kızların miras hakkı yoktu.  Mirası alan en küçük erkek evlat, anne ve babası ile evlenmemiş ya da dul kızkardeşlerine bakmak zorundaydı.

33  En küçük erkek evlat yoksa diğer erkek kardeşler mirasçı olur, erkek evlat yoksa evlenmiş de olsa kızlar mirasçı olurdu.  Ölenin eşi de mirastan pay alırdı.  Eski Türklerde vasiyet müessesesi bilinmekteydi. Uygurlarda vasiyete tutrug, vasiyeti tenfiz memuruna ketkara denirdi

34 BORÇLAR HUKUKU  Uygurlar gelişmiş bir ticaret hayatına sahiptiler. Alım satım, trampa, kira, ödünç, rehin gibi akidleri kullanırlardı.  Akidler yazılı olarak yapılırdı. Bu belgelerde akdin tarafları, konusu, tarihi, vadesi ve tarafların imzası yer alırdı.  Satım akdinde mülkiyet, akdin kurulması ile geçerdi.  İstihkak iddialarına karşı satıcının tekeffül borcu vardı


" TÜRK HUKUK TARİHİ İSLAMİYET ÖNCESİ TÜRK HUKUKU Doç.Dr.Abdullah Demir Zirve Üniversitesi Hukuk Fakültesi." indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları