Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

PRION Dr. Suna Gedikoğlu. TARİHÇE İlk Scrapie olguları 1730lar Kuru salgını 1950ler 1960lar Bulaşıcılık! Tıbbi Felaket!! 1980ler Bu bir protein!! 1982.

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "PRION Dr. Suna Gedikoğlu. TARİHÇE İlk Scrapie olguları 1730lar Kuru salgını 1950ler 1960lar Bulaşıcılık! Tıbbi Felaket!! 1980ler Bu bir protein!! 1982."— Sunum transkripti:

1 PRION Dr. Suna Gedikoğlu

2 TARİHÇE

3 İlk Scrapie olguları 1730lar Kuru salgını 1950ler 1960lar Bulaşıcılık! Tıbbi Felaket!! 1980ler Bu bir protein!! 1982 Genlerimizde bulunuyor!! 1985 SALGIN!!! Deli dana hastalığı 1986 Deli danalı etin insan için önemi 1996

4 PRION HASTALIKLARI Yavaş virus enfeksiyonları Transmissible Spongiform Encepholopathies (TSE) İnsan ve hayvanda Merkezi Sinir Sistemi’nin etkilendiği bir hastalık grubudur Sporadik Familial Kazanılmış

5 PRION HASTALIKLARI ( Transmissible Spongiform Encepholopathies) Sporadik Familial Kazanılmış Sporadik Creutzfeldt-Jacob Disease (sCJD) Sporadik Familial Insomnia (sFI) Familial Creutzfeldt-Jacob Disease (fCJD) Fatal Familial Insomnia (fFI) Gerstmann-Straussler-Scheinker Syndrome (GSS) İyatrojenik Creutzfeldt-Jacob Disease (iCJD) Varyant Creutzfeldt-Jacob Disease (vCJD) Kuru

6 KURU Papua Yeni Gine - Fore halkında bazı ailelerde 1900 başlarında ortaya çıkan arasında 1,100 ölüm Ölenlerin çoğunluğu Kadın Çocuk Yaşlılar İnkübasyon süresi çok uzun

7 KURU Virolog Carleton Gajdusek (1957) Çevresel, etken ve toksin ??? Genetik bir hastalık??? Veteriner Dr. William Hadlow (1959) Koyunların scrapie hastalığı ile benzerlik!! Kuru’nun şempanzelere aktarımı ile ilgili deneysel çalışmalar CJD ile benzerliğinin fark edilmesi Nobel ödülü 1976 C Gajdusek

8 KURU Kas güçsüzlüğü Koordinasyon kaybı Gülme krizleri İmmün yanıt gelişmemesi Beyin dokusunda hasar

9 KURU Kanibalizm ve cenaze ritüellerine bağlı olarak gelişir Ölen yakınlarının kas dokusu erkekler, beyin ise kadın ve çocuklar tarafından yenir Son enfekte olan kişiler yaşlarındadır

10 KURU SCRAPIE BOVINE SPONGIFORM ENCEPHALOPATHY (BSE) CHRONIC WASTING DISEASE FATAL FAMILIAL INSOMNIA (İNSAN) oPrP GEN MUTASYONU o36-60 YAŞ ARASINDA oUYKU BOZUKLUĞU oKOMA oÖLÜM CREUTZFELDT-JACOB HASTALIĞI

11 YAVAŞ VİRUS ENFEKSİYONLARI Uzun inkübasyon dönemi Çok uzun süre semptom olmaması Genellikle yavaş ilerleyen lethal hastalıklar

12 CANLILAR EUKARYOTEPROKARYOTE EUBACTERIA ARCHAEOBACTERIA HAYVAN BİTKİ FUNGUS PROTOZOA NONSELLÜLER VİRUS PRİON

13 MİKROORGANİZMALAR ÖKARYOT PROKARYOT NONSELLÜLER FUNGUS PROTOZOA ÖBAKTERİ ARKEBAKTERİ VİRUS PRİON

14 Enfeksiyöz ajanlar; çoğalabilmek, nesillerini sürdürebilmek için DNA ve/veya RNA içerir Prionlar; protein yapısındadır ve DNA ve/veya RNA içermediği halde hücre içinde çoğalabilir O halde genom yapılarının özelliği nedir??? Dr. Stanley B. Prusiner Scientific American 1984;251: Nobel Fizyoloji-Tıp

15 PRION Small proteinaceous infectious particles Nükleik asitleri inaktive eden yöntemlerden etkilenmez spongiform encephalopathies olarak anılmasının nedeni beyin korteksi ve serebellumda geniş vakuoller oluşturmasıdır

16 PRİON Genetik insanda belirlendi Bulaşıcılık Scrapie hayvan modelleri hipofiz kaynaklı hormon İngiltere’de koyunlarda BSE

17 PRİON Nükleik asit içermez Büyüklüğü 15-40nm. Hidrofobik yapıda oldukları için kolay agrege olurlar, bu nedenle büyüklük ve dansite yönünden farklılık gösterirler Nukleazlar, UV gibi mikroorganizmalara etkin olan yöntemlerden etkilenmezler Proteinaz K, tripsin gibi maddelerin yüksek dozları etkilidir

18 PRİON Normal kişilerde bulunan PrP c proteininin anormal bir izoformu PrP sc 27-30kDa protein - enfektiviteden sorumlu protein Hasta kişilerin beyin dokularında hastalığın evresi ile orantılı miktarda saptanır Prusiner (1980’ler)

19 PrP C PrP Sc PRION PROTEİNLERİNİN AGREGE OLACAK FORMA DÖNÜŞÜMÜ PrP C – PrP hücresel izoformu PrP SC – scrapie benzer izoformu

20  PrP res – PrP sc - PrP TSE Proteinase K resistant Deterjanda agrege olur PrP sens - PrP c Proteinase K sensitive Deterjanda erir  Prion Proteinleri ( PrP sens PrP res )

21 PRİON PrP c proteini beyin dokusunda diğer dokulara oranla 50 kat daha fazla bulunur Bu durum TSE olgularının patogenezinde neden MSS tutulduğunu açıklamaktadır PrP sc beyin dokusundan ayrıştırmak güçtür

22 PrP c PrP sc PrP c hücre membranında yarı ömrü 5 saat kadardır Glikozil fosfatidil inozitol (GPI) aracılığı ile hücre içine girer Endolizozom içine alınır PrP sc dönüşümü muhtemelen hücre içine alım sırasında olmaktadır PrP sc sadece sitoplazmada toplu olarak saptanmaktadır

23 GPI

24 PRİON HİPOTEZİ PrP-res PrP-c PrP-res PrP-c x PrP substrattır PrP, prP-res’e bağlayan bir liganttır PrP-c ve prP-res kompleks oluşturur Protein X bir şaperon olarak PrP-c - prP-res değişimi

25 PrP C PrP SC X-şaperon NMR GÖRÜNTÜLERİ

26

27

28 PrP PrP geni (PRNP) 20 kromozom kısa kolu üzerinde yer alır İnsan PrP proteini 253 AA oluşur N terminalinde 2 hexapepetit ve tekrarlayan oktapepdit yer alır C terminali Glikozil fosfatidil inozitol (GPI) ile ilişkilidir

29 PRİON Viruslarda konak özgüllüğü vardır Prionlar ise, bulaştıkları türün özelliğini kazanır İlk bulundukları türe ait özelliği kaybeder İnsan Prionu Fare prionu

30

31 PATOGENEZ - İMMÜN SİSTEM Dendritik hücreler ve makrofajlar bu ajanların organizmada çoğaldığı ilk hücrelerdir Lenfoid dokularda folliküler dendritik hücrelerde (FDCs) çoğalır ve bu dokuda bulunan sinir hücrelerine invazyon yaparlar

32 sinir dokusu lenfatik sistem kan beyin ve spinal kord TSE ajanının oral yolla alınması Merkezi sinir sistemi perifer

33 FAE: follikül ilişkili epitelDCs: dendritik hücreler FDC: folliküler dendritik hücrelerGALT:barsak ilişkili lenfoid doku ENS: enterik sinir sistemi Beekes M, McBride P. FEBS Journal 2007, 274:588

34 FDCs – folliküler dendritik hücreler

35 Beekes M, McBride P. FEBSJournal 2007,274:588 CMGC:çeliak ve mezenterik ganglion kompleksi DRG:dorsal root ganglion NG:nodos ganglion IML:intermediolateral cell

36 Beekes M, McBride P. FEBSJournal 2007,274:588

37 İNSANDA vCJD PrP TSE histokimyasal olarak gösterildiği dokular Üst mezenterik ganglion Sempatik celiak ganglion Dorsal root Trigeminal ganglion Barsak ganglionları Parasempatik ganglion Tonsiller Apendiks YAZARLAR BU BULGULARIN DİKKATLE DEĞERLENDİRİLMESİ GEREKTİĞİNİ VURGULUYORLAR Beekes M, McBride P. FEBSJournal 2007,274:588

38 PATOGENEZ İnkübasyon süresi; doğal veya deneysel TSE olgularında, klinik semptom olmadan oldukça uzundur Kuru hastalığı ve büyüme hormonuna bağlı gelişen olgularda 40 yıla kadar uzayabilir Hastalık başladıktan sonra remisyon olmadan yavaş olarak ilerler BOS ve kanda enflamasyon bulgusu yoktur Beyin dokusunda herhangi bir enfeksiyöz ajan saptanmaz

39 PATOGENEZ Enfekte kişilerin organ ekstraklarının ultrafiltratlarının enjeksiyonu ile deneysel olarak bulaş sağlanabilir Genetik yapıya da bağlı olarak, enfektivite; Etken Miktar Veriliş yolu ile ilişkilidir İntraserebral enjeksiyon1 ünit Oral yol ünit

40 PATOGENEZ Etkenin doğal yollarla bulaşı halinde; özellikle BSE ajanı, oral yolda dahil olmak üzere daha fazla enfeksiyözdür Türler arasında bulaş olabilmesi için, alıcı ve verici PrP genlerinin homolog olması gerekir HLA genlerinin de etkisi olmakla beraber, daha azdır

41 PATOGENEZ İnsanda 129. kodonda PrP gen polimorfizmi vardır, Valin veya methionin kodlanabilir Genel populasyonun %50 si homozigottur Sporadik ve iyatrojenik CJD olgularında homozigotluk duyarlılığı arttırmaktadır vCJD olgularının hepsinde methionin/methionin homozigotluğu saptanmıştır

42 PATOGENEZ Astrositlerin aktivasyonu Gliozis Mikroglia aktivasyonuNöron ölümü PrP c PrP sc dönüşümü PrP sc toplanması PrP sc toplanmasına bağlı sinir ölümü PrP sc ekstrasellüler bölgeye geçmesi apoptoz

43 PATOGENEZ PrP c, PrP sc ile direkt temastan sonra transforme olur PrP sc proteolizise dirençli olduğu için enfekte hücre sitoplazmasında toplanır. Sonuçta; nöron ölümü Ekstrasellüler ortama PrP sc çıkışı PrP sc ile diğer nöronlar ya enfekte olur yada apoptoz gelişir PrP sc mikroglia hücrelerini aktive eder ve nörotoksik metaboliter açığa çıkar Astrositlerin aktivasyonu ile gliozis meydana gelir

44 KLİNİK BULGULAR Klinik olarak sessiz dönem ~ 20 yıl Başlangıç döneminde Hafıza kaybı Koordinasyon bozukluğu, motor kontrol kaybı Psikolojik bozukluklar İlerleyen dönemde Ciddi demans Ataksi, paralizi Ekstrapiramidal ve piramidal sistem ile ilgili bulgular Ensefalit Yaygın nöron kaybı

45 EPİDEMİYOLOJİ İnsan TSE olguları nadirdir CJD en sık rastlanan formudur Olgular; %85-90 oranında sporadik %10-15 oranında familial <%1 oranda iyatrojenik Epidemiyolojik sürveyansı yapılan ülkelerde de oran benzerdir İnsidans yılda 1-1.7/milyon kişi kadardır

46

47

48 EPİDEMİYOLOJİ İngiltere’de BSE olgularına bağlı gelişen yeni varyant Creutzfeldt-Jacob Disease (vCJD) dışında, hayvanlardan insana geçen olgu saptanmamıştır Özellikle Slovakya ve İsrail’de geçmiş yıllarda saptanmış olguların, gelişen moleküler yöntemler ile kalıtsal olduğu gösterilmiştir ANCAK, İNSAN TSE BÜTÜN FORMLARININ, GENETİK FORMLAR DAHİL OLMAK ÜZERE BULAŞABİLECEĞİ UNUTULMAMALIDIR

49 RİSK FAKTÖRLERİ Doku grefti Kan transfüzyonu? Tedavi amacı ile insan, insan kanı, büyük ve küçük baş hayvandan hazırlanan ürünler Hastane sterilizasyon yöntemleri İngiltere’deki olgular; Gıda Tıbbi amaçla büyük baş hayvandan hazırlanan ürünler

50 WHO Scrapie risk faktörlerinin sınıflandırılması KategoriEnfektiviteDoku /vücut sıvısı IYüksekBeyin, spinal kord IIOrtaDalak, tonsil, lenf nodu, ileum, proksimal kolon, plasenta IIIaBazenSiyatik sinir, hipofiz, adrenal, distal kolon, burun mukozası IIIbMinimalBOS, timus, kemik iliği, karaciğer, akciğer, pankreas, beyaz küre IVSaptanmayanÇizgili kas, kalp, meme, süt, kolostrum, dışkı, böbrek, tiroid, tükrük bezi, over, uterus, testis, seminal sıvı

51 İYATROJENİK CJD Enfeksiyon şekliHasta sayısı Beyine giriş yolu ~ inkübasyon süresi Tıbbi uygulama Beyin cerrahisi Steriotaksik EEG 4242 İntraserebral 20 ay 18 ay Doku nakli Korneal transplant Duramater implant Timpanik transplant 2(+1?) Optik sinir Beyin yüzeyi İşitme siniri 18 ay 33 ay 48 ay Doku ekstraktı Büyüme hormonu Gonadotropin >120 5 Periferik 15 yıl 13 yıl

52 Edinburg – UK CJD istatistikleri TANIMLANMIŞ veya OLASI CJD NEDENİ İLE ÖLÜM YılŞüpheli olgu SporadikİyatrojenikFamilialGSSvCJDToplam http//www.cjd.ed.ac.uk/figures.htm

53 TANIMLANMIŞ veya OLASI CJD NEDENİ İLE ÖLÜM YılŞüpheli olgu SporadikİyatrojenikFamilialGSSvCJDToplam * Toplam ª1273 *3 mart 2008’e kadar ªNöropatolojik doğrulaması yapılmış olgu sayısı115

54 Varyant CREUTZFELDT-JAKOB hastalığı ülkePrimer olgu sayısı (yaşayan) Sekonder olgu sayısı: kan transfüzyonu arasında >6ay İngiltere’de yaşamak İngiltere 163(3)3(0)166 Fransa 23(2)-1 İrlanda 4(0)-2 İtalya 1(0)-0 ABD 3*(0)-2 Kanada 1(0)-1 S Arabistan 1(1)-0 Japonya 1**(0)-0 Hollanda 2(0)-0 Portekiz 2(1)-0 İspanya 2(0)-0 http//www.cjd.ed.ac.uk/figures.htm *S Arabistan’da doğup büyümüş **24 gün ABD yaşamış ( )

55 TIBBİ ÜRÜN GÜVENLİĞİ Donör veya hayvan kaynağının güvenliğinin araştırılması Pürifikasyon aşamaları Doz Son ürün kullanım yeri (intraserebral yol riski en fazla) Olası ise sentetik ürün kullanılmalı

56 PRİONLARIN KAN YOLU İLE BULAŞI TSE ajanı alındıktan sonra, barsak lenfoid sisteminden kan dolaşımına geçmesi olasıdır ancak, deneysel olarak; Keçilerin scrapie Mink TME Kuru vCJD gösterilememiştir

57 PRİONLARIN KAN YOLU İLE BULAŞI Koyunda doğal yolla veya deneysel scrapie de, klinik öncesi ve klinik dönemde kanda saptanmış Hamsterlerde deneysel scrapie hastalığında düşük düzeyde “viremi?”nin en az 40 gün sürebileceği gösterilmiş İnsan kan donörlerinde de, vCJD klinik öncesi dönemde bulunabilir???

58 TIBBİ ÜRÜN GÜVENLİĞİ Subakut ensefalopatisi olan olgular Ailede familial CJD, GSS, fFI olgusu olan kişiler Geçmişte hipofiz kaynaklı hormon tedavisi almış yada duramater grefti uygulanmış kişiler KAN VE DOKU DONÖRÜ OLARAK KULLANILMAMALIDIR

59 TIBBİ ÜRÜN GÜVENLİĞİ Kanda enfeksiyöz partikül varmıdır?? Kan bankacılığı önlem almalımıdır?? Bazı ülkeler arasında 6 aydan fazla İngiltere’de bulunmuş kişileri donasyonda çıkartıyor Bazı ülkeler lökosit ayrımı yaparak kan kullanıyor İngiltere kaynaklı plazmalardan ürün hazırlanmıyor Lenfoid doku ile ilişkili cerrahi işlemler risklimidir???

60 PRİON Filtreler UV (254nm) Nukleaz Proteaz Divalen katyonlar Asit Radyasyon Kaynatma Kuru ısı Alkol Betapropionolakton Formalin DİRENÇLİDİR

61 PRİON İNAKTİVASYONU Proteazlar ile uzun süreli muamele Sodyum dodesil sülfat ve üre ile kaynatma 132°C otoklavda 4.5 saat (enfekte doku) Guanidin izotiyosiyanat/ hidroklorid 4.0 M NaOH 1N Na hipoklorid %2 132°C OTOKLAV 4.5 SAAT

62 TIBBİ GÜVENLİK STERİLİZASYON ÖN TEMİZLİK; Otoklavda °C – 20 dak (türler arasıda direnç farkı olabilir!!!) Sodyum hidroksit 1-2mol/l – 1 saat - 20 °C Sodyum hipoklorit %2 – 1 saat - 20 °C NORMAL STERİLİZASYON PROSEDÜRÜ Riskli bir hastaya cerrahi işlem yapılacaksa WHO önerileri dikkate alınmalıdır

63 İMMÜN YANIT Doğal enfeksiyon veya deneysel koşullarda humoral ve hücresel immün cevapta değişiklik olmaz PrP’ye karşı oluşan bir antikor cevabı yoktur Dolayısıyla, asemptomatik olguların saptanması bağışık yanıt aracılığı ile olası görülmemektedir

64 MİKROBİYOLOJİK TANI Humoral immün cevap oluşmaması nedeniyle, tanıda antikor oluşumunu gösteren kolay bir test bulunmamaktadır Olguların tanısı genellikle postmortem olarak konulmaktadır Prion 15B3 epitopuna karşı geliştirilen monoklonal antikor (mAb) ile tanı olasıdır

65 Prion 15B3 epitopu monoklonal antikor (mAb)ile PrP TSE tanısı 15B3 epitope Nature 390 (6655) : 74-77, 1997

66 ELISA TESTİ Immunoassay - prion specific antikor 15B3 Geniş tür spesifikliği İnsan Koyun rodent Hastalık ile ilişkili anormal PrP saptanması Immünpresipitat Western blot FACS Sensitivite 10 – 100 enfeksiyöz ünit/ ml kan

67 Nanomechanical resonator array ve secondary mass labeling 2ng/ml miktarda PrP’yi antemortem olarak saptamayı sağlamaktadır Varsney M et al. Analitical Chemistry 2008


"PRION Dr. Suna Gedikoğlu. TARİHÇE İlk Scrapie olguları 1730lar Kuru salgını 1950ler 1960lar Bulaşıcılık! Tıbbi Felaket!! 1980ler Bu bir protein!! 1982." indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları