Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Çocuk Sağlığı ve Çevre Prof. Dr. AHMET ARVAS İ.Ü. Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Anabilim Dalı, Sosyal Pediatri Bilim Dalı.

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "Çocuk Sağlığı ve Çevre Prof. Dr. AHMET ARVAS İ.Ü. Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Anabilim Dalı, Sosyal Pediatri Bilim Dalı."— Sunum transkripti:

1 Çocuk Sağlığı ve Çevre Prof. Dr. AHMET ARVAS İ.Ü. Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Anabilim Dalı, Sosyal Pediatri Bilim Dalı

2 Çocuk sağlığında temel amaç: Çocuk sağlığında temel amaç: sağlığın korunması, iyileştirilmesi ve geliştirilmesidir. Sağlığın geliştirilmesi için yaşam tarzının değiştirilmesine çaba gösterilmelidir. Yaşam tarzının değiştirilmesi; duyarlılığın artırılması, davranışların değiştirilmesi ve olumlu davranışları destekleyen çevrenin oluşturulması ile gerçekleşebilir.

3 sağlığın belirleyicileri sosyal destekler eğitim iş ve çalışma koşulları fiziksel çevre biyoloji ve genetik kişisel sağlık uğraşıları sağlıklı çocuk gelişimi sağlık hizmetleri ve sağlık güvencesi sosyal çevre cinsiyet kültür sosyoekonomik durum

4 ÇOCUK genetik potansiyel çevresel etmenler

5 Biyolojik çevre Fiziksel çevre ekonomik çevre Sosyokültürel çevre Ç E V R E

6 Biyolojik çevre Mikroorganizmalar Vektörler Bitkiler Hayvanlar Hayvansal ve bitkisel gıdalar

7 Hava Evler-okullar, işyerleri Su Çöpler Kanalizasyon suları, atıklar Doğal afetler Fiziksel çevre

8 Sosyo kültürel ve ekonomik çevre Aile ve toplumun kültürel yapısı Gelenekler Toplumsal kurallar, yasalar Ekonomik durum Ulaşılabilen sağlık hizmeti

9 Besin hijyeni vektörler Yüksek riskli doğal ortamlar: bataklık... Mikrobiyolojik tehlikeler Su kaynağı Sanitasyon Hijyen kurşun pestisit kimyasallar gürültü EMA Hava kirliliği Tarımsal çevre Trafik kaza ları ÇOCUK Fiziksel tehlikeler GENEL ÇEVRE kazalar UV Spesifik ajanlar Ortam Risk faktörleri

10 Günümüzde hastalıkların %70i çevresel kaynaklı olup, %40’ı ilk 5 yaşta görülmektedir. Bu durum çocukların çevresel zararlara ne ölçüde duyarlı olduğunu yansıtmaktadır. Dünyada her yıl 0-14 yaş arası 5 milyon çocuk çevresel etmenlerden doğan hastalıklardan ölmektedir: - sağlıksız su ve besinlere bağlı ishaller - vektörlerle bulaşan sıtma gibi hastalıklar - hava kirliliğine bağlı solunum yolu hastalıkları - kazalar

11  Çocukların kendine özel, genetik olarak taşıdığı büyüme ve gelişmeyi sağlayabilmesi için güvenli ve destekleyici bir çevrenin sağlanması zorunludur. Olumsuz çevre şartları yaşamı kısaltır, fonksiyon veya iyilik halini bozar. Çoğu hastalık genetik ve çevresel faktörlerin etkileşiminden kaynaklanmaktadır.

12  Özellikle son çeyrek yüzyılda giderek artan sağlıksız kentleşme sağlığı olumsuz etkilemektedir. Kentleşme ekonomik büyüme, yaratıcılık ve teknolojiyi ifade eder,ancak aynı zamanda yoksulluğun, eşitsizliğin ve çevresel etmenlerle oluşan olumsuz sağlık koşullarının da kaynağıdır. Çevre kirliliğinin ülke, bölge ve kıta sınırlaması yoktur.

13 Kentte oturan çocuğun gereksinimleri  Konut, sanitasyon, temiz içme suyu  Güvenlik  Kirletilmemiş sağlıklı fiziki çevre  Sağlıklı oyun alanları  Sağlıklı okul ve çevresi  Sosyal gelişimin desteklenmesi (çocuk dostu şehir)  Kent yaşamına katılabilme

14 Gelişmekte olan ülkelerde her yıl 5 yaşın altında 9 milyon çocuk sağlıksız içme suyu, yetersiz sanitasyon, çevre kirliliği, enfeksiyon hastalığı ve beslenme yetersizliğinden ölmektedir. Aynı nedenler aynı zamanda 2.5 milyon çocuğun özürlü olmasına yol açmaktadır.

15 İtici faktörler Aşırı Nüfus Artışı Hızlı Globalleşme Endüstrileşme Teknoloji Bilgi-İletişim Baskılar Hızlı Kentleşme Üretim ve Tüketim Patlaması Atıklar Yaşam Biçimi Bireysel Tercihler Davranış/Alışkanlık Değişikliği Etkiler Hava,Toprak, Su, Besinlerde Fiziksel Kimyasal Biyolojik Kirlilik Fakirlik, Eşitsizlik Morbidite Mortalite Çevresel değişimin neden ve sonuçları

16 Çevresel kirliliğin oluşturduğu morbidite değişikliği  Solunum sistemi hastalıkları  Kanser  Nörogelişimsel bozukluklar  Endokrin bozukluklar  Üreme işlev bozuklukları  Doğumsal anomalilerde artma

17 Çocuklar çevre kirliliğinden erişkinlerden daha fazla etkilenir Bedensel ve zihinsel gelişim içerisinde olduğundan çevresel etmenlerin kalıcı etki yapma riski daha yüksektir

18 Neden çocuklar çevre kirliliğinden (erişkinlere göre) daha fazla etkilenir?  Sürekli büyüme ve gelişme evreleri yaşama  Biyolojik olarak daha duyarlı olma  Toksik maddelere daha fazla maruz kalma  Absorbsiyon (yol, hız ve dağılım) ve metabolizmalarının farklı olması ( toksik maddeler daha kolay, daha hızlı ve yerine geçerek emilir)  Detoksifikasyon sistemlerinin gelişmemiş olması  Davranışlarının farklı olması  Yaşadıkları çevrenin farklı olması  Tehlikeyi algılama ve engelleme yetisinin düşüklüğü

19 Toksik madde ile daha fazla karşılaşır  Vücut ağırlıklarına göre daha fazla hava, sıvı, besin dolayısıyla bu yollarla daha fazla toksin alırlar  1-5 yaş arası bir çocuk vücut ağırlığına göre bir erişkinden 3-4 kat daha fazla yemek yer, çevre-el-ağız teması toksin alımını ve enfeksiyon olasılığını artırır.  Toksik madde (pestisit) içeren belli besinleri daha fazla tüketir; 6 aylık bir bebek vücut ağırlığına göre bir erişkinden 7 kat daha fazla su içer  Daha hızlı soluk alıp verirler, süt çocuğunun istirahat halinde soluduğu hava erişkinin iki katıdır

20 (devam)  Çocuklar kirli havanın % 90’ının filtre edildiği burun yerine ağızdan soluk alıp verir, kirli hava direk akciğere gider (Erişkinler yerden yaklaşık 1.5 m yukarıdaki havayı solurken, çocuklar ağır ve zararlı partiküllerin ve eksozun yoğun olduğu alçaklıkta soluk alıp verirler)  Hava yolu erişkinden daha dar ve tıkanma için daha az inflamasyon ve irritan yeter  Alveoler yüzey alanı giderek artar (5m 2 ’den, m 2 ’ye)  Başta okul öncesi olmak üzere çocuklar kapalı ortam kirliliğine daha fazla maruz kalır

21 Toksik madde absorbsiyonu farklı  Absorbsiyon yol, hız ve doku dağılımları farklıdır. Bazı toksik maddeler daha kolay ve hızlı emilir ve dokularda daha uzun süre kalır.  Ör; ağızdan alınan kurşunun erişkinde %10’u emilmesine karşılık çocukta %50 emilmektedir. Kemiklerin hızlı büyüdüğü çocukta kalsiyum ve demir yerine kurşun emilmektedir.  Deri ve cilt altı yağ dokuları yeterince gelişmediğinden güneşin ultraviyole ışınları ve toksik maddeler deriden daha fazla absorbe olur.

22 Metabolizma farklı Pestisitle kontamine sularda nitrat düzeyleri yüksektir. Nitrat kirlenmesi artık tüm dünyada su kalite sorunlarından biri haline gelmiştir. Methemoglobin redüktaz eksikliği Nitratlar özellikle bebeklerde hemoglobinin oksidasyonunu aktive ederek methemoglobine dönüşmesine yani methemoglobinemiye (“blue baby syndrome”) yol açmaktadır. Ani siyanoz geliştiren bebeklerde bu durum akla getirilmelidir. Suda litrede 10 mg’ın üzerinde nitrat bulunması bu tür bir toksik etkiye yol açabilir.

23 Davranış farklılığı  Özellikle oyun çocukları doğal meraklı ve araştırıcı davranış sergiler  Süt çocuğu çok hareketlidir, her şeyi ağzına götürmek ister  Yerde ve toprakta oynama toksik madde karşılaşımını arttırır

24 Tehlikeyi algılama ve engelleme yetisi düşüktür  Erişkinler kirlilikten rahatsız olduklarında bu kirliliğe maruz kalmalarını engelleyebilir, ancak çocuklar vücutlarından gelen sinyalleri anlayamaz, tehlikeyi algılayamaz ve engelleyemez  Çocukların yaşadıkları çevre üzerinde kontrolleri çok az ve bir çok şey için erişkine bağımlıdır  Küçük çocuklar tehlikeden kaçamaz,uyarı işaret ve ikaz levhalarını okuyamaz, anlayamaz  Kognitif (bilişsel) gelişim henüz yetersiz olduğu için risk içeren davranışlar sıktır  Karar verici organizasyonlarda yer almamaktadır

25 Besin hijyeni vektörler Yüksek riskli doğal ortamlar: bataklık... Mikrobiyolojik tehlikeler Su kaynağı Sanitasyon Hijyen kurşun pestisit kimyasallar gürültü EMA Hava kirliliği Tarımsal çevre Trafik kaza ları ÇOCUK Fiziksel tehlikeler GENEL ÇEVRE kazalar UV Spesifik ajanlar Ortam Risk faktörleri

26 Çocuk sağlığını olumsuz etkileyen çevresel risk Çocuk sağlığını olumsuz etkileyen çevresel risk etmenleri (I) etmenleri (I)  Hava kirliliği (kapalı-açık ortamlar; sigara, kurşun..)  Kontamine ve kirlenmiş su kaynakları (kurşun, metil civa, flor, pestisit, nitrat, arsenik..)  Besin-gıda kirliliği (katkı, temizlik, paketleme ve etiketleme malzemeleri..)  Atıklar (insan, hayvan)  Kimyasal kirlilik (PCB, dioksin..)  Kaza ve yaralanmalar

27 çevresel risk etmenleri (II)  Radyasyon, elektro manyetik alan, ozon tabakasında incelme  Gürültü  İşyeri riskleri  Doğal ve insan yapımı çevre afetleri  İklim değişiklikleri

28 KAPALI ORTAM Ev, Okul, İşyeri Alışveriş yerleri Toplu taşıma araçları KAPALI ORTAM HAVA KİRLİLİĞİ Evin Yapısı, Isıtma Sistemi, Yerleşim Yeri, Dış Hava Kirliliği, Ev İçi Kullanılan Malzeme, Havalandırma Ve Isı Koruma Yöntemi ETKİLER Astım, Allerjik Reaksiyonlar Göğüs Ağrısı, Lejyonella, Migren Döküntü Gözlerde Yanma Yorgunluk Başdönmesi Kanser KİRLETİCİLER Mantarlar, Bakteriler, Uçucu Organik Bileşikler (Formaldehit, benzen,perkloretilen) Kurşun, Asbestoz Kadmiyum Civa,toz, Toluen, Ozon CO, NO2, SO2 Fiberglas Parçaları KAYNAKLAR Pestisit, Deterjan Kişisel Temizlik Ürünleri Kozmetikler Soba, Şömine Ocak dumanı Sigara dumanı Ev Hayvanları, mobilya halı kaynaklı toz ve Akar Fırın, mobilya, halı duş, yemek pişirme, klima kaynaklı nemli ortam

29

30 Dış ortam kirleticileri  Ozon  Kükürt dioksit  Azot oksitler (nitrik oksit..)  Kurşun  Polisiklik hidrokarbonlar  Benzen

31 Diğer dış ortam kirliliği kaynakları  İklim sıcaklık rüzgar mevsimsel değişiklikler  Coğrafya hakim bitki örtüsü dağlar ve vadiler  Kentleşme

32 İklim değişikliklerinin sağlığa etkileri  Isınmanın getirdiği hastalıklar ve ölüm (termal stres)  Olağan dışı hava değişikliklerinin sağlığa etkileri: fırtına, hortum, sel...  Hava kirleticilerinin artması (ozon..)  Su ve gıda yolu ile bulaşan hastalıklarda artma:gıda zehirlenmeleri, sağlıksız içme suyu  Vektör-patojen-konak ilişkisinde değişiklik:sıtma, sarı humma, kene ile bulaşan viral hastalıklar (kırım-kongo kanamalı ateş hastalığı)  Beslenme yetersizliği: üründe bozulma ve azlık, hayvan telefi  Psikolojik olumsuzluklar  Geçinme güçlüğü, göç, yoksulluk ve sağlığın kötüleşmesi

33 Hava kirliliği  Kirliliğin yoğunlaştığı bölgelerde üst ve alt solunum yolu hastalıkları, solunum fonksiyonlarının bozulması daha sıktır.  Kış aylarında ısınma amacıyla kullanılan fosil yakıtlar dış ortam havasında kükürt dioksit düzeyini artırarak astım alevlenmesine yol açmaktadır. Ayrıca ozon, nitrojen dioksit de benzer solunum hastalıklarına neden olmaktadır.

34 Kapalı ortam kirliliği  Karbondioksit, karbonmonoksit  Uçucu organik bileşikler: çeşitli boyalar, pestisitler,  Formaldehit  Radon  Sigara/odun/kömür dumanı  Asbest  Ev tozları  Yüksek ısıda yemek pişirme sonrası oluşan aromatik hidrokarbonlar, heterosiklik aminler, nitrojen dioksit (odun-kömür sobaları)  Biyolojik kirleticiler:toksinler, mantar ve sporları, bakteriler, viruslar,  Böcek dışkıları, hayvan atıkları, bitkisel polenler

35 İç ortam kirliliğinin en önemli nedeni sigara dumanıdır, içinde 4000 kimyasal madde, 60 karsinojen içerir. Çocuklarda pasif içicilikle ilişkili durumlar;Kanıtlanmış Ani bebek ölümü Meningokok enfeksiyonları Erken çocukluk döneminde (0-4 yaş) ASYE İlk 5 yaşta hışıltılı solunum Orta kulak enfeksiyonları 5 yaş sonrasında uzamış solunum sorunları Akciğer fonksiyonlarında bozulma, Astım alevlenmesi b)Olası durumlar b) Olası durumlar Gelişimsel ve davranışsal sorunlar Çocukluk çağı kanserleri Atopi

36 Sigara içen gebede olası komplikasyonlar  Ablasyo plasenta  Plasenta previa  Erken membran rüptürü  Abortus  Preterm doğum  Düşük doğum tartısı  İntrauterin gelişme geriliği Türkiye’de pasif içicilik oranı %75-85 dir. Maruz kalım nikotin ana metaboliti olan kotinin ölçümleri (idrar, serum) ile yapılmaktadır.

37 Genotip İmmün sistem İmmün sistem Allerji Çevre

38 KİMYASAL KİRLİLİK  Oyuncak, kozmetik, parfüm, temizlik maddeleri, giysi, paketleme, telekominikasyon, bilgisayar, spor ve inşaat malzemeleri, uçak ve otomobil sanayinde çeşitli kimyasal toksik maddeler kullanılmaktadır.  Son 50 yıl içinde den fazla kimyasallara maruz kalınmaktadır.

39 “Kimyasal çevre” 39

40 Maruziyet İntrauterin Deri-mukozalar Solunum “Besin zinciri” 40

41 TOKSİK ICEBERG ZARARI KANITLANMIŞ KISMEN KANITLI HENÜZ FARKEDİLMEMİŞ HİÇBİR ZAMAN FARKEDİLMEYECEK

42 Fetal Kirlenme Anne Plasenta Fetus Gebelik öncesi ve süresince biriken toksik kimyasal maddeler: Kurşun Civa PCB’ler (poliklorin bifenil) Pestisitler Dioksinler Fitalatlar (PVC:polivinil klorid)  Nörotransmitterleri ve hormonları etkileyen nörotoksik maddelerdir: sentez, salgılama, taşıma, bağlanma ve atılımı bozarlar.  perinatal ölüm, düşük, konjenital malformasyon, intrauterin gelişme geriliği, prematür doğum, kısırlık, erken çocukluk kanserlerine (lösemi, SSS tümörleri?) neden olur.

43 Kimyasal toksik madde/Zamanlama/Etkilenim Süresi

44 Fizik çevre ve kanser ilişkisi  Ultraviyole ışınları ve iyonize radyasyon  Elektromanyetik alan  Endüstriyel ve tarımsal kimyasal maddeler (pestisitler)  Bazı ilaçlar, besin katkı maddeleri çocukluk (nitritler) çağı  Sigara ve alkol kanserleri  Viral enfeksiyonlar (ALL,SSS t)  Annenin diyeti ve genetik anomaliler

45 Toksik maddelerin rol oynadığı nörogelişimsel bozukluklar  Öğrenme güçlüğü  Dikkat eksikliği/hiperaktivite sendromu  Çeşitli davranış bozuklukları  Otizm  IQ düşüklüğü

46 Çevresel etkenlere bağlı kazalar  yanıklar  trafik kazaları  ısırıklar  düşmeler  elektrik yanıkları  zehirlenmeler

47 Kurşun Nerede var?  Eski kurşunlu boya, ev tozu, kum, toprak ve içme suyunda bulunur. Kalorifer, su boruları (kurşun içeren) risk etmenleridir.  Boya, matbaa, akü sanayi ve oto sanayiinde çalışanlarda (ve elbiselerinde) kurşun mevcut  Kurşunlu benzin eksozlarından kaynaklanan hava kirliliği

48 Kurşunun toksik etkileri  intrauterin etkileri spontan abortus, ölü doğum, prematüre doğum intrauterin büyüme geriliği, baş çevresi küçüklüğü, işitme kaybı,  kronik uzun dönem etkileri anemi bilişsel bozukluk IQ düşüklüğü okul başarısızlığı davranış bozuklukları (agresif davranış) Kurşun sinaps ve dendrit oluşumunu azaltır. Kanda kabul edilebilir kurşun düzeyi 10 ug/dl altında olmalıdır  erken belirtiler yorgunluk/hiperaktivite dikkat kaybı huzursuzluk uyku bozukluğu kabızlık

49 Metil civa  Deniz ürünleri civa içerir. Koruyucu amaçlı boya ve tohumlarda, barometrelerde, bazı lamba ve elektrik düğmelerinde, diş dolgularında (amalgam) civa bulunur. Vücuttan yavaş atılır, plasentayı, kan-beyin bariyerini geçer, anne sütünde salınır.  Fetal etkilenim olmaktadır. Düşük dozda uzun süreli maruziyet; nöromotor gelişme geriliği, dikkat ve bellek eksikliği, duyusal bozukluklar geliştirebilir. Otizmle civa arasında ilişki düşünülmektedir. Etkisi genellikle geri dönüşümsüzdür.

50 Civa

51 Gürültü  Hamilelikte yüksek sese maruz kalma yenidoğanda işitme kaybına neden olabilir. Preterm doğum ve intrauterin gelişme geriliği ile ilişkisi gösterilmiştir.  60dB(A) ve üzeri ses şiddeti risk kabul edilir. Yüksek gürültü stres hormonlarını artırır; kan basıncında artma, taşikardi, uykusuzluk görülebilir. Ayrıca yüksek ses şiddeti yorgunluk, baş ağrısı, irritabilite, dikkat azlığı yapabilir.

52 NE YAPMALI?

53 koruyucu sağlık hizmetleri geleneksel sağlık hizmetleri  temiz içme suyu  sanitasyon  hava kirliliğinin azaltılması  vektör kontrol  aile ve toplum hijyeni  bağışıklama  anne sütü  malnutrisyonun azaltılması  mikronutrientler  tanı  tedavi- olgu yönetimi sağlık maruziyet hastalık ölüm

54 Neler yapmalı?

55

56  Temiz ve güvenli bir çevre oluşturmalı, aile bilinçlendirilmeli  Temiz ve sağlıklı su sağlanmalı, el hijyeni sağlanmalı  Sağlıklı oyun alanları oluşturmalı  Kapalı ortamlarda (özellikle ev) sigara içilmemeli  Çocukların çevre bilinci geliştirilmeli  Sağlıklı okul ve çevreleri oluşturulmalı  Spor alanları oluşturulmalı  Sosyal projeler geliştirilmeli ve finansı sağlanmalı


"Çocuk Sağlığı ve Çevre Prof. Dr. AHMET ARVAS İ.Ü. Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Anabilim Dalı, Sosyal Pediatri Bilim Dalı." indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları