Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME UYGULAMALARI. Sunu Planı ÇED İ le İ lgili Bilgiler Temel Kavramlar Temel Kavramlar ÇED’in Aşamaları ÇED’in Aşamaları Ülkemizdeki.

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME UYGULAMALARI. Sunu Planı ÇED İ le İ lgili Bilgiler Temel Kavramlar Temel Kavramlar ÇED’in Aşamaları ÇED’in Aşamaları Ülkemizdeki."— Sunum transkripti:

1 ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME UYGULAMALARI

2 Sunu Planı ÇED İ le İ lgili Bilgiler Temel Kavramlar Temel Kavramlar ÇED’in Aşamaları ÇED’in Aşamaları Ülkemizdeki ÇED Mevzuatı Ülkemizdeki ÇED Mevzuatı CBS ve UA’nın ÇED Kapsamında Kullanımı CBS ve UA’nın ÇED Kapsamında Kullanımı SÇD SÇD Diğer konular (LCA, risk analizi,vb.) Diğer konular (LCA, risk analizi,vb.)

3 Ülkemizdeki Temel Dayanak 11 A ğ ustos 1983 tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayınlanarak yürürlü ğ e giren “Çevre Kanunu“rıun 10 uncu maddesi gere ğ ince; “Gerçekle ş tirmeyi planladıkları faaliyetleri sonucu çevre sorunlarına yol açabilecek kurum, kurulu ş ve i ş letmeler bir Çevresel Etki De ğ erlendirme Raporu hazırlarlar. Bu raporda çevreye yapılabilecek tüm etkiler göz önünde bulundurularak, çevre kirlenmesine neden olabilecek atık ve artıkların ne ş ekilde zararsız hale getirilebilece ğ i ve bu hususta alınacak önlemler belirtilir. Çevresel Etki De ğ erlendirme Raporu’nun, hangi tip projelerde istenece ğ i, ihtiva edece ğ i hususlar ve hangi makamca onaylanaca ğ ına dair esaslar yönetmelikle belirlenir” hükmü ile Türkiye’de ilk defa bir faaliyetin gerçekle ş mesinden önce bu faaliyetin yol açabilece ğ i olumsuz etkilerin belirlenmesi ve gerekli önlemlerin alınması amacıyla “Çevresel Etki De ğ erlendirmesi” yasal bir temele oturtulmu ş tur. ÇED, kesin projelendirme ve planlama kararlarının olu ş turuldu ğ u son a ş ama de ğ ildir. Bir ÇED çalı ş ması, karar mercilerine, kararlarını sa ğ lıklı bir ş ekilde verebilmeleri için seçenek üreten ve bu seçeneklerin olumlu ve olumsuz yönlerini sergileyen bir yakla ş ımdır. Bu nedenle, bir ÇED çalı ş ması kendi içinde tutarlı bir öneriler listesiyle sonuçlanmalıdır. Kesin kararı ÇED çalı ş masını yapanlar de ğ il yetkili ve sorumlu merciler vermelidir. ÇED, güçlü bir planlama enstrümanıdır ve iyi kullanıldı ğ ı takdirde, karar yetkisine sahip olanların ilkeleri yararına çok daha etkili kararlar almalarını sa ğ layabilir. Çünkü ÇED geli ş meyi engellemek veya geciktirmek için de ğ il; kalkınmanın insan, toplum, çevre ve ekonomi açısından geni ş zaman perspektifleri içinde en sa ğ lıklı bir biçimde gerçekle ş mesi amacıyla ortaya konmu ş bir yakla ş ımdır.. ÇED’in amacı, öngörülen bir geli ş menin yol açabilece ğ i olumsuz çevre ve sa ğ lık etkilerinin önceden tespit edilip gerekli önlemlerin alınmasını sa ğ lamaktır. Böyle bir de ğ erlendirme, bir faaliyetin fiziksel, biyolojik, ekolojik ve sosyo-ekonomik etkilerinin kapsam ve ş iddetlerinin uzman ki ş ilerce, bilimsel yöntemler kullanılarak belirlenmesi ve olumsuz etkilerin giderilmesi için gerekli önlemlerin ortaya konması gibi çe ş itli bile ş enlerden olu ş ur.

4 ÇEVRESEL ETK İ DE Ğ ERLEND İ RMES İ YÖNETMEL İĞİ ) (Resmi Gazete Tarihi: Resmi Gazete Sayısı: 28784) Amaç MADDE 1 – (1) Bu Yönetmeliğin amacı, Çevresel Etki Değerlendirmesi sürecinde uyulacak idari ve teknik usul ve esasları düzenlemektir. Kapsam MADDE 2 – (1) Bu Yönetmelik; a) Çevresel Etki Değerlendirmesi Başvuru Dosyası, Çevresel Etki Değerlendirmesi Raporu ile Proje Tanıtım Dosyasının hangi tür projeler için isteneceği ve içereceği konuları, b) Çevresel Etki Değerlendirmesi sürecinde uyulacak idari ve teknik usul ve esasları, c) Çevresel Etki Değerlendirmesi kapsamına giren projelerin izlenmesi ve denetlenmesini, ç) Çevresel Etki Değerlendirmesi sisteminin, çevre yönetiminde etkin ve yaygın biçimde uygulanabilmesi ve kurumsal yapısının güçlendirilmesi için gerekli eğitim çalışmalarını, kapsar. Dayanak MADDE 3 – (1) Bu Yönetmelik, 9/8/1983 tarihli ve 2872 sayılı Çevre Kanununun 10 uncu maddesine dayanılarak hazırlanmıştır.

5 “ İ nsanların ya ş am kalitesini yükseltmek amaçlı kalkınma ve teknolojik geli ş imler yarattıkları çevre sorunları nedeniyle insanın ya ş am kalitesini dü ş ürmeye ba ş lamı ş lardır”. ÇEVRE YÖNETİMİNİN TEMEL BİLEŞENLERİNDEN BİRİ : ÇED Faaliyet öncesi olası sorunları en aza indirgemeye yönelik tedbirleri ortaya konması Faaliyetlerin muhtemel etkilerinin değerlendirilmesi (etki değerlendirilmesi) Faaliyet sonrası ortaya çıkan sorunların giderilmesine ilişkin öneriler

6 BİR ÇED ÇALIŞMASINDA CEVAP ARANACAK SORULAR Faaliyet/Proje sahibi kim? ÇED bedelini kim kar ş ılayacak? ÇED’i kim yönetecek? ÇED’i kim kontrol edecek. Faaliyet/Proje sahibi kim? ÇED bedelini kim kar ş ılayacak? ÇED’i kim yönetecek? ÇED’i kim kontrol edecek. Proje alanının mevcut çevresel ko ş ulları nasıl? Yeterli çevresel veri mevcut mu? Proje alanının mevcut çevresel ko ş ulları nasıl? Yeterli çevresel veri mevcut mu? Projenin kapsamı nedir? Projenin kapsamı nedir? Projenin gerekçesi nedir? Projenin uygulanmasından elde edilecek yararlar nelerdir? Projenin gerekçesi nedir? Projenin uygulanmasından elde edilecek yararlar nelerdir? Proje alternatif ya da seçenekleri var mı? önemli çevresel etkiler nelerdir? Proje alternatif ya da seçenekleri var mı? önemli çevresel etkiler nelerdir? Kümülatif etki söz konusu olacak mı? Kümülatif etki söz konusu olacak mı? Olumsuz etkiler azaltılabilir ya da önlenebilir mi? Olumsuz etkiler azaltılabilir ya da önlenebilir mi? Halkın bilgisi mevcut mu? Sorgulama yararlı olur mu? Halkın bilgisi mevcut mu? Sorgulama yararlı olur mu? Proje sonrası öneri izleme (monitoring) gereksinimleri nelerdir? Proje sonrası öneri izleme (monitoring) gereksinimleri nelerdir? ÇED sonucu nedir? ÇED sonucu nedir? ÇED için kullanılan bilgi kaynakları nelerdir?, ÇED için kullanılan bilgi kaynakları nelerdir?,

7 ÇED’in Tanımı Çevresel Etki De ğ erlendirmesi (ÇED), çevreyi do ğ rudan ya da dolaylı olarak, olumlu ya da olumsuz yönde etkileyebilecek bir ya da birden fazla faaliyete ait bir proje için alınacak kararda esas alınmak üzere, proje konusu faaliyet(ler)in bütün çevresel etkilerinin bilimsel yöntemler ve tekniklerle irdelenmesi, bu irdelemelere göre olumsuz etkileri önlemek ya da çevreye zarar vermeyecek ölçülerde en aza indirmek için alternatif çözümlerin belirlenmesi, sözkonusu proje hakkında ÇED çalı ş maları sonuçlanma göre yatırım karan alınarak faaliyet(ler)in gerçekle ş tirilmesi halinde, in ş aat ve i ş letme a ş amalannda ve i ş letmenin kapatılmasından sonra çevresel etkiler için ÇED çalı ş ması ile belirlenen önlemlerin izlenip denetlenmesi sürecidir.

8 ÇED’in Tarihçesi 1950 ve 1960’lı yıllarda öne çıkmaya ba ş layan çevre koruma bilincinin sonucu olarak çevreyi etkilemesi muhtemel olan çe ş itli faaliyetlerin irdelenmesi ve ekonomik karar süreçlerine çevre bile ş enlerinin dahil edilmesi istenmeye ba ş lanmı ş tır. Konu üzerinde yapılan ilk çalı ş malar fayda maliyet analizlerinden olu ş an kaba yakla ş ımları içermektedir ve 1960’lı yıllarda öne çıkmaya ba ş layan çevre koruma bilincinin sonucu olarak çevreyi etkilemesi muhtemel olan çe ş itli faaliyetlerin irdelenmesi ve ekonomik karar süreçlerine çevre bile ş enlerinin dahil edilmesi istenmeye ba ş lanmı ş tır. Konu üzerinde yapılan ilk çalı ş malar fayda maliyet analizlerinden olu ş an kaba yakla ş ımları içermektedir. Bu yakla ş ım üçüncü Londra havaalanı gibi önemli projelerin de ğ erlendirilmesinde kullanılmı ş tır. Bu yakla ş ım üçüncü Londra havaalanı gibi önemli projelerin de ğ erlendirilmesinde kullanılmı ş tır. İ lk kez ABD 1970 tarihinde NEPA (National Environmental Policy Act) dahilinde ÇED’i federal projeler için bir zorunluluk haline getirmi ş tir yılında ise Kanada’da da buna benzer ama zorunlu olmayan ÇED giri ş imleri ba ş lamı ş tır. İ lk kez ABD 1970 tarihinde NEPA (National Environmental Policy Act) dahilinde ÇED’i federal projeler için bir zorunluluk haline getirmi ş tir yılında ise Kanada’da da buna benzer ama zorunlu olmayan ÇED giri ş imleri ba ş lamı ş tır.

9 ÇED’in Tarihçesi 1972’deki Insan ve Çevre Konferansının sonrasında olu ş turulan UNEP çerçevesinde birinci derecede önem verilen çalı ş ma alanlarından biri özellikle geli ş mekte olan ülkelerde ÇED uygulamaları için etkili yöntemlerin geli ş tirilmesi olmu ş tur. UNEP’in konuya yakla ş ımı ekonomik kalkınmayı engellemeden çevre sorunlarına çözüm getirecek pratik yakla ş ımların olu ş turulması esasına dayanmaktadır. UNEP’in konuya yakla ş ımı ekonomik kalkınmayı engellemeden çevre sorunlarına çözüm getirecek pratik yakla ş ımların olu ş turulması esasına dayanmaktadır. Gün geçtikçe çevre sorunlarının hissedilir biçimde artması sonucunda 1980’li yıllarda, basit fayda maliyet analizlerinin artık yeterli olmadı ğ ı ve ekolojik çerçeveler dahilinde yeni yakla ş ımların geli ş tirilmesi gereklili ğ i anla ş ılmı ş tır. Gün geçtikçe çevre sorunlarının hissedilir biçimde artması sonucunda 1980’li yıllarda, basit fayda maliyet analizlerinin artık yeterli olmadı ğ ı ve ekolojik çerçeveler dahilinde yeni yakla ş ımların geli ş tirilmesi gereklili ğ i anla ş ılmı ş tır. İ lki 1973 yılında yürülü ğ e konan AET Çevre Eylem Programları, 1976, 1982 ve 1986’da üç kere gözden geçirilerek yenilenmi ş tir. Bu programlarda çevre sorunlarına de ğ inilerek çevre politikasında ÇED uygulamnaları istenmi ş tir. İ lki 1973 yılında yürülü ğ e konan AET Çevre Eylem Programları, 1976, 1982 ve 1986’da üç kere gözden geçirilerek yenilenmi ş tir. Bu programlarda çevre sorunlarına de ğ inilerek çevre politikasında ÇED uygulamnaları istenmi ş tir. 1987’deki Ortak Gelece ğ imiz raporunda ise ÇED, sürdürülebilir kalkınma hedefine ula ş ılmasında izlenen tahmin-önleme stratejisine uygun olarak kullanılan en önemli çevre yönetim aracı özelli ğ ini kazanmı ş tır. 1987’deki Ortak Gelece ğ imiz raporunda ise ÇED, sürdürülebilir kalkınma hedefine ula ş ılmasında izlenen tahmin-önleme stratejisine uygun olarak kullanılan en önemli çevre yönetim aracı özelli ğ ini kazanmı ş tır.

10 Sürdürülebilir Kalkınma ve ÇED Bugün ÇED, Sürdürülebilir Kalkınmanın temel bile ş eni olarak görülmektedir ve son yıllarda çok popüler olan çevre yönetimi hizmetinin temel bile ş enlerinden biridir. Uygulamada teknoloji, kalkınma ve geli ş me iki kollu terazinin bir ucunda, çevre ve çevre koruma gibi kavramlar di ğ er ucundadır. Terazide bir taraf a ğ ır bastı ğ ında, di ğ er taraf a ş a ğ ıya do ğ ru inmektedir. Belki de sürdürülebilirli ğ i bu iki kollu terazinin denge konumu gibi ele almak olasıdır. Burada ş öyle bir soruyu ya da savı ortaya koymak olasıdır:“ İ nsanın ya ş am kalitesini yükseltmeye yönelik olarak ortaya çıkan kalkınma ve teknolojinin, yol açtı ğ ı çevre sorunları ile insan ya ş am kalitesini dü ş ürmesi nedeniyle, teknolojinin ve kalkınmanın ne derecede ya ş am kalitemizini yükseltti ğ i ya da ya ş am kalitemizi yükseltmek için kalkınmaya ve teknolojiye gerçekte ne düzeyde gereksinim duydu ğ umuz”. Sürdürülebilirlik kavramı artık yava ş yava ş içerdi ğ i anlamı yitirmekte ve güven vermemektedir. Bu güvensizlikteki haklılı ğ ı da, uygulamadaki ba ş arılı örneklerin azlı ğ ı ispatlamaktadır. İş te bu noktada ÇED anlayı ş ının, ortaya koydu ğ u “koruma-kullanma dengesi” ve do ğ aya verilen zararın onarılması eylemi daha i ş ler gibi gözükmektedir. ÇED bu anlamda kalkınmanın tam ortasında, en kritik noktada yer almaktadır. “Kaçınılmaz olan kalkınmanın ve kalkınma için kaçınılmaz olan tüketimin, çevreye verdi ğ i zararın minimize edilmesi ve verilen zararın onarılması”.

11 Genel anlamda ÇED’in a ş amaları, hazırlık ve eleme, kapsam ve etkilerin belirlenmesi, mevcut çevrenin özellikleri, etkilerin sayısalla ş tırılması ve de ğ erlendirilmesi, alınacak önlemlerin belirlenmesi, alternatiflerin de ğ erlendirilmesi, ÇED raporunun hazırlanması, karar verilmesi, proje sonrası izleme denetleme ve analiz ş eklinde sıralanmaktadır. Bu a ş amalardan da anla ş ılaca ğ ı gibi co ğ rafi bilgi sistemleri ve uzaktan algılama deste ğ i, aslında bu a ş amaların büyük ço ğ unda yer alması kaçınılmazdır. Özellikle ÇED’de kullanılan de ğ erlendirme yöntemleri büyük oranda, co ğ rafi bilgi sistemleri deste ğ ine gereksinim duymaktadır. Genel anlamda ÇED’in a ş amaları, hazırlık ve eleme, kapsam ve etkilerin belirlenmesi, mevcut çevrenin özellikleri, etkilerin sayısalla ş tırılması ve de ğ erlendirilmesi, alınacak önlemlerin belirlenmesi, alternatiflerin de ğ erlendirilmesi, ÇED raporunun hazırlanması, karar verilmesi, proje sonrası izleme denetleme ve analiz ş eklinde sıralanmaktadır. Bu a ş amalardan da anla ş ılaca ğ ı gibi co ğ rafi bilgi sistemleri ve uzaktan algılama deste ğ i, aslında bu a ş amaların büyük ço ğ unda yer alması kaçınılmazdır. Özellikle ÇED’de kullanılan de ğ erlendirme yöntemleri büyük oranda, co ğ rafi bilgi sistemleri deste ğ ine gereksinim duymaktadır. Yukarıdaki şekilde görüldüğü gibi ÇED yasal olarak pek çok ülkede inşaat, madencilik, sanayi, turizm gibi pek çok faaliyet için faaliyetin yapılıp yapılmamasına karar verme eylemidir. Yani bu faaliyetlerin hepsinin ilk aşamasıdır.

12 ÇED Ne Zaman Uygulanır? ÇED'nin NE ZAMAN uygulanaca ğ ı en önemli konulardandır. Bu zamanın mutlaka, çevresel etkilerinin önemli olaca ğ ı bilinen bir veya birden fazla faaliyetle ilgili bir proje hakkında UYGULAMA KARARI ALINMADAN ÖNCE olması gerekir. Di ğ er bir deyi ş le, ÇED, kesinlikle böyle bir kararda esas alınmak üzere gerçekle ş tirilmelidir; aksi takdirde, uygulanmasının bir anlamı kalmaz, yalnızca yararlı bir belge niteli ğ i ta ş ır. Oysa sonuçta, ABD'de Kasım 1978'de yürürlü ğ e konan NEPA'nın uygulanması ile ilgili Yönetmeli ğ in (Regulations) (c) maddesinde açıkça belirtildi ğ i gibi, "pek tabiidir ki, önemli olan iyi bir belge de ğ il fakat iyi bir karar üretmektir."

13 ÇED Hangi Faaliyetlerle İlgili Projelere Uygulanır? ÇED'de yanıtlanması gereken ilk soru, HANG İ FAAL İ YETLER ile ilgili projeler için uygulanaca ğ ıdır. Böyle bir belirleme için kabul edilen temel kıstas, etkinin ÖNEML İ (significant) olup olmayaca ğ ıdır. Bazı faaliyetler özellikleri ve/veya büyüklükleri nedeniyle çevre üzerinde "önemli" etkilerde bulunurlar. ÇED, bu tip faaliyetlerle ilgili projelere uygulanır. Bu konuda açıklı ğ a kavu ş turulması gereken husus, çevresel etkilerin "önemli" olup olmayacaklarının nasıl belirlenece ğ idir. Bunun için, ÖNEML İ ETK İ ’nin ayrıntılı bir tanımını yapmak gerekmektedir. Kimi faaliyetler de vardır ki, bulundukları bölgeler nedeniyle zaten ÇED raporu yapılmadan, yapılmalarına izin verilmemelidir. Örne ğ in turizm ve do ğ al de ğ erleri açısından önemli olan bir bölgede bir termik santral yapılması gerekti ğ i, ÇED raporu yapılmadan da anla ş ılabilir.

14 Önemli Etki Nedir, Nasıl Ölçülür? Farklı faaliyet tipleri bir kase içindeki toplara benzetilecek olursa, ÇED uygulanacakların bu toplardan hangileri olaca ğ ını belirlemek gerekecektir. Tıpkı bir kase içindeki topların farklı renkler ve büyüklüklerde olması gibi, de ğ i ş ik tiplerdeki faaliyetler de farklı özelliklere ve hüyüklüklere sahiptirler ve çevre üzerinde farklı etkilerde bulunurlar. Bu farkın belirlenmesi etkilerin ÖNEML İ olup olmayaca ğ ı ölçülerek yapılır. İş te burada yanıtlanması gereken soru ÖNEML İ ETK İ nin nasıl ölçülece ğ idir.Etkinin ÖNEML İ (significant) olması kavramı ilk defa ABD'nin Ulusal Çevre Politikası Yasasi'nda (NEPA) yeralmı ş tır. Daha sonra bu kavramın açılımı, ABD'de Kasım 1978'de yürürlü ğ e konan "NEPA'nın Ş artı Olan i ş lemlerin Uygulanması Hakkında Yönetmelik"in (Regulations) no'lu maddesinde içerik (context) ve Şİ DDET (intensity) olarak yapılmı ş tır. Böylece, ÖNEML İ ETK İ kavramı iki kıstasa ba ğ lanmı ş, "içerik" ve " ş iddef'in nasıl ölçülece ğ i bu maddede ayrıntılı olarak açıklanmı ş tır. ÇED'nin di ğ er ülkelerde de yaygınlık kazanmasıyla birlikte, birçok bilim adamı tarafından "önemli etki"nin saptanmasında kullanılan çe ş itli ÇED yöntemleri geli ş tirilmi ş tir; bu yöntemler daha sonra ÇED yöntemleri ile ilgili bölümde açıklanmaktadır. "Önemli etki"nin "içerik" ve " ş iddet" olarak ölçülmesi konusudaki bu geli ş meler kase içindeki toplar benzetmesine dönülerek açıklanacak olursa, kase içinden seçilecek topların hangi renklerde (siyah, kırmızı, mor, kahverengi, sarı gibi) ve büyüklüklerde (3 cm çapında ve daha büyük gibi) olaca ğ ı belirlenmi ş olmaktadır. Di ğ er bir deyi ş le, ÇED uygulanacak projeler için faaliyet tiplerinin nasıl seçilece ğ i artık bilinmektedir. Bundan sonra yapılacak i ş, bu seçimin yapılmasıdır.

15 Ülkemizde ÇED - Ön ÇED Çevresel Etki De ğ erlendirmesi Yönetmeli ğ i, planlanan faaliyet (fabrika, altyapı tesisleri,i ş letmeler vb..) e ğ er yönetmeli ğ in ek1 veya ek2 listesinde ise, faaliyetin i ş letmeye geçmeden önce çevresel etkilerinin de ğ erlendirildi ğ i bir rapor hazırlanarak çevre ve orman bakanlı ğ ından izin almasını öngörür. E ğ er planlanan faaliyet ek1 listesinde yeralan büyük bir faaliyet ise (büyük havaalanı, termik santral, büyük dökümhaneler vb..) faaliyeti planlayan adına çevre ve şehicilik bakanlı ğ ından yetki almı ş bir kurum veya danı ş manlık firması yönetmelikte tanımlanmı ş formata göre bu faaliyetin olası çevreye olan etkilerini, alternatiflerini, yararlarını ve zararlarını anlatan çevresel etki de ğ erlendirmesi raporu hazırlar ve çevre ve orman bakanlı ğ ına izin için ba ş vurur. Gayet uzun ve zorlu bir izin sürecidir. E ğ er kurulması planlanan faaliyet nispeten küçük tesislerin listelendi ğ i ek2 kapsamında yer alıyorsa, bu durumda faaliyet sahibi konu ile ilgili üç mühendisin imzasıyla eski yönetmelikte adı ön çed olan ancak yeni yönetmelikte ismi proje tanıtım dosyası olan raporu hazırlar ve kurulaca ğ ı ilin valili ğ ine (il çevre ve şehircilik müdürlü ğ ü) izin için ba ş vurur. Çevre müdürlü ğ ü ya bu faaliyete izin süreci sonunda çevresel etkileri önemsizdir kararı vererek çed gerekli de ğ ildir belgesi düzenler yada çevresel etkileri önemlidir der ve dosyayı bakanlı ğ a gönderir. Bu durumda faaliyet ek1 kapsamındaki faaliyetler için öngörülen sürece tabi olur. Yukarıda süreci kısaca anlatılan ced kurulacak faaliyetin çevreyi kirletmesini önlemek amacıyla yapılmaz. Ced, ilgili kanun, yönetmelik ve mevzuat kapsamında belirlenen sınırlar içerisinde çevreye etkilerinin an az olması için alınacak tedbirlerin, uyulacak kuralların faaliyet sahibi tarafından taahhüt edilmesidir. Çünkü her faaliyetin az yada çok çevreye olumsuz etkisi vardır. Önemli olan zaten çok azalmı ş olan çevresel açıdan hassas bölgelerin korunmasını sa ğ lamak ve planlanan faaliyetin, ekosistemin kendini yenileyebilme kapasitesini a ş mayacak ş ekilde i ş letmeye geçmesini sa ğ lamaktır.

16 ÇED Uygulanacak Projeler İçin Faaliyet Tipi Seçiminde Hangi Yaklaşımı İzlemeli? ÇED'nin farklı ülkelerdeki geli ş im süreci içinde, bir projeye ÇED'nin uygulanmasının gerekip gerekmeyece ğ ini belirlemek için faaliyet tipleri seçiminde üç farklı yakla ş ım izlenmi ş tir. Bu yakla ş ımlar ş unlardır (EIA in The Netherlands): (1) Her proje için tek tek belirleme, (2) Genel saptamalara göre belirleme (3) ÇED'nin uygulanaca ğ ı projeler için faaliyet tiplerinin sıralandı ğ ı bir liste düzenleme. Birinci yakla ş ım ile, hazırlanan her proje için ÇED uygulamanın gerekip gerekmeyece ğ i, yukarıda açıklanan önemli etki kıstasına göre tek tek belirlenir, ikinci yakla ş ımla, önce, ÇED uygulanacak projelerin belirlenmesinde önemli etki kıstasına göre dikkate alınacak genel özellikler belirlenir, daha sonra, hazırlanan her proje için ÇED uygulanıp uygulanmayacagina bu genel özelliklere uyup uymadı ğ ı saptanarak karar verilir. Bu iki yakla ş ımın en önemli zorlu ğ u, zaman alıcı olmaları, dolayısıyla da pratik olmamalarıdır. Üçüncü yakla ş ım, uygulamada en pratik olanıdır. Bu yakla ş ım ile, ÇED uygulanacak projelerin hangi tiplerdeki faaliyetler hakkında olaca ğ ı önceden düzenlenen bir faaliyetler listesiyle belirlenir; böylece, hazırlanan projeler için ÇED uygulanıp uygulanmayacagının her seferinde tek tek belirlenmesi gerekmez. Halen ÇED uygulayan ülkeler tarafından ve uluslararası kurulu ş ların belgelerinde en fazla hu yakla ş ım tercih edilmektedir. Ülkemiz ÇED Yönetmeli ğ i de bu yakla ş ımla hazırlanmı ş tır.Yukarıda açıklanan her üç yakla ş ımda da hedef, ÇEVRESEL ETK İ de ğ erlendirme RAPORUnun hazırlanması gerekli olan projelerin belirlenmesidir.

17 Çevresel Etki Değerlendirme Raporu Nedir? ÇED Raporu, tıpkı bir fabrikadan en son pazarlanan nihai ürün gibidir; ÇED sürecinin daha önceki bütün i ş lemleri bu nihai ürünün ortaya çıkarılması içindir. Bir ÇED RAPORU ile, bir projenin do ğ rudan ve dolaylı, uzun ve kısa süreli, olumlu ve olumsuz tüm çevresel etkileri, farklı bilim dallarından uzmanlar tarafından bilimsel yöntemler ve teknikler kullanılarak irdelenir, olumsuz olacakları bu irdemelerle belirlenen çevresel etkiler için alternatif önlemler belirlenir. Amaç, söz konusu projenin gerçekle ş tirilip gerçekle ş tirilmeyece ğ i hakkında karar alacaklara, olası çevresel etkiler hakkında bilimsel inceleme ve irdelemelere dayalı bir belgenin sunulması ve böylece yatırımlarla ilgili olarak alınacak kararlarda kalkınma ile çevre arasında denge kurucu bir yakla ş ım izlenmesidir. Di ğ er bir deyi ş le, ÇED Raporu, "Sürdürülebilir Kalkınma" hedefi yönünde "tahmin-ve-önleme" stratejisinin karar vericiler tarafından izlenmesinde kullanılan bilimsel bir uygulama aracıdır. ÇED Raporu kapsamındaki çalı ş maların en özgün bölümü, projenin olası çevresel etkilerinin irdelenmesi ve olumsuz olaca ğ ı saptananlar için alternatif önlemlerin belirlenmesidir. Bunun için, yerinde yapılan incelemelerle elde edilen bütün bulgulara dayanılarak, ÇED için geli ş tirilmi ş özgün bilimsel yöntem ve teknikler kullanılır; örne ğ in, hava ve su kirliliklerinin yaratılılıp yaratılmayacagmın tahmini için çevre mühendislerince da ğ ılım modelleri, nüfus, kentle ş me ve istihdama etkilerinin nasıl olaca ğ ı hakkında sosyal bilimciler ve ş ehir plancıları tarafından projeksiyon yöntemleri kullanılır. Kısaca ÇED raporu hazırlama i ş i farklı meslek disiplinlerini ve bunların mesleki yöntemlerini içerir.

18 ÇED Raporu Hazırlanacak Projelerin Seçimi ÇED Raporları "önemli çevresel etkileri" olacak projelere uygulanır, digerlerine uygulanmaz. Bazı faaliyet tiplerinin çevresel etkilerinin "önemli" olaca ğ ı önceden bilinmektedir; örne ğ in, termik santrallar, otoyollar, demir çelik sanayii tesisleri, petrokimya kompleksleri, çimento fabrikaları, ve di ğ er benzeri büyük tesisler gibi. Bunlar, ÇED Raporu uygulanacak projeler için hazırlanan faaliyetler listesinde toplanırlar. Ancak, bazı faaliyetlerin çevresel etkilerinin "önemli" olup olmayaca ğ ı önceden kesin olarak bilinememektedir. Bu durumda proje konusu faaliyetle ilgili tesisin büyüklügüne ve/veya yeralacagı çevrenin bu tesisin yapaca ğ ı etkilere kar ş ı hassasiyetine göre, yaratılacak çevresel etkiler "önemli" olabilir' ya da olmayabilir. Çevresel etkileri projeden projeye de ğ i ş ebilen ve dolayısıyla hu etkilerin "önemli" olup olmayaca ğ ı projeleri hazırlanmadan önce bilinemeyen tarımsal sulama faaliyetleri, hayvancılık tesisleri, a ğ aç sanayii, gıda sanayii, bazı madencilik faaliyetleri, turistik tesisler, kentsel altyapı ile ilgili in ş aatlar, ve daha burada sıralanamayan pek çok faaliyet,ÇED kapsamında ikinci grup faaliyetler olarak ele alınırlar. Üçüncü bir grup daha vardır ki, bunlar çevresel etkilerinin önemli olmayaca ğ ı önceden bilinen, dolayısıyla da ÇED Raporu dı ş ında bırakılanlardır.

19 Eleme Nedir, Nasıl Yapılır? ÇED sürecinde ELEME ("screening"), yukarıda belirtildi ğ i gibi, ÇED Raporu hazırlanacak projeler ile hazırlanmayacakları ayrı ş tırmak için yapılan bir içtir. Bu eleme isinden amaç, bir proje konu ş u faaliyetin ya da faaliyetlerin çevresel etkilerinin "önemli" olup olmayaca ğ ım saptamaktır.Yukarıda, "ÇED Uygulanacak Projelerin Faaliyet Tipi Seçiminde Hangi Yakla ş ım izlenmelidir?" ba ş lıklı bölümde, üç farklı yakla ş ım açıklanmakta bunlardan üçüncüsünün pratik olması nedeniyle en fazla tercih edileni oldu ğ u belirtilmektedir. Bu eleme yakla ş ımı ile, kolaylıkla listelenebilen ÇED uygulanaca ğ ı kesin belli olan birinci grup faaliyetleri (yukarıdaki birinci kasedekiler) ve ikinci grup olan ÇED uygulanıp uygulanmayaca ğ ı belli olmayanlar (yukarıdaki ikinci kasedekiler) için birer liste hazırlamak olanaklıdır. Böyle iki grup halinde listeleme yakla ş ımı, ülkemiz ÇED Yönetmeligi'nde de izlenmi ş tir, ikinci gruptaki faaliyetlerle ilgili projelerden hangileri hakkında ÇED Raporu hazırlanaca ğ ım belirlemek için bir eleme a ş amasına daha gerek vardır, i ş te bu eleme a ş amasında, yukarıdaki "ÇED Uygulanacak Projelerin yeraldıkları ortamın çevresel özellikleri nasıl olursa olsun, etkileri daima "önemli"olur. Ancak bazı durumlarda, "çevre" dı ş etkilere karsı öylesine hassastır ki, buralara tavuk kümesi dahi yapılsa "önemli" etkiler yaratabilir. Bu nedenle, ÇED'ne "çevre" yönünden de yakla ş ılması, ÇED Raporu hazırlanmasına gerek olup olmayacagmın, çevresel etkilere kar ş ı HASSAS YÖRELER için ayrıca saptanması gerekli görülmü ş tür. Ülkemiz ÇED Yönetmeligi'nde de böyle bir uygulamaya yer verilmektedir.

20 ÇED Raporu İçin Seçilecek Konuların Listesi ÇED raporunun ana kapsamı aynı olmakla birlikte, faaliyet tipine bağlı olarak ÇED Raporu içerisinde kullanılan yöntemler değişebilir. Yine bu kapsamda ÇED Raporu için kullanılacak format da değişebilir.

21 ÇED’in Aşamaları ÇED’in aşamalarını şu şekilde sıralayabiliriz: 1. Hazırlık Çalışmaları ve Eleme 2. Kapsam ve Etkilerin Belirlemesi 3. Mevcut çevrenin özelliklerinin belirlenmesi ve projenin ve alanın tanımlanması 4. Etkilerin sayısallaştırılması ve tanımlanması, ölçülmesi, değerlendirilmesi 5. Alınacak önlemlerin belirlenmesi 6. Alternatiflerin, çözüm önerilerinin değerlendirilmesi 7. ÇED raporun hazırlanması ve sunumu 8. Karar verme süreci 9. ÇED sonrası, izleme ve denetleme faaliyetleri 10. Proje sonrası analiz Kapsamla ş tırma ya da kapsam belirleme evresi ÇED’in en önemli a ş amalarından birisidir ve bu a ş amada halkın katılımı da söz konusu olabilmektedir

22 ÇED Süreci Hazırlık Çalışmaları ve Eleme Kapsam ve Etkilerin Belirlemesi Mevcut çevrenin özelliklerinin belirlenmesi ve projenin ve alanın tanımlanması Etkilerin sayısallaştırılması ve tanımlanması, ölçülmesi, değerlendirilmesi Alınacak önlemlerin belirlenmesi Alternatiflerin, çözüm önerilerinin değerlendirilmesi ÇED raporunun hazırlanması

23 ÇED’in Parçası : Halkın Katılımı Halkın katılım hem kapsamla ş tırma sürecinde projeden etkilecek ki ş ilere görü ş sorma ş eklinde oldu ğ u gibi, hem de etkilerin de ğ erlendirilmesinde kullanılan bazı yöntemlerde halka yönelik anket çalı ş maları yapılabilir.

24 ÇED’de Yer Alan Meslek Grupları – Ülkemizdeki Durum Ülkemizdeki mevzuata göre En az lisans seviyesinde e ğ itim görmü ş bir ki ş i kurucu En az lisans seviyesinde e ğ itim görmü ş bir ki ş i kurucu En az üç yıl deneyimli bir çevre mühendisi En az üç yıl deneyimli bir çevre mühendisi Mühendislik Mimarlık Fakültelerinin herhangibir bölümünden mezun olan en az üç yıl deneyimli bir ki ş i ya da üniversitelerin fizik, kimya, biyoloji, arkeoloji, kamu yönetimi, i ş letme, iktisat, maliye, veya sosyoloji bölümlerinden birinden mezun en az üç yıl deneyimli bir personel. Mühendislik Mimarlık Fakültelerinin herhangibir bölümünden mezun olan en az üç yıl deneyimli bir ki ş i ya da üniversitelerin fizik, kimya, biyoloji, arkeoloji, kamu yönetimi, i ş letme, iktisat, maliye, veya sosyoloji bölümlerinden birinden mezun en az üç yıl deneyimli bir personel. Projeye göre en az bir uzman. Projeye göre en az bir uzman. Yandaki ş ekilde projeye göre yer alabilecek uzmanlar örneklenmi ş tir.

25 Ülkemizdeki Mevzuat 1983 Çevre Kanununda önemli bir konu ortaya atılmı ş tır. Kanunun 3.maddesi uyarınca kirleten öder ilkesi kanuna girmi ş tir. Yine aynı kanunun 10. Maddesinde ÇED kavramı uygulamaya girmi ş tir. TC Anayasası ‘’Çevreyi ekonomik kalkınma hedeflerine olumsuz etki yapmaması ko ş uluyla kesaba katsa da, Anayasımıza göre herkesin temiz ve sa ğ lıklı bir çevrede ya ş ama hakkı vardır’’ilkesi ÇED çalı ş malarına altyapı olu ş turmaktadır. Altıncı, Yedinci, Sekizinci Kalkınma Planlarımızda Sürdürülebilir Kalkınma Kavramı bulunmaktadır. Bu da ÇED’in di ğ er bir dayana ğ ıdır. Ayrıca ülkemizde Kıyı Kanunu, Turizmi Te ş vik Kanunu, Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu gibi kanunlarda çevresel konulara ili ş kin mevzuatta önemli yer tutmaktadır yılında Çevre Kanunun 10. Maddesi uyarınca ÇED Yönetmeli ğ i çıkarılmı ş ve bu yönetmelik 1997, 2002, 2003, 2008 yıllarında revize edilmi ş tir. Ş u an yürürlükte olan yönetmelik tarih ve sayılı resmi gazetede yayımlanan yönetmeliktir. ÇED Yönetmeli ğ i sayesinde ülkemizde mevzuatta yer alan hava ve su kirli ğ inin önlenmesi, kıyılarımızın korunması, tarım alanlarının, meraların korunması gibi çevre ile ilgili pekçok yönetmelik etkin ş ekilde kullanılabilmektedir.

26 ETKİ KARAKTERİ Mekan boyutu Mekan boyutu Zaman boyutu Zaman boyutu Geri dönü ş ümlülük Geri dönü ş ümlülük Etki olu ş ma olasılı ğ ı Etki olu ş ma olasılı ğ ı Yararlı/zararlı etki Yararlı/zararlı etki Sinerjik etki Sinerjik etki Kümülatif etki Kümülatif etki Kalıcı/Geçici etki Kalıcı/Geçici etki

27 ÇED İÇİNDEKİ TEMEL GRUPLAR? PROJE SAH İ B İ : Bir faaliyeti yürütmeyi isteyen özel ya da devlet organizasyonu PROJE SAH İ B İ : Bir faaliyeti yürütmeyi isteyen özel ya da devlet organizasyonu YETK İ L İ OTOR İ TE: (Karar verici) : Faaliyet hakkında karar veren devlet kurumu ya da kurumları YETK İ L İ OTOR İ TE: (Karar verici) : Faaliyet hakkında karar veren devlet kurumu ya da kurumları DANI Ş MANLAR: Bilgi üretme de ğ erlendirme ve yorumlama da insan kaynakları DANI Ş MANLAR: Bilgi üretme de ğ erlendirme ve yorumlama da insan kaynakları ÇED KOM İ SYONU: (Uzmanlar grubu) : Yetkili otoriteye fikirler ve önerilerde bulunan ba ğ ımsız çalı ş ma grubu ÇED KOM İ SYONU: (Uzmanlar grubu) : Yetkili otoriteye fikirler ve önerilerde bulunan ba ğ ımsız çalı ş ma grubu HALK: Karar verme sürecinde bir ÇED çalı ş masında katılım isteyen her bir insan ya da organizasyon HALK: Karar verme sürecinde bir ÇED çalı ş masında katılım isteyen her bir insan ya da organizasyon

28 YERYÜZÜ KAYNAKLARI VE GÖRDÜKLERİ ZARARLAR ÇEVRE FAKTÖRÜ (Bir kaynak ve gördüğü zararlar) ÖLÇÜLECEK ETKİLER ÖLÇÜ BİRİMİ ÖLÇME TEKNİĞİ DEĞERLENDİRME SORUMLULUĞU TEKNİK YARDIM KAYNAĞI MİNERAL KAYNAKLAR Kullanılabilir Mineral Kaynaklarındaki Değişim Ton Mevcut verileri mineral kaynakların nitelik ve miktarını belirleyen testlerden geçirme Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı MTA ve Çevre Bakanlığı TOPRAK KAYBI Toprak kaybındaki değişim Ton/Zaman Evrensel toprak kaybı Denklemi (uyarlanarak) Köy İşleri Bakanlığı, Çevre Bakanlığı, Toprak ve Su Muhafaza Toprak ve Su Muhafaza KIYI EROZYONU Kıyı sınır çizgisindeki değişim Metre/Yıl Harita, Hava fotoğrafı, Uygu görüntüsü ZEMİN ÇÖKMESİ Yüzey elevasyonundaki gelişim faaliyetlerine bağlı olarak görülen değişim Ölçülecek soysa etki: Zarar gören insan sayısı Etkilenen kişi ve yitirilen YTL Alan olarak çökmeye eğilimli alanların miktarı Fiziksel koşullara bakarak tahmin Mevcut ve öbnerilen alan kullanımına göre kayıp tahmini MTA Ekonomik Alanda Yardım alınmalı

29 YERYÜZÜ KAYNAKLARI VE GÖRDÜKLERİ ZARARLAR ÇEVRE FAKTÖRÜ (Bir kaynak ve gördüğü zararlar) ÖLÇÜLECEK ETKİLER ÖLÇÜ BİRİMİ ÖLÇME TEKNİĞİ DEĞERLENDİRME SORUMLULUĞU TEKNİK YARDIM KAYNAĞI TOPRAK KAYMASI Topografyadaki değişiklik Sosyal ve ekonomik boyutu Zarar Gören kişi ve mülk sayısı Torak kaymasına eğilimli alan miktarı Zarar gören kişi ve TL. DSİ, Yer altı suları ile ilgili Ayrıntılı Çalışma VERİMLİ TARIM ALANLARI Verimli tarım arazisi miktarındaki değişiklik, Tarım işletmesi sayısındaki değişiklik Alan miktarı ve işletme sayısı Kayıpları mülkiyet sınırlarını kullanarak planimetre ve grid üzerinde ölçülebilir Tarım Bakanlığı Korumacı Yaklaşımı Olan Aracı Kurumlar

30 JEOLOJİ YER KABU Ğ UNU, ONUN OLU Ş UM VE GEL İŞİ M İ N İ KONU ALIR YER KABU Ğ UNU, ONUN OLU Ş UM VE GEL İŞİ M İ N İ KONU ALIR YAPISAL EKOLOJ İ YAPISAL EKOLOJ İ Fay hatları Fay hatları Depremsellik Depremsellik JEOTEKN İ K ÖZELL İ KLER JEOTEKN İ K ÖZELL İ KLER ÖLÇÜM TEKN İ KLER İ ÖLÇÜM TEKN İ KLER İ Arazi çalışması Arazi çalışması Laboratuar Laboratuar Sondaj Sondaj Kayaç testleri Kayaç testleri Zemin testleri Zemin testleri * AFET BÖLGELER İ NDE YAPILACAK YAPILAR HAKKINDA YÖNETMEL İ K (1997) * AFET BÖLGELER İ NDE YAPILACAK YAPILAR HAKKINDA YÖNETMEL İ K (1997)

31 JEOLOJİ Aranması gereken husus Aramaktaki amaç Mineroloji, petrografi, paleontoloji Etüd bölgesinin ne şekilde meydana geldiğinin izahı, baraj ve su toplama sahalarının jeolojik haritası inşaat malzemesi için hususi haritaların tanzimi Tektonik (kıvrım, fay, çatlak, arızalar, yatım ve istikamet) Su toplama havzasının ve baraj temelinin su kaçırıp kaçırmayacağı Sedimentasyon (tabakalaşma şekli, tabaka yayımı, kalınlıkları) Su kaçırıp kaçırmayacağının tespiti El sondajı ile zemini yoklama yatay ve dikey galeri, tünel ve kuyular Tabaka serisi ve kalınlıkları hakkında bilgi, sert kayalar üzerinde ne kadar ayrışmış kısım olduğunun tayini, birikinti ve moren yığınlarının ne kadar derine indikleri Jeofizik usuller Tabaka duurmları, yer altı su seviyesinin tayini, elastikiyet tayinleri Su geçirme tecrübesi YEr altı suyunu tutma özelliğinin, aşınma tehlikesinin, kayalarda boşluk ve çatlakların tayini Sıkışma tecrübesi Baraj sahilindeki bina ve arazide oturma kayma tehlikesi olup olmayacağı Kabarma tecrübesi Kil, marn gibi taşların sulu ve kuru hallerde ne dereceye kadar kabarıp tekrar büzülmeleri Zeminin kimya özelliği Baraj suyu seviyesinin alçalıp yükselmesi ile kimyasal özelliğinin değişmesi (jibs, anhidrit ve kalker dolomitlerin erime nispetleri değişik olur. Tazyik altında çok erir.

32 HAVA KALİTESİ CO (karbonmonoksit) CO (karbonmonoksit) NOx (Azot oksitler): NO, NO2 NOx (Azot oksitler): NO, NO2 H İ DROKARBONLAR H İ DROKARBONLAR Alkonlar Alkonlar Alkenler Alkenler Asetilenler Asetilenler Aromatikler Aromatikler FOTOK İ MYASAL OKS İ DANLAR FOTOK İ MYASAL OKS İ DANLAR PART İ KÜLLER (toz, buhar, sis, duman, sprey) PART İ KÜLLER (toz, buhar, sis, duman, sprey) SO2 (Kükürtdioksit) SO2 (Kükürtdioksit) D İĞ ER D İĞ ER Toksik (Asbest) Toksik (Asbest) Florürler Florürler

33 HAVA KALİTESİ HAVA K İ RLET İ C İ LER İ N İ N ETK İ S İ ÜÇ A Ş AMADA İ NCELENEB İ L İ R. Emisyon a ş aması Emisyon a ş aması Atmosferik yayılma Atmosferik yayılma Alıcılar Alıcılar ETK İ DE Ğ ERLEND İ RME İ K İ A Ş AMADAN İ BARETT İ R Faaliyetten kaynaklanan emisyon nedeniyle, atmosferdeki kirletici konsantrasyonundaki artı ş ın hesaplanması Faaliyetten kaynaklanan emisyon nedeniyle, atmosferdeki kirletici konsantrasyonundaki artı ş ın hesaplanması Artan konsantrasyona maruz kalma nedeniyle mala ve cana olacak zararın hesaplanması Artan konsantrasyona maruz kalma nedeniyle mala ve cana olacak zararın hesaplanması

34 HAVA VE UĞRADIĞI ZARARLAR ÇEVRE FAKTÖRÜ (Bir kaynak ve gördüğü zararlar) ÖLÇÜLECEK ETKİLER ÖLÇÜ BİRİMİ ÖLÇME TEKNİĞİ DEĞERLENDİRME SORUMLULU ĞU TEKNİK YARDIM KAYNAĞI HAVA KALİTESİ Partikül ve SO2, CO, Azot oksitler, Hidrokarbonlar, Fotooksidantlar, Floridler, Diğer kirleticilerin Konsantrasyonlarındak i Değişiklikler ile görüş mesafesi ve emisyon miktarındaki değişiklikler Etkilenen İnsan, Hayvan sayısı, Alan kullanım tipleri Ppm microgram Bu sayı ve miktarlar Matematiksel difüzyon modelleri Mevcut ve öneri alan kullanımına dayanan veriler Çevre Bakanlığı, Belediyeler, Hıfzısıhha Bu kuruluşların sağladığı bilgiler KOKU Kokunun konsantrasyonu ve süresi Yıllık, 24 saatlik, 3,1, saatlik Ppm Geçmişteki durulma şimdiki durumu karşılaştıracak Matematiksel yayılma birimleri Çevre Bakanlığı, Belediyeler, Hıfzısıhha Bu kuruluşların sağladığı bilgiler GÜRÜLTÜ İnşaat, Endüstriyel faaliyetler, Trafik ve benzer faaliyetlerde Gürültü ve değişimi Desibel Gürültü etki ve zonlarına ilişkin Matematik modeller Karayolları ve kent içi yollardan sorumlu kuruluşlar Bu kuruluşların sağladığı bilgiler

35 SU KALİTE PARAMETRELERİ PARAMETRE TANIMI VE KAYNAKLARI FİZİKSEL NORMAL KOŞULLAR ALTINDAKİ YOĞUNLUK VE DEĞERLERİ ETKİLERİ YA DA SONUÇLARI Sirkülasyon Tatlı su akışı, gelgite bağlı hareket ve rüzgarın kıyı sistemlerindeki su hava hareketlerine birlikte etkilerinin sonucudur Sirkülasyon, besin maddeleri ve sediment taşır, planktonları sevkeder, bitki ve hayvan atıklarını temizler, tuzluluğu kontrol eder. Kazı ve dolgu faaliyetleri, iskele inşaatları sirkülasyonda değişmelere sebeb olur Askıda Partiküller / Bulanıklık (ppm) Bir su modelinin bulanıklığı, askıdaki partiküllerce azaltılan ışık şiddeti derecesinin bir ölçüsüdür. Askıdaki partiküller, erozyon sedimenti, organik aşıntılar ve planktondan oluşur. Değişkendir Bulanık su estetik ve içecek yönünden insanlarca tercih edilmez. Bulanık su ışık geçişini azaltır, bu da bitki büyümesini ve yaban hayatını etkiler Koku ve Tat Sudaki hoş olamayan kokular ve tatlar, çürüyen bitkiler ya da diğer organik maddeler, lağım; endüstriyel atıklar ile ilişkilidir. Doğal koşullardaki vejetasyonun bol olduğu yüzey sularında koku- tat problemleri olabilir Sudaki koku ve tat özellikle içecek ve evsel amaçla kullanımlarda ve çoğu gıda endüstrilerinde istenmez Renk Çürüyen bitkiler, turba, linyit ve diğer bitki kalıntıları, endüstriyel atıklar ve lağım pisliği suda renge sebep olur Vejetasyonun çok bol olduğu bataklıklar kabalt platin ölçüsünde birkaç yüz birim renk değerine sahip olabilir Yüksek renklikteki su, boya, buz yapımı gibi pek çok sanayice estetik yönünden tercih edilmez. Sıcaklık (Fº veya Cº) Su sıcaklığında, doğal mevsimsel değişmeler dışındaki değişiklikler elektrik santrali ya da diğer endüstriyel maddeler ya da su akış örneklerindeki değişikliklerden kaynaklanbilir. Yüzey suyu sıcaklığı aşağı yukarı aylık hava sıcaklığı demektir. Su hayvanlarının pek çok fonksiyonu sıcaklık kontrolüdür.

36 SU KALİTE PARAMETRELERİ PARAMETRE TANIMI VE KAYNAKLARI KİMYASAL NORMAL KOŞULLAR ALTINDAKİ YOĞUNLUK VE DEĞERLERİ ETKİLERİ YA DA SONUÇLARI Çözünmüş oksijen (ppm) Sudaki çözünmüş oksijenin normal bir atmosfer ile dengedeki kapasitesi, sıcaklık ve ayrışmış maddenin bir fonksiyonudur. Doğal sular çözünmüş oksijen ile nadiren dengede ve nadiren tamamen doymuş duurmdadır Sağlıklı bir bitki ve hayvan hayatı için en az 6 ppm’e ihtiyaç duyar. Biyokimyasal Oksijen İhtiyacı (BOT (mg/l)) BOI, mikrobiyal hayat tarafından suda mevcut organik maddeyi özümlerken tüketilen çözünmüş oksijenin bir ölçüsüdür. Sağlıklı akıntılar normalde 3-5 mg/l BOI içerirler. Yüksek BOI çözünmüş oksijen azlığını gösterir. Kimyasal Oksijen İhtiyacı (KOI) Biyolojik bir işlemden ziyade kimyasal bir oksidasyon kullanan organik maddenin ayrı bir ölçüsüdür pH (pH birimleri) Suyun hidrojen iyonu yoğunluğunun bir ölçüsüdür. Hidrojen iyonu yoğunluğu diğer maddelerin ayrışma derecesini kontrol eder Tatlı su bünyelerinde pH 6,0 – 8,0 arasındadır. (7,0 pH değeri nötr, 7,0’dan küçük asidik ve 7,0’dan büyük alkalidir) 5,0 ya da 6,0 ın altındaki pH değerleri evrensel veya endüstriyel kullanımlar için aşındırıcı olabilir Çözünmüş katılar Tuzluluk (mg / veya ppm) Suyun tuzluluğu, çözünmüş tuzların kompleks bir karışımını kapsar. Kıyı sularında, sodyum klorid en bol bulunandır. İçeriye akan kanal ve tatlı sular ve sirkülasyondaki değişmeler ile diğer boşaltımların tümü tuzluluk değişimine neden olur. Kıyı alanlarındaki deniz suyunda tuzluluk 35,000 ppm’e ulaşabilir, akarsularda ise yaklaşır İçme suyu kullanımları için 500 ppm’nin altındaki tuzluluk istenir

37 SU KALİTE PARAMETRELERİ PARAMETRE TANIMI VE KAYNAKLARI KİMYASAL NORMAL KOŞULLAR ALTINDAKİ YOĞUNLUK VE DEĞERLERİ ETKİLERİ YA DA SONUÇLARI Özgül iletkenlik Suyun elektrik iletkenliğinin bir ölçüsüdür. Tatlı su genelde 1000 mikromhosdan küçük bir spesifik iletkenliğe sahiptir. Okyanus suyu 50,000 mikromhasdan büyüktür Besinler (Nitrojen ve fosfor) Amonyak ve nitratlar azotlu organik maddelerin ayrışmasının nihai ürünleridirler. Fosfotlarda indirgenmenin ürünüdür. Kaynakalr, atmosfer, bitki döküntüsü, hayvan dışkıları, gübreler, lağım endüstriyel atıklardır. Kirlenmenin olmadığı koşullarda amonyak yoğunluğu 0,2 mg/l’nin altında, nitrat yoğunluğu 1,0 pp’nin altındadır ve fosfatlar nadiren önemli derecededirler. Nitrojen (azot) ve fosfor en önemli bitki besinleridir. Genelde kıyı sularında kullanılabilir. Nitrat miktarının bitkilerin bolluğunu kontrol eden faktör olduğu kabul edilir. Zehirli maddeler, ağır metal içeren siyanürler, deterjanlar, fenoller Bu tip maddeler, yüzey suyu bünyelerinde endüstriyel atıkların, yerleşim ve tarım akıntılarının sonucu olarak bulunurlar Metallerin izlenebilir nicelikleri sular için de doğal olarak ortaya çıkar. Bu mzddelerin hepsi yaban yaşamı ve insan için belirli yoğunluklarda zehirlidir. Petrol ve yağ (mg/l) Petrol kirliliğinin temel kaynakları petrol üretimi işlenmesi ve nakli işini yapan kuruluşlardır. Diğer kaynakalr, şehirsel akıtılar, botlardan dışarı verilenler ve sintine sulardır. Bazı organizmalar besini yağ olarak depolarlar yoğunluklar 10 mg/l’ye kadar olabilir Petrol ve yağ sağlık için tehlikelidir, suyun arıtılması zorluğa, koku sorunlarına ve endüstride de sorunlara sebep olurlar.

38 SU KAYNAKLARI VE GÖRDÜKLERİ ZARARLAR ÇEVRE FAKTÖRÜ (Bir kaynak ve gördüğü zararlar) ÖLÇÜLECEK ETKİLER ÖLÇÜ BİRİMİ ÖLÇME TEKNİĞİ DEĞERLENDİRM E SORUMLUL UĞU TEKNİK YARDIM KAYNA ĞI Yüzey suyu akışı Hidrografla (Su düzeylerini gösteren eğriler’e yapılan harita) Faaliyet öncesi ve sonrası ölçülür. Birim zamanda içerisind e suda meydan gelen artışlar (hacim), tabaka oluşuyor sa kalınlığı Bu amaçla geliştirilmiş bilgisayar programları DSİ ve Diğer kuruluşlar, Ortaklaşa Diğer ortak kuruluşlar dan teknik yardım Taşkın alanlar Taşkının yüzeysel ve yayıldığı alanda oluşan su tabakasının derinliği (Gelgit olayları ile olan taşkın bunu içermez) m³ / sn Bu amaçla geliştirilmiş bilgisayar programları, Taşkın sıklığı analizi yapılır. Bu suyun nereden geldiğini analiz eden yöntemler DSİ, Afet işleri Islak alanlar (gelgite bağlı ıslak alanlar) Islak alanın değerindeki değişme (Biyolojik üretkenliğin hızlı olduğu yerdir) Dekar, Hektar Islak alan haritaları, hava fotoğrafları, uydu görüntüleri Milli PArklar Islak alanlar (gelgite bağlı olmayan ıslak alanlar) Islak alanın değerindeki değişme (Biyolojik üretkenliğin hızlı olduğu yerdir) Dekar, Hektar Islak alan haritaları, hava fotoğrafları, uydu görüntüleri Milli pArklar, DSİ

39 SU KAYNAKLARI VE GÖRDÜKLERİ ZARARLAR ÇEVRE FAKTÖRÜ (Bir kaynak ve gördüğü zararlar) ÖLÇÜLECEK ETKİLER ÖLÇÜ BİRİMİ ÖLÇME TEKNİĞİ DEĞERLENDİR ME SORUMLULUĞ U TEKNİK YARDIM KAYNAĞI Yüzey suyunun niteliği (Göller, Nehirler, Baraj gölleri, deniz kıyılarındaki deltalarda) Erimiş Oksijen Konsantrasyonundaki değişiklik, ağır metaller, N, F, Süfli fenol, Yağ, Petrol, Alkali ve asitler, Suyun sıcaklığı, tadı, kokusu, Biyolojik oksijen ve kimyasal oksijen gereksinmesi Ppm, Microgram Her birinin kendisine ait standart teknikleri mevcut, ayrıca bilgisayarlar kullanılır DSİ, SU ürünleri fakülteleri Yer altı suyu Miktar olarak etki, Suyun verimliliğindeki azalma da kalite olarak, yer altı suyunun Biyolojik ve Kimyasal Potansiyel Kirletici Maddelerle Kalite değişimi Her değişkene ayrı ayrı ölçü birimi kullanılır Hidrolojik araştırmalar Su Kaynaklarından sorumlu kuruluşlarca

40 BİTKİ ÖRTÜSÜ VE UĞRADIĞI ZARARLAR ÇEVRE FAKTÖRÜ ÖLÇÜLECEK ETKİLER ÖLÇÜ BİRİMİ ÖLÇME TEKNİĞİ DEĞELENDİR ME SORUMLULU ĞU TEKNİK YARDIM KAYNAĞI Bitki örtüsü Bitki örtüsünün fiziksel koşullarındaki değişim Böyle bir zararlanmaya uğrayan alanın genişliği Fiziksel koşullara dayalı tahminler yapılır Orman Bakanlığı, Çevre Bakanlığı Orman ve Bitki Örtüsü Haritaları elde edilir. Bitki örtüsü (şahıslara bağlıysa) Zararlara uğrayan kişi sayısı ve mülk sayısı Dekar/ Hektar, kişi Mevcut ve önerilene alan kullanımlarına dayalı tahminler yapılır Orman ve Bitki Örtüsü Haritaları elde edilir Soyu tehdit altında olan bitkiler, endemik bitkiler, nadir bulunan bitkiler her birinin varlığındaki değişikllik Yok edilen bitki sayısı Bu amaçla geliştirilmiş bilgisayar programları, haritalar, hava fotoğrafları, Uydu görüntüleri Bitki listeleri ile kontroller Orman ve Bitki Örtüsü Haritaları elde edilir Doğa korumadan yardım alaınabilir Yukarı havzadaki ormanlık alanlar Ormanı oluşturan türlerin çeşitliliği, Görsel özellikleri, örtünün tipi, ölçüsü, min boyutları gibi değişimler Alanda yapılacak değerlendirm eye göre azalma miktarı Her biri için ayrı ayrı ölçüler kullanılır Orman Bakanlığı, Çevre Bakanlığı Orman haritaları

41 BİTKİ ÖRTÜSÜ SINIFLANDIRMALARI Ormanlar Ormanlar Çayır-Meralar Çayır-Meralar Sulak alanlar Sulak alanlar Endemik bitkiler Endemik bitkiler A ğ açlar A ğ açlar Çalılar Çalılar Otsu bitkiler Otsu bitkiler Tarımsal ürünler Tarımsal ürünler Mikroflora Mikroflora Su bitkileri Su bitkileri Yok olma tehlikesi altındaki türler Yok olma tehlikesi altındaki türler Kültür Bitkileri Kültür Bitkileri Do ğ al Bitki Örtüsü Do ğ al Bitki Örtüsü Su İ çi Bitkileri Su İ çi Bitkileri Endemik, Nadir, Tehdit altında Bitkiler Endemik, Nadir, Tehdit altında Bitkiler Yukarı Havza Ormanları Yukarı Havza Ormanları

42 YABAN YAŞAMI VE UĞRADIĞI ZARARLAR ÇEVRE FAKTÖRÜ (Bir kaynak ve gördüğü zararlar) ÖLÇÜLECEK ETKİLER ÖLÇÜ BİRİMİ ÖLÇME TEKNİĞİ DEĞERLENDİR ME SORUMLULUĞU TEKNİK YARDIM KAYNAĞI Kabuklu, kabuksuz hayvan Tür ve sayı değişimi Habitat değişiminin derecesi Ekonomik yönden değerli türlerin sayı ve çeşitlerinin değişime daylı tahminleri Su ürünleri, Doğa koruma ile ilgili kuruluşlar Orman ve Bitki Örtüsü Haritaları elde edilir Su kuşları Habitatların niteliği, miktarlarının değişimi Habitat değişiminin derecesi Habitat koşulları sınırlandırılmaya tabi tutulur Doğa koruma ile ilgili birimler Orman ve Bitki Örtüsü Haritaları elde edilir Yukarı havzadaki yaban yaşamı (memeli) Faunanın niteliği ve miktarlarındaki değişim Habitat değişiminin derecesi Gelişim öncesi ve sonrası habitat koşullarının karşılaştıırlması Milli parklar Soyu tehdit altındaki yaban yaşamı Tür sayıları Habitat değişiminin derecesi Avcı kuşlar Habitatların niteliği, miktarlarının değişimi Habitat değişiminin derecesi Değişim bağlı nüfus değişiklikleri

43 ESTETİK-KÜLTÜREL VE UĞRADIĞI ZARARLAR ÇEVRE FAKTÖRÜ (Bir kaynak ve gördüğü zararlar) ÖLÇÜLECEK ETKİLER ÖLÇÜ BİRİMİ ÖLÇME TEKNİĞİ DEĞERLENDİRME SORUMLULUĞU TEKNİK YARDIM KAYNAĞI Tarihi önemi olan alanlar Bir ya da daha fazla tarihi yapının öneminin değişikliğe uğraması, Etkinin öneminin belirlenmesi Tarihi alan ya da yapıların özelliklerinin değişim derecesi, ölçü birimi Arazi incelemeleri, Literatürler, Sörveyler, Alanla ilgili haritalanmış belgelerle ilgili çalışmalar yapılır Kültür Bakanlığı, Eski eserler, Müzeler Genel Müdürlüğü, Kültür Tabiatını Koruma Müdürlüğü Arkeolojik Kaynaklar Arkeolojik kaynaklar Bir veya daha fazla tarihi yapının öneminin değişikliğe uğraması, etkinin öneminin belirlenmesi Değişikliğin derecesi Arkeolojik envanterlerden, sörveylerden, Hava ve Uydu fotoğraflarından yararlanılır Kültür Bakanlığı, Eski eserler, Müzeler Genel Müdürlüğü, Kültür Tabiatını Koruma Müdürlüğü Görsel nitelik Görsel nitelikteki değişiklik Hoş, Nötr, Hoşlanılmayan, Rahatsız edici Anketler çalışmalar Kültür Bakanlığı, Müzeler Genel Müdürlüğü, Kültür Tabiatını Koruma Müdürlüğü, Üniversitelerin güzel sanatlar, Mimarlık, Peyzaj Mimarlığı Bölümleri Olağanüstü doğa özellikleri Değerlerin değişmesi Bu değişimin derecesi Öncesini gösteren Fotoğraf, Video kasetleri vb. gibi belgeler, önerilen alan kullanımlarının neler getireceği

44 GÖRSEL KALİTEDE ÖNEMLİ OLAN ETMENLER ETK İ YE NEDEN OLAN OBJEN İ N ÖZELL İ KLER İ ETK İ YE NEDEN OLAN OBJEN İ N ÖZELL İ KLER İ Renk Renk Form Form Doku Doku Miktar Miktar Alan Alan Ölçek Ölçek Diğer (gürültü, koku …) Diğer (gürültü, koku …) ALANIN ve YAKIN ÇEVRES İ N İ N PEYZAJ ÖZELL İ KLER İ ALANIN ve YAKIN ÇEVRES İ N İ N PEYZAJ ÖZELL İ KLER İ Renk Renk Form Form Doku Doku Çeşitlilik Çeşitlilik Bitki örtüsü Bitki örtüsü Mimari yapı Mimari yapı İ ZLEY İ C İ N İ N ÖZELL İ KLER İ İ ZLEY İ C İ N İ N ÖZELL İ KLER İ İzleyici sayısı İzleyici sayısı İzleyicinin duyarlılığı İzleyicinin duyarlılığı İzleyicinin beklentileri ve tercihi İzleyicinin beklentileri ve tercihi BAKI Ş NOKTASI ÖZELL İ KLER İ BAKI Ş NOKTASI ÖZELL İ KLER İ Bakış noktası Bakış noktası Objeye göre konumu Objeye göre konumu Kalite Kalite

45 KÜLTÜREL VARLIKLAR Sit Sit Koruma alanı Koruma alanı Milli Park Milli Park Tabiat Parkları Tabiat Parkları Tabiat Anıtı Tabiat Anıtı

46 MEVCUT YÖNETMELİK, MEVZUAT VE YÖNERGELER Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu Turizm Te ş vik Kanunu Turizm Te ş vik Kanunu Çevre Kanunu Çevre Kanunu İ mar Kanunu İ mar Kanunu Korunması Gerekli Ta ş ınmaz Kültür ve Tabiat Varlıklarının Tesbit ve Tescili Hakkında Yönetmelik Korunması Gerekli Ta ş ınmaz Kültür ve Tabiat Varlıklarının Tesbit ve Tescili Hakkında Yönetmelik Kültür ve Tabiat Varlıkları ile İ lgili Olarak Yapılacak Ara ş tırma, Sondaj ve Kazılar Hakkında Yönetmelik Kültür ve Tabiat Varlıkları ile İ lgili Olarak Yapılacak Ara ş tırma, Sondaj ve Kazılar Hakkında Yönetmelik Milli Parklar Yönetmeli ğ i Milli Parklar Yönetmeli ğ i

47 SOSYO EKONOMİK FAKTÖRLER Çalı ş ma bölgesindeki vergi düzeyi Çalı ş ma bölgesindeki vergi düzeyi İ skan karakteristikleri İ skan karakteristikleri Sa ğ lık servisleri ve sosyal servisler Sa ğ lık servisleri ve sosyal servisler Ula ş ım sistemi Ula ş ım sistemi Ya ş am tarzı ve toplumsal tercihler Ya ş am tarzı ve toplumsal tercihler Nüfus hareketleri Nüfus hareketleri Etnik gruplar Etnik gruplar İş durumu İş durumu Arazi de ğ erleri Arazi de ğ erleri

48 SOSYO EKONOMİK YAPI DEĞERLENDİRME AŞAMALARI Sosyo ekonomik çevre envanteri Sosyo ekonomik çevre envanteri Kritik faktörlerin tanımlanması Kritik faktörlerin tanımlanması De ğ i ş imlerin tahmin edilmesi De ğ i ş imlerin tahmin edilmesi

49 SOSYO KÜLTÜREL ANALİZ Ele alınana hedef kitlenin, Ele alınana hedef kitlenin, nüfus nüfus çevre ili ş kileri çevre ili ş kileri yerle ş im yerle ş im e ğ itim e ğ itim aile yapısı aile yapısı mal varlı ğ ı mal varlı ğ ı üretim biçimi üretim biçimi ula ş ım haberle ş me ve ula ş ım haberle ş me ve kentle ili ş kilerinin sistematik olarak incelenmesidir. kentle ili ş kilerinin sistematik olarak incelenmesidir.

50 SOSYO-KÜLTÜREL YAPI ANALİZİ İÇİN YÖNTEMLER anket anket biyografi biyografi gözlem gözlem sayma sayma deney deney belgelerden yararlanma belgelerden yararlanma grup tartı ş maları grup tartı ş maları simülasyon simülasyon


"ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME UYGULAMALARI. Sunu Planı ÇED İ le İ lgili Bilgiler Temel Kavramlar Temel Kavramlar ÇED’in Aşamaları ÇED’in Aşamaları Ülkemizdeki." indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları