Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

TEKKE-TASAVVUF EDEBİYATI  Kurucusu 12. yüzyılda Do ğ u Türkistan’da yeti ş en Hoca Ahmet Yesevi’ dir.  Tekke Edebiyatı, Anadolu’da 13. yy.’dan itibaren.

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "TEKKE-TASAVVUF EDEBİYATI  Kurucusu 12. yüzyılda Do ğ u Türkistan’da yeti ş en Hoca Ahmet Yesevi’ dir.  Tekke Edebiyatı, Anadolu’da 13. yy.’dan itibaren."— Sunum transkripti:

1 TEKKE-TASAVVUF EDEBİYATI  Kurucusu 12. yüzyılda Do ğ u Türkistan’da yeti ş en Hoca Ahmet Yesevi’ dir.  Tekke Edebiyatı, Anadolu’da 13. yy.’dan itibaren geli ş mi ş tir.  Bu edebiyat ş airleri tarikat merkezi olan tekkelerde yeti ş mi ş tir.  Nazım birimi genellikle dörtlüktür.  Hem aruz hem hece vezni kullanılmı ş tır.

2  Ş iirlerin ço ğ u ezgilidir.  Allah, insan, felsefe, do ğ ruluk, ibadet gibi konular i ş lenmi ş tir.  İ lahi, nefes, nutuk, devriye, sathiye, deme gibi nazım ş ekilleri kullanılmı ş tır.  Dili  ş ık Edebiyatı’na göre a ğ ır, Divan Edebiyatı’na göre sadedir.   ş ık, ma ş uk, ş arap, saki gibi mazmunlara yer verilmi ş tir.

3 TASAVVUFLA İLGILI BAZı TERIMLER  Vahdet-i Vücud (Varlı ğ ın Birli ğ i): Evrende sadece Allah’ın varlı ğ ı söz konusudur. Di ğ er varlık zannetti ğ imiz, bu “mutlak varlı ğ ın”, Allah’ın bir parçası ve görüntüsüdürler.  Tekke: Tasavvuf ehli ki ş ilerin, tarikat mensuplarının barındıkları, e ğ itim gördükleri yer, kurulu ş.  Pir: Tarikat kurucusu  Ş eyh: 1.Tarikat kurucusu. 2. Tarikatta en yüksek dereceye ermi ş ki ş i. 3. Tarikat kollarından birinin ba ş ında bulunan kimsedir.

4  Tarikat: Allah’a varma yolunda benzer biçimde dü ş ünenlerin olu ş turdu ğ u topluluk.  Dervi ş : Bir tarikata girmi ş, onun kurallarına uygun ya ş ayan kimse.  Abdal: Gezgin dervi ş  Halife: Tarikat kurucusunun ya da ş eyhin kendisine vekil tayin etti ğ i, yetki verdi ğ i ki ş idir.

5 TEKKE-TASAVVUF EDEBIYATı NAZıM ŞEKILLERI İ LAH İ  Allah’ı övmek ve O’na yalvarmak için yazılan, Allah sevgisiyle, insan sevgisini bütünle ş tiren içten ş iirlerdir.  Özel bir beste ile söylenir.  Hece ve vezninin 7’li, 8’li ve 11’li kalıbıyla söylenirler.  Dörtlüklerden olu ş ur. Dörtlük sayısı 3 ila 7 arasında de ğ i ş ir.  Genelde ş iirin içinde ş airin mahlası geçer.  İ lahi denince akla Yunus Emre gelir.

6 AŞKıN ALDı BENDEN BENI Sufilere sohbet gerek Ahilere ahret gerek Mecnunlara Leyla gerek Bana seni gerek seni E ğ er beni öldüreler Külüm gö ğ e savuralar Topra ğ ım anda ça ğ ıra Bana seni gerek seni Cennet cennet dedikleri Birkaç kö ş kle birkaç huri İ steyene Ver anları Bana seni gerek seni Yunus'dürür benim adım Gün geçtikçe artar odum İ ki cihanda maksudum Bana seni gerek seni A ş kın aldı benden beni Bana seni gerek seni Ben yanarım dün ü günü Bana seni gerek seni Ne varlı ğ a sevinirim Ne yoklu ğ a yerinirim A ş kın ile avunurum Bana seni gerek seni A ş kın a ş ıklar oldurur A ş k denizine daldırır Tecelli ile doldurur Bana seni gerek seni A ş kın ş arabından içem Mecnun olup da ğ a dü ş em Sensin dünü gün endi ş em Bana seni gerek seni

7 NEFES  Bekta ş i ş airlerinin yazdı ğ ı tasavvufi ş iirlerdir.  Genellikle, nefeslerde tasavvuftaki Vahdet-i Vücud felsefesi anlatılır.  Bunun yanında Hz. Muhammed ve Hz. Ali için övgüler de söylenir.  Nazım birimi dörtlüktür. Dörtlük sayısı 3 ila 8 arasında de ğ i ş ir.  Hece ölçüsüyle yazılırlar. Ama aruz ölçüsüyle ya yazılan nefesler de vardır.  Duygu ve dü ş ünceleri nükteli bir ş ekilde ve zarafet ölçüleri içinde söylemek nefesin en belirgin özelli ğ idir.  Edebiyatımızda Pir Sultan Abdal nefesleriyle ünlüdür.

8 Çıkalım meydan yerine Erelim Ali sırrına Can ü ba ş ı Hak yoluna Koyamazsın demedim mi A ş ıklar kara baht(ı) olur Hakk'ın katında kutl'olur Muhabbet baldan tatl'olur Yiyemezsin demedim mi Pir Sultan Abdal Ş ahımız Hakk'a ula ş ır rahımız On İ k'imam katarımız Uyamazsın demedim mi Güzel a ş ık cevrimizi Çekemezsin demedim mi Bu bir rıza lokmasıdır Yiyemezsin demedim mi Yemeyenler kalır naçar Gözlerinden kanlar saçar Bu bir demdir gelir geçer Duyamazsın demedim mi Bu dervi ş lik bir dilektir Bilene büyük devlettir Yensiz yakasız gömlektir Giyemezsin demedim mi Nefes Örneği Pir Sultan Abdal

9 NUTUK  Pirlerin ve mür ş itlerin, tarikata yeni giren dervi ş lere ö ğ üt vermek, çe ş itli konularda bilgilendirmek ve tarikat derecelerini ve tarikat adabını ö ğ retmek için söyledikleri ş iirlerdir.  Ş ekil yönüyle ko ş maya benzer.

10 NUTUK ÖRNEĞI Dördüncü esmaya nail olasın Enal’-Hak sırrına vâkıf bulasın Dahi ölmezden sen evvel ölesin Eri ş ir canına fazılı Huda’nın Gel imdi sen dahi ş eyhin hâline Karı ş asm evliyanın yoluna Dala ş ın sen âb-ı hayat gölüne Eri ş ir canına fazlı Huda’nın Evvel tevhid sürer mür ş id dilinden Eri ş ir canına fazlı Huda’nın Kurtulursun emarenin elinden Eri ş ir canına fazlı Huda’nın İ kincide verir lafzatu’llâhı Anda ke ş f ederler sıfatu’llâhı Hasenat yeter der eder günâhı Eri ş ir canına fazlı Huda’nın Üçüncüde yâ Hû ismini oku Garib bülbül gibi durmayıp ş akı Kendi vücudunda bulagör Hak’ı Eri ş ir canına fazlı Huda’nın

11 ŞATHİYE  İ nançlardan teklifsizce, alaycı bir dille söz eder gibi yazılırlar.  Görünü ş te saçma ve dini esaslara aykırı sanılan bu ş iirlerin içinde ince ve derin anlamlar, yorumlandı ğ ında tasavvufla ilgili de ğ i ş ik konuların oldu ğ u görülür.  Nefesin bir türüdür.  Tanrıyla konu ş ur gibi ş akala ş ırcasına yazılan ş iirlerdir.  Bu türün en önemli ismi Kaygusuz Abdal’dır.

12 Garib kulun yaratmı ş sın Derde mihnete katmı ş sın Anı aleme atmı ş sın Sen çıkmı ş sın uca Tanrı Kaygusuz Abdal yaradan Gel içegör ş u cür'adan Kaldır perdeyi aradan Gezelim bilece Tanrı ( Kaygusuz Abdal ) Yücelerden yüce gördüm Erbabsın sen koca Tanrı Alim okur kelam ile Sen okursun hece Tanrı Ali ile bir olmu ş sun Bir mektepte okumu ş sun Ali olmu ş hafız kelam Sen okursun hece Tanrı Kıldan köprü yaratmı ş sın Gelsin kulum geçsün deyü Hele biz ş öyle duralım Yi ğ it isen geç a Tanrı Şathiye Örneği

13 DEVRİYE Devir kuramı; Hz. Muhammed'in "Ben Nebi iken Âdem su ile çamur arasındaydı" hadisi ile ilgilidir. Mutasavvıflara göre vücut halindeki Hz. Muhammed yeryüzün sonradan gelmi ş tir. Halbuki ruh hâlinde olan Hz. Muhammed ezelden beri vardır. Vakti gelen ruh maddî âleme iner. Önce cansız varlıklara sonra bitkilere, hayvana, insana en sonra da insan-ı kâmile geçer. Oradan da Allah'a döner ve onunla birle ş ir. Bu ini ş e nüzul, Allah'a dönü ş e de hurûç denir. Bu ini ş i ve çıkı ş ı anlatan ş iirlere devriye denir.

14 DEVRIYE ÖRNEĞI Hakikat meyinden nû ş edip kanıp Can gözlerim o gafletten uyanıp Kudretten her türlü renge boyanıp Bu âlem-i nak ş u elvana geldim Bir zerreyim âfitâbımdan durum A ş k ile mesrurum kalbi pür-nurum Ta ezelden zevk-ı seyre mecburum Seyr ü sülük edip seyrana geldim ( Hüsni ) Ak süt iken kızıl kana karı ş ıp Emr-i Hak'la co ş up cevlana geldim Mâ-i carî ile akıp yarı ş ıp Katre-i na-çizden ummana geldim Dokuz ay on gün batn-ı maderde Kudretten gözüme çekildi perde Vaktim tamam olup ahiri yerde Çıkıp ten donundan cihana geldim

15 DEVRIYE KURAMı AllahRuh Cansız Varlıklara BitkilereHayvana İ nsana İ nsan-ı Kamile

16 TEKKE-TASAVVUF EDEBİYATI SANATÇILARI AHMET FAKİH ( Ölm: 1221)  Tasavvufî ş iirler söyleyen sofî bir ş airdir.  Mevlana’nın babasından fıkıh ilmini ö ğ rendi.  Anadolu’da ilk Türkçe ş iir söyleyenlerdendir.  “Çarhname” adlı eseri halk için yazılmı ş, ahlak ve tasavvuf ö ğ ütleri veren, basit bir manzumedir.

17 Ş EYYAD HAMZA ( 13. YY.)  Anadolu içlerinde ş ehir ş ehir, köy köy dola ş ıp halka sofiyâne ş iirler söyleyip tasavvuf yollarını tanıtmı ş tır.  Hece ve aruzla ş iirler söylemi ş tir.  Anadolu’da yazılan ilk “Yusuf u Zeliha” mesnevisi ona aittir.

18 AHMET YESEVİ  Tekke ş iirinin kurucusudur.  Yesevi tarikatini kurmu ş tur.  Halk dilini co ş kulu bir lirizmle, özentisiz bir söyleyi ş le kullanır.  Tasavvuf prensiplerine sıkı sıkıya ba ğ lıdır.  İ nançla ilgili fikir ve duygularını halka daha iyi duyurabilmek için ş iir söyler.  Ş iirlerini hece ölçüsü ve halk edebiyatı nazım biçimleriyle yazar.  ”Divan-ı Hikmet” adlı eseri vardır.

19 MEVLANA CELALEDD İ N- İ RUM İ ( )  Tasavvuf edebiyatının en önemli sanatçısıdır.  Mevlevi tarikatını kurmu ş, “Mesnevi” adlı eseriyle İ slam dünyasını etkilemi ş tir. Mesnevi Farsça yazılmı ş tır.  Mesnevisinde tasavvufun açıklanması ile ilgili hikayeler, semboller, ö ğ ütler vardır.  Mevlana sanatı mabede sokar, sanatı ibadetten sayar.

20  Onun için hayatın her anı, her davranı ş ş iir, müzik sema ve bütün bütün güzel sanatlarla u ğ ra ş maktan ibarettir.  Allah’a ula ş manın tek yolu, insandaki nefsi yenmek, üstün insan olmaktır.  Ölümü “ ş eb-i arus” (dü ğ ün gecesi) olarak telakki eder.  Eserlerini dönemin edebiyat dili olan Farsça ile yazmı ş tır.  Eserleri: “Mesnevi”, “Divan-ı Kebir”, “Fih-i Mafih”, “Mektubat”, “Mecalis-i Seba”, “Rubailer”.

21 HACI BEKTA Ş -I VEL İ ( )  13.yy’da ya ş amı ş tır,Türkistan’ın Ni ş abur ş ehrinde do ğ mu ş tur.  Ahmet Yesevi’den ders almı ş tır.  Ahmet Yesevi’nin iste ğ iyle Anadolu’ya gelmi ş tir.  Orhan Gazi’ye düzenli ordu kurma fikrini benimsetmi ş tir.  Yenilikçi ve yol göstericidir.  Ondaki sevginin kayna ğ ı Allah sevgisidir.  Bilinen en önemli eseri “Makâlât” tır. “Sohbetler, sözler” anlamına gelir.  Eserde “Hz Adem’in yaratılı ş ı, Ş eytan ve Ş eytani i ş ler, Allah’ın birli ğ i” gibi konuları ele alınmı ş tır.

22 YUNUS EMRE ( )  Eski ş ehir’de do ğ up öldü ğ ü söylenir.  Ş iirlerindeki bilgilerden ümmî oldu ğ u ça ğ rı ş ımı anla ş ılmaktadır. Bazı kaynaklarda ise iyi bir e ğ itim aldı ğ ı söylenir.  Hayatı efsanelerle örülmü ş tür.  Tekke edebiyatının en güçlü, en büyük ş airidir.  Halk dilini özentisiz, co ş kulu bir ş ekilde kullanmı ş tır.  Türk diline dinamik bir anlatım yetene ğ i katmı ş tır.

23  Ş iirlerinin özünde derin bir Allah ve insan sevgisi, tasavvufa ba ğ lılık görülür.  Ş iirlerinde co ş kun bir lirizm vardır.Lirik bir ş airdir.  Ş iirlerinde hem aruz hem de hece vezni kullanılmı ş tır.  İş ledi ğ i konular yönüyle evrenseldir. Her sınıfı, ırkı; her dini sınırsız bir ho ş görüyle kucaklar.  Ş iirlerinde “Allah a ş kı,sevgi,ölüm, varlık- yokluk” kavramlarını i ş ler.  Eserleri:Divan, Risaletü’n- Nushiye

24 HACI BAYRAM VEL İ ( )  Güçlü bir medrese e ğ itimi görmü ş tür.  Bayramiye tarikatının kurucusudur.  Mutasavvıf bir halk ş airidir.  Hece ölçüsüyle söyledi ğ i manzum “Nutuk”u önemlidir.  Ş iirlerinde Yunus Emre’nin söyleyi ş özelli ğ i görülür.

25 A Ş IK PA Ş A ( YY.)  13. ve 14. yy. Tekke ş airidir.  Bilim dilinin Arapça; ş iir dilinin Farsça oldu ğ u bir dönemde bilinçli bir Türkçecilik anlayı ş ıyla ş iir yazmı ş tır.  Hece ile yazdı ğ ı ş iirlerinde Yunus Emre’nin etkisindedir. Aruzla da ş iirler yazmı ş tır.  Anadolu Türklerine tasavvufu ö ğ retmek amacıyla yazdı ğ ı “Garibname” adlı eseri ünlüdür.

26 KAYGUSUZ ABDAL (15.YY.)  Alevi-Bekta ş i halk ş iirinin kurucusu sayılır.  Yunus Emre’nin etkisinde hem hece hem de aruzla ş iirler yazmı ş ; bunları “Kaygusuz Abdal Divanı” nda toplamı ş tır.  Nükteli ve i ğ neli bir dili vardır.  Ş iirlerinde hicivli, mizahlı, yer yer sembollerle tekerlemeli bir övgü içerisinde ham sofularla ve insanlık kusurlarıyla alay eder.  İ yi bir ö ğ renim görmü ş tür.  Kimi ş iirlerinde “Sarayî” mahlasını kullanmı ş tır.

27  Nesirle yazılmı ş eserleri de vardır: “Budalaname”.  Di ğ er eserleri: Mugalaatname/Mu(i)glataname, Esrar-ı Huruf, Cefriyye-i Kaygusuz (fal kitabı), Gülistan ( Tasavvuftaki vahdet konusunu i ş ler.), Gevhername (Tasavvufa göre insan yaratılı ş ı anlatılır.), Vücudname ( İ nsan vücudunun tasavvufi anlamı anlatılır.), Minbername (Allah’ı bulma u ğ ra ş ı ele alınmı ş tır.), Dilgü ş â ( Vahdet-i vücud ve nefs konusunu i ş ler.), Sarayname (Bu dünya ya ş amı ve insanların durumları anlatılır.)

28 E Ş REFO Ğ LU RUM İ ( ? -1409)  15.yy. tasavvuf ş airlerindendir.  Hacı Bayram Veli’ye dervi ş ve damat olmu ş tur.  Yunus Emre’nin izinde yürümü ş, hem aruz hem heceyle ş iirler yazmı ş tır.  Bir divanda topladı ğ ı ş iirlerinde tasavvuf ilkelerini yaymaya çalı ş mı ş tır.

29 P İ R SULTAN ABDAL (?-1560)  16.yy!da ya ş amı ş bir Bekta ş i ş airidir. Bekta ş ilerin en büyük ş airidir.  Sivas’ın Banaz köyünde do ğ mu ş tur. Hızır Pa ş a tarafından Sivas'ta öldürülmü ş tür.  Tasavvuf, tabiat, a ş k ve halkın gerçek ya ş ayı ş ıyla ilgili konular i ş ler.  Divan edebiyatından etkilenmemi ş tir. Bütün ş iirlerini hece ile söylemi ş tir.  Ş iirlerinde sade bir halk dili vardır.  Ş ii-Batıni inanı ş ları co ş kun bir lirizmle dile getirmi ş, nefesleri çok geni ş co ğ rafyada sevilerek okunmu ş tur.  Ş iirlerinde derin bir tasavvufa rastlanmaz.


"TEKKE-TASAVVUF EDEBİYATI  Kurucusu 12. yüzyılda Do ğ u Türkistan’da yeti ş en Hoca Ahmet Yesevi’ dir.  Tekke Edebiyatı, Anadolu’da 13. yy.’dan itibaren." indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları