Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

BÜYÜME FAKTÖRLERİ Prof Dr Süheyla ÜNAL. Büyüme faktörleri Polipeptid yapıda, endojen solubl faktörler Polipeptid yapıda, endojen solubl faktörler Farklı.

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "BÜYÜME FAKTÖRLERİ Prof Dr Süheyla ÜNAL. Büyüme faktörleri Polipeptid yapıda, endojen solubl faktörler Polipeptid yapıda, endojen solubl faktörler Farklı."— Sunum transkripti:

1 BÜYÜME FAKTÖRLERİ Prof Dr Süheyla ÜNAL

2 Büyüme faktörleri Polipeptid yapıda, endojen solubl faktörler Polipeptid yapıda, endojen solubl faktörler Farklı nöronlar, farklı büyüme faktörleri için reseptör ekspresse ederler Farklı nöronlar, farklı büyüme faktörleri için reseptör ekspresse ederler Hücrenin yaşamasını,gelişmesini, farklılaşmasını ve sinapsların stabilizasyonunu sağlarlar Hücrenin yaşamasını,gelişmesini, farklılaşmasını ve sinapsların stabilizasyonunu sağlarlar

3 Büyüme faktörleri Tropik= çekim Tropik= çekim Ligand/reseptör tipleri spesifik Ligand/reseptör tipleri spesifik Ephrin & cadherin Ephrin & cadherin Aksonun büyüme konisinin hareketine rehberlik, hedefe yönelimi Aksonun büyüme konisinin hareketine rehberlik, hedefe yönelimi Kimyasal çekiciler Kimyasal çekiciler Kimyasal iticiler Kimyasal iticiler Trofik=beslenme Trofik=beslenme Beyin kaynaklı NF’ler sinaps oluşumundan sonra nöronu ölümden koruyarak yaşamını ve gelişimini destekleme Beyin kaynaklı NF’ler sinaps oluşumundan sonra nöronu ölümden koruyarak yaşamını ve gelişimini destekleme Nöronal farklılaşmayı sağlama Nöronal farklılaşmayı sağlama Nöronun işlevini yerne getirmesi Nöronun işlevini yerne getirmesi Etkilenen nöronlar NF için özel reseptörler içerme (Trk) Etkilenen nöronlar NF için özel reseptörler içerme (Trk) Hücre-hücre sinyali iletişimi Hücre-hücre sinyali iletişimi Nöronal plastisite Nöronal plastisite

4 Nörotropik faktörler Sinir sisteminde oldukça düşük konsantrasyonlarda üretilen küçük proteinlerdir Sinir sisteminde oldukça düşük konsantrasyonlarda üretilen küçük proteinlerdir Nöronun yaşamını sürdürebilmesi için bazal düzeyde NF gereklidir Nöronun yaşamını sürdürebilmesi için bazal düzeyde NF gereklidir Sinir sisteminin yapılanmasında önemli rol oynar Sinir sisteminin yapılanmasında önemli rol oynar Yeni dentritlerin oluşumunu sağlar Yeni dentritlerin oluşumunu sağlar Kontrollü bir nöron ölümünü başlatıp, nöronlardaki ve dentritlerdeki budanmaya aracılık eder Kontrollü bir nöron ölümünü başlatıp, nöronlardaki ve dentritlerdeki budanmaya aracılık eder

5 Nörotropik faktörler- Adezyon molekülleri (CAMs) Kısa, uzun, çekici ve itici ipuçları sağlayarak büyüyen aksonun itilmesi, çekilmesi ve kıvrılmasına öncülük ederler ve aksonun hedefe ulaşıncaya kadar yol almasını sağlarlar Kısa, uzun, çekici ve itici ipuçları sağlayarak büyüyen aksonun itilmesi, çekilmesi ve kıvrılmasına öncülük ederler ve aksonun hedefe ulaşıncaya kadar yol almasını sağlarlar Nörotrofik faktörler Nörotrofik faktörler netrinler slitler semaphorinler ephrinler Dickson 2002

6 Büyüme konisi Netrinler tarafından itilip çekilirler Netrinler tarafından itilip çekilirler Yüksek cAMP ve yüksek PKA düzeyleri netrinler tarafından çekilmesine Yüksek cAMP ve yüksek PKA düzeyleri netrinler tarafından çekilmesine Düşük cAMP, yüksek PKA düzeyleri netrinler tarafından itilmesine neden olur Düşük cAMP, yüksek PKA düzeyleri netrinler tarafından itilmesine neden olur Uzaması, hareketi yerel Ca2+ gradiyentine ve Ca’a bağlı effektör proteinlerine bağlıdır Uzaması, hareketi yerel Ca2+ gradiyentine ve Ca’a bağlı effektör proteinlerine bağlıdır Henley, Poo 2004

7 Efrinler Korteksin tabakalaşmasında rol oynar Sanes et al. 2000

8 Nörotrofinler Nöron yaşamı ve ölümü Sinaps stabilizasyonu ve eliminasyonu Büyüme ve küçülme süreçleri

9 Nörotrofik faktörler - Lokal etki

10 Sinir büyüme faktörü (Nerve growth factor= NGF) Beyin kökenli nörotrofik faktör (Brain-derived neurotrophic factor= BDNF) Nörotrofin-3 (NT-3) Nörotrofin-4/5 (NT-4/5) Nörotrofin-6 (NT-6) Değiştirici büyüme faktörü-  3 (Transforming growth factor-  3= TGF-  3) Temel fibroblast büyüme faktörü (Basic fibroblast growth factor=bFGF) Asidik fibroblast büyüme faktörü (aFGF) Glia kökenli nörotrofik faktör (Glial-derived neurotrophic factor= GDNF) Siliar nörotrofik faktör (CNTF) Kolinerjik gelişme faktörü (Cholinergic development factor= CDF) Platelet kökenli nörotrofik faktör (Platelet-derived neurotrophic factor= PDNF) Insüline bağımlı büyüme faktörü (Insulin-dependent growth factor= IDGF) Epidermal büyüme faktörü (Epidermal growth factor= EGF) Proaptotik reseptörler (P75) Antiaptotik reseptörler (TrkA) Nörotrofik Faktörler Carvey, 1998: Stahl, 2000; Sah ve diğ., 2003

11 Neurotrophins Nerve growth factor (NGF) Brain-derived neurotrophic factor (BDNF) Neurotrophin 3 (NT3) Neurotrophin 4/5 (NT4/5) Neurokines Ciliary neurotrophic factor (CNTF) Leukemia inhibitory factor (LIF) Interleukin 6 (IL-6) Cardiotrophin 1 (CT-1) Fibroblast growth factors FGF-1FGF-2 Transforming growth factor  superfamily Transforming growth factors  (TGF  ) Bone morphogenetic factors (BMPs) Glial-derived neurotrophic factor (GDNF) Neurturin Epidermal growth factor superfamily Epidermal growth factor (EGF) Transforming growth factor  (TGF  ) Neuregilins Other growth factors Platelet-derived growth factor (PDGF) Insulin-like growth factor I (IGF-I)

12 Howe, Mobley 2005 Nörotrofik faktörlerin sentezi

13 AKTPI-3 kinase NfkB cell growth/ differentiation survival death Apaf = apoptosis activating factor Caspases („Executors“)= cystein proteases Kandel et al Squire et al Ol ya da öl

14 Nörotrofin reseptörleri Nörotrofin tirozin kinaz reseptörleri (Trk) (yüksek afiniteli) TrkANGF’e yüksek afiniteli TrkBBDNF ve NT-4/5’e yüksek afiniteli TrkCNT-3’e yüksek afiniteli Nörotrofin reseptör p75 NTR (düşük afiniteli)

15 Nörotrofin reseptörleri TRK reseptörleri yaşamı ve gelişmeyi sağlar TRK reseptörleri yaşamı ve gelişmeyi sağlar p75 nörotrofin reseptörleri hücrenin ölümüne neden olur p75 nörotrofin reseptörleri hücrenin ölümüne neden olur

16 Nörotrofin reseptörleri Yaşamı sürdürme Hücre farklılaşması TRK sinyali P75

17 p75 NTR Nörotrofinlerle benzeri afiniteye sahiptir Nörotrofinlerle benzeri afiniteye sahiptir Trk reseptörleri varlığında hücrenin yaşamını sürdürmesine katkıda bulunur Trk reseptörleri varlığında hücrenin yaşamını sürdürmesine katkıda bulunur Trk reseptörleri yoksa hücrenin ölümüne aracı olur Trk reseptörleri yoksa hücrenin ölümüne aracı olur

18 Nerve growth factor (NGF) Hücre ölümü sırasında sempatik nöronların hedefleri tarafından üretilir Hücre ölümü sırasında sempatik nöronların hedefleri tarafından üretilir Sempatik nöronlar tarafından alınır ve hücrenin yaşam süresi uzar Sempatik nöronlar tarafından alınır ve hücrenin yaşam süresi uzar

19 BDNF Nöronun yaşamını ve farklılaşmasını sağlar Nöronun yaşamını ve farklılaşmasını sağlar Expresyon ve sekresyonu elektriksel/sinaptik aktivite ile sağlanır Expresyon ve sekresyonu elektriksel/sinaptik aktivite ile sağlanır Sinaptik bağlantıyı güçlendirir Sinaptik bağlantıyı güçlendirir Pre & post-sinaptik etkilidir Pre & post-sinaptik etkilidir NMDA antagonistleri ile etkisi bloke olur NMDA antagonistleri ile etkisi bloke olur Hipocampus CA1 bölgesinde LTP için gereklidir Hipocampus CA1 bölgesinde LTP için gereklidir

20 from Blum, Konnerth 2005 LTP in hippocampus General facilitation Fast (ms) in hippocampus - more effective then glutamate! - also with NT4/5 - orchestration of neuronal activity Neuron to glia communication BDNFBDNF

21 Glial growth factor (GGF) Nöregulin geni tarafından kodlanır Nöregulin geni tarafından kodlanır Otonom nöronlar tarafından ekspresse edilir, yanındaki hücreler tarafından negatif düzenlemeye tabi olurlar Otonom nöronlar tarafından ekspresse edilir, yanındaki hücreler tarafından negatif düzenlemeye tabi olurlar Schwann hücresi vs. nöron dengesini sağlarlar Schwann hücresi vs. nöron dengesini sağlarlar Glial-derived neurotrophic factor yokluğunda 20-30% nöron kaybı olur Glial-derived neurotrophic factor yokluğunda 20-30% nöron kaybı olur

22 Platelet-derived growth factor (PDGF) Proliferasyon başlatıcısıdır Proliferasyon başlatıcısıdır Astrositler tarafından üretilir Astrositler tarafından üretilir Hücre sayısını kontrol eder Hücre sayısını kontrol eder

23 NGF+/- Hipokampusta kolinerjik innervasyonu kaybı Bellek oluşumunda bozukluk Periferik sinir sistemi nöronlarında kayıp

24 BDNF+/- Hiperfaji, obesite LTP bozukluğu Striatal dopamin düzeyinde artış Mekanoduyarlılık kaybı Periferik sinir sistemi nöronlarında kayıp

25 NT3+/- Amigdala kindling sisteminde bozukluk Kardiovasküler defektler Mekanoreseptörlerde azalma Periferik sinir sistemi nöronlarında kayıp

26 KAYNAKLAR A. Kimberley McAllister NEUROTROPHINS AND SYNAPTIC PLASTICITY Annual Review of Neuroscience Vol. 22: A. Kimberley McAllister NEUROTROPHINS AND SYNAPTIC PLASTICITY Annual Review of Neuroscience Vol. 22: The Generation and Survival of Nerve Cells The Generation and Survival of Nerve Cells Neurotrophins Zhou-Feng Chenwww.cellbio.wustl.edu/faculty/huett ner/NT.ppt Neurotrophins Zhou-Feng Chenwww.cellbio.wustl.edu/faculty/huett ner/NT.ppt Neurotrophins: role in neuronal development and functions: Annu. Rev. Neurosci. Vol Neurotrophins: role in neuronal development and functions: Annu. Rev. Neurosci. Vol

27 Kandel, Schwartz, Jessel (2000): Principals of Neuroscience, McGraw-Hill Kandel, Schwartz, Jessel (2000): Principals of Neuroscience, McGraw-Hill Blum, Konnerth (2005) Neurotrophin-mediated rapid signaling in the central Blum, Konnerth (2005) Neurotrophin-mediated rapid signaling in the central nervous system, Physiology 20:70-78 nervous system, Physiology 20:70-78 Howe, Mobley (2005) Long-distance retrograde neurotrophic signaling, Howe, Mobley (2005) Long-distance retrograde neurotrophic signaling, Curr Opin Neurobiol, 15:40-48 Curr Opin Neurobiol, 15:40-48

28 Trophic and tropic factors in the central nervous system.cgi-host.uni- marburg.de/~omtierph/ files/09_tropic_trophic_factors_IX.ppt Trophic and tropic factors in the central nervous system.cgi-host.uni- marburg.de/~omtierph/ files/09_tropic_trophic_factors_IX.ppt


"BÜYÜME FAKTÖRLERİ Prof Dr Süheyla ÜNAL. Büyüme faktörleri Polipeptid yapıda, endojen solubl faktörler Polipeptid yapıda, endojen solubl faktörler Farklı." indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları