Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Bilimsel İletişim ve İntihal Doç. Dr. Nazan Özenç Uçak H. Ü. Bilgi ve Belge Yönetimi.

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "Bilimsel İletişim ve İntihal Doç. Dr. Nazan Özenç Uçak H. Ü. Bilgi ve Belge Yönetimi."— Sunum transkripti:

1 Bilimsel İletişim ve İntihal Doç. Dr. Nazan Özenç Uçak H. Ü. Bilgi ve Belge Yönetimi

2 Giriş Bilimsel çalışmaların özelliği: – Devamlılık – Güvenilirlik – Özgünlük – Etik kurallara uygunluk

3 Bilimsel iletişim ve aktörleri Bilimsel iletişimi sağlayan araçlar. Bilimsel dergilerin bilimsel iletişimde yeri, ortaya çıkışı ve artışı Bilimsel iletişim sürecinde yer alan aktörler. – araştırmacı / yazar – editör, – hakem, – yayıncı, – kütüphaneci, – okuyucu Bilimsel iletişimin etik kurallar içinde gerçekleşmesi yazar başta olmak üzere bu rolleri üstlenen kişilerinde sorumluluğundadır

4 Bilimsel araştırma etiği Araştırma konusunun belirlenmesinden, yayın ve yayın sonrasına kadar olan tüm aşamalarda ahlak, dürüstlük ve açıklık ilkelerinin uygulanması (Kansu, t.y). Bir araştırmanın başarısının, etik kurallara olan uygunluğuna bağlı Bilimsel iletişim sürecinde rol alan yazar/araştırmacı, araştırma kurumu, yayıncı, editor ve hakemin etik kurallardan haberdar olması, gerekli özeni ve denetimi göstermeleri gerekmektedir. Okuyucunun da bilimsel yayınlarda gördüğü yanlış, etik dışı oluşumlara karşı hassas ve geribildirimde bulunmada cesur olması gerekmektedir (İnci, 2009).

5 Etik dışı davranışlar Disiplinsiz (Dikkatsiz ve Özensiz) Araştırma Yinelenen Yayın (duplication) Uydurmacılık (fabrication) Sahtecilik, Aldatmaca, Çarpıtma (falsification) Destek belirtmeme Hayali veya Hediye Yazarlık İntihal- Aşırma (plagiarism) (Türkiye Bilimler Akademisi Bilim Etiği Komitesi, 2002; TÜBİTAK 2006; Evcik, 2009).

6 İntihal Eğer yazdıklarınız  sizin fikirleriniz, düşünceleriniz, özgün araştırma sonuçlarınız değil ise,  tüm toplum tarafından bilinen genel bilgiler değil ise;  bir başka kaynakta okuduğunuz, duyduğunuz gördüğünüz herhangi bir şey ise,  bu kaynağı yazınızda uygun atıf kurallarına göre belirtmek zorundasınızdır.

7 Sadece yazılı veya kayıtlı olanları mı belirtmek gerekir?  Bir sanat eseri, bir film, şarkı, grafik ve benzeri unsurların da nereden alındığı belirtilmelidir.  Bunların mutlaka kayıtlı ortamdan sağlanması da şart değildir.  Yapılan bir görüşme sonucu elde edilmiş bilgilerin nereden ne zaman alındığının belirtilmesi gerekir.  Edilen bilginin sizin dışınızda bir başkası tarafından üretilmiş olması o bilginin kaynağını belirtilmesinde zorunluluk yaratır.  Belirtmezseniz ne olur? “Aşırma”, “çalma”, “fikir hırsızlığı”, hukuki anlamda “intihal” denen İngilizce “plagiarism” olarak anılan etik dışı bir davranışta bulunmuş, bir suç işlemiş olursunuz.

8 İntihal nedir? “Bir başkasının fikir ve çalışmasını kendisininmiş gibi göstermek”, “Bir başkasından alınan ifade ve görüşleri kaynak göstermeden vermek”, “Literatür hırsızlığı yapmak” (What is Plagiarism, 2010). “Bir yazarın kasıtlı olarak bir başkasına ait düşünce, söz veya diğer özgün materyalin kaynağını bildirmeden kullanması” ( Council of Writing Program Administrators, 2003). “Başkalarının yazılarından bölümler, dizeler alıp kendisininmiş gibi gösterme veya başkalarının konularını benimseyip değişik bir biçimde anlatma” (Türk Dil Kurumu, 2010).

9 Öğrenci gözüyle intihal “durumun boyutuna, ciddiyetine, ve bulunulan yere (bkz: robert college) gore uzaklastirma veya expulsion ile cezalandirilabilecek bir olay... (bkz: expulsion)...” (magician, )robert collegeexpulsion magician “amerikan üniversitelerinde (bkz: duyum) çok sıkı bi biçimde denetlenen, yapan yakalandığında çok ciddi sonuçları olan, yanılma payı inceleyen insana göre değişebilen, academic writing kuralları içerisinde, en ince ayrıntı için bile source göstermeyi gerektiren kopyacılık türü” (ummagumma, )duyumacademic writingummagumma “...mecbur kaldıgımız anlarda,odev hazırlamalar sırasında basvurmak zorunda kaldıgımız,'yazardan fazlaca esınlenme(!)'durumu...” …..(ceylin, )ceylin “onceden turkiyede okuyup, yurt disinda okumaya baslayan bi turk'un uzak durmasi gereken, ama bunda fazlaca basarili olamadigi sey (bkz: eski aliskinliklar)” (Ekşi Sözlük, t.y). eski aliskinliklar

10 Bu tanımlarda “ceza algısı” nın daha fazla ön plana çıktığı, yapıldığı yere, denetleyecek ve cezalandıracak kişi ve kuruma göre karşılaşılabilecek yaptırımların değişebileceği görülmektedir. Tanımda görülen ortak özellik “yararlanılan kaynağın belirtilmemesi” İntihal sadece yararlanılan kaynağın belirtilmemesi midir? Kaynak belirtilerek de intihal yapılabilir mi? imgs.abduzeedo.com/.../500x_bartsimpson.jpg

11 Kaynak göstererek de intihal yapılır mı? Eksik künye vermek Yanlış künye vermek Bire bir alıntıda tırnak işareti kullanmamak Bazı kaynaklara atıf yapılıp bazılarına yapılmaması Yazının tamamının alıntılardan oluşması (Type of Plagiarism, 2007).

12 Neden intihal yapıyoruz? Bilmeyerek yapılanlar Eğitim eksikliği – Ne yapılmaması gerektiğini bilmemek – Yapılmaması gerekenleri bilmek, ancak ne yapılacağını bilememek – Yanlış bilmek ve yanlışı sürdürmek Alıntıların belli bir standarta dayanarak verilmemesi Zincir hatalar – “uplavici”= amipli dizanteri – “uplavici”= Prof Uplavici ??? Bilerek yapılanlar Mesleki hırs, rekabet – Eksik ve yanlış künye Zaman baskısı Ödev çokluğu Ahlak eksikliği – Uydurma kaynakça Kişilik bozukluğu “Anonim bilgi” anlayışı Internetin etkisi

13 Nasıl önlenebilir?  Denetim  Yasal yaptırımlar  Yazılımlar  Eğitim

14 Bilimsel iletişim süreci içinde intihal nasıl önlenebilir? Bilimsel iletişim süreci ve bu süreçte yer alan aktörler açısından bakıldığında – araştırmacı/yazar, – araştırma kurumu, – editör, hakem, – kütüphaneci ve okuyucu olmak üzere bilimsel iletişim süreci içinde rol alan aktörlerin intihalin önlenmesinde sorumlulukları vardır.

15 Yazarın/araştırmacının sorumluluğu Bilimsel bir arştırmanın tasarlanması, yürütülmesi ve raporlaştırılmasında mesleki, kuramsal ve yasaların öngördüğü tüm etik değer ve kurallara uyma (Kansu, t.y). Araştırmada yararlanılan kaynakların belli bir standarda uygun olarak, tam ve doğru belirtilmesi Hipotezini destekleyecek kaynakların yanı sıra farklı görüşteki kaynaklara yer verilmesi Yazıya doğrudan katkı sağlayanların isminin katkı oranlarına göre yazıda belirtilmesi, katkısı olmayanlara yer verilmemesi yazarların sorumluluğudur

16 Araştırma kurumunun sorumluluğu Bilim etiğinin eğitimin zorunlu bir parçası haline getirilmesi, Kurumların bilim insanlarının uyması gereken konuyla ilgili kuralların açık net belirlemesi, Disiplin yönetmeliklerinin çalma, sahtecilik ve çarpıtmaya çok sert yaptırımlar getirecek şekilde yeniden düzenlenmesi (Türkiye Bilimler Akademisi, 2007), Üniversitelerin etik kurulları tarafından kurum çalışanlarını bağlayacak ilkeler benimsenerek yayımlaması, Konuyla ilgili eğitime ağırlık verilmesi.

17 Editörün sorumluluğu Editör derginin bilimsel, doğru ve güvenilir olmasında önemli bir role sahiptir. Derginin ilgili olduğu konuda alana hakim ve bilgili olması; Bilimsel etik kurallarından ve kaynak gösterme ile ilgili ilkelerden haberdar olması Derginin amacı, kapsamı, yayın ilkeleri, yayın ve hakemler kurulu, değerlendirme süresi, dipnot ve kaynakça kuralları açık ve net belirtilmesi Kaynak gösterme ile ilgili temel standartların (APA, MLA vb) belirtilmesi ve örnekler verilmesi Makalenin konusuna en uygun hakemlerin seçilmesi Yazı kabul, değerlendirme, erişim ve iletişim sürecinin elektronik ortama taşınması, bilimsel araştırmaların okuyucuyla buluşma sürecini kısaltması editörün sorumluluğudur.

18 Hakem ve danışman sorumluluğu Bilimsel yayınları değerli ve güvenilir kılan en önemli özellik hakemli olmalarıdır. Hakemin, yazıyı bilimsel içeriğine, kullanılan literatüre ve bunların nasıl belirtildiğine göre değerlendirmesi gerekir. Konuya katkısı olacak yayınların yeteri olup olmadığı, kullanılan kaynakların güncel bilgi içerip içermediği, farklı görüşlere yer verilip verilmediği, kullanılan yöntem, tablo ve istatistiklerin özgünlüğü ve doğruluğu incelenmelidir. Hakemlerin etkili bir düzeltme yapabilmesi için hakemlere gönderilen değerlendirme formlarının çok yönlü hazırlanmasında yarar vardır. Bu sürecin de elektronik ortama taşınması, yazı üzerinde düzeltmelerin yapılması ve iletişim sürecini kısaltması açısından önemlidir.

19 Kütüphanenin sorumluluğu Bilimsel etik, etik dışı davranışlar ve intihal konusunda kütüphanecilerin sorumluluk alması İntihalin önlenmesinde en önemli unsur olan eğitimin kütüphaneler tarafından verilmesi Bilgi okur-yazarlığı programları düzenlemeleri ve bu programlar içine bilimsel etik ve intihal konularını dahil etmeleri Mülkiyet hakları, intihalin ortaya çıkarılması icin kullanılan veri tabanları, yazılımlar ve kouyla ilgili web sitelerinden kullanıcılarını haberdar etmeleri gerekmektedir (Uçak ve Birinci, 2008).

20 Okuyucunun sorumluluğu Okuyucunun sorumluluğu İntihalin önlenmesinde bilimsel iletişimin varlık nedeni son halkası olan okuyucuya da görev düşmektedir. Bilimsel yayınlarda görülen hata, eksik ve yanlışların yayıncıya iletilmesi bu konudaki duyarlılığı artıracak; zamanında düzeltmelerin yayımlanmasına yardımcı olacaktır.

21 İlginize teşekkür ederim... Nazan Özenç Uçak H.Ü. Bilgi ve Belge Yönetimi Bölümü


"Bilimsel İletişim ve İntihal Doç. Dr. Nazan Özenç Uçak H. Ü. Bilgi ve Belge Yönetimi." indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları