Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

1 Dünyada ve Türkiye’de Hava Kirliliği Sorunu Prof. Dr. Fatma Evyapan Pamukkale Üniversitesi Tıp Fakültesi Göğüs Hastalıkları AD.

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "1 Dünyada ve Türkiye’de Hava Kirliliği Sorunu Prof. Dr. Fatma Evyapan Pamukkale Üniversitesi Tıp Fakültesi Göğüs Hastalıkları AD."— Sunum transkripti:

1 1 Dünyada ve Türkiye’de Hava Kirliliği Sorunu Prof. Dr. Fatma Evyapan Pamukkale Üniversitesi Tıp Fakültesi Göğüs Hastalıkları AD

2 2 Akış Şeması Genel bilgiler Hava Kirliliği Tarihçesi Dünyada Hava Kirliliği Çalışmaları –Hava kirliliğinin kardiyorespiratuar morbidite ve mortalite üzerindeki etkileri Türkiye’de Hava Kirliliği ve Hava kirliliği ile ilgili çalışmalar Sonuçlar

3 3 Temiz hava insan sağlığı ve esenliği için en temel gereksinimdir WHO Temiz hava insan sağlığı ve esenliği için en temel gereksinimdir WHO

4 4 EtkenRisk GrubuKlinik Etkileri NO 2 Sağlıklı erişkinler Astımlı çocuklar BHR ↑ semptomlar ↑,Solunum infeks ↑, SFT ↓ Ozon Sağlıklı çocuk ve erişkinler Sağlıklılar Astım, KOAH vs SFT↓, BHR↑ Solunum semptomları↑ Exer kap ↓ Hastane yatış ↑ CO Sağlıklı Erişkinler İKH olan hast Egzersiz kapasitesinde ↓ Egzersiz kapasitesinde ↓, anjina pektoris, mortalite ↑ SO 2 Sağlıklı erişkinler KOAH’lı hastalar SFT ↓ Sol mortalite ↑ Hastaneye yatış, başvuru ↑ Asid aerosoller Sağlıklı erişkin Çocuklar Astımlı ve diğer has Mukosilyer klirens ↓ Solunum hastalıkları ↑ SFT ↓, hastane yatış ↑ PM 10 Çocuklar Kronik kalp akciğer hast Astımlı hast Solunum semptomları ↑Solunum hastalıkları ↑ SFT ↓ Mortalite ↑ Astım alevlenmelerinde ↑

5 5 Tarihçe Tarih boyunca insanlar kirli havanın sağlığa olumsuz etkilerinin farkındaydı Antik Yunan ve Roma’lılar kalabalık şehirlerde ve madenlerde hava kirliliğinin zararlı etkileriyle karşı karşıya yaşamaktaydı

6 6 Önemli Hava Kirliliği Epizodları 1-4 Aralık 1930 Belçika Meuse vadisi: –İki günde > 60 ölü mortalite hızında 10 kat ↑ Ekim 1940:Pensilvanya Donnora: – Mortalite hızında 6 kat ↑ 5-9 Aralık 1952 Londra –Fazladan 3000 ölü mortalite hızında 3 kat ↑ –Mortalite hızı 1953’ün ilk üç ayında yüksek

7 7 Dünyada Partikül Kirlilik Haritası

8 8 Hava Kirliliğinden Ölümler

9 9

10 10 Nitrojen Dioxid Kirlilik Haritası

11 11 Hava Kirliliğinin Kardiyorespiratuar Morbidite ve Mortalitesi ile İlgili Çalışmalar

12 12 Hava Kirliliği Morbidite : Kuzey Amerika Yapıldığı BölgeSonuçKaynak Seattle ( )PM 10 ↑ >65y HABastım↑ PM 10 (4) ↑ HABastım↑ Scwartz et al Am J Respir Dis 1993: Birmingham Alabama ( ) PM 10 ↑ HBKOAH↑ PM 10 ↑ HB pnö↑ O 3 (2) ↑ HBKOAH↑ O 3 ↑ HBpnö↑ Schwartz et al Am J Epidemiol 1994;139: Los Angeles ( )  NO 2 ↑HBkardiyopul↑  PM 10 ↑HBkardiyopul ↑  CO ↑HBkardiyopul ↑ O 3 ø HBkardiyopul Linn et al Environ Health Perpect : Anchorage ( )PM 10 ↑ Hekbaastım ↑ ░ PM 10 ↑Hekbaastım ↑ ↑  PM 10 ↑ Hekbaastım ↑ Chodury et al Arch Environ Health :

13 13 Hava Kirliliği Mortalite Kuzey Amerika BölgeSonuçKaynak ABD 6 Şehir Harvard 6 şehir çalışması( ) PM 2,5 toprak,yakıt,trafik PM 2,5 trafik ↑Mortalite ↑↑ PM 2,5yakıt ↑Mortalite↑ Laden F Environ Health Perspect : ABD 20 şehirPM ↑TM↑Mkvs↑MS↑ ☼ O3↑M↑ (z)  ø CO, SO 2,NO 2 øM Samet N Eng J Med : Kanada: düşük düzey kirleticili 8 şehir PM 2,5 ↑Mor↑↑ SO4,Fe, Ni, Zn↑ Mortalite↑ O 3,NO 2,CO,SO 2,COH øM Burnett et al Inhal Toxicol (Suppl 4):15-39 Vancouver ☼ O 3 ↑RM↑KVM↑  NO 2 ↑ TM ↑ PM, SO 2 CO,COH øM Vedal et al Environ Health Perspect (1):45-51 Mexico City (Meksika) 1994 PM↑TSM↑Mkoah↑ PM↑Myaşlıhastdışı↑↑ Eur Respir J :

14 14 Hava Kirliliği Mortalite Verileri: Diğer Bölgeler BölgeSonuçKaynak Shenyang (Çin) 1992 TAP↑Mkv↑ SO 2 ↑M KOAH ↑ Xu et al Arch Environ Health : BeijingSO2 ↑ T M ↑  ☼ M KOAH ↑ TAP ↑ T M ↑  ☼ M KOAH Chen et al Toxicology 2004; 198:: ShangaiNO2 ↑ M KR ↑ SO 2 ↑ M KR ↑ O 3 ↑ MKR ↑ ↑ PM 10 ↑ MKR ↑ ↑M İKH Xu et al Arch Environ Health : Brisbane (Avustralya) PM 10 ↑M↑ O 3 ↑ M↑ O 3 ↑Myaş>65↑↑ Simpson et al Arch Environ Health (6):

15 15 APHEA (Air Pollution and Health: a European Approach) Farklı düzeylerdeki hava kirliliği, ilklim, sosyoekonomik koşullara sahip 10 Avrupa ülkesinde Amaçlar: –Hava kirliliğinin sağlık üzerindeki kısa süreli etkilerinin ortaya konulması Günlük ölümler, nedene spesifik ölümler, acil hastane başvuruları –Geniş veri profili analizi; –Epidemiyolojik zaman-seri çalışmalarına standardize yaklaşım Katsouyanni et al Eur RespirJ 1995:

16 16 APHEA Projesi :Sonuçlar (Lon,Ams,Par, Rot, Mi) Yaş grupları:16-64; >64; Kirleticiler: –Gaz: SO 2,O 3,NO 2, –Partikül: PM (TAP, BS) Sonuçları etkileyebilecek diğer faktörler(mevsimsel değişiklikler, ısı, nem, sosyal faktörler (grev) vs…. Hastane Başvuruları (KOAH, astım, solunum infeksiyonları):; –BS↑ HB ↑ –NO 2 ↑ HB sınırda ↑ –O 3 ↑HB ↑ yaş>65 ↑ ↑ – SO 2 ilişki yok Kirleticilerin mevsimlere göre etki farkı ø Spix C Arch Environ Health (1):54-64

17 17 Hava Kirliliği ve Mortalite: Avrupa Verileri BölgeSonuçRef Milano ( )TSP↑ GM↑ SO 2 ↑ GM↑ Vigotti et al J Epidemiol Comm Health :(Suppl 1): s71- s75 Cracow Lodz Poznan Wroclaw( ) BS↑GTM Lc ↑ SO 2 ↑GTM Lc ↑ BS SO 2 ø SM Wojtyniak et al JEpidemiol Comm Health 1996 (Suppl 1): S36-s42 Köln TSP↑GM↑ SO 2 ↑GM↑ NO 2 øGM PM 7 øGM Spix et al J Epidemiol Comm Health 1996 (Suppl 1): s52-s58 Barcelona ( )BS↑TM↑KVM↑SM↑ SO 2 ↑TM↑KVM↑SM↑☼:TM↑↑ O 3 NO2 øTM KVM SM Sunyer J et al J Epidemiol Comm Health 1996 (Suppl 1): s76-s80 Paris( )PM 13 ↑SM↑ BS↑TM↑ SO 2,O 3,NO 2 øSM, Dal et al J Epidemiol Comm Health 1996 (Suppl 1): s42-s46 Bratislava ( )SO 2 ø TM TSP ø TM Bacharova et al J Epidemiol Comm Health :(Suppl 1): s19-s21

18 18 Hava Kirliliği Mortalite:Avrupa Verileri BölgeSonuçKaynak Hollanda( )O 3 ↑<65yTM↑KOAHM↑ PM 10 ↑<65yMPnö↑ CO↑<65yMPnö↑ NO 2 ↑<65yMPnö↑ O 3 ↑BS↑SO 2 ↑NO 2 ↑CO↑>75y M↑ O 3 ↑BS↑SO 2 ↑NO 2 ↑CO↑ yaşTM↑Mp↑,Mkv↑Mkoah ↑ Fischer et al Eur Respir J :suppl 40:34s-38s Hollanda BSm↑ NO 2 m↑ (trafik)55-59 yaşKVM↑(ana yola yakın) Hoek et al Lacet Atn,Bdp,Ldz,Lnd,Mad,Pa,Pr R,Stck,TA ( ) PM 10 ↑ (40) TM↑Zanobetti et al Epidemiology : Atn,Bdp,Ldz,Lnd,Mad,Pa,Pr R,Stck,TA ( ) PM 10 ↑ (40) MS ↑MKV ↑Zanobetti et al Environ Health Perspect

19 19 APHEA-2 PROJESİ ( Barse, Birm,Lond,Mil, Holl, Par,Ro, Stok) PM 10,PM 13, BS, TAP HAcil B –astım (0-14y, 15-64y) –KOAH + astım (>65y) –tüm solunum yolu hastalıkları (>65 y) 0-14 yaş :PM 10 ↑ HAB↑ yaş: BS ↑ HAB ↑ PM 10 ↑ HAB ↑ PM 13 ↑HAB ↑ TAP ↑HAB ↑ >65 Yaş: KOAH+Astım: BS ↑ HB ↑ TAP ↑ PM 10 ↑ >65 Yaş: PM 10 ↑ tüm solunum yolu hast ↑ Atkinson R Am J Respir Crit Care Med :

20 20

21 21 WHO Hava Kalitesi Rehberi PM 2,5 10  g/m 3 yıllık ortalama 25  g/m 3 24 saatlik ortalama PM  g/m 3 yıllık ortalama 50  g/m 3 24 saatlik ortalama O3O3 100  g/m 3 8 saatlik ortalama NO 2 40  g/m 3 yıllık ortalama 200  g/m 3 bir saatlik ortalama SO 2 20  g/m 3 24 saatlik ortalama 500  g/ m 3 10 dakikalık ortalama WHO air quality guideline 2005

22 22 Türkiye’de Hava Kirliliği

23 23 Tarihsel Gelişim 1970’lerden itibaren öncelikle Ankara’da ortaya çıkmıştır 1980’li yıllarda özellikle kış sezonunda bazı kentlerde önemli bir sorun 1984’ten itibaren Sağlık Bakanlığı il merkezlerindeki hava kirliliği parametrelerini (SO 2 ve BS) ölçmeye başlamış 1990’lı yılların başında pek çok ilde çok yüksek düzeylere varmıştır 1991 yılında ölçümler DİE (Türkiye İstatistik Kurumu) tarafından yayınlanmaya başlamıştır. 2006’dan itibaten PM 10 ölçümlerini Çevre ve Orman Bakanlığı yapmaya başlamıştır

24 24 DİE 2002 yıllığı > 100  g/m

25 25 Türkiye’de 2008 yılının en kirli illeri SO 2 PM 10 Kars87Van147 Bitlis83K. Maraş136 Çanakkale69Iğdır129 Siirt68Mardin117 Aydın65Kütahya114 Isparta64Karabük111 Kütahya49Isparta110 Van48Düzce108 Zonguldak48Konya107 Nevşehir47Karaman107

26 26 Türkiye’de Hava Kirliliği ve Solunum Sistemi Etkileri

27 27 Yapıldığı ilAmaçSonuç İstanbul0-2 yaş grubunda hava kirliliği solunum yolu hastalıkları ilişkisi Hava kirliliği  Bronşit  sinüzit  Pnömoni  Olgun Ç Uzmanlık tezi İstanbul 1996 İstanbulErişkinde hava kirliliği akut solunum yolu hastalıkları başvuru ilişkisi PM  başvuru sayısı  Dağlı E, Erk M., Karakoç F. Toraks Derneği yıllık kongresi 1996 İstanbulÇocuklarda Aralık- Ocak aylarında hava kirliliği ve hastane yatışları Kış aylarında hava kirliliğine paralel olarak hastane yatılşarında  Bebek Ö. Aile Hk Uzmanlık tezi 1996 İstanbulHava kirliliği ve rinit prev (1994 ve 1996) Kirliliğin yoğun olduğu yılda rinit prevalansı  Keles et al Arch Eviron Health 1999

28 28 Yapıldığı İlAmaçSonuç İstanbulHava kirliliği ve allerjik rinit semptomları Kirlilik  Semptomlar  Keles et al Am J Rhinol 1999 İzmirDeğişik klimatolojik ve kirlilik değerleri- nazal rezistans PM  SO2  NR  Özüer MZ et al KBB ve Baş Boyun Cerr Der 1999 EskişehirHava kirliliği ve çeşitli hast. acil başvurularının incelenmesi SO2  ÜSYE  ASYE  KOAH  Cor pulmonale  Ünsal et al Tüberküloz ve Toraks 1999 AnkaraSO2 ve PM kons. İle astım acil başvuruları Son bir haftanın SO2 ve PM kons ile kor. Bağıl nem ile+, ısı ve rüzgar hızı ile - kor Berktaş et al Tüberküloz ve Toraks Dergisi 2003

29 29 Yapıldığı İlAmaçSonuç İzmitMeteorolojik parametrelerle astım başvuruları PM  Bağıl nem oranı  Astım başvuruları  TÜSAD XXV: Ulusal Kongresi Bildiri kitabı 1999 İstanbulGünlük TAP ile mortalite ilişkisi TAP  3-5 gün ortalaması  Mortalite  Şahin Ü. Doktora tezi İstanbul 2000 İzmirHava kirliliği ile KOAH hast yatışları ve ex ilişkileri Hava kirliliği  yatış sayılarında  ex ile ilişki görülm Çelikten E.Toraks Derneği 2. Kongresi Özet kitabı 1998 GaziantepHava kirliliği ve orta astımlılarda yaşam kalitesi Kirlilik  ek brdil  gece semptomları  Bozkurt Aİ Toraks Derneği 2. Kongresi Özet kitabı 1998 DenizliHava kirliliği ile KOAH acil başvuruları SO2 ↑ KOAH acil başv ↑ BS ↑ KOAH acil başv ↑ Evyapan F Eur Respir J (Suppl 30) 1999 DenizliHava kirliliği astım acil başvuru  SO2 (5)↑ astım acil başvuru ↑ Evyapan F Eur Respir J Vol 16 (Suppl 2) 2000

30 30 SO 2 (  g/m 3 )PM (  g/m 3 ) Yıllık ortalama 60 ( 20) Kış ortalaması (Ekim-Mart) 120 Maksimum 24saat ortalama 150 (20)150 Maksimum 1saat 450- Hava Kalitesinin Korunması Yönetmeliği TC Sağlık Bakanlığı (www.rshm.saglik.gov.tr)

31 31 Özetle Hava kirleticileri düşük düzeylerde de sağlık üzerinde olumsuz etkili Kirleticilerin genellikle morbidite ve mortalite etkileri sınırda PM kirleticileri çap büyüklüklerine sınıflandırıldıklarında çapları küçüldükçe PM 2,5 mortalite ve morbidite üzerine etkileri daha güçlü Tüm bu bulgular DSÖ’nün hava kalitesi rehberini yeniden gözden geçirmesini ve yeni sınır değerler belirlemesini sağladı Bununla birlikte bu değerlerin bile sağlık üzerinde olumsuz etkileri görülebilir! Türkiye’de hava kirliliği su kirliliğinden sonra en önemli çevre sorunu yönetmeliklerdeki hedef sınır değerler DSÖ verilerine göre hala çok yüksek

32 32 Küresel Isınmaya Dikkat!

33 33 Teşekkürler


"1 Dünyada ve Türkiye’de Hava Kirliliği Sorunu Prof. Dr. Fatma Evyapan Pamukkale Üniversitesi Tıp Fakültesi Göğüs Hastalıkları AD." indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları