Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

BİYOLOJİK VARYASYONLAR Prof. Dr. Goncagül Haklar, M armara Üniversitesi Tıp Fakültesi Biyokimya Ab.D. Marmara Üniversitesi Pendik Eğitim Araştırma Hastanesi.

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "BİYOLOJİK VARYASYONLAR Prof. Dr. Goncagül Haklar, M armara Üniversitesi Tıp Fakültesi Biyokimya Ab.D. Marmara Üniversitesi Pendik Eğitim Araştırma Hastanesi."— Sunum transkripti:

1 BİYOLOJİK VARYASYONLAR Prof. Dr. Goncagül Haklar, M armara Üniversitesi Tıp Fakültesi Biyokimya Ab.D. Marmara Üniversitesi Pendik Eğitim Araştırma Hastanesi Biyokimya Laboratuvarı KBUD Preanalitik Evre 2014 Sempozyumu Mart 2014, Abant

2 KAPSAM Biyolojik varyasyon tanımlarının ve kaynaklarının incelenmesi, Biyolojik varyasyonun referans aralığına etkileri ve referans değişim değeri hesaplanması, Biyolojik varyasyonun analitik kalite gereksinimlerindeki rolünün tartışılması,

3 Laboratuvar Hekimlere Nasıl Yardımcı Olur?  Doğru zamanda,  Doğru örnekten,  Doğru testi çalışıp,  Sonucu doğru ileterek.

4 Hastalar Örnek alımı  Taşıma  İşlem  Saklama Analiz İstem Yorum

5 Süreç  Analiz öncesi  Hastanın belirlenmesi  Örneğin alınacağı kapların hazırlanması  Örneğin alınması  Örneğin labotaruvara taşınması  Analiz için hazırlık  Analiz  Analiz sonrası  Sonucun kontrolü  Sonucun iletilmesi

6 Sürecin her aşamasında hata olabilir, doğru sonuç için süreç hatasız işlemelidir!

7

8 Analitik%7-13 Cihaz hatası İnterferans Pre Analitik % Uygunsuztaşıma ve işlem Hatalıkimlik Yanlışörnek Yetersiz örnek örnek Örnekdurumu Post Analitik % 18 – 18.8 Raporlama Hatalı veri girişi Onaylama hatası

9 53 yaşında erkek hasta Test (birim) Sonuç Referans intervali 1 ay sonra Sodyum (mEq/L) 139( )139 Potasyum (mEq/L) 4.3( )4.1 Kreatinin (mg/dL) 0.99( )1.09 ALT (U/L) 40(12-40)28 Billirubin (mg/dL) 1.11(0-0.99)1.22 ALP (U/L) 49(30-105)46 GGT (U/L) 57(11-82)49 Kalsiyum (mg/dL) 9.56( )9.32 Albümin (g/dL) 4.4( )4.8 Kolesterol (mg/dL) 176(<200)185 Trigliserit (mg/dL) 45(<150)47 TSH (  IU/mL)

10 LABORATUVAR TESTLERİNDE VARYASYON KAYNAKLARI Analitik varyasyon Pre-analitik varyasyon Kişisel varyasyon Kişilerarası varyasyon Total-analitik varyasyon Biyolojik varyasyon Total-gözlenen varyasyon

11 Laboratuvar verilerinde biyolojik varyasyon homeostatik ayar noktasında izlenen rastgele dalgalanmalar olarak tanımlanabilir. Kişilerarası varyasyon analitin gerçek değerinden kişilerin ölçümlerinin farklılığıdır Kişisel varyasyon analitin gerçek degerinden kişisel ölçümlerin zaman içinde farklılaşmasıdır

12 10 sağlıklı erkekte 2 hafta arayla ölçülen serum kreatinin değerleri (mg/dL) Sağlıklı kişi 1. sonuç 2. sonuç 3.sonuç 4. sonuç

13 PopülasyonKişisel Konsantrasyon

14 BİYOLOJİK VARYASYON l Yaş l Vücut kitlesi l İlaçlar l Cinsiyet l Genetik l İmmobilizasyon l Laktasyon l Menopoz l Obezite l Organ büyüklüğü l Stres l Gebelik l Ritim (günlük, aylık, mevsimsel) l Tütün l Pozisyon* l Fiziksel aktivite* l...

15 PRE-ANALİTİK VARYASYON Hasta Hazırlığı Hazırlık diyeti Açlık - tokluk Ksenobiyotiklerİlaçlar Biyolojik ritimler Fiziksel aktivite Örnek alımı öncesi dinlenme StresPozisyonYükseklik

16 Callum G. Fraser: Biological variation AACC Press 2001 S-Kreatinin S-Demir

17 Kapilary plazma-glukoz konsantrasyonu Callum Fraser et al. 0 dak60 dak120 dak Bireysel Oral Glukoz Tolerans Testi

18

19 Sağlıkta-Hastalıkta Biyolojik Varyasyon Farklılıkları Patient-specific measures of a biomarker for the generation of individual reference intervals: hemoglobin as example. Sottas et.al. Translational Research 158: , Hemoglobin CV kişisel CV kisilerarası Sağlıklı erişkin DM Demir eksikliği anemisi RA Sol kalp yetmezliği MM

20 l Hasta güvenliği L S S S

21 l Biyolojik varyasyon Pre-analitik Analitik Post-analitik RD D

22 63 yaşında, erkek hasta  Serum kolesterol 254 mg/dL  1 ay sonra tekrarlandığında 223 mg/dL Bu değişim anlamlı mı? Yaşam tarzı değişiklikleri

23 LABORATUVAR TESTLERİNDE VARYASYON KAYNAKLARI Analitik varyasyon Pre-analitik varyasyon Kişisel varyasyon Kişilerarası varyasyon Total-analitik varyasyon Biyolojik varyasyon Total-gözlenen varyasyon

24  Total varyasyon: pre-analitik varyasyon (SD P ) + analitik varyasyon (SD A ) + kişisel biyolojik varyasyon (SD I )  SD T 2 = SD P 2 + SD A 2 + SD I 2  SD T = (SD P 2 + SD A 2 + SD I 2 ) ½  CV T = (CV P 2 + CV A 2 + CV I 2 ) ½  CV T = (CV A 2 + CV I 2 ) ½

25  Varyasyonun Gaussian bir dağılımı vardır ve değerler ± 1, ± 2 veya ± 3 SD aralığında bulunabilir.  1, 2 ve 3 çarpanlarına Z-skoru adı da verilir.  Ölçülen değer ± Z x (CV A 2 + CV I 2 ) ½ Z x (CV A 2 + CV I 2 ) ½

26  2 ayrı ölçüm varsa total varyasyon =  (ilk testin varyasyonu) 2 + (ikinci testin varyasyonu) 2  1/2 = {  Z x (CV A 2 + CV I 2 ) ½  2 +  Z x (CV A 2 + CV I 2 ) ½  2 } 1/2  2 ½ x Z x (CV A 2 + CV I 2 ) ½  Seri ölçümlerde sonuçların farklı olabilmesi için sonuçların nümerik farklılığının total varyasyondan büyük olması gereklidir.  Bu değere kritik fark veya referans değişim değeri (RDD) denir.

27  Referans değişim değeri (RDD)= 2 ½ x Z x (CV A 2 + CV I 2 ) ½  Hastamızda kolesterol 254  223 mg/dL  Fark 31 mg/dL  Yüzde olarak ifade edersek (31/254) x 100= %12  Z = 1.96 (P<0.05 için) ve 2.58 (P<0.01 için)  CV A %1.6 ve CV I %6  Z=1.96 için RDD %17.2  Z=2.58 için RDD %22.6 İki değer birbirinden farklı değil !

28 D Vitamini Eksikliğinde l CV A = %6.7, CV İ =%12.1, CV G =%40.3 l RDD=38.4%(Z=1.96, P<0.05 için) l Hastanın D vitamini düzeyi 69 nmol/L ise, l 50 nmol/L  42 nmol/L

29  Normal RDD=2 ½ x Z x (CV A 2 /n A + CV I 2 /n S ) ½ n A =tekrararlanan ölçüm sayısı n S =tekrarlanan örnek sayısı  Lognormal σ=[ln(CV t 2 + 1)] ½ RCV pozitif = [exp(1.96 x 2 ½ x σ)-1] x 100 RCV negatif = [exp(-1.96 x 2 ½ x σ)-1] x 100

30 Bireylik Endeksi CV W-S /CV B-S (CV W-S 2 + CV A 2 ) ½ /CV B-S Harris. Clin Chem 1974;20:

31 Bireylik Endeksi (Index of Individuality, IoI) CV kişisel / CV kişilerarası IoI < 0.6  referans aralığı ✗ IoI > 1.4  referans aralığı ✓

32 Callum G. Fraser: Biological variation AACC Press 2001 S-Kreatinin S-Demir

33 Petersen et al. Clin Chem Lab Med 1999;37: Bireylik endeksi ve Değişim İlkİkinci 20 U/L artış Toplum bazlı referans aralığı

34 Petersen et al. Clin Chem Lab Med 1999;37: Bireylik endeksi ve Değişim Toplum bazlı referans aralığı 20 U/L artış İlkİkinci

35 Analitik Kalite Hedeflerinde Biyolojik Varyasyonun Kullanımı • CV analitik < 0.25CV kişisel  optimum performans • CV analitik < 0.5CV kişisel  istenen performans • CV analitik < 0.75CV kişisel  minimum performans • B A < 0.125(CV kişisel 2 + CV kişilerarası 2 ) ½  optimum performans • B A < 0.250(CV kişisel 2 + CV kişilerarası 2 ) ½  istenen performans • B A < 0.375(CV kişisel 2 + CV kişilerarası 2 ) ½  minimum performans

36 Biyolojik varyasyon verileri ile  Analitik kalite hedefleri belirlenebilir.  Seri ölçümlerdeki farkların anlamlılığı değerlendirilir (RDD).  Popülasyon tabanlı referans arlıklarının kullanılırlığı değerlendirilir.  Homeostatik karar noktasının belirlenmesi için gereken örnek sayısı belirlenir.  Sonuçlarin en iyi raporlanma tarzı belrlenir.  En iyi örnek seçilir (en düşük değişkenliği olan).  Mevcut testler arası karşılaştırma yapılır.  Testlerin klinik kullanılırlığı değerlendirilir.

37 En Uygun Test Seçimi

38 En Uygun Örnek Türü ve Birim Seçimi

39  I < 0.5 CV w  B < 0.25 (CV w 2 + CV g 2 ) 1/2  TE < k. 0.5 CV w (CV w 2 + CV g 2 ) 1/2, k= 1.65, a=0.05

40

41

42 Laboratuvar testlerini etkileyebilecek faktörleri en aza indirmek amacıyla oluşturulacak bir kalite sistemi l personelin (laboratuvar teknisyeni ve örnek alımından sorumlu kişiler) eğitimi, l standart operasyon prosedürlerinin kullanımı, l hata alarm sistemlerinin kurulmasını, l farklı sonuçların incelenmesini kapsar.


"BİYOLOJİK VARYASYONLAR Prof. Dr. Goncagül Haklar, M armara Üniversitesi Tıp Fakültesi Biyokimya Ab.D. Marmara Üniversitesi Pendik Eğitim Araştırma Hastanesi." indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları