Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

İşverenin Genel Yükümlülükleri Önlem Alma, Denetleme ve Uyarlama.

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "İşverenin Genel Yükümlülükleri Önlem Alma, Denetleme ve Uyarlama."— Sunum transkripti:

1 İşverenin Genel Yükümlülükleri Önlem Alma, Denetleme ve Uyarlama

2  İşverenin yükümlülükleri 6331 sayılı Kanunda, öncelikle genel yükümlülükler başlığı altında kanunun 4.maddesinde belirtilmiştir.  İşveren, işyerinde alınan iş sağlığı ve güvenliği tedbirlerine uyulup uyulmadığını iz­ler, denetler ve uygunsuzlukların giderilmesini sağlar" şeklinde belirlenmiş bulunmaktadır.  İşverenin genel yükümlülükleri;  "önlem alma yükümlülüğü",  "önlemlerin işlerliğini denetleme yükümlülüğü",  "önlemleri yeniliklere uyarlama yükümlülüğü" şeklinde üç ana başlık altında incelenebilir.  Buna göre öncelikle her türlü önlem alınacak, daha sonra bunların işlerliği denetlenecek, uygunsuzluk varsa düzeltilecek ve gelişmelere göre revize edilecektir.  İşverenin yükümlülükleri 6331 sayılı Kanunda, öncelikle genel yükümlülükler başlığı altında kanunun 4.maddesinde belirtilmiştir.  İşveren, işyerinde alınan iş sağlığı ve güvenliği tedbirlerine uyulup uyulmadığını iz­ler, denetler ve uygunsuzlukların giderilmesini sağlar" şeklinde belirlenmiş bulunmaktadır.  İşverenin genel yükümlülükleri;  "önlem alma yükümlülüğü",  "önlemlerin işlerliğini denetleme yükümlülüğü",  "önlemleri yeniliklere uyarlama yükümlülüğü" şeklinde üç ana başlık altında incelenebilir.  Buna göre öncelikle her türlü önlem alınacak, daha sonra bunların işlerliği denetlenecek, uygunsuzluk varsa düzeltilecek ve gelişmelere göre revize edilecektir.

3  Sürecin ilk aşaması önlem alınmasıyla başlar. Bu süreçte, iş güvenli­ği sisteminde normlar işyeri organizasyonu ile bütünleştirilir.  İşte Çalışanların Sağlık ve Güvenliklerini İyileştirmeye Yönelik Tedbirler Alınmasına İlişkin 12 Haziran 1989 Tarih ve 89/391/EEC Sayılı Konsey Direktifine göre;  İşveren, sorumlulukları çerçevesinde çalışanların sağlığını ve güvenliğini korumak, mesleki tehlikeleri önlemek, bilgilendirme, eğitim ve kurumsal gereklilikler için her türlü önlemi alacaktır.  Sürecin ikinci aşamasında; işverence alınan iş sağlığı ve güvenliği önlemlerinin uygulamalardaki etkinliğinin ve işyerinin somut şartları itibariyle iş sağlığı ve güvenliğini sağlamadaki yeterliliğini de kontrol edilecektir.  Sürecin ilk aşaması önlem alınmasıyla başlar. Bu süreçte, iş güvenli­ği sisteminde normlar işyeri organizasyonu ile bütünleştirilir.  İşte Çalışanların Sağlık ve Güvenliklerini İyileştirmeye Yönelik Tedbirler Alınmasına İlişkin 12 Haziran 1989 Tarih ve 89/391/EEC Sayılı Konsey Direktifine göre;  İşveren, sorumlulukları çerçevesinde çalışanların sağlığını ve güvenliğini korumak, mesleki tehlikeleri önlemek, bilgilendirme, eğitim ve kurumsal gereklilikler için her türlü önlemi alacaktır.  Sürecin ikinci aşamasında; işverence alınan iş sağlığı ve güvenliği önlemlerinin uygulamalardaki etkinliğinin ve işyerinin somut şartları itibariyle iş sağlığı ve güvenliğini sağlamadaki yeterliliğini de kontrol edilecektir.

4  Buna göre çalışanların bu önlemlere uyup uymadığını denetlemek ve onları uyarmak işverenin yükümlülükleri arasındadır. Bu kapsamda işverenler, çalışanların iş sağlığı ve güvenliği tedbirle­rine uyup uymadığını işverenler sürekli denetlemelidir. Bu denetim görevini kendileri yapabileceği gibi vekil tayin ederek de yerine getirebileceklerdir.  Örneğin işveren gerekli araç ve gereçleri hazır bulundurmakla veya kişisel koruyucu donanımları çalışanlara dağıtmakla yetinmeyecek, denetim ve izleme yoluyla bunların kullanılmasını da sağlayacaktır. Bu konuda işyerinin iç düzenlemeleri ile ilgili talimatlar yayınlayabilecektir.  Buna göre çalışanların bu önlemlere uyup uymadığını denetlemek ve onları uyarmak işverenin yükümlülükleri arasındadır. Bu kapsamda işverenler, çalışanların iş sağlığı ve güvenliği tedbirle­rine uyup uymadığını işverenler sürekli denetlemelidir. Bu denetim görevini kendileri yapabileceği gibi vekil tayin ederek de yerine getirebileceklerdir.  Örneğin işveren gerekli araç ve gereçleri hazır bulundurmakla veya kişisel koruyucu donanımları çalışanlara dağıtmakla yetinmeyecek, denetim ve izleme yoluyla bunların kullanılmasını da sağlayacaktır. Bu konuda işyerinin iç düzenlemeleri ile ilgili talimatlar yayınlayabilecektir.

5  İşverene denetim yükümlülüğü getirilmesindeki amaç, işyerinde alınmış önlemlerin iş kazası ve meslek hastalığı risklerini gerçekten engelleyici nitelik taşımasının sağlanmasıdır.  Zira alınmış önlemlere işçiler uymadıkları sürece, örneğin kişisel koruyucu malzeme niteliği taşıyan baretleri kullan­madıkları sürece risklerin gerçekleşme olasılığı, işçilere hiç baret temin edil­memesi durumuyla aynı orandadır. Nitekim Yargıtay kararlarında da işve­renin denetim yükümlülüğüne sıkça atıf yapılmakta, işçiye gerekli ikazların yapılmamış olması durumunda da işveren kusurlu kabul edilmektedir.  İşverene denetim yükümlülüğü getirilmesindeki amaç, işyerinde alınmış önlemlerin iş kazası ve meslek hastalığı risklerini gerçekten engelleyici nitelik taşımasının sağlanmasıdır.  Zira alınmış önlemlere işçiler uymadıkları sürece, örneğin kişisel koruyucu malzeme niteliği taşıyan baretleri kullan­madıkları sürece risklerin gerçekleşme olasılığı, işçilere hiç baret temin edil­memesi durumuyla aynı orandadır. Nitekim Yargıtay kararlarında da işve­renin denetim yükümlülüğüne sıkça atıf yapılmakta, işçiye gerekli ikazların yapılmamış olması durumunda da işveren kusurlu kabul edilmektedir.

6  İşverenin genel yükümlülüğü durağan bir nitelik taşımamakta sürekli gözden geçirmeyi de gerekli kılmaktadır. Buna göre, gelişme ve değişiklik­ler söz konusu olması durumunda, önlemler de bu gelişme ve değişikliklere uyarlanacaktır. Bu süreç bir 'döngü şeklinde' devam edecektir.

7  Örneğin, Risk Değerlendirmesi Yönetmeliğine göre,  İşveren risk değerlen­dirmesini yapacak (önlem alma yükümlülüğü);risk değerlendirmesini; iş­ yerinin taşınması veya binalarda değişiklik yapılması, işyerinde uygulanan teknoloji, kullanılan madde ve ekipmanlarda değişiklikler meydana gelmesi, üretim yönteminde değişiklikler olması, iş kazası, meslek hastalığı veya ra­mak kala olay meydana gelmesi, çalışma ortamına ait sınır değerlere ilişkin bir mevzuat değişikliği olması, çalışma ortamı ölçümü ve sağlık gözetim sonuçlarına göre gerekli görülmesi. İşyeri dışından kaynaklanan ve işyerini etkileyebilecek yeni bir tehlikenin ortaya çıkması durumlarda yenileyecektir. (uyarlama yükümlülüğü).  Örneğin, Risk Değerlendirmesi Yönetmeliğine göre,  İşveren risk değerlen­dirmesini yapacak (önlem alma yükümlülüğü);risk değerlendirmesini; iş­ yerinin taşınması veya binalarda değişiklik yapılması, işyerinde uygulanan teknoloji, kullanılan madde ve ekipmanlarda değişiklikler meydana gelmesi, üretim yönteminde değişiklikler olması, iş kazası, meslek hastalığı veya ra­mak kala olay meydana gelmesi, çalışma ortamına ait sınır değerlere ilişkin bir mevzuat değişikliği olması, çalışma ortamı ölçümü ve sağlık gözetim sonuçlarına göre gerekli görülmesi. İşyeri dışından kaynaklanan ve işyerini etkileyebilecek yeni bir tehlikenin ortaya çıkması durumlarda yenileyecektir. (uyarlama yükümlülüğü).

8  Görüldüğü üzere işverenin değişen koşullara uyarlama olarak ifade edebileceğimiz bu yükümlülüğü risk değerlendirmesi yönetmeliği ile somutlaştırılmış bulunmaktadır.  İşverenin uyarlama yükümlülüğü yerine ge­tirmemesi durumunda ortaya çıkacak iş kazası veya meslek hastalığından sorumlu tutulacak; ayrıca idari ve cezai yaptırımlarla da karşılaşabilecektir. İşverence iş sağlığı ve güvenliği organizasyonunun yönetim sürecinde yer alan bu üç aşamanın kesintisiz bir döngü halinde işletilmesi gereklidir.  Görüldüğü üzere işverenin değişen koşullara uyarlama olarak ifade edebileceğimiz bu yükümlülüğü risk değerlendirmesi yönetmeliği ile somutlaştırılmış bulunmaktadır.  İşverenin uyarlama yükümlülüğü yerine ge­tirmemesi durumunda ortaya çıkacak iş kazası veya meslek hastalığından sorumlu tutulacak; ayrıca idari ve cezai yaptırımlarla da karşılaşabilecektir. İşverence iş sağlığı ve güvenliği organizasyonunun yönetim sürecinde yer alan bu üç aşamanın kesintisiz bir döngü halinde işletilmesi gereklidir.

9  " İşveren, daha önce çalışanlarla ilgili önlemleri aldığını ileri sürmek suretiyle, sağlık ve güvenlik yükümünden kaçınamaz. Buna göre, işverenin, daha önce alınmış sağlık ve güvenlik önlemlerini de­ğişen koşullara uygun hale getirmesi veya mevcut durumu daha iyi duruma getirmesi gerekecektir.  İşverenin genel yükümlülüğünü, ayrı bir madde ile ifade eden kanun koyucu, işverenin özel yükümlülüklerini ise tek tek saymış, bunların içerikleri çıkartılan Yönetmelikler ile somutlaştırılmıştır.  İşveren açısından iş sağlığı ve güvenliği ku­rallarının bu şekilde "etkinliği" sağlanacaktır. İş sağlığı ve güvenliği kuralları sadece işverenin pasif biçimde "uymak zorunda" olduğu değil, aktif olarak, fiilen etkinliğini sağlaması gereken kurallar niteliğinde bulunmaktadır.  " İşveren, daha önce çalışanlarla ilgili önlemleri aldığını ileri sürmek suretiyle, sağlık ve güvenlik yükümünden kaçınamaz. Buna göre, işverenin, daha önce alınmış sağlık ve güvenlik önlemlerini de­ğişen koşullara uygun hale getirmesi veya mevcut durumu daha iyi duruma getirmesi gerekecektir.  İşverenin genel yükümlülüğünü, ayrı bir madde ile ifade eden kanun koyucu, işverenin özel yükümlülüklerini ise tek tek saymış, bunların içerikleri çıkartılan Yönetmelikler ile somutlaştırılmıştır.  İşveren açısından iş sağlığı ve güvenliği ku­rallarının bu şekilde "etkinliği" sağlanacaktır. İş sağlığı ve güvenliği kuralları sadece işverenin pasif biçimde "uymak zorunda" olduğu değil, aktif olarak, fiilen etkinliğini sağlaması gereken kurallar niteliğinde bulunmaktadır.

10 İşverenin Genel Yükümlülükleri  6331 sayılı İSGK.m.4'e göre, işverenin genel yükümlülükleri şunlardır:  "İşveren, çalışanların işle ilgili sağlık ve güvenliğini sağlamakla yükümlü olup bu çerçevede;  a) Mesleki risklerin önlenmesi, eğitim ve bilgi verilmesi dâhil her türlü tedbirin alınması, organizasyonun yapılması, gerekli araç ve gereçlerin sağlanması, sağlık ve güvenlik tedbirlerinin değişen şartlara uygun hale getirilmesi ve mevcut durumun iyileştirilmesi için çalışmalar yapar.  6331 sayılı İSGK.m.4'e göre, işverenin genel yükümlülükleri şunlardır:  "İşveren, çalışanların işle ilgili sağlık ve güvenliğini sağlamakla yükümlü olup bu çerçevede;  a) Mesleki risklerin önlenmesi, eğitim ve bilgi verilmesi dâhil her türlü tedbirin alınması, organizasyonun yapılması, gerekli araç ve gereçlerin sağlanması, sağlık ve güvenlik tedbirlerinin değişen şartlara uygun hale getirilmesi ve mevcut durumun iyileştirilmesi için çalışmalar yapar.

11  b) İşyerinde alınan iş sağlığı ve güvenliği tedbirlerine uyulup uyulmadığını izler, denetler ve uygunsuzlukların giderilmesini sağlar.  c) Risk değerlendirmesi yapar veya yaptırır.  ç) Çalışana görev verirken, çalışanın sağlık ve güvenlik yönünden işe uygunluğunu göz önüne alır.  d) Yeterli bilgi ve talimat verilenler dışındaki çalışanların hayati ve özel tehlike bulunan yerlere girmemesi için gerekli tedbirleri alır.  89/391 sayılı Çerçeve Yönerge m.6/1'e göre de, "İşveren, sorumlulukları çerçevesinde çalışanların sağlığını ve güvenliğini korumak, mesleki tehlikeleri önlemek, bilgilendirme, eğitim ve kurumsal gereklilikler için her türlü önlemi alacaktır./ İşveren, durumu daha iyiye götürmek için değişen koşullara kendisini uydurmaya hazır olacaktır."  b) İşyerinde alınan iş sağlığı ve güvenliği tedbirlerine uyulup uyulmadığını izler, denetler ve uygunsuzlukların giderilmesini sağlar.  c) Risk değerlendirmesi yapar veya yaptırır.  ç) Çalışana görev verirken, çalışanın sağlık ve güvenlik yönünden işe uygunluğunu göz önüne alır.  d) Yeterli bilgi ve talimat verilenler dışındaki çalışanların hayati ve özel tehlike bulunan yerlere girmemesi için gerekli tedbirleri alır.  89/391 sayılı Çerçeve Yönerge m.6/1'e göre de, "İşveren, sorumlulukları çerçevesinde çalışanların sağlığını ve güvenliğini korumak, mesleki tehlikeleri önlemek, bilgilendirme, eğitim ve kurumsal gereklilikler için her türlü önlemi alacaktır./ İşveren, durumu daha iyiye götürmek için değişen koşullara kendisini uydurmaya hazır olacaktır."

12 Önlem Alma Yükümlülüğü  Önleme: İşyerinde yürütülen işlerin bütün safhalarında iş sağlığı ve güvenliği ile ilgili riskleri ortadan kaldırmak veya azaltmak için planlanan ve alınan tedbirlerin tümüdür.(İSGK.m.3/1-n).  Önlem alma aşamasında, İSG sistemindeki normlar, işyeri organizasyonuyla bütünleştirilmektedir. Önlem alma hem koruyucu ve hem de önleyici olmak üzere iki yönlü bir kavram olup alanlarında uzman personel tedarik etme ve koruyucu iş araç ve gereçlerinin sağlanmasını da kapsar.  Önleme: İşyerinde yürütülen işlerin bütün safhalarında iş sağlığı ve güvenliği ile ilgili riskleri ortadan kaldırmak veya azaltmak için planlanan ve alınan tedbirlerin tümüdür.(İSGK.m.3/1-n).  Önlem alma aşamasında, İSG sistemindeki normlar, işyeri organizasyonuyla bütünleştirilmektedir. Önlem alma hem koruyucu ve hem de önleyici olmak üzere iki yönlü bir kavram olup alanlarında uzman personel tedarik etme ve koruyucu iş araç ve gereçlerinin sağlanmasını da kapsar.

13  6331 sayılı İSGK. m. 4/1-a, işverene "Mesleki risklerin önlenmesi, eğitim ve bilgi verilmesi dâhil her türlü tedbirin alınması" yükümlülüğünü getirmektedir.  Bu bağlamda her türlü tedbir, İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu başta olmak üzere, işverenin tabi olduğu mevzuatta öngörülsün öngörülmesin işçinin yaşamı, beden bütünlüğü ve sağlığına zarar verme potansiyeli bulunan tehlikeleri belirleyip, risk değerlendirmesi yapıp, bunlara karşı da koruma sağlamasını gerektirir  6331 sayılı İSGK. m. 4/1-a, işverene "Mesleki risklerin önlenmesi, eğitim ve bilgi verilmesi dâhil her türlü tedbirin alınması" yükümlülüğünü getirmektedir.  Bu bağlamda her türlü tedbir, İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu başta olmak üzere, işverenin tabi olduğu mevzuatta öngörülsün öngörülmesin işçinin yaşamı, beden bütünlüğü ve sağlığına zarar verme potansiyeli bulunan tehlikeleri belirleyip, risk değerlendirmesi yapıp, bunlara karşı da koruma sağlamasını gerektirir

14  Kanun, her türlü önlem (tedbir) almaktan söz ettiği için, sadece işverenin ekonomik ve sosyal durumunu referans alan hakkaniyet dairesinde ve makul tedbirlerle sınırlandırılmış bir önlem alma yeterli değildir.  Çalışanlara tehlikeli olabilecek her önlemin alınması zorunlu olup aklın, ilmin, fen ve tekniğin gerekli gördüğü kanundaki ifadeyle her türlü tedbirin alınması gereklidir.  Kanun, her türlü önlem (tedbir) almaktan söz ettiği için, sadece işverenin ekonomik ve sosyal durumunu referans alan hakkaniyet dairesinde ve makul tedbirlerle sınırlandırılmış bir önlem alma yeterli değildir.  Çalışanlara tehlikeli olabilecek her önlemin alınması zorunlu olup aklın, ilmin, fen ve tekniğin gerekli gördüğü kanundaki ifadeyle her türlü tedbirin alınması gereklidir.

15  İşverenin hukuki sorumluluğunun dayanağını oluşturan Eski Borçlar Kanununun 332. maddesinde;  "...iş sahibi, akdin hususi halleri ve işin mahi­yeti noktasından hakkaniyet dairesinde kendisinden istenilebileceği derece­ de çalışmak dolayısıyla maruz kaldığı tehlikelere karşı icab eden tedbirleri ittihaza ve münasip ve sıhhi çalışma mahalleri ile işçi birlikte ikamet etmekte ise sıhhi yatacak bir yer tedarikine mecburdur" anlatımına yer verilmiş ve işverenin önlem alma ölçütü olarak "hakkaniyet" kullanılmıştır.  Yargıtay, "...işçinin beden ve ruh sağlığının korunmasında önemli olan yön, bu tedbirin alınmasının hak­ kaniyet ölçüleri içinde işverenden istenip istenemeyeceği değil, aklın, ilmin, fen ve tekniğin böyle bir tedbirin alınmasını gerekli görüp görmediği hususlarıdır" sonucuna ulaşmıştır.  İşverenin hukuki sorumluluğunun dayanağını oluşturan Eski Borçlar Kanununun 332. maddesinde;  "...iş sahibi, akdin hususi halleri ve işin mahi­yeti noktasından hakkaniyet dairesinde kendisinden istenilebileceği derece­ de çalışmak dolayısıyla maruz kaldığı tehlikelere karşı icab eden tedbirleri ittihaza ve münasip ve sıhhi çalışma mahalleri ile işçi birlikte ikamet etmekte ise sıhhi yatacak bir yer tedarikine mecburdur" anlatımına yer verilmiş ve işverenin önlem alma ölçütü olarak "hakkaniyet" kullanılmıştır.  Yargıtay, "...işçinin beden ve ruh sağlığının korunmasında önemli olan yön, bu tedbirin alınmasının hak­ kaniyet ölçüleri içinde işverenden istenip istenemeyeceği değil, aklın, ilmin, fen ve tekniğin böyle bir tedbirin alınmasını gerekli görüp görmediği hususlarıdır" sonucuna ulaşmıştır.

16  6331 sayılı Kanuna göre işverenlerin yükümlülüğü, "...mesleki risklerin önlenmesi, eğitim ve bilgi verilmesi dahil her türlü tedbirin alınması, organizasyonun yapılması, gerekli araç ve gereçlerin sağlanması, sağlık ve güvenlik tedbirlerinin değişen şartlara uygun hale getirilmesi ve mev­cut durumun iyileştirilmesi için çalışmalar yapar. İşvereni işyerinde alınan iş sağlığı ve güvenliği tedbirlerine uyulup uyulmadığını izler, denetler ve uygunsuzlukların giderilmesini sağlar" şeklinde belirlenmiş bulunmaktadır. Dikkat edilecek olursa, kanun "her türlü tedbir" demektedir.

17  "Her türlü önlem’ in anlamı ise şudur; işverenler artık kendilerinin küçük veya ekonomik yönden zayıf olduğunu iddia ederek sorumluluktan kurtulamayacaklardır.  Küçük ya da büyük her türlü işveren bilimin ve tek­nolojinin mümkün kıldığı önlemleri almakla yükümlü olacaktır. İşverenin ekonomik güçsüzlüğü, iş sağlığı ve güvenliği konusunda yatırım yapmaması için mazeret oluşturmayacaktır.  "Her türlü önlem’ in anlamı ise şudur; işverenler artık kendilerinin küçük veya ekonomik yönden zayıf olduğunu iddia ederek sorumluluktan kurtulamayacaklardır.  Küçük ya da büyük her türlü işveren bilimin ve tek­nolojinin mümkün kıldığı önlemleri almakla yükümlü olacaktır. İşverenin ekonomik güçsüzlüğü, iş sağlığı ve güvenliği konusunda yatırım yapmaması için mazeret oluşturmayacaktır.

18  Gerekli her türlü tedbiri almak yükümlülüğü sadece mevzuatta öngörülen önlemlerle sınırlı olmayıp; bilim ve tekniğin gerektirdiği her türlü ön­lemleri de kapsar.  Buna göre, İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu başta olmak üzere işverenin tabi olduğu mevzuatta öngörülsün görülmesin işçinin yaşa­mı, beden bütünlüğü ve sağlığına zarar verme potansiyeli bulunan tehlikeleri belirleyip, risk değerlendirmesi yapıp bunlara karşı da koruma sağlamasını gerektirir.  Gerekli her türlü tedbiri almak yükümlülüğü sadece mevzuatta öngörülen önlemlerle sınırlı olmayıp; bilim ve tekniğin gerektirdiği her türlü ön­lemleri de kapsar.  Buna göre, İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu başta olmak üzere işverenin tabi olduğu mevzuatta öngörülsün görülmesin işçinin yaşa­mı, beden bütünlüğü ve sağlığına zarar verme potansiyeli bulunan tehlikeleri belirleyip, risk değerlendirmesi yapıp bunlara karşı da koruma sağlamasını gerektirir.

19  Önlem alma yükümlülüğü, sadece makine ve iş ekipmanları için değil, işçinin içinde bulunduğu sosyal çevrenin yaratacağı (psikososyal) riskler için de geçerlidir.  Dolayısıyla cinsel ve psikolojik taciz de önlem alınması gereken riskler arasında yer alır sayılı İş Kanunu'nda, psikolojik taciz hiç yer almamış;  cinsel taciz ise sadece işçiye haklı fesih hakkı veren bir durum olarak düzenlenmiştir. (m.24/II)  2012'de yürürlüğe giren 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu ise işverene işçiyi psikolojik ve cinsel tacize karşı koruma yükümlülüğü getirmiştir.(m.417)  Önlem alma yükümlülüğü, sadece makine ve iş ekipmanları için değil, işçinin içinde bulunduğu sosyal çevrenin yaratacağı (psikososyal) riskler için de geçerlidir.  Dolayısıyla cinsel ve psikolojik taciz de önlem alınması gereken riskler arasında yer alır sayılı İş Kanunu'nda, psikolojik taciz hiç yer almamış;  cinsel taciz ise sadece işçiye haklı fesih hakkı veren bir durum olarak düzenlenmiştir. (m.24/II)  2012'de yürürlüğe giren 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu ise işverene işçiyi psikolojik ve cinsel tacize karşı koruma yükümlülüğü getirmiştir.(m.417)

20  İşveren, hizmet ilişkisinde işçinin kişiliğini korumak ve saygı göstermek ve işyerinde dürüstlük ilkelerine uygun bir düzeni sağlamakla, özellikle işçilerin psikolojik ve cinsel tacize uğramamaları ve bu tür tacizlere uğramış olanların daha fazla zarar görmemeleri için gerekli önlemleri almakla yükümlüdür.  İşveren, işyerinde iş sağlığı ve güvenliğinin sağlanması için gerekli her türlü önlemi almak, araç ve gereçleri noksansız bulundurmak; işçiler de iş sağlığı ve güvenliği konusunda alınan her türlü önleme uymakla yükümlüdür."  İşveren, hizmet ilişkisinde işçinin kişiliğini korumak ve saygı göstermek ve işyerinde dürüstlük ilkelerine uygun bir düzeni sağlamakla, özellikle işçilerin psikolojik ve cinsel tacize uğramamaları ve bu tür tacizlere uğramış olanların daha fazla zarar görmemeleri için gerekli önlemleri almakla yükümlüdür.  İşveren, işyerinde iş sağlığı ve güvenliğinin sağlanması için gerekli her türlü önlemi almak, araç ve gereçleri noksansız bulundurmak; işçiler de iş sağlığı ve güvenliği konusunda alınan her türlü önleme uymakla yükümlüdür."

21  Ayrıca İSGK.m.4/1-d'ye göre, önlem alma, önleyici nitelikteki belirli alanlara girmeme şeklindeki tedbirleri de kapsar:  "Yeterli bilgi ve talimat verilenler dışındaki çalışanların hayati ve özel tehlike bulunan yerlere girmemesi için gerekli tedbirleri alır.  Görüldüğü üzere, işveren "Teknoloji, iş organizasyonu, çalışma şartları, sosyal ilişkiler ve çalışma ortamı ile ilgili faktörlerin etkilerini kapsayan tutarlı ve genel bir önleme politikası geliştirmek" yükümlülüğü altındadır (İSGK. m.5/1-f).  Ayrıca İSGK.m.4/1-d'ye göre, önlem alma, önleyici nitelikteki belirli alanlara girmeme şeklindeki tedbirleri de kapsar:  "Yeterli bilgi ve talimat verilenler dışındaki çalışanların hayati ve özel tehlike bulunan yerlere girmemesi için gerekli tedbirleri alır.  Görüldüğü üzere, işveren "Teknoloji, iş organizasyonu, çalışma şartları, sosyal ilişkiler ve çalışma ortamı ile ilgili faktörlerin etkilerini kapsayan tutarlı ve genel bir önleme politikası geliştirmek" yükümlülüğü altındadır (İSGK. m.5/1-f).

22  Mevzuatta açıkça yer almamakla birlikte aklın, ilmin, fen ve tekniğin gerekli gördüğü önlemlerin alınmaması halinde ise tehlike esasına dayanan kusursuz sorumluluğun söz konusu olması gerekir.(TBK.m.71).  Ancak sonuçta işveren, mevzuatta yer alan ölçütlere aykırılık nedeniyle kusur sorumluluğu, ölçütlerin bilinmediği ancak aklın, ilmin, fen ve tekniğin gerekli gördüğü önlemlerin alınmaması nedeniyle de tehlike sorumluluğu nedeniyle sorumlu olacak, kısaca her türlü önlemi almadığı için sorumlu tutulacaktır.  Mevzuatta açıkça yer almamakla birlikte aklın, ilmin, fen ve tekniğin gerekli gördüğü önlemlerin alınmaması halinde ise tehlike esasına dayanan kusursuz sorumluluğun söz konusu olması gerekir.(TBK.m.71).  Ancak sonuçta işveren, mevzuatta yer alan ölçütlere aykırılık nedeniyle kusur sorumluluğu, ölçütlerin bilinmediği ancak aklın, ilmin, fen ve tekniğin gerekli gördüğü önlemlerin alınmaması nedeniyle de tehlike sorumluluğu nedeniyle sorumlu olacak, kısaca her türlü önlemi almadığı için sorumlu tutulacaktır.

23  Bu önlemler konusunda işveren, işyerini yeni açması nedeniyle tecrübesizliğini, bilimsel ve teknik gelişmeler yönünden bilgisizliğini, ekonomik durumunun zayıflığını, benzer işyerlerinde bu iş güvenliği önlemlerinin alınmadığını savunarak sorumluluktan kurtulamaz.  İşverenlerce, iş güvenliği açısından yaşamsal önem taşıyan araç ve gereçlerin işçiler tarafından kullanılması sağlandığında, kaza olasılığının tamamen ortadan kalkabileceği de tartışmasız bir gerçektir.  Mevzuatta öngörülmemiş olsa dahi bilimsel ve teknolojik gelişmelerin gerekli kıldığı iş sağlığı ve güvenliği önlemlerinin alınmasının işverenin bir yükümlülüğüdür.  Bu önlemler konusunda işveren, işyerini yeni açması nedeniyle tecrübesizliğini, bilimsel ve teknik gelişmeler yönünden bilgisizliğini, ekonomik durumunun zayıflığını, benzer işyerlerinde bu iş güvenliği önlemlerinin alınmadığını savunarak sorumluluktan kurtulamaz.  İşverenlerce, iş güvenliği açısından yaşamsal önem taşıyan araç ve gereçlerin işçiler tarafından kullanılması sağlandığında, kaza olasılığının tamamen ortadan kalkabileceği de tartışmasız bir gerçektir.  Mevzuatta öngörülmemiş olsa dahi bilimsel ve teknolojik gelişmelerin gerekli kıldığı iş sağlığı ve güvenliği önlemlerinin alınmasının işverenin bir yükümlülüğüdür.

24  İşverenin önlem alma yükümlülüğünde en önemli noktalardan birisi de, alınan her türlü iş sağlığı ve güvenliği önleminin maliyetini çalışanlara yansıtamayacağıdır. Kanun açıkça bunu yasaklamıştır.  "İşveren, iş sağlığı ve güvenliği tedbirlerinin maliyetini çalışanlara yansıtamaz" (İSGK.m.4/4).  ÇY.m.6/5'e göre de "İşçi sağlığı iş güvenliği konusunda hiçbir önlem işçilere mali yük getirmeyecektir".  İşverenin önlem alma yükümlülüğünde en önemli noktalardan birisi de, alınan her türlü iş sağlığı ve güvenliği önleminin maliyetini çalışanlara yansıtamayacağıdır. Kanun açıkça bunu yasaklamıştır.  "İşveren, iş sağlığı ve güvenliği tedbirlerinin maliyetini çalışanlara yansıtamaz" (İSGK.m.4/4).  ÇY.m.6/5'e göre de "İşçi sağlığı iş güvenliği konusunda hiçbir önlem işçilere mali yük getirmeyecektir".

25 Denetleme Yükümlülüğü  Denetleme yükümlülüğünde amaç, işyerinde alınan önlemlerin iş kazası ve meslek hastalığı risklerini engellemesinin sağlanmasıdır. Zira alınmış önlemlere işçilerin uymaması önlem alınmamasıyla aynı oranda risk oluşturur.  Çalışanların alınan önlemlere uyup uymadığını denetlemek ve onları uyarmak işverenin yükümlülükleri arasındadır sayılı Kanun m.4/1-b'ye göre, işveren "İşyerinde alınan iş sağlığı ve güvenliği tedbirlerine uyulup uyulmadığını izler, denetler ve uygunsuzlukların giderilmesini sağlar".  Denetleme yükümlülüğünde amaç, işyerinde alınan önlemlerin iş kazası ve meslek hastalığı risklerini engellemesinin sağlanmasıdır. Zira alınmış önlemlere işçilerin uymaması önlem alınmamasıyla aynı oranda risk oluşturur.  Çalışanların alınan önlemlere uyup uymadığını denetlemek ve onları uyarmak işverenin yükümlülükleri arasındadır sayılı Kanun m.4/1-b'ye göre, işveren "İşyerinde alınan iş sağlığı ve güvenliği tedbirlerine uyulup uyulmadığını izler, denetler ve uygunsuzlukların giderilmesini sağlar".

26  Kanunda işverenlerin iş sağlığı ve güvenliği önlemlerini almaları yeterli görülmemiştir. Aynı zamanda işyerinde alınan iş sağlığı ve güvenliği önlemlerine uyulup uyulmadığını izleme, denetleme ve uygunsuzlukların giderilmesini sağlama yükümlülükleri de düzenlenmiştir.  Nitekim uygulamada bazı işyerlerinde işverenin koruyucu malzemeyi sağladığı ancak kimi çalışanların bunları değişik nedenlerle kullanmaktan kaçındıkları görülmektedir. Hayatın olağan akışı içinde işverenin her çalışanın başına bir denetçi görevlendirmesi ve yükümlülüğünü bu şekilde gerçekleştirmesi beklenemez.  Kanunda işverenlerin iş sağlığı ve güvenliği önlemlerini almaları yeterli görülmemiştir. Aynı zamanda işyerinde alınan iş sağlığı ve güvenliği önlemlerine uyulup uyulmadığını izleme, denetleme ve uygunsuzlukların giderilmesini sağlama yükümlülükleri de düzenlenmiştir.  Nitekim uygulamada bazı işyerlerinde işverenin koruyucu malzemeyi sağladığı ancak kimi çalışanların bunları değişik nedenlerle kullanmaktan kaçındıkları görülmektedir. Hayatın olağan akışı içinde işverenin her çalışanın başına bir denetçi görevlendirmesi ve yükümlülüğünü bu şekilde gerçekleştirmesi beklenemez.

27  Bu konuda işyerlerinde, farklı zaman dilimlerinde ve farklı birimlerde saha denetimleri yapılmakta, alınan önlemlerin uygun olup olmadığı, çalışanların önlemlere uyup uymadığı kontrol edilmektedir. Güvensiz davranışların tespiti halinde çalışanla bilgi alışverişinde bulunarak önlemin önemi vurgulanmaktadır.  Denetim elemanları sahada gördükleri uygunsuzlukları ve bu uygunsuzlukların nasıl giderilebileceğini çalışanlarla birlikte saptayarak “iş güvenliği için birlikte çalışma” ve “senin güvenliğin bizim için önemli” mesajları vermektedirler.  İşyeri düzeyinde katılım odaklı böyle bir uygulama, çalışanların kendi çıkarlarının farkındalığını yaratarak hem alınan önlemlere uymalarını kolaylaştıracak hem de işverenlerin mevzuattan kaynaklanan temel yükümlülüklerinin odak noktasını oluşturan uygulama sürecinin gerçekleştirilmesini sağlayacaktır.  Bu konuda işyerlerinde, farklı zaman dilimlerinde ve farklı birimlerde saha denetimleri yapılmakta, alınan önlemlerin uygun olup olmadığı, çalışanların önlemlere uyup uymadığı kontrol edilmektedir. Güvensiz davranışların tespiti halinde çalışanla bilgi alışverişinde bulunarak önlemin önemi vurgulanmaktadır.  Denetim elemanları sahada gördükleri uygunsuzlukları ve bu uygunsuzlukların nasıl giderilebileceğini çalışanlarla birlikte saptayarak “iş güvenliği için birlikte çalışma” ve “senin güvenliğin bizim için önemli” mesajları vermektedirler.  İşyeri düzeyinde katılım odaklı böyle bir uygulama, çalışanların kendi çıkarlarının farkındalığını yaratarak hem alınan önlemlere uymalarını kolaylaştıracak hem de işverenlerin mevzuattan kaynaklanan temel yükümlülüklerinin odak noktasını oluşturan uygulama sürecinin gerçekleştirilmesini sağlayacaktır.

28 Uyarlama Yükümlülüğü  İşyerinde iş sağlığı ve güvenliği önlemlerini belirlemek, uygulamak, uygulamayı denetlemek, iş kazaları ve meslek hastalıklarının önlenmesine yönelik çalışmalar yapmak, ilk yardım ve koruyucu sağlık hizmetlerini vermek amacıyla işyeri örgütlenmelerinin oluşturulması öngörülmüştür.  6331 sayılı Kanunda da organizasyon oluşturma yükümlülüğü, iş sağlığı ve güvenliği önlemlerinin alınması ve uygulanması yükümlülüğünün yerine getirilmesinde diğer bir deyişle iş sağlığı ve güvenliği ile ilgili somut görevlerin gerçekleştirilmesinde bir araç olarak değerlendirilmektedir.  İşyerinde iş sağlığı ve güvenliği önlemlerini belirlemek, uygulamak, uygulamayı denetlemek, iş kazaları ve meslek hastalıklarının önlenmesine yönelik çalışmalar yapmak, ilk yardım ve koruyucu sağlık hizmetlerini vermek amacıyla işyeri örgütlenmelerinin oluşturulması öngörülmüştür.  6331 sayılı Kanunda da organizasyon oluşturma yükümlülüğü, iş sağlığı ve güvenliği önlemlerinin alınması ve uygulanması yükümlülüğünün yerine getirilmesinde diğer bir deyişle iş sağlığı ve güvenliği ile ilgili somut görevlerin gerçekleştirilmesinde bir araç olarak değerlendirilmektedir.

29  İşveren daha önce alınmış sağlık ve güvenlik önlemlerini değişen koşullara uygun hale getirmeli veya mevcut durumu daha iyiye çevirmelidir. İSGK.m.4/1'e göre "İşveren, çalışanların işle ilgili sağlık ve güvenliğini sağlamakla yükümlü olup bu çerçevede;  a) Mesleki risklerin önlenmesi, eğitim ve bilgi verilmesi dâhil her türlü tedbirin alınması, organizasyonun yapılması, gerekli araç ve gereçlerin sağlanması, sağlık ve güvenlik tedbirlerinin değişen şartlara uygun hale getirilmesi ve mevcut durumun iyileştirilmesi için çalışmalar yapar".  Uyarlama yükümlülüğü, 89/391 sayılı Çerçeve Yönerge m.6/1 de, "İşveren, durumu daha iyiye götürmek için değişen koşullara kendisini uydurmaya hazır olacaktır." sözcükleriyle ifade edilmiştir.  Görüldüğü üzere, işverenin, iş sağlığı ve güvenliği önlemlerini değişen şartlara uygun hale getirmesi, uyarlaması ve mevcut durumu iyileştirmek için çalışmalar yapması yükümlülüğü bulunmaktadır.  İşveren daha önce alınmış sağlık ve güvenlik önlemlerini değişen koşullara uygun hale getirmeli veya mevcut durumu daha iyiye çevirmelidir. İSGK.m.4/1'e göre "İşveren, çalışanların işle ilgili sağlık ve güvenliğini sağlamakla yükümlü olup bu çerçevede;  a) Mesleki risklerin önlenmesi, eğitim ve bilgi verilmesi dâhil her türlü tedbirin alınması, organizasyonun yapılması, gerekli araç ve gereçlerin sağlanması, sağlık ve güvenlik tedbirlerinin değişen şartlara uygun hale getirilmesi ve mevcut durumun iyileştirilmesi için çalışmalar yapar".  Uyarlama yükümlülüğü, 89/391 sayılı Çerçeve Yönerge m.6/1 de, "İşveren, durumu daha iyiye götürmek için değişen koşullara kendisini uydurmaya hazır olacaktır." sözcükleriyle ifade edilmiştir.  Görüldüğü üzere, işverenin, iş sağlığı ve güvenliği önlemlerini değişen şartlara uygun hale getirmesi, uyarlaması ve mevcut durumu iyileştirmek için çalışmalar yapması yükümlülüğü bulunmaktadır.

30 Risklerden Korunma İlkeleri ve İşlevi  6331 Sayılı Kanunda (m.5) da belirtildiği üzere işverenler yükümlülüklerinin yerine getirilmesinde aşağıdaki ilkeleri göz önünde bulunduracaktır:  Risklerden kaçınmak  Kaçınılması mümkün olmayan riskleri analiz etmek,  risklerle kaynağında mücadele etmek,  işin kişilere uygun hale getirilmesi için işyerlerinin tasarımı ile iş ekipmanı çalışma şekli ve üretim metotlarının seçiminde özen göstermek,  özellikle tekdüze çalışma ve üretim metotlarının seçiminde özen göstermek, özellikle tekdüze çalışma ve üretim temposunun sağlık ve güvenliğe olumsuz etkilerini önlemek, önlenemiyor ise en aza indirmek,  6331 Sayılı Kanunda (m.5) da belirtildiği üzere işverenler yükümlülüklerinin yerine getirilmesinde aşağıdaki ilkeleri göz önünde bulunduracaktır:  Risklerden kaçınmak  Kaçınılması mümkün olmayan riskleri analiz etmek,  risklerle kaynağında mücadele etmek,  işin kişilere uygun hale getirilmesi için işyerlerinin tasarımı ile iş ekipmanı çalışma şekli ve üretim metotlarının seçiminde özen göstermek,  özellikle tekdüze çalışma ve üretim metotlarının seçiminde özen göstermek, özellikle tekdüze çalışma ve üretim temposunun sağlık ve güvenliğe olumsuz etkilerini önlemek, önlenemiyor ise en aza indirmek,

31 Teknik gelişmelere uyum sağlamak, Tehlikeli olanı, tehlikesiz veya daha az tehlikeli olanla değiştirmek, Teknoloji, iş organizasyonu, çalışma şartları, sosyal ilişkiler ve çalışma ortamı ile ilgili faktörlerin etkilerini kapsayan tutarlı ve genel bir önleme politikası geliştirmek, Toplu korunma tedbirlerine, kişisel korunma tedbirlerine göre öncelik vermek, Çalışanlara uygun talimatlar vermek

32  kanunda “tek tek” sayılan bu ilkeler bir öncelik sonralık ilişkisi içindedir. Buna göre işveren önce risklerden kaçınacak, kaçınması mümkün değilse, maddede sırasıyla belirtilen önlemleri alacaktır. İşveren kaçınılmaz riskleri analiz edecektir.  Bu bağlamda, kaçınılmaz nitelikteki risklerin kaçınılır nitelikte olanlardan ayırt edilmesi, işverenin alacağı önlem türleri üzerinde etkili olacaktır. İşveren risklerle kaynağında mücadele edecektir. Riskin sonuçları yerine, onu yaratan etmenlerin ele alınması ve bunlarla mücadele edilmesi yoluna gidilecektir.  kanunda “tek tek” sayılan bu ilkeler bir öncelik sonralık ilişkisi içindedir. Buna göre işveren önce risklerden kaçınacak, kaçınması mümkün değilse, maddede sırasıyla belirtilen önlemleri alacaktır. İşveren kaçınılmaz riskleri analiz edecektir.  Bu bağlamda, kaçınılmaz nitelikteki risklerin kaçınılır nitelikte olanlardan ayırt edilmesi, işverenin alacağı önlem türleri üzerinde etkili olacaktır. İşveren risklerle kaynağında mücadele edecektir. Riskin sonuçları yerine, onu yaratan etmenlerin ele alınması ve bunlarla mücadele edilmesi yoluna gidilecektir.

33  Örneğin işyerinde gürültü varsa, öncelikle bu sorunu ortadan kaldırmaya çalışacaktır. Bunun için gürültünün kaynağına inecektir. Gürültüyü tamamen ortadan kaldıramaz ise bunu azaltmaya çalışacak, örneğin yeni teknolojilerden de istifade ederek bunu gerçekleştirecektir. Öncelikle toplu korunma tedbirlerine yer verecektir. Bu noktada en son aşamada çalışana kişisel donanım (örneğin kulaklık) verilerek çözüm aranacaktır.

34  Gerçekten, kişisel koruma donanımı gibi kişisel koruma önlemlerine ancak son aşamada başvurulabilecektir. Çünkü kişisel koruma önlemleri nitelik açısından aktif önleme odaklı olmayıp, pasif bir koruma sağlar.  Buna karşılık, iş sağlığı ve güvenliği sisteminde kişisel koruma önlemlerine hiç gerek kalmadan işçilerin sağlık ve güvenliklerine yönelen tehlikelerin ortadan kaldırılmasını hedeflemektedir. Bu noktada amaçlanan tehlikelerin değil tehlikelinin ortadan kaldırılmasının sağlanmasıdır.  Gerçekten, kişisel koruma donanımı gibi kişisel koruma önlemlerine ancak son aşamada başvurulabilecektir. Çünkü kişisel koruma önlemleri nitelik açısından aktif önleme odaklı olmayıp, pasif bir koruma sağlar.  Buna karşılık, iş sağlığı ve güvenliği sisteminde kişisel koruma önlemlerine hiç gerek kalmadan işçilerin sağlık ve güvenliklerine yönelen tehlikelerin ortadan kaldırılmasını hedeflemektedir. Bu noktada amaçlanan tehlikelerin değil tehlikelinin ortadan kaldırılmasının sağlanmasıdır.

35  Başka bir anlatımla, işyerinde gürültü varsa, işveren bu sorunun çözümüne çalışana kulaklık vermekle başlamayacaktır. Maddede belirtilen tüm unsurları deneyecek, tehlikeyi en aza indirgeyecek, bunlara rağmen devam eden gürültüye karşı koruma olarak kulaklık verecektir.  Nitekim Kişisel Koruyucu Donanımların İşyerlerinde Kullanılması Hakkında Yönetmeliğin “Kullanım Kuralları” başlığını taşıyan 8. Maddesine (kullanım kuralları) göre,  “…maddelerde belirtilen koşulları sağlayan kişisel koruyucu donanımlar, EK-3’te belirtilen işlerde ve benzeri işlerde, toplu korunma yöntemleri ile risklerin önlenemediği veya tam olarak sınırlandırılamadığı durumlarda kullanılır.”  Başka bir anlatımla, işyerinde gürültü varsa, işveren bu sorunun çözümüne çalışana kulaklık vermekle başlamayacaktır. Maddede belirtilen tüm unsurları deneyecek, tehlikeyi en aza indirgeyecek, bunlara rağmen devam eden gürültüye karşı koruma olarak kulaklık verecektir.  Nitekim Kişisel Koruyucu Donanımların İşyerlerinde Kullanılması Hakkında Yönetmeliğin “Kullanım Kuralları” başlığını taşıyan 8. Maddesine (kullanım kuralları) göre,  “…maddelerde belirtilen koşulları sağlayan kişisel koruyucu donanımlar, EK-3’te belirtilen işlerde ve benzeri işlerde, toplu korunma yöntemleri ile risklerin önlenemediği veya tam olarak sınırlandırılamadığı durumlarda kullanılır.”

36  Gerçekten, kişisel koruyucu donanımlar, kişi ve zararlı nesneler, maddeler ve radyasyon arasında etkin bir bariyer olmak için tasarlanır; donanım aradan çıkarsa ya da etkin şekilde kullanılmazsa, çalışan tehlikeye doğrudan maruz kalabilecektir. Bu nedenle kişisel koruyucu donanım, öğretide de belirtildiği üzere “korunmanın son hattıdır”.  Kanuna göre, işveren tehlikeli olanı, tehlikesiz veya daha az tehlikeli olanla değiştirecektir. Yine işveren teknoloji, iş organizasyonu, çalışma şartları, sosyal ilişkiler ve çalışma ortamı ile ilgili faktörlerin etkilerini kapsayan tutarlı ve genel bir önleme politikası geliştirecektir.  Gerçekten, kişisel koruyucu donanımlar, kişi ve zararlı nesneler, maddeler ve radyasyon arasında etkin bir bariyer olmak için tasarlanır; donanım aradan çıkarsa ya da etkin şekilde kullanılmazsa, çalışan tehlikeye doğrudan maruz kalabilecektir. Bu nedenle kişisel koruyucu donanım, öğretide de belirtildiği üzere “korunmanın son hattıdır”.  Kanuna göre, işveren tehlikeli olanı, tehlikesiz veya daha az tehlikeli olanla değiştirecektir. Yine işveren teknoloji, iş organizasyonu, çalışma şartları, sosyal ilişkiler ve çalışma ortamı ile ilgili faktörlerin etkilerini kapsayan tutarlı ve genel bir önleme politikası geliştirecektir.


"İşverenin Genel Yükümlülükleri Önlem Alma, Denetleme ve Uyarlama." indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları