Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Karbonhidratların; Sindirimi, Emilimi ve Metabolizması Yrd. Doç. Dr. Hayrullah Yazar SAÜ Tıp Fakültesi Sakarya 2014 1.

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "Karbonhidratların; Sindirimi, Emilimi ve Metabolizması Yrd. Doç. Dr. Hayrullah Yazar SAÜ Tıp Fakültesi Sakarya 2014 1."— Sunum transkripti:

1 Karbonhidratların; Sindirimi, Emilimi ve Metabolizması Yrd. Doç. Dr. Hayrullah Yazar SAÜ Tıp Fakültesi Sakarya

2 GENEL ÖZELLİKLERİ SİNDİRİMİ ABSORBSİYONU METABOLİZMASI KLİNİK ÖZELLİKLERİ 2

3 BASİT ŞEKERLER- Karbohidratlar genelde siklik polihidroksi aldehit ya da keton içeren, ya da hidrolizle bu gibi bileşikleri veren maddelerdir. MONOSAKKARİDLER– çoklu OH grupları olan basit şekerlerdir. İskeletlerinde karbon sayılarına göre (3, 4, 5, 6) trioz, tetrozlar, pentozlar, heksozlar ve heptozlar olarak adlandırılır. Polisakkaridlerin temel birimi Laktozun bir parçası olarak sütte bulunur Meyve şekeri 3

4 DİSAKKARİDLER SUKROZ LAKTOZ MALTOZ Maltose, Nişastanın yıkım ürünü, iki glukozun  (1  4) glikosidik bağla C1 OH & C4 OH arasından bağlanması. Laktoz, süt şekeri,  (1  4) bağı ile galaktoz & glukoz, bağlanır.  Sukroz, sofra şekeri,  (1  2) glikozidik bağ glukoz & fruktozu birbirine bağlar. 4

5 KOMPLEKS KARBOHİDRATLAR Oligosakkaridler: Kovalent bağlanmış 2-20 monosakkarid. Polisakkaridler – NİŞASTA – GLİKOJEN – SELÜLOZ – LİPİD, PROTEİN KONJUGATLARI Polisakkaridler – mono ve disakkaridlerin polimer yapmış zincirleri (20 monosakkarid biriminden fazla). 5

6 NİŞASTA Bitkilerde major depo karbohidratıdır. AMİLOZ – Uzun düz glukoz zincirleri (α1-4) AMİLOPEKTİN–(α1-4)uzun zincirler ve her glukozda bir (α1-6) dallanmalar İnsanlarda diyetsel kalorinin 80% ni sağlar. 6

7 GLİKOJEN G G G G G G G G  1-4 link G G G G G  1-6 link G G G GG G İnsan ve Hayvanlarda major depo karbohidratıdır. İnsan ve Hayvanlarda major depo karbohidratıdır. Uzun düz glukoz zincirleridir Uzun düz glukoz zincirleridir(α1-4) Her 4-8 glukozda bir dallanma gösterir. Her 4-8 glukozda bir dallanma gösterir. (α1-6) Nişastaya göre daha fazla dallanmış Nişastaya göre daha fazla dallanmış Daha az ozmotik basınç Daha az ozmotik basınç Kolay mobilize edilir Kolay mobilize edilir 7

8 8

9 Karbonhidratlar, önemli gıda maddelerinin en başında yer alır. Yaklaşık olarak günlük enerji ihtiyacının % 50 sini karşılarlar. Yetişkinde günlük enerji gereksiniminin 2400 kcal oldu ğ u düşünülürse; 1 g karbonhidrat 4 kcal verdi ğ ine göre bir günde yaklaşık 300 g karbonhidrat almamız gerekir. Polisakkaridler DisakkaridlerMonosakkaridler Nişasta Glikojen Laktoz Maltoz Sukroz Glukoz Fruktoz Pentoz GİSde, tüm kompleks karbohidratlar basit monosakkaridlere çevrilir. Bundan sonra emilirler. 9

10 Karbohidratların sindirimi 2 tip enzim karbohidrat sindiriminde önemlidir. AMİLAZLARDİSAKKARİDAZLAR TÜKRÜK AMİLAZI PANKREATİK AMİLAZ POLİSAKKARİDLERİ DİSAKKARİDLERE ÇEVİRİR DİSAKKARİDLERİ MONOSAKKARİDLERE ÇEVİRİR MALTAZ SUKRAZ-İSOMALTAZ LAKTAZ TREHALAZ 10

11 AĞIZDA MİDEDE İNCE BARSAK 11

12 TÜKRÜK AMİLAZI, “ptyalin” Karbohidratların sindirimi ağızda çiğneme sırasında tükrükle karşılaştığında başlar. Tükrükte karbohidratları kıran bir enzim bulunur: TÜKRÜK AMİLAZI, “ptyalin”. KARBOHİDRATLARIN AĞIZDA SİNDİRİMİ Bu bir “α-amylase”dır ve optimum pH 6.7 ( )de olan aktivasyonu için Cl − ionuna ihtiyaç duyar. Enzim polisakkaridlerdeki α-1→ 4 glikozidik bağı kırar. Etkisi mide pHsında son bulur. 12

13 Tükrük amilazı:  1-4 endoglycosidase Alpha amilaz –1-6 dallanma bölgesine yakın  1-4 bağına saldıramaz. G G G G G G G G  1-4 link G G G G  1-6 link G G G GG G G G G G G G G G G maltose G G G isomaltose amylase maltotriose G G G G  Limit dextrins 13

14 NİŞASTA, GLİKOJEN ve DEKSTRİNLER (Geniş polisakkarid molekülleri NİŞASTA, GLİKOJEN ve DEKSTRİNLER (Geniş polisakkarid molekülleri) α- Amilaz GLUKOZ,MALTOZ ve MALTOTRİOZ. (DAHA KÜÇÜK MOLEKÜLLER) Ağızda kısa süre kalır. Ağızda kısa süre kalır. Nişasta ve glikojenin sindirimi tamamlanmamıştır. Nişasta ve glikojenin sindirimi tamamlanmamıştır. 14

15 MİDEDE SİNDİRİM Mide sıvısında glikozidik bağları kıracak enzim yoktur. Mide sıvısında glikozidik bağları kıracak enzim yoktur. Ancak, HCl sukrozun fruktoz + glukoza hidrolizine yol açar. Ancak, HCl sukrozun fruktoz + glukoza hidrolizine yol açar. SUKROZ FRUKTOZ + GLUKOZ HCl 15

16 DUODENUMDA SİNDİRİM Yiyecek bolusu mideden duodenuma geçtiğinde pankreatik sıvı ile karşılaşır. Pankreatik sıvı karbohidrat parçalayan enzim, (amylopsin) pankreatik amilaz (amylopsin) bulunur ve tükrük amilazına benzerdir. Bir α- Amilazdır Optimum pH=7.1 Ptylin gibi, aktivasyon için Cl − ionları gereklidir. α-1→ 4 glikozidik bağları kırar. Not: Not: Pankreatik amilaz, tükrük amilazının bir izoenzimidir. Tek fark optimum pHlarıdır. Her iki enzim aktivasyon için “Chloride ion”larına ihtiyaç duyar. (Ionla aktive olan enzimler). 16

17 PANKREATİK AMİLAZ KARBOHİDRATLARIN ESAS SİNDİRİMİ ince barsakta pankreatik amilazla olur. KARBOHİDRATLARIN ESAS SİNDİRİMİ ince barsakta pankreatik amilazla olur. Sindirim pankreatik amilazla ince barsakta tamamlanır. Çünkü yiyecekler uzun süre burada kalır. Sindirim pankreatik amilazla ince barsakta tamamlanır. Çünkü yiyecekler uzun süre burada kalır. Enzim aktivitesi zincir sonuna yahut dallanma noktasına 2 glukoz ünitesi kalınca durur Enzim aktivitesi zincir sonuna yahut dallanma noktasına 2 glukoz ünitesi kalınca durur NİŞASTA/GLİKOJEN Maltoz/ Isomaltoz + Dextrinler ve oligosakkaridler Pankreatik Amilaz 17

18 İNCE BARSAK Pankreatik enzimler  -amylase GGGGG G G GG G G G G G G G amylose amylopectin G G G GG  amylase + G G G G G maltotriose maltose  Limit dextrins G 18

19 Oligosakkaridlerin sindirimi G G G G G G G G G G G G Glucoamylase (maltase) veya  -dextrinase G G G G G G G G G G G G maltase sucrase  Limit dextrins G Maltase – spesifik olarak bir linear a1-4 glukoz zincirinin indirgeyici olmayan ucunda tek bir glukozu kırar…breaking down maltose into glucose. (exosaccharidases) Alpha dekstrinaz –1,6-alpha glukosidik bağı kırar  - glukozidaz her defasında bir tane olmak üzere  1  4 ba ğı parçalar. 19

20 İNCE BARSAKTA SİNDİRİM 20

21 Disakkaridazlar İntestinal mukozal hücrelerinin fırçamsı kenar epitelinde bulunur. Oluşan monosakkaridler buradan absorbe edilir. İntestinal mukozal hücrelerinin fırçamsı kenar epitelinde bulunur. Oluşan monosakkaridler buradan absorbe edilir. 1)Maltase, 2) Sucrase-Isomaltase (sukroz ve izomaltozun hidrolizini katalizleyen bifonksiyonel enzim) 3) Lactase Maltose Glucose + Glucose Maltose Glucose + Glucose Sucrose Isomaltose 3Glucose + fructose Sucrose Isomaltose 3Glucose + fructose Lactose Glucose + Galactose Lactose Glucose + Galactose Maltase Sucrase Isomaltase Lactase 21

22 Disakkaridazların klinik önemi Laktoz intoleransı Laktoz intoleransı Laktaz enziminin eksikliğine bağlı laktozu sindirmede yetersizlik. KONJENİTAL EDİNSEL PrimerSekonder KONJENİTAL LAKTOZ İNTOLERANSI Laktazın tam yokluğu veya eksikliği. Laktazın tam yokluğu veya eksikliği. Doğumdam hemen sonra intolerans gelişir. Doğumdam hemen sonra intolerans gelişir. Erken çocuklukta tanı konur. Erken çocuklukta tanı konur. Süt yenilmesi semptomları belirginleştirir. Süt yenilmesi semptomları belirginleştirir. 22

23 Primer Laktaz Eksikliği Primer laktaz eksikliği zamanla gelişir Primer laktaz eksikliği zamanla gelişir Enzimde konjenital eksiklik yok; yetişkinlikte ortaya çıkar. Enzimde konjenital eksiklik yok; yetişkinlikte ortaya çıkar. Laktaz için gen ekspresyonu RNA düzeyine kadar normaldir ancak enzim formuna çevrilemez. Laktaz için gen ekspresyonu RNA düzeyine kadar normaldir ancak enzim formuna çevrilemez. Asyalı populasyonda çok sıktır. Asyalı populasyonda çok sıktır. Süt ve süt ürünlerine intolerans vardır. Süt ve süt ürünlerine intolerans vardır. 23

24 Sekonder laktaz eksikliği Belirli GİS hastalıklarında mukozal hasar ya da ilaçlardan dolayı ortaya çıkar (intestinal parazitler, Giardia lamblia). Lactase oluşumu kalıcı olarak bozulabilir. Geçici laktose intoleransının en sık nedeni gastroenteritdir, özellikle rotavirus nedenli gastroenteritler. Diğer geçici nedenlerden birisi infantlarda fazla süt verilmesidir. Çölyak, Crohn’s hastalığı veya kemoterapi sekonder laktoz eksikliği yapar. Herhangi bir yaşta ortaya çıkabilir. 24

25 KLİNİK BELİRTİLER CO 2 and H 2 - hazımsızlık ve gaz. CO 2 and H 2 - hazımsızlık ve gaz. Laktos + 2C + 3C ozmotik olarak aktiftirler. Laktos + 2C + 3C ozmotik olarak aktiftirler. İntestinal mukozadan suyu çekerek ozmotik diare veya kabızlığa nedne olur. İntestinal mukozadan suyu çekerek ozmotik diare veya kabızlığa nedne olur. Süt ve süt ürünleri yenildiğinde abdominal kramplar gerginlik hazımsızlık, diare, kabızlık, gaz çıkarma,Biokimyası Sindirilmemiş laktoz ince barsakta bakterilerin etkisiyle CO 2, H 2, 2 veya 3 karbon bileşiklere çevrilir veya sindirilmemiş olarak kalabilir. 25

26 TANI İki test sıklıkla kullanılır: Hidrojen Nefes Testi Laktozlu içeçeği belirli aralıklarla nefesteki hidrojen miktarı analiz edilir. Normalde nefeste hidrojen miktarı çok azdır. Sindirilmemiş laktozda hidrojen miktarı yükselir. 26

27 TANI İki test sıklıkla kullanılır: Dışkı asidite testi İnfantlarda ve küçük çocuklarda dışkıdaki asit miktarını ölçmek için kullanılır. Sindirilmemiş laktozdan laktik asit ve kısa zincirli yağ asitleri oluştururlur. Glukoz da genellikle pozitiftir. Laktoz indirgeyici bir şeker olduğundan idrarda Benedict testi pozitif olabilir.(Laktozuri) Mukosal biopsi ile tanı konfirme edilir. 27

28 TEDAVİSİ Süt ve süt ürünlerinden kaçınma. Süt ve süt ürünlerinden kaçınma. Vucudun laktaz üretme kapasitesi değişmeyeceğinden dietsel değişikliklerle düzenlenir. Vucudun laktaz üretme kapasitesi değişmeyeceğinden dietsel değişikliklerle düzenlenir. Laktoz intoleransı olan çoğu kişi dietteki az miktarda laktozu tolere edebilir. Dereceli olarak azar azar laktoz verilerek adaptasyon sağlanabilir. Laktoz intoleransı olan çoğu kişi dietteki az miktarda laktozu tolere edebilir. Dereceli olarak azar azar laktoz verilerek adaptasyon sağlanabilir. Parsiyel olarak sindirilmiş süt ürünleri de verilebilir. Parsiyel olarak sindirilmiş süt ürünleri de verilebilir. Lactose-free veya azaltılmış süt tavsiye edilir. Lactose-free veya azaltılmış süt tavsiye edilir. Laktaz enzimi ilaç olarak kullanılabilir. Laktaz enzimi ilaç olarak kullanılabilir. Yeterli kalsiyum alma süt ve süt ürünleri kullanamayan bu insanlarda tedavinin önemli bir kısmıdır. Kalsiyum ve vitamin D mutlaka eklenmelidir. Yeterli kalsiyum alma süt ve süt ürünleri kullanamayan bu insanlarda tedavinin önemli bir kısmıdır. Kalsiyum ve vitamin D mutlaka eklenmelidir. 28

29 Sukraz-Isomaltaz eksikliği Bu iki enzim tekbir polipeptid zinciri üzerinde sentezlendiği için eksikliği de birlikte olur. Belirti ve semptomlar Belirti ve semptomlar Laktoz intoleransı ile benzerdir. İdrarda Benedict’s testi pozitif olmaz çünkü sukroz non-reducing şekerdir. Aile hikayesi pozitifdir. Mukozal biopsi ile tanı konfirme edilir. 29

30 karbohidrat Monosakkaritler İnce Bağırsak Aktif Transport Karaciğer Portal ven Dolaşım ile dokulara dağılır 30

31 KARBOHİDRATLARIN EMİLİMİ Üç temel mekanizma PASİF DİFFÜZYON KOLAYLAŞTIRILMIŞ DİFFÜZYON/TAŞIYICI İLE SAĞLANAN AKTİF TRANSPORT 31

32 ÖZELLİKPASSİF DİFÜZYON KOLAYLAŞTIRIL MIŞ DİFFÜZYON AKTİF TRANSPORT KONSANTRASYON GRADİYENTİ Konsantrasyonu yüksek olandan düşük olana doğru Konsantrasyon gradiyentine karşı ENERJİ HARCAMAYok ATP olarak enerji harcanır TAŞIYICI PROTEİN/ TRANSPORTER İhtiyaç duyulmazGerekli HIZYavaş olarakHızlıEn hızlı Not: Glukoz polar bir molekuldür ve lipid bariyerden geçemez. 32

33 Glukoz transportırları Na + dependent transporter Na + independent transporter 2 tip SGLT GLUT 33

34 Na + dependent transporter Glukozun co-transportu (SGLT-1/2). SGLT-1 intestinal hücrelerde SGLT-2 proximal renal tubular hücrelerde. Co-transporter 2 bağlanma bölgesinin bir Na + ve diğeri glukoz için. Na + bağlanması önemli çünkü Na + bağlanmasından sonra glukozun bzğlanmasını sağlayacak konformasyonel değişiklik olur. Na + konsantrasyon gradientine göre taşınırken glukoz konsantrasyon gradientinin tersine taşınır. Na-K ATPase pompası düzeyinde sodyum geri dışarı atılırken ATP harcanır. Glukoz ve galaktoz taşınır. Aynı transport proteinini kullanırlar (SGLT 1), bu yüzden birbirleri ile yarışır. 34

35 Niçin sodyum dışarı atılmalı? 1)Na osmotik olarak aktif, hücreye osmotik akışı sağlayacağı için osmolisise ol açar. 1)Na + osmotik olarak aktif, hücreye osmotik akışı sağlayacağı için osmolisise ol açar. 2)Na konsantrasyonları gradientin yönünü aşağıya doğru tutabilmek için düşük tutulmalı. 2)Na + konsantrasyonları gradientin yönünü aşağıya doğru tutabilmek için düşük tutulmalı. 3)Na inhibitor etki gösterir. 3)Na + pek çok enzim aktivitesi için inhibitor etki gösterir. 35

36 KLİNİK ÖNEMİ SGLT- 1’in eksikliği, glukoz absorbe edilemez ve feçesle atılır. Galaktoz da absorbe edilemez. SGLT- 2’nin eksikliği, glukoz filtre edilir ancak reabsorbe edilemez, idrarla kaybedilir, glikosuri. Solventle sürüklenen glukoz absorbsiyonu esas mekanizma değildir ancak karbohidrattan zengin beslenmelerde önemli fonksiyon yapar. Solventle sürüklenen glukoz absorbsiyonu esas mekanizma değildir ancak karbohidrattan zengin beslenmelerde önemli fonksiyon yapar. Galaktozun absorbsiyonu glukozdan daha hızlıdır. Galaktozun absorbsiyonu glukozdan daha hızlıdır. 36

37 Na + independent transporterlar Kolaylaştırılmış transport için kullanılır. Kolaylaştırılmış transport için kullanılır. Bu transporterlar 1-14 GLUT olarak numaralanırlar. Bu transporterlar 1-14 GLUT olarak numaralanırlar. İnce barsakta, GLUT 2 intestinal epithelial hücrelerin serozal yüzeylerinde GLUT 5 luminal yüzeyde bulunur İnce barsakta, GLUT 2 intestinal epithelial hücrelerin serozal yüzeylerinde GLUT 5 luminal yüzeyde bulunur. 37

38 38

39 GLUT 5 GLUT 2 > Fruktoz transportu (Glukoz için düşük affinite). >Fruktoz esas olarak kolaylaştırılmış diffüzyonla taşınır. >GLUT 5, fruktozu gradient yönünde pasif difüzyondan daha hızlı taşır. >Enerji harcanmaz. >Esas olarak glukozun kana transportundan sorumlu. >GLUT 2 tüm absorbe edilen glukozu konsantrasyon gradienti yönünde kana taşır. >Transporter vardır fakat enerji harcamaz. >Pentozlar passive diffusyonla çok yavaş olarak absorbe olur. 39

40 MONOSAKKARİDLERİN ABSORBSİYON HIZINI ETKİLEYEN FAKTÖRLER Sağlam mukozada absorbsiyon daha hızlıdır. İnflamasyonda ve mukoza hasarında absorpsiyon azalır. Sağlam mukozada absorbsiyon daha hızlıdır. İnflamasyonda ve mukoza hasarında absorpsiyon azalır. Thyroid hormonlar↑ glukoz absrobsiyonunu arttırır. Thyroid hormonlar↑ glukoz absrobsiyonunu arttırır. Mineralocorticoid (Aldosterone )↑ absorpsiyonu arttırır. Mineralocorticoid (Aldosterone )↑ absorpsiyonu arttırır. Vitamin B6,B12, pantothenic acid, folic acid glukoz absorpsiyonu için gereklidir. Vitamin B6,B12, pantothenic acid, folic acid glukoz absorpsiyonu için gereklidir. İlerleyen yaşla, absorpsiyon hızı azalır. İlerleyen yaşla, absorpsiyon hızı azalır. Insulinin monosakkarid absorpsiyonu üzerine hiçbir role sahip değil. Insulinin monosakkarid absorpsiyonu üzerine hiçbir role sahip değil. 40

41 Periferal hücrelerde glukoz alımı Mekanizma: KOLAYLAŞTIRILMIŞ DİFFUZYON. 7 önemli glukoz transporterı glukozun hücreye alımından sorumludur. 1 – 7 arasında numaralanır (GLUT 1-GLUT 7). Bunlar biyolojik olarak çok önemlidir. 41

42 Doku spesifik glukoz transporter Doku dağılımıFonksiyonsKlinik önem GLUT-1 (Glukoza yüksek afinite) TÜM HÜCRELERDE BULUNUR. RBClerde bol. Na-independentKanser hücreleri GLUT-1 eksprese eder, böylece daha fazla glukozu hücre içine alabilir. GLUT-2 (Glukoza düşük afinite, glukoz yüklenmesi durumunda taşır) İnce barsak KC ve pankreasta bulunur. Glukoz pankreasın β- hücrelerine girdiğinde İNSÜLİN salınır. (Bu hücrelerde insulin salımı için sensor fonksiyonu yapar.) Diabetes Mellitus. 42

43 GLUT 3BEYİİN ve diğer tüm vucut hücrelerinde Kanser hücreleri GLUT-3 eksprese eder, böylece daha fazla glukozu hücre içine alabilir. GLUT 4Adipoz doku, iskelet kası, kardiak kas İnsülin ile kontrol edilen tek transporter. Insulinglukoz alımını arttırır. 43

44 GLUT 5 (glukoza düşük afinite) İnce barsak lüminal yüzeyinde, testisler, seminal veziküller Esas olarak FRUKTOZU transport ederler GLUT 6Bir psodogenin non- fonksiyonel ürünüdür. Periferal hücrelerde glukoz alımı üzerine etkisi yoktur. GLUT 7Endoplasmik retikulumun yüzeyinde Glukozu ER membranından taşır. SGLT 1Böbrek ve ince barsakGlukozun absorpsiyonu. SGLT 1 eksikliğinde glukoz emilemez ve feçesle atılır. SGLT 2BöbrekGlukozun re- absorpsiyonu. If deficient, filtered glucose is not re- absorbed and is lost in urine. 44

45 Glukoz-6-Fosfat, glukoz molekülünü hücre içinde tutan bir tür kapandır ve glukozun hücre dışına çıkışını engeller. Fosforilasyonda 2 ayrı enzim: HEKZOKİNAZ / GLUKOKİNAZ Glukozun karaciğer ve diğer organlar tarafından kullanılış önceliğini belirlemeye yöneliktir. Hekzokinaz ın glukoz için Km değeri 0.05 mmol/L, glukokinaz ın 10 mmol/L dir Bu durumda glukoz; kan glukozu yüksek iken karaciğer, kan glukozu düştükten sonra diğer organlar tarafından kullanılır. 45

46 KARBOHİDRAT METABOLİZMASININ BAŞLICA METABOLİK YOLLARI 1) Glikojenez: Glukozdan glikojen sentezi. 2) Glikojenoliz: Glikojenin yıkılması. Bu olayın karaciğerdeki son ürünü glukoz, Kas dokusunda ise glukoz-6-fosfattır. 3) Glikoliz (Embden-Meyerhof Yolu): Glukozun pirüvat veya laktata kadar yıkılması. 4) Pirüvat Metabolizması: Pirüvatın asetil-KoA ya dönüşümü 46

47 KARBOHİDRAT METABOLİZMASININ BAŞLICA METABOLİK YOLLARI 5) Trikarboksilik Asit Siklüsü (Krebs Siklüsü): Asetil-KoA daki asetil kısmının CO 2 ye parçalanması ve bu sırada redükte koenzimlerin oluşumu. 6) Pentoz fosfat Yolu: Glukozun bir başka şekilde oksidasyonu ile NADPH ve pentoz sentezi. 7) Glukoneojenezis: Karbonhidrat olmayan maddelerden glukoz sentezi 8) Glukuronik asit Yolu: Glukozdan glukuronik asit sentezi. 47

48 48

49 49

50 50

51 51

52 52

53 53

54 54

55 “METABOLİK DENGE” KONTROLÜ 1. Enzim düzeylerinin kontrolü 2. Enzim aktivitelerinin kontrolü(aktivasyon veya inhibisyon) 3. Kompartmentalizasyon Yağ asidi oksidasyonu mitokondrial matrikste olur Yağ asidi sentezi ER membranının sitoplazmaya bakan yüzünde olur. Glikoliz sitozolde Kreps ve oksidatif fosforilasyon mitokondride olur. 4. Hormonal kontrol 55

56 Karbonhidrat metabolizması bozukluklarının Emilim bozuklukları Disakkariziler: Laktaz eksikliği (süt intoleransı), sukraz- izomaltaz eksikliği, maltaz eksikliği. Diğer emilim bozuklukları: Pankreatik amilaz eksikliği, bağırsak mukozası ve bağırsak motilitesi ile ilgili emilim bozuklukları. Dönüşüm bozuklukları Herediter fruktoz intoleransı: Aldolaz ve fruktokinaz eksikliklerine bağlıdır. Bol meyve ve sukroz alımından dakika sonra reaktif hipoglisemi gelişmesi ile karakterizedir. Galaktozemi: Galaktokinaz, heksoz-1-fosfat üridil transferaz veya epimeraz eksikliklerini sonucudur. Genellikle yeni doğan bebeklerde uzamış sarılık, siroz, katarakt ve ileri yaşta mental gerilik saptanır. Okul çağında okuma güçlüğü çeken ve nörolojik bozukluğu olan çocuklarda galaktozemi düşünülmelidir. Erken tanındığında süt kısıtlanarak mental gerilik önlenebilir. 56

57 Depolanma bozuklukları (glikojen depo hastalıkları)  Çeşitli enzim eksikliklerine bağlı olarak birçok tipte glikojen depo hastalığı tanımlanmıştır (glikojenozlar).  Anormal tipte veya miktarda glikojenin dokular içinde birikmesiyle karakterizedirler. Çeşitli glikojen depo hastalıklarında enzim eksikliği, ya sadece bir dokuda ya da birden fazla dokuda saptanır. Tip I glikojen depo hastalığı (Von Gierke hastalığı): Hastaların karaciğer, böbrek ve bağırsak dokusunda glukoz-6-fosfataz aktivitesi ya çok düşüktür ya da yoktur. Glikojen yapısı normal, depolanması artmıştır. Hastaların karaciğer hücreleri ve böbrek tübülüs hücrelerinde normal tipte glikojen birikimi olur; bunlarda glikojen yıkılımı olmaz. Tip I glikojen depo hastalığının belirtileri, şiddetli açlık hipoglisemisi, hiperketonemi, hiperürisemi ve hiperlipemidir. 57

58 Tip II glikojen depo hastalığı (Pompe hastalığı): Lizozomal  (1  4) glikozidaz (asit maltaz) yoktur. Özellikle karaciğer, kalp ve kaslar olmak üzere lizozomları olan bütün organlar etkilenir; kan şekeri normaldir. Tip II glikojen depo hastalığında kalp yetmezliğinden ölüm olur. Tip III glikojen depo hastalığı (Cori ya da Forbes hastalığı): Debranching enzim enzim yoktur. Karaciğer, kalp ve iskelet kasları etkilenir. Tip III glikojen depo hastalığında kısa dış zincirli glikojen (limit dekstrin) birikimi olur. Tip IV glikojen depo hastalığı (Andersen hastalığı): Branching enzim yoktur. Karaciğer ve diğer organlarda birkaç dallanma noktasına sahip uzun dış zincirli glikojen birikimi olur. 58

59 Tip V glikojen depo hastalığı (Mc Ardle hastalığı): Kas glikojen fosforilazı bulunmaz. Kaslarda yapısı normal glikojen birikimi olur. Bu hastalarda egzersize intolerans olur. Tip VI glikojen depo hastalığı (Hers hastalığı): Karaciğer fosforilazı eksiktir. Tip VII glikojen depo hastalığı (Tauri hastalığı): Kas ve kırmızı kan hücrelerinde fosfofruktokinaz eksiktir. Tip VIII glikojen depo hastalığı (Tip IXd): Karaciğer fosforilaz kinazı yoktur. 59

60 Kullanım bozuklukları Diabetes mellitus (DM) Diabetes mellitus, mutlak veya göreceli insülin yetersizliğine bağlı oluşan; hiperglisemi ve glukozüri ile karakterize; karbonhidrat, lipid ve protein metabolizma bozukluklarını içeren bir sendromdur. Genetik kökenli kronik hiperglisemi durumu primer diyabet olarak tanımlanır. Genetik kökenli olmayan, çeşitli nedenlerle ortaya çıkan ve nedenlerin elimine edilmesiyle ortadan kalkan hiperglisemi durumu sekonder diyabet olarak tanımlanır. Diabetes mellitus etiyolojisi: insülin sentez ve salımının yetmezliği, insülin yapısında bozukluk, insülin reseptörlerinde azalma, insülin antagonistlerinin otozomal dominant karakterli olarak artması. Etiyolojideki farklılıklara göre de diabetes mellitus, klinik olarak Tip I DMve Tip II DM olarak ayrılır. 60

61 Tip I diabetes mellitus: İnsülin sentez ve salımının yetersizliği ile oluşur. Tip I diabetes mellitus ani başlar ve çok şiddetli seyreder. Tip I diabetes mellitusta poliüri, polidipsi, polifaji, kilo kaybı ve yorgunluk olur; hiperglisemi ve hipoglisemi komaları sık gelişir; kan insülin düzeyi düşüktür. 61

62 Tip II diabetes mellitus: Uzun süreli insülin direncini takiben pankreas beta hücrelerini yetmezliği ile oluşur. İnsülin direncinin etyopatolojisi henüz bilinmiyor (Genetik+çevresel faktörler). Aşırı beslenen obez kişilerde semptomlar görülür; kan insülin düzeyi normal veya yüksek olabilir. Diyabette ketoasidoz, hiperozmolar nonketotik koma, hipoglisemi koması ve laktik asidoz akut komplikasyonlardır. Diyabetin kronik komplikasyonları da vasküler komplikasyonlar, retinopati, nefropati (Kimmel-Still-Wilson hastalığı), miyopati ve nöropati, diyare veya kabızlık, kemik kırıkları, immun sistem yetmezlikleri, impotans olarak sayılabilir. 62

63 63

64 Diabetes mellitus tanısı  Kan glukoz seviyeleri  İdrarda glukoz,  Glukoz tolerans testleri  OGTT ile birlikte insülin  HbA 1C düzeyi 64

65 Oral glukoz tolerans testi(OGTT) 6-8 saatlik açlıktan sonra kan alınır ve daha sonra gebe olmayan erişkinlere 75 g glukoz ile gebe olan erişkinlere 100 g glukoz ile hazırlana şekerli su 5 dak. da glukoz yükleme yapılır. Glukoz yüklemeden sonra gebe olmayanlarda 30, 60, 90 ve 120. dakikalarda gebe olanlarda 60, 120 ve 180. dakikalarda da kan alınır ve glukoz düzeyi tayini yapılır. 30, 60, 90. dakika örneklerinin herhangi birinde ve 120. dakika örneğinde 200 mg/dL’den daha yüksek glukoz düzeyi diabetes mellitusu ifade eder: 65

66 66


"Karbonhidratların; Sindirimi, Emilimi ve Metabolizması Yrd. Doç. Dr. Hayrullah Yazar SAÜ Tıp Fakültesi Sakarya 2014 1." indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları