Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

DERS SORUMLUSU: Yrd. Doç. Dr. Hakan TÜZÜN HAZIRLAYANLAR: Dilek EROKŞahin CEVENSİN Bengüsu UĞURMehmet Emin KAYA Şuayip KILIÇ 1 İnsan Bilgisayar Etkileşimi.

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "DERS SORUMLUSU: Yrd. Doç. Dr. Hakan TÜZÜN HAZIRLAYANLAR: Dilek EROKŞahin CEVENSİN Bengüsu UĞURMehmet Emin KAYA Şuayip KILIÇ 1 İnsan Bilgisayar Etkileşimi."— Sunum transkripti:

1 DERS SORUMLUSU: Yrd. Doç. Dr. Hakan TÜZÜN HAZIRLAYANLAR: Dilek EROKŞahin CEVENSİN Bengüsu UĞURMehmet Emin KAYA Şuayip KILIÇ 1 İnsan Bilgisayar Etkileşimi

2 2 Değerlendirme Değerlendirmenin Amaçları Değerlendirme Teknikleri – Uzman Analizi Bilişsel gözden geçirme, Heuristic değerlendirme, Model kullanımı, Önceki çalışmaların kullanımı Değerlendirme Yöntemi Seçimi  Kullanıcı Analizi Deneysel çalışmalar Gözlemsel teknikler Sorgu teknikleri Fizyolojik yöntemler

3 Değerlendirme tasarımın yaşam döngüsü boyunca, devamlı yer almakta ve tasarımda düzeltme yapmayı sağlayacak dönüt sağlamaktadır. Düzeltme; tasarımın ne kadar erken aşamasında olursa, o kadar kolay ve ucuz olur. 3 İnsan Bilgisayar Etkileşimi

4 Sistemin kullanılabilirliği ve işlevselliği test edilir. Laboratuarlarda veya çalışılan çevrede kullanıcıların işbirliği ile olur. Uygulama ve tasarım süreçlerini kapsar. Tasarım sürecinin tüm evrelerinde göz önünde tutulmalıdır. 4 İnsan Bilgisayar Etkileşimi

5 3 ana amacı vardır: 1) Sistemin işlevselliğinin değerlendirilmesi. 2) Kullanıcıların etkileşimle ilgili deneyimlerini değerlendirmek. 3) Sistemdeki spesifik problemlerin tanımlanması. 5 İnsan Bilgisayar Etkileşimi

6 Sistemin kullanışlılığı, kullanıcı gereksinimleri ile uyumlu olmalıdır. Sistemin tasarımı, kullanıcıların görevlerini kolaylaştırmalıdır. Sistemin kullanıcıları ile işin kullanıcılardan beklentileri eşleştirmelidir. 6 İnsan Bilgisayar Etkileşimi

7 Sistemin kullanışlılığı, Sistemi öğrenmenin ne kadar kolay olduğu, Kullanıcının memnuniyeti, Kullanıcının ne kadar hoşlandığı, verdiği duygusal tepkiler ve Bilişsel yükün fazlalığı bu madde altında değerlendirilir. 7 İnsan Bilgisayar Etkileşimi

8 Sistemde ortaya çıkan beklenmeyen ya da Kullanıcıların aklını karıştıran durumlar. 8 İnsan Bilgisayar Etkileşimi

9 A) Uzman analizi B) Kullanıcı analizi 9 İnsan Bilgisayar Etkileşimi

10 Uzman analizi ile değerlendirme yönteminde uzman tasarımı alır ve tipik bir kullanıcı üzerinde etkisine bakar. Sorunlara neden olan bölümleri belirlemek asıl amaçtır. Sistem önce değerlendirilirse; daha sonra ortaya çıkabilecek pahalı hataların önüne geçilmiş olur. 10 İnsan Bilgisayar Etkileşimi

11 Bu yöntem gerçek kullanımı değerlendirmez. Sadece sistemin kabul edilebilir kullanışlılık ölçütüne uygun olup olmadığı incelenir. Yöntem oldukça ucuzdur. Bu yöntem geliştirme sürecinin herhangi bir aşamasında kullanılabilir. 11 İnsan Bilgisayar Etkileşimi

12 Uzman analizi ile değerlendirme yöntemi içerisinde 4 yaklaşım yer almaktadır. Bilişsel Gözden Geçirme Heuristic Değerlendirme Model Tabanlı Değerlendirme Önceki Çalışmaların Kullanımı 12 İnsan Bilgisayar Etkileşimi

13 Palson tarafından önerilmiştir. Tasarımın, öğrenme görevlerinde kullanıcıları ne kadar destekleyebildiğinin değerlendirilmesidir. Bu yöntemin genel amacı sistemin ne kadar kolay öğrenilebildiğini keşfetmektedir. Sistemde neyin iyi olduğunu ve ne gibi düzeltmelerin yapılması gerektiğinin keşfedilmesidir. Özel amacı ise; keşif yoluyla öğrenmenin incelenmesidir. Çünkü öğrenenlerin kılavuz okumak yerine keşfederek öğrenmeyi tercih edecekleri düşünülmektedir. Analiz için değerlendirme formları kullanılır. 13 İnsan Bilgisayar Etkileşimi

14 Bilişsel gözden geçirme 4 şeye ihtiyaç duyar. Sistemin tanıtımı ve prototipi. Sistem üzerinde kullanıcıların gerçekleştirdiği görevin bir tanımı. Yazılmış eylemler listesi Değerlendiricilerin, kullanıcıların kimler olduğu ve ne gibi deneyimleri, önbilgileri olduğu konusunda anlatımlar. Değerlendiriciler(Uzmanlar) sistemi kritik etmek ve kullanışlığı belirlemek için bu sırayı takip etmelidirler. 14 İnsan Bilgisayar Etkileşimi

15 Uzmanlar bu sırayı takip ederken aşağıdaki sorulara cevap aramalılardır; Kullanıcıların bu noktadaki amacıyla, eylemin etkisi aynı mı? Eylem sırasında kullanıcıların ihtiyaç duydukları buton, menü gibi içerikler görünür durumda oluyor mu? Kullanıcı doğru eylemi bulduğunda, ihtiyaç duyduğu şey olduğunu kavrayabilecek mi? Eylem gerçekleştikten sonra, kullanıcılar kendilerine verilen dönütleri anlayabilecekler mi? Amaç: Tasarım kullanıcının istenilen hedeflere ulaşmasını sağlıyor mu? 15 İnsan Bilgisayar Etkileşimi

16 Heuristic; bir tasarım kararı alınırken rehberlik edecek ilkeler olarak tanımlanabilir. Nielsen ve Molich tararından önerilmiştir. Kullanışlılık ölçütleri belirlenir ve tasarımlar uzmanlar tarafından bu ölçütlerin bozulup bozulmadığının görülmesi amacıyla değerlendirilir. Bu ölçütler değerlendirilirken aşağıdaki sorular göz önünde bulundurulur. Problem ne kadar yaygın? Kullanıcının üstesinden gelebileceği kadar basit mi? Tek seferlik mi yoksa sürekli karşılaşılan bir problem mi? Problem ne kadar ciddiyetle algılanıyor? 16 İnsan Bilgisayar Etkileşimi

17 Heuristic değerlendirme de Nielsen tarafından belirlenen 10 ölçüt; Sistem Durumunun görünürlüğü:Kullanıcılara ne olduğu hakkında bilgi verilmesi. Sistem ile gerçek dünyayı eşleştirme: Sistem kullanıcıların kullandıkları ifadeler ve benzer kavramlar konuşulmalı Kullanıcı kontrolü ve özgürlüğü: Kullanıcıların hata yaptığında geri alma ve ya bir daha yapma imkanının olması. Tutarlılık ve standartlar: Kabul edilen standartlar takip edilmeli. Hata engelleme: Hata yapmayı zorlaştırılmalı. 17 İnsan Bilgisayar Etkileşimi

18 Hatırlama yerine tanıma:Sistemin kullanım yönergeleri görüne bilir ve kolayca geri alınabilir olmalı. Kullanımın esneklik ve verimliliği: Kullanıcılara sık kullanılan eylemlerini uyarlamalarına izin vermeli. Uzman olan ve olmayan kullanıcıları dikkate almalı. Estetik ve sade tasarımlar: Uygun görünürlüğe sahip olma. Hataları tanıma, tanımlama ve geri almada kullanıcılara yardım: Hata mesajlari sade, amaca uygun anlaşılır olmalı. Problemi tam olarak içermeli ve uygun bir çözüm önermelidir. Yardım ve belgelendirme: Kullanıcının görevlerine yoğunlaşarak, araştırması kolay, çok uzun adımlar içermeyen bilgiler listelenmelidir. 18 İnsan Bilgisayar Etkileşimi

19 Modellere uygun olarak yapılan değerlendirmedir. GOMS model; özel bir arayüzde kullanıcı başarısını tahmin eder. LOW_lever modelleme; fiziksel görevleri gerçekleştirmek için kullanıcıların harcadıkları zamanı tahmin eder. 19 İnsan Bilgisayar Etkileşimi

20 Daha önce yapılmış; kanıtlarla desteklenen çalışmaların sonuçlarından faydalanılarak yapılan değerlendirmedir. Araştırmayı tekrarlamak pahalıdır. Kanıtlar uzmanlar tarafından dikkatli bir biçimde seçilerek kullanılmalıdır. Her çalışmanın kendi bağlamı içinde geçerli olduğunu unutmadan değerlendirmeye özen göstermek gerekir. 20 İnsan Bilgisayar Etkileşimi

21 21 Tasarımcı ya da uzman tarafından yapılan değerlendirmelerin hiç biri kullanıcı analizinin yerini alamaz. Bu değerlendirme için ön koşul, çalışan bir prototipin olmasıdır.

22 İnsan Bilgisayar Etkileşimi 22 2 değerlendirme yöntemi inceleyeceğiz; Laboratuvar koşullarında Çalışan çevrede (saha- alan çalışmaları)

23 İnsan Bilgisayar Etkileşimi 23 Avantajları: İşitsel/görsel kayıt ve analiz olanakları ile iyi düzenlenmiş kullanışlı bir ortam sunar. Dezavantajları: Doğal olmayan ortamların gerçek yaşamdan uzaklığı. Birden fazla kişinin aynı ortamı kullanması.

24 İnsan Bilgisayar Etkileşimi 24 Avantajı: Kullanıcıyı doğal ortamında görmek Dezavantajı: Beklenmeyen dış etkiler Çevredeki gürültü Hareket fazlalığı Kesilmelerin olması (telefon çalması gibi)

25 İnsan Bilgisayar Etkileşimi 25 Deneysel değerlendirme çalışmaları, kontrollü deneylerle yapılan güçlü değerlendirmelerdir. Bir hipotez kurulur, Bağımlı bağımsız değişkenler belirlenir, Yöntem seçilir, Uygun özelliklere sahip ve evreni temsil edecek sayıda katılımcılar belirlenir, Grupla ya da bireysel olarak çalışılabilir, Hipotez test edilir, Gerekli istatistiksel çalışmalar yapılır.

26 İnsan Bilgisayar Etkileşimi 26 Katılımcıları seçerken onların yaş grubu, meslek, cinsiyet, önceki bilgisayar deneyimleri, eğitim düzeyleri gibi özellikleri dikkate alınmalıdır. Katılımcıların büyüklüğü, populasyonu temsil edecek kadar olmalıdır. Katılımcı büyüklüğü istatistiksel olarak anlamlı olmalıdır.

27 Hipotezlerin test edilmesi için araştırmacılar, kontrol edilmiş şartlar altında değişkenleri ölçer ve gerekli değişiklikleri oluşturur. Bağımlı(ölçülen) Bağımsız (manipüle edilen) olmak üzere 2 tür değişken vardır. 1.2) Değişkenler İnsan Bilgisayar Etkileşimi 27

28 İnsan Bilgisayar Etkileşimi 28 Hipotezler bir araştırmanın sonuçlarını öngörür. (Neyi görmek istiyorsun?) Araştırmacının amacı öngörünün doğru olup olmadığını test etmektir. 1.3) Hipotezler

29 İnsan Bilgisayar Etkileşimi 29 İlk olarak hipotez belirlenir. Değişkenler belirlenir. (bu değişkenlerle hipotez belirlenmezse tekrar düşün) Katılımcılar belirlenir.(kullanıcı grubunu temsil ediyor mu) Deneysel yönteme karar verilir.Deneysel yöntemin belirlenmesi kaynaklara erişime bağlıdır.

30 İnsan Bilgisayar Etkileşimi 30 Bağımlı ve bağımsız değişkenlere parametrik, parmetrik olmayan ve durum testi uygulanarak istatistiksel bir teknik seçilir. Örnek: t_testi, varyans analizi, ortalama, korelasyon vb. tekniklerdir.

31 İnsan Bilgisayar Etkileşimi 31 Tek kullanıcılı deneylere göre daha zordur. Grup üyelerini seçmek, grubun doğasına uygun görevler seçmek zordur.(işbirliğini özendirmeli,yaratıcı olmalı), Veri toplamak ve analiz etmek zordur.

32 İnsan Bilgisayar Etkileşimi 32 Hipotezler: H 0 :İkonların hatırlanmasında fark yoktur. H 1 :Kullanıcılar doğal ikonları, soyut ikonlara göre daha kolay hatırlar. Değişkenler: Bağımsız değişkenler: Doğal(naturel), soyut(abstract) ikonlar. Bağımlı değişkenler: Seçimdeki hata sayıları, ikonu seçmek için harcanan zaman. 2 tane arayüz hazırlandı.Kullanıcılar 2 gruba bölündü. Kullanıcılara dokümanı silme görevi verildi. İkonların yerlerini ezberleme durumunu ortadan kaldırmak için her seferde ikonların yerleri random olarak değiştirildi.

33 İnsan Bilgisayar Etkileşimi 33 İlk gruba soyut ikonlar, ikinci guruba doğal ikonlar gösterildi. Her grup için görevi tamamlama zamanını ve hata miktarlarını ölçtük. Normal dağılım olduğunu farz ettik ve t_testi, varyans analizi,ortalamalar ve standart sapmalar hesaplandı. Sonuç:H 0 red ediliyor. Doğal ikonlar soyut olanlara göre daha kolay hatırlanır.

34 Bu teknik te k ullanıcı gözlemlenir gözlem sonuçları değerlendirilir. Doğrudan gözlemleri ön yargıdan uzaklaştırıp, her iki tarafın da birbirlerini açıkça ifade etmek istedikleri, bilgi ve deneyimlerini paylaştıkları bir sürece dönüştürmek gereklidir İnsan Bilgisayar Etkileşimi

35 Böylesi bir mantık şemasıyla gerçekleştirilecek gözlem sonrasında öğretmenler, öğretim uygulama repertuarlarını geliştirme fırsatı bulacakları gibi farklı bakma yollarını yani daha önce bilmedikleri ya da farkında olmadıkları, inançlarını keşfettikleri ve daha bilinçli olma yollarını öğrenecektirler. Kısaca öğretmenler öğretimi birlikte keşfedebileceklerdir. 35 İnsan Bilgisayar Etkileşimi

36 Think Aloud (Sesli düşünme) Cooperative evaluation(İşbirlikli Değerlendirme) Protocol analysis (Protokol Analizi) Post-task walkthroughs(görev sonrası gözden geçirme) başlıkları altında toplayabiliriz İnsan Bilgisayar Etkileşimi

37 Yaklaşımın temelinde, okuma esnasında zihinde meydana gelen süreçlerin dile getirilmesi, düşünce safhasında fikir kaybını önlemektir. aklından her geçeni kelimelere dökmek durumunda olan öğrenci, böylece zihninden geçen ve fakat sessiz düşündüğünde fark etmeyeceği düşünceleri yakalamış olur İnsan Bilgisayar Etkileşimi

38 Öncelikle öğrenciye gerekli talimatlar verilerek bu tekniği nasıl kullanılacağı gösterilir. örnek bir okuma yapılarak duraklama ve sorular sorma, sesli düşünme vurgulanır. Sesli düşünmede ne yaptığı neden yaptığı ne düşündüğü sesli olarak söyletilir böylece tasarım hakkında ne düşündüğü gözlemlenmiş olur. İnsan Bilgisayar Etkileşimi -38-

39 Bu teknik sesli düşünme sırasında kullanıcıya neden niçin gibi sorular sorarak kullanıcıya hem yorum yapması sağlanır hem de kullanıcı ile birlikte değerlendirme yapıldığı fark ettirilir -39- İnsan Bilgisayar Etkileşimi

40 Değerlendirme oturumlarının kayıtlarına protokol denir. Bu kayıtları tutulması için değişik yöntemler vardır: Ses kaydı Video kaydı Kağıt-kalem Notlar -40- İnsan Bilgisayar Etkileşimi

41 Bu teknikte yaptığımız gözlem sonrasında tekrar yapılanın gözden geçirilmesidir. Sesli düşünmeyse kayıtlar tekrar gözden geçirilir düzletmeler yapılır,işbirlikli değerlendirilmiş ise tekrar gözden geçirilir yada protokol analizi yapılmışsa kayıtlar tekrar incelenir böylece gözden kaçan bilgiler bulunur değerlendirmenin güvenirliği geçerliliği artırılmış olur İnsan Bilgisayar Etkileşimi

42 42 Röportajlar Anketler

43 İnsan Bilgisayar Etkileşimi 43 Kullanıcının deneyimleri hakkındaki röportajlar bilginin toplanmasında direk ve yapılandırılmış bir yol sunar. Avantajlar: İçeriğe uygun olarak, sorular çeşitlenebilir. Değerlendirici kullanıcıların ilgisini çeken noktalarda detaya inebilir. Top_down yaklaşım.(Bir görev hakkındaki genel sorulardan başlar, detaya iner.) Dolaysızdır,ucuzdur, özneldir. Dezavantajları: Çok özneldir. Zaman alıcıdır.

44 İnsan Bilgisayar Etkileşimi 44 Sorular önceden hazırlandığı için, röportaj tekniğine göre daha az esnektir. Geniş bir gruba uygulanabilir. Daha az zaman alır, daha ayrıntılı analiz edilebilir. Soru tipleri Genel sorular: Kullanıcıların yaş, cinsiyet, meslek, ikametgah, önceki bilgisayar deneyimleri gibi özelliklerinin sorulduğu sorular. Açık_uçlu: Kullanıcılardan kendi fikirlerini üretmeleri beklenir.”Ara yüzle ilgili herhangi bir düzeltme önerebilir misin?” Scalar: Katılma derecelerine göre oluşturulur.(1…5) Çoktan seçmeli Sıralamalı:

45 İnsan Bilgisayar Etkileşimi 45 Göz İzleme Psikolojik Ölçümler

46 İnsan Bilgisayar Etkileşimi 46 Göz hareketleri bilişsel süreçleri yansıtır. Göz hareketleri izlenerek, insanların hangi görevi zor, hangilerini kolay bulduklarını anlayabiliriz. Fixatition: Ekrandaki gösterimin zorluğu hakkında bilgi verir. (zor olana göz uzun süre takılır.) Scan path: İlgiyi, araştırma stratejisini, bilişsel yüklemeyi içerir.Kısa odaklanma ile hedefe doğru hareket. Pahalı bir yöntemdir.Ekipmanları yenidir.Kullanışlılık hakkında iyi fikirler verir.

47 İnsan Bilgisayar Etkileşimi 47 Kullanıcıyı rahatlatan ve strese neden olan faktörleri belirlemek. Kalp aktivitesi:Stres veya öfke durumu. Ter bezleri aktivitesi: Tahrik edici bir durum veya zihinsel bir çaba. Kaslardaki elektrik aktivitesi: Bir göreve ilgiyi yansıtır. Beyindeki elektrik aktivitesi: Dikkat, motivasyon ve karar alma ile ilgilidir.

48 İnsan Bilgisayar Etkileşimi 48

49 İnsan Bilgisayar Etkileşimi 49 Farklı değerlendirme yöntemlerinin farklı avantaj ve dezavantajları vardır. Yapılması gereken en uygun yönteme karar vermektir. Bunun için göz önüne alınabilinecek çeşitli kriterler vardır.

50 İnsan Bilgisayar Etkileşimi 50 Değerlendirme tasarım sürecinin hangi basamağında? Laboratuar mı, alan çalışması mı? Objektif veri mi, sübjektif veri mi? Nicel ölçüm mü, nitel mi? Sağlanmasını istediğimiz bilgi seviyesi Yanıtların aciliyeti Kaynaklar (gerekli araçlar, zaman, para, katılımcılar vs.)


"DERS SORUMLUSU: Yrd. Doç. Dr. Hakan TÜZÜN HAZIRLAYANLAR: Dilek EROKŞahin CEVENSİN Bengüsu UĞURMehmet Emin KAYA Şuayip KILIÇ 1 İnsan Bilgisayar Etkileşimi." indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları