Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

TEMEL ARAŞTIRMA YÖNTEMLERİ Prof.Dr.Gül Ergör Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi Halk Sağlığı AD.

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "TEMEL ARAŞTIRMA YÖNTEMLERİ Prof.Dr.Gül Ergör Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi Halk Sağlığı AD."— Sunum transkripti:

1 TEMEL ARAŞTIRMA YÖNTEMLERİ Prof.Dr.Gül Ergör Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi Halk Sağlığı AD

2 Araştırma konusu nasıl belirlenir ? Merak Eldeki veriler Teknik olanaklar: malzeme, kit vb Ekonomik kaynak Trendler

3 Sorun Konunun yeterince odaklanmaması Akciğer kanseri Akciğer kanseri tedavisi Akciğer ca da A ve B tedavisinin karşılaştırılması Akciğer ca da A ve B tedavisinin yaşam kalitesi üzerine etkisinin karşılaştırılması

4 Neyi araştırıyoruz ? Bir hastalığın tanımlanması Görülme sıklığı- prevalans/insidans Biyolojik mekanizmalar Etyolojisi, risk faktörleri Prognozu Hangi tedavinin daha üstün olduğu Tanı yöntemlerinin özellikleri-sens/spes

5 KONUÇALIŞMA TİPİ SıklıkKesitsel TanıTanı testleri TedaviRKÇ PrognozKohort, olgu-kontrol, RKÇ Risk/EtioKohort, olgu-kontrol, RKÇ Sistematik Derleme-Meta Analiz

6 Yöntem Araştırmanın türü Çalışma gruplarının belirlenmesi Araştırmanın değişkenleri Veri toplama yöntemleri Ölçüm yöntemleri Analiz yöntemleri

7 Hayvan Deneyleri Laboratuvar deneyleri Biyoistatistik

8 Araştırma Türleri GÖZLEMSEL Tanımlayıcı Olgu sunumu/serisi Kesitsel Analitik Olgu-kontrol Kohort DENEYSEL Klinik Deney Alan Deneyi

9 Değişkenler Hangi sonuçlar klinik açıdan en önemli ? Hangi sonuçlar ölçülmeye uygundur ? Bağımlı, bağımsız değişken, karıştırıcı faktörler neler ?

10 DEĞİŞKEN Etken ve sonuçların araştırma düzeneğinde gösterilme biçimidir. Bağımlı değişken Bağımsız değişken Obesite Ev ortam koşulları Aile öyküsü Cinsiyet Yaş ÜSYE Meslek Sigara Allerji Astım

11 Sonucu (hastalığı) olumlu yada olumsuz etkileyen ve etken (risk faktörü) olduğu düşünülen değişkenlere denir. Bağımsız Değişken Yaş Cins Meslek Ev ortam koşulları Sigara Bağımsız Değişkenler

12 Etkenlerden olumlu ya da olumsuz etkilendiği düşünülen ve sonuç olan değişkenlere denir. Bağımlı Değişken Astım Yaş Cins Sigara Ev ortam koşulları Meslek Bağımsız DeğişkenlerBağımlı Değişken

13 Kesitsel Araştırmalar (Survey) Örnek Evren Prevelans Anket Laboratuvar Fizik Muayene Büyüklük Seçim

14 KOAH Prevalansı - Kesitsel Araştırmalar Urla ilçesi 35 y üstü N: 11254 Prevelans Anket Laboratuvar Fizik Muayene Tabakalı sistematik n= 567

15 Örnekleme Yöntemleri Olasılıklı seçim: Evrendeki her birimin hesaplanabilir bir seçilme olasılığı vardır. Seçilme olasılıklarının eşit olması gerekmez. Olasılıksız seçim: Evrendeki birimlerin seçilme olasılığı bilinmez.

16 Olasılıklı Seçim Basit rasgele Rasgele sayılar tablosu Bilgisayardan rasgele sayılar üretilerek Sistematik Rasgele bir sayı ile başlayıp, örnekleme aralığı eklenerek

17 Örnekleme Teknikleri Tabakalama - orantılı Kümeleme Aşamalandırma

18 Örnek Büyüklüğü t 2 p q n = d 2 p = olayın görülme sıklığı q = 1- p d = p için öngörülen yanılma payı t = Anlamlılık düzeyi ( % 5 için t=1.96 dır) n = Örnek büyüklüğü

19 Örnek Büyüklüğü Karmaşık örneklerde D t 2 p q n = d 2 p = olayın görülme sıklığı q = 1- p d = p için öngörülen yanılma payı t = Anlamlılık düzeyi ( % 5 için t=1.96 dır) n = Örnek büyüklüğü D= Desen etkisi

20 Örnek Büyüklüğü Evren büyüklüğü bilindiğinde Nt 2 p q n = d 2 (N-1) + t 2 p q p = olayın görülme sıklığı q = 1- p d = p için öngörülen yanılma payı t = Anlamlılık düzeyi ( % 5 için t=1.96 dır) n = Örnek büyüklüğü N= Evren büyüklüğü

21 Veri toplama yöntemleri Anket : yüz yüze, telefonla Kayıtlardan: Dosya, kanser kayıt merkezi, ölüm kaydı Laboratuvar, Fizik muayene

22 Anket yöntemleri Yüz yüze Gözlem altında Mektupla Telefonla

23 Anket hazırlama Kapalı uçlu sorular Çoktan seçmeli Evet- hayır Likert ölçeğinde Açık uçlu sorular

24 Ölçüm yöntemleri Veri toplayan kişilerin standardizasyonu Laboratuvar yöntemlerin standardizasyonu

25 Nedensellik-İlişki ETKEN Sigara ETKEN Sigara SONUÇ Akciğer kanseri SONUÇ Akciğer kanseri ETKEN Sosyoekonomik durum ETKEN Sosyoekonomik durum SONUÇ Astım SONUÇ Astım Bağımsız değişkenBağımlı değişken

26 Nedensellik Zaman ilişkisi İlişkinin gücü Doz-cevap ilişkisi Sonuçların tekrarlanması Biyolojik açıklama Diğer bilgilerle tutarlılığı İlişkinin özgüllüğü

27 OLGU - KONTROL ÇALIŞMASI Çalışmanın başlangıcı Olgu Kontrol Etken + Etken - Etken + Etken-

28 Olgu-Kontrolün Üstünlükleri Ender hastalıklar Kronik hastalıklar Küçük örnek Daha ucuz Daha çabuk

29 Olgu-Kontrolün Kısıtlılıkları Risk doğrudan hesaplanamaz Ender etkilenimler için uygun değil Seçime dayalı taraf tutma daha fazla Etkilenim bilgisi daha az güvenilir

30 Rutubetli ev ve astım: Olgu-Kontrol Çalışması Olgu: 1992-93 yıllarında tanı alan 5-44 yaş astımlılar.(102) Kontrol: 196(%79) toplum tabanlı sağlam kişi, cinsiyet ve yaşa göre eşleştirilmiş Anket-rutubet SFT Astım şiddeti Ev içi gözlem Williamson IJ et al. Thorax 52: 229-234, 1997 Anket-rutubet SFT Astım şiddeti Ev içi gözlem

31 İLERİYE YÖNELİK - KOHORT ARAŞTIRMALAR Araştırmanın başlangıcında risk faktörü veya etkene maruziyetin bilindiği ve çalışma gruplarının buna göre belirlendiği izleme çalışmalarıdır. Araştırmanın başında tüm katılımcılar sağlam olmalıdır. KOHORT: Ortak bir özelliği paylaşan belli bir süre izlenen bir grup kişi (aynı yıl doğan, aynı bölgede yaşayan vb.)

32 Etken - Etken + Hasta Sağlam Hasta Sağlam İzlenen Grup Çalışmanın başlangıcı Çalışmanın yönü KOHORT ÇALIŞMASI

33 Kohort çalışmalarının kısıtlılıkları Uzun zamanda gerçekleştirilir Büyük çalışma gurubu gerektirir Pahalıdır Nadir hastalıkların araştırılmasında verimli değildir İzlemden çıkma geçerliliği azaltır Tanı yöntemlerindeki gelişmeler yanıltıcı sonuçlara neden olabilir

34 Kohort çalışmalarının üstünlükleri Göreli riskin doğrudan hesaplanması Hastalığın insidansının belirlenebilmesi Etken ve hastalık arasında açık zamansal ilişki Nadir etkilenimler için en verimli çalışma Bir çok etkilenim hakkında bilgi verir Bir etkilenimin birden çok sonucu hakkında bilgi verir Taraf tutma en aza iner Etken sonuç ilişkisi yönünden en güçlü gözlemsel araştırmadır

35 Erken Yaşta Solunum Sistemi Hastalığı ile Aile Büyüklüğü İlişkisi: Yedi Yıllık İzleme Çalışması Kohort: 6 doğumevinde 1988 de doğan, SIDS riski olan bebekler N=1307 1. Anket Doğumdan sonra 4. gün 2. Anket Postnatal 5. Hafta (evde) 3. Anket 85.gün telefonla N=1111 1995 Astım Araştırması 7 yaşındaki tüm çocuklar, kayıt birleştirme (N= 863) Thorax 1999;54:664-669

36 Girişimsel (Deneysel) Araştırmalar Alan Çalışmaları Klinik Çalışmalar I. Kontrollu çalışmalar a. Paralel kontrol Randomize Nonrandomize b. İzleyen kontrol Kendisiyle kontrollu Çaprazlama c. Dış kontrol (geçmişten) II. Kontrolsuz çalışmalar

37 Klinik Deney İki veya daha çok tedavinin insanlar üzerindeki terapötik yararını karşılaştırmak için planlanan deneysel çalışmadır. Bu deneylerin içinde en üstün olanı Randomize Kontrollu Çift Kör Klinik Deneydir.

38 Rasgele Yerleştirilmiş Kontrollü Deney - RCT Randomizasyon Deneysel tedavi Standart tedavi Uygun hastalar Hastalık İyileşme Hastalık İyileşme Araştırmanın yönü

39 İki oran arasındaki fark Bir tür tedavide komplikasyon oranı % 5, ikinci tür tedavide % 15 ise, % 90 güç ile aradaki farkı % 5 önem düzeyinde saptayabilmek için her grupta kaç kişi olmalıdır ? P1= 0.05 P2= 0.15 1- ß = 0.90 n = 153 (Her grupta)

40 Randomizasyon Rasgele Yerleştirme Çalışmaya katılanların hangi gruba dahil olacaklarının tamamen şansa bağlı olarak belirlenmesidir Çalışma gruplarının belirlenmesinde taraf tutmayı ortadan kaldırır. Sonucu etkileyeceği bilinen ve bilinmeyen faktörlerin İki gruba eşit dağılmasını sağlar. Randomizasyon kişilerin uygunluğu ve kabul ettikleri belirlendikten sonra yapılmalıdır

41 Randomizasyon Yöntemleri 1.Basit randomizasyon 67 19 00 71 74 02 94 37 34 02 79 78 45 04 91 87 75 66 81 41 34 86 82 53 91 60 47 21 29 68 76 70 90 30 86 16 92 53 56 16 40 01 74 91 62 00 52 43 48 85 02 02 37 03 31 38 45 94 30 38 02 75 50 95 98 48 51 84 08 32 27 55 26 89 62 11 05 65 09 68 52 27 41 14 86 07 60 62 93 55 04 02 33 31 08 01 90 10 75 06 76 83 20 37 90 22 98 12 22 08 59 33 82 43 90 39 54 16 49 36 40 78 78 89 62 57 16 00 11 66 07 52 74 95 80 49 37 38 44 59 47 95 93 13 30 02 64 74 17 33 92 03 51 59 77 61 71 62 99 15 73 32 08 11 12 42 10 50 67 42 26 78 63 06 55 59 56 78 06 83 06 51 29 16 93 44 95 92 63 16 32 17 55 85 74 13 08 27 01 50 52 91 05 70 74 58 05 77 09 51 29 56 24 29 48 94 44 67 16 94 15 29 39 39 43

42 Hasta noRandom no Seçim 18Girişim gr 29Kontrol gr 33 45 57 65 75 89 91 100Girişim gr

43 Klinik Çalışmanın Kısıtlılıkları Bazı kişilerin araştırmaya alınmaması sonuçların tüm hastalara genellenmesini engeller Genellikle sonuca ulaşmak için uzun bir süre gereklidir Çalışmaya katılan kişi sayısının fazla olması gerekebilir Maliyet genellikle yüksektir Etik kaygılar ortaya çıkar Hastalar tedaviye uyum göstermeyebilir

44 Klinik Çalışmanın Üstünlükleri Randomizasyon, gruplar arasında prognostik faktörleri dengeler Başlangıçta hastalarla ilgili ayrıntılı bilgiler toplanabilir Doz düzeyleri araştırmacı tarafından belirlenebilir Hastaların kör olması sonuçların değerlendirilmesinde yanılmayı azaltır

45 Kronik Persistan Astımın Salmetrol Tozu ile Tedavisinin Uzun Dönem Kardiyovasküler Güvenliği Çok merkezli, Randomize, Çift Kör, Plasebo Kontrollü Çalışma >= 12 yaş, orta düzeyde persistan astım, en az 6 ay süreli N=352 Randomizasyon SalmetrolPlacebo İlk gün ve 4 hft bir 52 hf boyunca Tedavi sonrası 1,2,7 ve 14.günler CHEST 1999; 115:642-648

46 Alan Deneyi A Sağlık Ocağı Bölgesi B Sağlık Ocağı Bölgesi Sigara içme prevelansı Sigarayı bırakma eğitimi Eğitim yok Sigara içme prevalansı Bir yıl

47 SİSTEMATİK DERLEME META-ANALİZ A çalışmasıB çalışmasıC çalışmasıD çalışması Meta-analiz Aynı konuda yapılan araştırma sonuçlarının kantitatif olarak değerlendirilip özetlenmesi için geliştirilen istatistik yöntemlerdir

48 Meta Analiz veya Sistematik Derleme Çalışmaları  Yazarlar literatür taramasının nasıl yürütüldüğünü belirtmeli  Yayınla ilgili olası taraf tutmalardan kaçınmak için çaba harcanmalı  Çalışmaya alınma ve çıkarılma kriterleri açıkça verilmeli  Çalışmaların kalite skorlaması yapılabilir

49 Sonuçları Değerlendirirken Geçerli bir istatistiksel ilişki var mı ? İlişki şansa bağlı olabilir mi? İlişki taraf tutmaya (bias) bağlı olabilir mi? İlişki karıştırıcı faktörlere bağlı olabilir mi? İlişki nedensel olabilir mi ?

50 İyi bir araştırma için: İyi konu seçimi Uygun yöntem/planlama Uygun istatistik Doğru yorum


"TEMEL ARAŞTIRMA YÖNTEMLERİ Prof.Dr.Gül Ergör Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi Halk Sağlığı AD." indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları