Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

EMOSYONLAR Dr. Esin Doğantekin. DUYGU İnsanın mutlu, kederli, öfkeli, coşkulu ya da korku içinde olmasını anlatan bir sözcüktür. Herhangi bir duygu.

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "EMOSYONLAR Dr. Esin Doğantekin. DUYGU İnsanın mutlu, kederli, öfkeli, coşkulu ya da korku içinde olmasını anlatan bir sözcüktür. Herhangi bir duygu."— Sunum transkripti:

1 EMOSYONLAR Dr. Esin Doğantekin

2

3 DUYGU İnsanın mutlu, kederli, öfkeli, coşkulu ya da korku içinde olmasını anlatan bir sözcüktür. Herhangi bir duygu bir düşünceden kaynaklanır. Örneğin, sınav öncesinde aklınızdan ne gibi düşünceler geçer? Eğer iyi hazırlanmışsanız sınav, kazanmaya kesin gözle baktığınız heyecanlı bir yarıştır. Ama yeterince çalışmadıysanız sınavı kendinize yönelik bir tehlike ya da tehdit gibi düşünürsünüz.

4 İyi hazırlanmışsanız: heyecan, güven ve umut gibi duygulara yol açar. Yeterince çalışılmamışsa: sıkıntı, kaygı ya da korku gibi duygular uyandırır.

5 Duygular vücutta ne gibi değişikliklere yol açar? Bu içsel değişiklikler duyguların yoğunluğuna göre çeşitlilik gösterir. Kalp atışlarının hızlanması, gözlerin fal taşı gibi açılması, tüylerin diken diken olması, solunumun artması ya da ter basması, heyecan, korku ve şaşkınlık durumlarında oluşan içsel değişimlerin dışa vurmasıdır.

6 Örneğin, kaygı mide bulantısına ve mide kramplarına; üzüntü boğazımıza bir yumru tıkanmış gibi olmasına; öfke ise yüzümüzün kızarmasına neden olabilir.

7 Duygunun tanımı ile birlikte do ̈ rt farklı yaşantının tanımı u ̈ zerinde durmak gerekir. Bunlar; Heyecan: Belli anlarda belli yoğunluklarda doğan, kısa su ̈ reli bedensel belirtilerin eşlik ettiği duygu durumlarıdır. Korku, o ̈ fke, u ̈ rkme bo ̈ yle duygulardır.

8 Duygu: Duygular bireylerarası duygular ve sosyal duygular olmak u ̈ zere ikiye ayrılır. Bireylerarası duygular, kişilerin birbirlerine duydukları sempati, sevgi, kıskanc ̧ lık, hayranlık, gurur, utanç gibi duygulardır. Sosyal duygular ise insanda ait olduğu insan topluluğuna bağlı olarak oluşmuş duygulardır. Du ̈ şu ̈ nsel, estetik, inanç, ahlak gibi değer sistemlerine yo ̈ nelik duygular sosyal tipte duygulardır.

9 Mutluluk: Bir gereksinim tatmini sağlandığında ya da bir amaca ulaşıldığında bir hoşluk hissedilir. Fizyolojik ihtiyac ̧ ları bir yana bırakacak olursak, bireyin ihtiyac ̧ ları ve amac ̧ ları su ̈ rekli olarak değiştiği ve ulaşılan amac ̧ ları daima yeni amac ̧ lar izlediği ic ̧ in mutluluğun nedenleri de değişmektedir. Tutku: Yoğunluğu ve su ̈ rekliliği c ̧ ok fazla olup, bireyi gerc ̧ ekleri go ̈ rmekten uzaklaştıracak nitelikteki duygulardır.

10 Duyguların İşlevleri Bizi harekete hazırlarlar: Duygular c ̧ evredeki olaylarla, bireylerin bunlara kars ̧ ı go ̈ stermis ̧ oldukları tepkiler arasında, aracılık go ̈ revini u ̈ stlenirler. O ̈ rneg ̆ in bize dog ̆ ru gelmekte olan azgın bir ko ̈ pek go ̈ rdu ̈ g ̆ u ̈ mu ̈ zde, otonom sinir sisteminin sempatik sinir sistemi bo ̈ lu ̈ mu ̈ nden kaynaklanan fizyolojik uyarılma ile birlikte duygusal bir tepki (korku) olus ̧ ur. Sempatik sinir sisteminin go ̈ revi bizi acil durumlara hazırlamaktır ( ko ̈ pekten bir an o ̈ nce kac ̧ mak gibi). Duygular, deg ̆ is ̧ ik durumlarda uygun tepkileri vermemize yarayan uyarıcılardır.

11 Gelecekteki davranıs ̧ larımızı bic ̧ imlendirirler: Duygular, gelecekte uygun tepkiler vermemizi sag ̆ layan bilgilerin o ̈ g ̆ renilmesine o ̈ ncu ̈ lu ̈ k ederler. Birey hos ̧ olmayan bir durumla (o ̈ rneg ̆ in; saldırmaya hazırlanan bir ko ̈ pek) ile kars ̧ ılas ̧ tıg ̆ ında, duygusal tepki olus ̧ ur. Bu da bireyin ileride benzer bir durumdan kac ̧ ması gerektig ̆ ini o ̈ g ̆ retir. Aynı s ̧ ekilde o ̈ nceki davranıs ̧ lar sonucunda elde edilen hos ̧ tecru ̈ beler de ilerisi ic ̧ in gu ̈ du ̈ leyici niteliktedir. Bo ̈ ylece tatmin duygusuyla o ̈ du ̈ llenen davranıs ̧ ların ileride yeniden ortaya c ̧ ıkma olasılıg ̆ ı artar.

12 Sosyal ilis ̧ kilerin du ̈ zenlenmesine yardımcı olurlar: So ̈ zel veya so ̈ zsu ̈ z iletis ̧ imde bulundug ̆ umuz zaman yas ̧ adıg ̆ ımız duygular dıs ̧ arıdan izleyenler ic ̧ in genellikle c ̧ ok ac ̧ ık ve nettir. Bu davranıs ̧ lar, izleyenler ic ̧ in, bizim o an yas ̧ adıg ̆ ımız duyguları daha iyi anlamak ve ileride olası davranıs ̧ larımızı tahmin etmek yo ̈ nu ̈ nde go ̈ sterge (sinyal) nitelig ̆ i tas ̧ ırlar. Bu da daha etkili ve daha uygun bir sosyal iletis ̧ imi sag ̆ lar.

13 Duyguların Vu ̈ cutta Oluşturduğu Değişimler ■ Solunumda farklılas ̧ ma: Solunum sıklas ̧ ır ve derinles ̧ ir. Nefes alıp vermede ya sıklas ̧ ma ya da azalma go ̈ ru ̈ lu ̈ r. ■ Kalp c ̧ arpıntısı: Kalp atıs ̧ ları hızlanır, kan dolas ̧ ım sistemi daha c ̧ ok kan pompalar. Nabız atıs ̧ ı farklılas ̧ ır. O ̈ rneg ̆ in, sokakta yu ̈ ru ̈ rken, sevdig ̆ imiz bir kis ̧ iyle aniden kars ̧ ılas ̧ tıg ̆ ımızda hızlandıg ̆ ını go ̈ ru ̈ ru ̈ z.

14 Deri tepkileri: Deride elektrik artar. Heyecan halinin en o ̈ nemli ve gu ̈ venilir belirtisidir. Terleme sonucu bedenin dıs ̧ tan gelen elektrik akımına direnci azalır. ■ Kanallı bez faaliyetlerinde farklılıklar: Ag ̆ zımız kurumaya bas ̧ lar, tu ̈ m sindirim sistemi, tu ̈ ku ̈ ru ̈ k bezleri c ̧ alıs ̧ masını durdururken ter bezlerimiz c ̧ alıs ̧ masını hızlandırır. C ̧ u ̈ nku ̈ amac ̧ artan terleme yardımıyla kars ̧ ılas ̧ tıg ̆ ımız acil durumla ilgili olarak artan vu ̈ cut ısısının dengelenmeye c ̧ alıs ̧ ılmasıdır.

15 Du ̈ z kaslarda farklılıklar: O ̈ rneg ̆ in korku ve o ̈ fke anında go ̈ zbebeg ̆ inin bu ̈ yu ̈ mesi, damarların bu ̈ zu ̈ lmesi ve gevs ̧ emesi sonucu, bazı organlara kan hu ̈ cum eder. ■ Kanın s ̧ eker ve salgısının deg ̆ is ̧ mesi: Bir takım ic ̧ salgı bezlerinin salgısı sonunda kanda adrenalin ve s ̧ eker oranı artar, asit dengesi deg ̆ is ̧ ir. Vu ̈ cutta olus ̧ an deg ̆ is ̧ iklig ̆ in derecesi heyecanın s ̧ iddeti ile orantılıdır.

16 Mide ve bag ̆ ırsakların bozulması: C ̧ ok duygulanan kis ̧ ilerde gerek mide, gerekse bag ̆ ırsaklarda anormal deg ̆ is ̧ iklikler olur. Sindirimi sag ̆ layan salgılar kesilir, is ̧ tah azalır. Bag ̆ ırsak- ların c ̧ alıs ̧ ması bile olumsuz etkilenir. ■ Kan basıncı: Kanın basıncı ve vu ̈ cuda dag ̆ ılması deg ̆ is ̧ ir; insan, morlas ̧ maya ya da sararmaya bas ̧ lar. O ̈ rneg ̆ in utandıg ̆ ımız zaman kızarır, korktug ̆ umuz zaman da sararırız.

17 SI ̇ NI ̇ R SI ̇ STEMI ̇ VE DUYGULAR Duygularımızın ve duygularımıza es ̧ lik eden fizyolojik tepkilerin ortaya c ̧ ıkmasında sinir sistemimiz o ̈ nemli bir rol oynar. Sinir sistemimizin beyin ve omurilikten olus ̧ an bo ̈ lu ̈ mu ̈ ne merkezi sinir sistemi, beyin ve omurilig ̆ i vu ̈ cudun dig ̆ er kısımlarına bag ̆ layan sinir ag ̆ ına ise periferik sinir sistemi adı verilir.

18 Periferik sinir sistemi, somatik ve otonom sinir sistemleri diye ikiye ayrılır. Somatik sistem iskelet ve kas hareketleri gibi istemli hareketlerimizi kontrol eder. Otonom sinir sistemi ise salgı bezlerinin, du ̈ z kasların, kalp kaslarının faaliyetlerini ve bizim kontrolu ̈ mu ̈ z dıs ̧ ındaki faaliyetleri du ̈ zenler. Otonom sinir sistemi sempatik ve parasempatik olmak u ̈ zere iki bo ̈ lu ̈ mden olus ̧ ur.

19 Sempatik sistem uyarıldıg ̆ ında, go ̈ z bebeg ̆ i bu ̈ yu ̈ r ve tu ̈ ku ̈ ru ̈ k bezlerinde salgılama faaliyetleri durur Bunun yanında kanımızda s ̧ eker miktarı artar, solunumumuz hızlanır. Tehlike gec ̧ tikten sonra, parasempatik sistem devreye girer, kalp atıs ̧ ı ve dig ̆ er tepkiler normale do ̈ nu ̈ s ̧ u ̈ r. Parasempatik sistem, sempatik sisteme kars ̧ ı koyar.

20 DUYGU KURAMLARI James-Lange Kuramı Williams James ve Carl Lange ayrı ayrı yerlerde aynı yıl ic ̧ inde aynı kuramı ortaya koydukları ic ̧ in bu kurama James- Lange kuramı adı verilmis ̧ tir. Williams James ve Carl Lange duyguların nasıl meydana geldig ̆ ini ac ̧ ıklayan ortak bir kuram ortaya atmıs ̧ lardır. Bu kurama go ̈ re duygular kasların gerilmesi, titreme, kalp c ̧ arpıntısı, solunum hızının deg ̆ is ̧ mesi gibi bir takım organik deg ̆ is ̧ ikliklerin duyulmasından meydana gelmektedir.

21 C ̧ evredeki bazı durumlar kars ̧ ısında vu ̈ cut, ic ̧ gu ̈ du ̈ sel olarak gelis ̧ en olaylara tepki go ̈ stermektedir. Ag ̆ lama, kac ̧ ma, yumruk atma, u ̈ zu ̈ lme, korkma gibi durumlar duyulan duyguların sonuc ̧ ları deg ̆ il, bunların etmenleridir. Yani korktug ̆ umuz ic ̧ in titremiyoruz, titredig ̆ imiz ic ̧ in korkuyoruz. Aynı bic ̧ imde ag ̆ lama, u ̈ zu ̈ lmeyi; yumruk atma, o ̈ fkelenmeyi meydana getirmektedir. O ̈ zet olarak, James-Lange yas ̧ adıg ̆ ımız duyguların, belli duyumlar u ̈ reten fizyolojik deg ̆ is ̧ ikliklerin sonucu ortaya c ̧ ıktıg ̆ ını ileri su ̈ rerler. Bu duyumlar, beyin tarafından o ̈ zel duygusal deneyimler olarak yorumlanırlar. Bu go ̈ ru ̈ s ̧ James-Lange duygu kuramı adını almıs ̧ tır.

22 Cannon-Bard Duygu Kuramı Bu kuramın o ̈ nemle ileri su ̈ rdu ̈ g ̆ u ̈ ana fikir, fizyolojik uyaranların tek bas ̧ ına duyguların algılanmasına o ̈ ncu ̈ lu ̈ k ettig ̆ i go ̈ ru ̈ s ̧ u ̈ nu ̈ reddetmesidir. Bunun yerine, kuramda belirtilen, fizyolojik uyaranların ve duygusal tecru ̈ belerin Cannon ve Bard'ın sundug ̆ u gibi beyin talamusundan c ̧ ıkan aynı sinirleri, aynı zamanda harekete gec ̧ irdig ̆ idir.

23 Bu kurama go ̈ re duygu uyandırıcı uyaran algılandıktan sonra, sinir akımlarını beyin kabug ̆ una aktaran talamus denen o ̈ n beyin, duygusal tepkinin verildig ̆ i ilk yerdir. Ardından talamus dahili (ic ̧ organlara yo ̈ nelik) tepki u ̈ rettig ̆ inden dolayı otomatik sinir sistemine sinyal yollar. Aynı anda talamus, beyin korteksine gelen duygu durumunun yapısı ile ilgili olarak mesaj yollar. Bu sebepten farklı duyguların tek bir c ̧ es ̧ it fizyolojik uyaranla es ̧ les ̧ mesi gibi bir durum so ̈ z konusu deg ̆ ildir. Beyin korteksine go ̈ nderilen mesaj belli o ̈ zel duygulara go ̈ re de deg ̆ is ̧ ir.

24 Schachter-Singer Kuramı Karanlık bir caddede yu ̈ ru ̈ rken sizi birinin takip ettig ̆ ini ve buna ek olarak caddenin o ̈ teki tarafında takip edilen bas ̧ ka bir kadın oldug ̆ unu du ̈ s ̧ u ̈ nu ̈ n. Buna kars ̧ ılık kadının bu duruma korku ile tepki vermek yerine gu ̈ ldu ̈ g ̆ u ̈ nu ̈ ve nes ̧ eli bir bic ̧ imde davrandıg ̆ ını du ̈ s ̧ u ̈ nu ̈ n. Kadının verdig ̆ i tepkiler sizin korkunuzun rahatlamaya do ̈ nu ̈ s ̧ mesi ic ̧ in yeterli olabilir mi? Bundan hareketle, belki de aslında korkulacak bir s ̧ ey olmadıg ̆ ına karar vererek kendinizi gecenin ortamına kaptırıp, daha nes ̧ eli hissetmeye bas ̧ layabilirsiniz.

25 Bilincin rolu ̈ u ̈ zerinde odaklas ̧ an ac ̧ ıklamaya go ̈ re, Schacter- Singer'in heyecan-duygu kuramı, duygularımızı c ̧ evremizde go ̈ zlemlediklerimizle, kendimizi bas ̧ kaları ile kıyaslama yolu ile tanıdıg ̆ ımızı belirtiyor. Duygu ve heyecanlarımızı ic ̧ inde bulundug ̆ umuz duruma go ̈ re yorumlarız. Duygu ve heyecanın tu ̈ ru ̈, kis ̧ inin ic ̧ inde bulundug ̆ u ortama go ̈ re farklılık go ̈ sterecektir. O ̈ rneg ̆ in, bir miktar alkol almıs ̧ bir arkadas ̧ ınızı du ̈ s ̧ u ̈ nu ̈ n. Arkadas ̧ ınız eg ̆ lenceli bir toplantıda kendini as ̧ ırı sevinc ̧ li, kasvetli bir lokantada ise c ̧ o ̈ kku ̈ n hissedebilir.

26 Arnold-Lindsey'in Duygu Kuramı Aktivasyon kuramı adı verilen bu kurama go ̈ re, belli bir uyaran bir uygulama meydana getirmekte, bu da talamus ve hipotalamus ara istasyon u ̈ zerinden beyin korteksine iletilmektedir. Beyin korteksi bu uyaran kars ̧ ısında hipotalamus'taki dinamik uyarı o ̈ rneg ̆ ini serbest bırakmakta ve bu da periferdeki duygu anlatımını ac ̧ ıg ̆ a c ̧ ıkarmaktadır. Bu arada periferdeki deg ̆ is ̧ iklik de yine talamus-hipotalamus ara istasyonu u ̈ zerinden korteks'e bildirilerek olay algılanmakta ve bu algı korteks du ̈ zeyinde yerles ̧ ik olan duygusal tutumu olus ̧ turmaktadır.

27 DUYGULARIN I ̇ FADESI ̇ Sesler Yu ̈ z I ̇ fadesi Hareket, Beden Durumu, El Kol Davranıs ̧ ı


"EMOSYONLAR Dr. Esin Doğantekin. DUYGU İnsanın mutlu, kederli, öfkeli, coşkulu ya da korku içinde olmasını anlatan bir sözcüktür. Herhangi bir duygu." indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları