Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

GÖKTÜRK YAZITLARI VE ÖZELL İ KLER İ. Göktürk Yazıtları (Orhun Âbideleri) Göktürklerin ünlü hükümda­rı Bilge Kağan devrinden kalma yazılı dikilitaşlardır.

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "GÖKTÜRK YAZITLARI VE ÖZELL İ KLER İ. Göktürk Yazıtları (Orhun Âbideleri) Göktürklerin ünlü hükümda­rı Bilge Kağan devrinden kalma yazılı dikilitaşlardır."— Sunum transkripti:

1 GÖKTÜRK YAZITLARI VE ÖZELL İ KLER İ

2 Göktürk Yazıtları (Orhun Âbideleri) Göktürklerin ünlü hükümda­rı Bilge Kağan devrinden kalma yazılı dikilitaşlardır. Göktürkler çağında Bengü taş edebiyatı diye adlandırdığımız bu edebiyatla, Türklerin ilk yazılı edebî metinleri ortaya konmuştur. Bengü taş; ebedî, sonsuz taş demektir. Özellikle kağanların ve devletin ileri gelenlerinin ölümünden sonra, onlar adına bir anıt yaptırmak, Göktürklerde bir gelenek hâlini almıştır. Diktirilen taşlar üzerine kağanlar istediklerini yazmış, bütün milletin ona göre davranmasını istemişlerdir. Bu sözlerin taşlar üzerinde ebedî olarak kalacağını ve Türk milletinin sonsuza kadar bunlardan ders alacağını düşündükleri için diktirdikleri taşlara "bengü taş" adını vermişlerdir. Göktürklerden sonra Uygurlar bu geleneği devam ettirmişlerdir.

3 Genel olarak Göktürk Yazıtları (Orhun Âbideleri) diye adlandırı­lan Tonyukuk, Kül Tigin ve Bilge Kağan yazıtları, ilk dönemde taşlara yazılan edebiyatın, en uzun ve en güzel örnekleridir. Bu yazıtlar bulundukları yerlere göre dört grupta toplanır: Moğolistan, Yenisey, Talaş ve Kazakistan bengü taşları. Bunlar içinde Moğolistan'da bulunan Göktürklere ait Orhun Anıtları ve Uygurlara ait Yenisey Yazıtları önemlidir. Göktürkler çağına ait olan Orhun Anıtları içinde önemli olanlar şunlardır: * Tonyukuk Anıtı * Kül Tigin Anıtı * Bilge Kağan Anıtı

4

5

6

7 yılları arasında dikilmiştir. Bu anıtı diktiren ve üzerindeki yazıları yazdıran Bilge Tonyukuk'tur. Anıtta Türk milletinin Çin tutsaklı ğ ından kurtuluşu ve İ lteriş Ka ğ an zamanında Göktürklerin O ğ uzlarla, Kırgızlarla ve Çinlilerle yaptı ğ ı savaşlar anlatılmakta; bütün bu olaylarda Bilge Tonyukuk'un rolü özellikle belirtilmektedir. Bilge Tonyukuk, başvezirlik ve başkumandanlık yapmış olan büyük bir siyasetçidir. Göktürk devletinin politikasına uzun zaman yön vermiş akıllı ve hikmet sahibi bir devlet adamıdır. Bilge Tonyukuk, aynı zamanda edebiyatımıza hatıra türünün ilk temsilcisi ve ilk Türk tarihçisidir. İ ki parça hâlindeki anıtında, içinde bulundu ğ u olayları sade ve sanatsız bir şekilde, halk diliyle anlatmıştır. Olayları sözü uzatmadan, ana çizgileriyle vermiş; yeri geldikçe milletin ders alması için ö ğ ütlerde bulunmuştur. Zaman zaman atasözlerine ve deyimlere başvurmuştur. Kültigin Anıtı'nda Göktürk tarihine ait olaylar, Bilge Ka ğ an'ın a ğ zından aktarılmış, birlik ve bütünlük mesajı verilmiştir.

8

9 Bilge Ka ğ an adına o ğ lu Tenri Ka ğ an tarafından yaptırılmıştır. Anıtta Bilge Ka ğ an'ın a ğ zından devletin nasıl büyüdü ğ ü anlatılmış, Kültigin'in ölümünden sonraki olaylar ilave edilmiştir. Anıtın güneydo ğ u, güneybatı ve batı yüzlerinde de küçük metinler bulunmaktadır.

10 Göktürk Yazıtlarını (Orhun, Âbideleri), Türkçenin yazılı en eski kayna ğ ı sayabiliriz. Modern Türkçemizin tüm ' kuralları, günümüzün birçok sözcü ğ ü, do ğ al ve olgun bir söyleyişle, sanki bugünün yapıtlarıymış gibi karşımızdadır. Bin üç yüz yıl ötelerden gelen bu ses, bizim öz sesimizdir. Bu yazıtlar, bu yönleriyle Türk tarihine ışık tutan önemli belgelerdir. Göktürk Yazıtları, bir hakanın, halkına hesap vermesi, halkın devlete, millete karşı görevlerinin hatırlatılması, düşmanın entrikalarına nasıl karşılık verilece ğ inden söz edilmesi ve Türklerin yüksek ahlak ve seciyesinin anlatılması açısından önemlidir.

11 Bu anıtlar Türk adının, Türk milletinin isminin geçti ğ i ilk Türkçe metindir. Türk tarihinin taşlar üzerine yazılmış ilk belgesidir. Türk töresinin, Türk medeniyetinin, yüksek Türk kültürünün yazılı belgesidir. Türk hitabet sanatının erişilmez bir şaheseridir. Hükümdârâne eda ve ihtişamlı bir hitap tarzının yazılı örne ğ idir. Yalın ve keskin üslubun şaşırtıcı örnekleridir. Türk dilinin kayna ğ ı, Türk yazı dilinin başlangıcının bilinmeyen dönemlere kadar gitti ğ inin delilidir. Eski Türkçeyi gerek Göktürk, gerekse Uygur Türklerinin bıraktı ğ ı eserlerden takip etti ğ imiz için de bu yazıtlar, ayrı bir öneme sahiptir.

12

13 Orhun Âbidelerinin yazıldı ğ ı Göktürk alfabesi 38 harflidir. Bu alfabede 4 sesli, 9 birleşik, 25 de sessiz harf bulunmaktadır. Göktürk alfabesi, Türklerin ulusal alfabesidir. Bu alfabenin eski Türk damgalarından do ğ du ğ u ileri sürülmektedir. Göktürk yazısı sa ğ dan sola, yukarıdan aşa ğ ıya do ğ ru bitiştirilmeden yazılır. Sözcükleri ayırmak için genellikle iki nokta konur. Kül Tigin ve Bilge Ka ğ an anıtlarında metinler, yukarıdan aşa ğ ıya do ğ ru yazılmış ve satırlar sa ğ dan sola do ğ ru dizilmiştir. Göktürk alfabesi, Türkçenin tarih boyunca hiç de ğ işmemiş bulunan büyük ünlü (sesli) uyumu dikkate alınarak düzenlenmiş bir alfabedir.

14

15 Göktürk yazıtlarındaki düzyazı, o zamanki Türkçenin en yüksek anlatım özelliklerini taşır. Şiir yüklü bir düzyazıdır bu. Bugünkü düzyazıya örnek olacak bir cümle yapısı; duru, açık, yalın bir söyleyiş güzelli ğ i; Türkçenin ancak Dede Korkut'ta buldu ğ umuz destansı söz kudreti vardır. Türk edebiyatının ilk düz yazı örneklerini oluşturan bu yazıtlar yabancı etkilerden uzaktır. Metinler, gerçekçi bir dil ve güçlü bir hitabet dili ile yazılmıştır.

16

17 Orhun Yazıtları, Mo ğ olistan'ın kuzeyinde, Baykal gölünün güneyinde, Orhun ırma ğ ı vadisindeki Koşo Saydam gölü yakınlarındadır. Bu yazıtlardan Kül Tigin ve Bilge Ka ğ an Anıtları, Koçho Tsaydam bölgesindeki Orhun Irma ğ ı civarında; Bilge Tonyukuk Anıtları ise, Kül Tigin ve Bilge Ka ğ an yazıtlarından yaklaşık 360 km uzakta, Tola Irma ğ ı'nın yukarı yata ğ ındaki Bayn Tsokto bölgesindedir. Anıtların oldu ğ u yerde yalnızca dikilitaşlar de ğ il, yüzlerce heykel, balbal, şehir harabeleri, taş yollar, su kanalları, koç ve kaplumba ğ a heykelleri, sunak taşları bulunmuştur.

18

19


"GÖKTÜRK YAZITLARI VE ÖZELL İ KLER İ. Göktürk Yazıtları (Orhun Âbideleri) Göktürklerin ünlü hükümda­rı Bilge Kağan devrinden kalma yazılı dikilitaşlardır." indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları