Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

KALP-DAMAR HASTALIKLARI VE BESLENME Prof. Dr. Gülay KOÇOĞLU Cum. Üni. Tıp Fakültesi Halk Sağlığı Anabilim Dalı Sağlık Slaytları

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "KALP-DAMAR HASTALIKLARI VE BESLENME Prof. Dr. Gülay KOÇOĞLU Cum. Üni. Tıp Fakültesi Halk Sağlığı Anabilim Dalı Sağlık Slaytları"— Sunum transkripti:

1 KALP-DAMAR HASTALIKLARI VE BESLENME Prof. Dr. Gülay KOÇOĞLU Cum. Üni. Tıp Fakültesi Halk Sağlığı Anabilim Dalı Sağlık Slaytları

2 Demir eksikliği Güvenli olmayan sex Uyuşturucu kullanımı Fiziksel inaktivite Az meyva-sebze tüke Obezite Alkol Sigara DALYs* (%) Hipertansiyon Hiper lipidemi Kardiyovasküler hastalıklar için önde gelen risk faktörleri * DALY = ( Mortalite + Morbidite), Disability-adjusted life years, Dünya Sağlık Örgütü Raporu 2002:

3 Kalp krizine yol açan risk faktörleri Yusuf S. Avrupa Kardiyoloji Kongresi 2004; Münih, Risk FaktörüSigara, Yaş ve cinsiyete göre düzeltilmiş Odds Oranı (99% G.A.) Bütün değişkenlere göre düzeltilmiş Odds oranı (99% G.A.) ApoB/ApoA ( )3.25 ( ) Sigara Kullanımı2.95 ( )2.87 ( ) Diyabet3.08 ( )2.37 ( ) Hipertansiyon2.48 ( )1.91 ( ) Abdominal Obezite2.22 ( )1.62 ( ) Stress2.51 ( )2.67 ( ) Meyva, sebze tüketimi0.70 ( )0.70 ( ) Egzersiz0.72 ( )0.86 ( ) Alkol Kullanımı0.79 ( )0.91 ( ) Tüm Olasılıklar129.2 ( )

4 Kalp-damar hastalıklarına yol açan üç büyük risk faktörü; Sigara içmek, Serum kolesterol düzeyi yüksekliği, Hipertansiyon

5 KOLESTEROL Hücrelerde ve vücut sıvılarında bulunur. Besinlerle alınır, vücutta karaciğerde de yapılır. Barsaktan emilimi için safra gereklidir. Kanda mg civarında bulunur. Lipoproteinlerle taşınırlar. Bunlar HDL, LDL ve VLDL olarak üç gruptur. Kalp-damar hastalığı olanlarda genellikle LDL (kötü ) yüksek, HDL (iyi ) düşüktür.

6 Diyet kolesterolü ve Lipoproteinler arasındaki etkileşim

7 Serum Kolesterolü mg /dl olarak ; <200 ise normal ise riskli >240 ise yüksek olarak değerlendirilir. Serum kolesterolünde % 1’lik düşüş KKH riskini %2  LDL+ HDL+ VLDL= Total kolesterol

8 A. Keys 1965 yılında geliştirdiği denklemle diyetin kan kolesterolüne etkisini belirlemeye çalışmıştır. s kol= 1.35(2S-P)+1.52 Z s kol: serum kolesterolünde mg değişim S: enerjinin doymuş yağ asit oranı P: enerjinin çoklu doymamış yağ asiti oranı Z: eski ve yeni kolesterol alımının mg/1000 k.kal.üzerinden farklılığı

9 Günümüzde bu denklemin geçerliliğinin genel olarak kabul edilmesine karşın S yağ asitlerinin serum kolesterolünü yükseltici etkilerinin farklı olduğu, bireylerin yanıtlarının genetik yapıdan farklılık gösterdiği bildirilmektedir.

10 Değişik yağ asitlerinin serum LDL ve HDL kolesterolüne etkileri Yağ asitiKaynaklarıLDLHDL Palmitik (S)Süt, palm, hindistan cevizi yağı  Stearik(S)Hayvansal yağlarEtki-  Oleik (M)Zeytinyağı, fındık yağı  Etki- Linoleik (P- n.6)Bitkisel sıvı yağlar   -linolenik(P- n.3)Kanola yağıEtki-  EPA-DHA(P- n.3)Balık yağıEtki-  Trans yağ asitiKatı margarinler 

11 LDL’nin yüksek olmasına yol açabilen diyet faktörleri Doymuş yağların fazla alımı(hepsinin değil) Diyet enerjisinin fazla olması Hayvansal proteinin fazla alınması Bitkisel proteinin az alınması Kompleks CHO’ların az alımı (<%48) Posanın az alımı Kolesterolün fazla alımı Rafine CHO’ların fazla alımı (> % 10)

12 HDL’nin düşük olmasına yol açabilen faktörler Şişmanlık Sigara içimi Hareketsizlik Cinsiyet (erkekler), Östrojen azlığı, Genetik Beta blokerler Diüretikler HDL’de % 1’lik artış KKH riskini % 1,5-2 

13 HDL’yi yükselten faktörler Fiziksel aktivite(egzersiz) yapıyor olmak(hepatik lipaz aktivitesi artar) Az miktar alkol (60 mg etanol/gün) almak Uygun ağırlıkta olmak Alfa blokerler Genetik Menopoz öncesi dönem (bayan) MUFA (PUFA değil) kullanmak n. 3 yağ asitleri?

14 Şişmanlık BKİ’nin <25 olması Bel/Kalça oranının E >1.0, K> 0.8 olması Bel çevresinin E > 102 (94) cm, K > 88 ( 80) cm olması riski arttırmakta BKİ’ de 1 birim artış, HDL’yi % 5 düşürüyor, Her 1 kg fazlalık endojen kolesterol sentezini 20 mg/gün arttırıyor. Şişmanlarda VLDL sentezi artıyor, bunun sonucu HDL düşüyor, LDL artıyor, hipertrigliseridemi oluyor.

15 Ülkelere göre KKH açısından riskli kabul edilen bel çevresi ölçümleri (cm ) ÜLKELERErkekKadın Kuzey Amerika >102> 88 Avrupa> 94> 80 Orta ve Latin Amerika, Orta Doğu, Hindistan, Asya > 90> 80 Japonya> 85> 90 Diğer Ülkeler> 94> 80

16

17 Abdominal Obezitenin yaş gruplarına göre toplumda görülme sıklığı Yaş Grupları % TEKHARF çalışması 2002

18 Relatif ağırlığın % 10 azaltılmasıyla; Hastalık insidansı % 20 azaltılabiliyor Kan basıncı Ürik asit Kan şekeri düşürülebiliyor.

19 LDL / HDL > 3 ise veya Total kolesterol / HDL > 5 ise DİYET TEDAVİSİ BAŞLANMALIDIR!

20 Hipertansiyon olması BKİ’nin > 25 olması, abdominal obesite Fazla Na alımı (NaCl-tuz) Yetersiz K alımı (Na/K oranının büyük olması) Yetersiz Ca alımı Yetersiz Mg alımı n. 3 yağların alınmaması Fazla alkol alımı (> 60 mg etanol/gün)

21 Diğer faktörler Suların sertliği= Çelişkili sonuçlar Fazla miktarda kafein alımı= > 9 büyük fincan/gün Chlamydia pneumonia enfeksiyonu

22 Vitaminlerin Etkisi Niacin, Riboflavin, Pantotenik asit ve Biotin yağ asidi metabolizması ile ilgilidir. Bunların yeterli alınması önemlidir.

23 A vitamini: Membran dayanıklılığını arttırmakta, Lipit-protein oluşumunu sağlamakta ve Aterokalsin sentezini inhibe etmektedir.

24 Beta karoten İskemiyi engellemekte, Süperoksit moleküllerini yok etmekte, LDL’ye bağlanıp oksidasyonunu engellemektedir.

25 D vitamini: Kalsiyum bağlayıcı protein sentezini arttırarak aterosklerozisi hızlandırabilir

26 C Vitamini: Kolesterolün safra asitlerine dönüşümünü sağlar, Kollajen doku, Endotel gelişimi, Prostosiklin ve DHA için gerekli, Serbest radikalleri tutar.

27 E Vitamini; Lipit hidroperoksit oluşumunu engeller, Trombüs oluşumunu engeller, Platelet aggregasyonunu önler, Prostosiklin aktivitesini önleyen hidrojen peroksit oluşumunu engeller.

28 Homosistein yüksekliği de risk faktörü olarak kabul edilmektedir. Folik asit eksikliği ayrıca B 12, B 6 eksiklikleri kanda homosistein yükselmesine yol açabilir.

29 K Vitamini; Aterokalsin K vitaminine bağımlı, riski arttırabilir?

30 Mineraller Sodyum: Tuz tüketimi ile hipertansiyon arasında doğrusal ilişki var Kalıtsal Na-Ca değişiminin engellenmesi Kalsiyum: Yetersizliğinde kan basıncı yükselir, Hiperkalsemi ise olumsuz etkili

31 Magnezyum: Kalp atımını düzenliyor. Yetersizliğinde aritmi, kalsifikasyon ve MI sık, Damar intimasında daralma, incelme, VLDL , HDL  oluyor. Serum kolesterol düzeyinde  olmakta.

32 Çinko MI sonrası plazma Zn , Eklenmesi lipoproteinleri etkilemekte, VLDL , HDL değişmemekte. Egzersizle birlikte orta düzeyde Zn verildiğinde HDL . Glukoz toleransı için gerekli, Yetersizliğinde platelet aggregasyonu artıyor.

33 Bakır Yetersizliğinde; Renal ve hepatik dokularda bozukluk, Kollajen ve elastin sentezinde yetersizlik, Kardiak atrofi, Safra-kolesterol metabolizmasında bozukluk, Serum HDL , LDL , serum kolesterol 

34 Krom Yetersizliğinde aterom plağı oluşumu, trigliseritlerde artış görülmekte, Eklenmesi serum kolesterolünü düşürmekte. Selenyum: Elzem yağ asidi metabolizmasını düzenler, Yetersizliğinde peroksit molekülleri oluşumu ve platelet aggregasyonu artar.

35 Önerilen Diyet İlkeleri BKİ’nin 25’in altına düşürülmesi Boy 2 X 25 = Maksimum kilo Yağların günlük enerjinin < % 30’ kadar alınması Yağların içeriğinin P / S= 1, M / S  1 olacak şekilde düzenlenmesi ( en az S, en fazla M) Kolesterolün önce < 300 mg/gün, sonuç alınmazsa < 200 mg/ gün olarak kısıtlanması

36 . Tuzun azaltılması <3.5 g/gün, hipertansiyon varsa < 2 g /gün Posanın arttırılması suda çözünür 25 g/gün Toplam 50 /gün Pişirme yöntemine dikkat edilmesi

37 Diyetsel faktörlerin kolesterol düşürücü etkileri FaktörlerLDL-Kolesterolde düşüş (%) SFA enerjinin < %710 Kolesterol 200 mg/gün5 Çözünür posa 5-10 g/gün5 K.Baklagil ceviz,fındık vb. alımı 25 g/gün 5 Taze meyve-sebze alımı 700 g/gün 5

38 Kalp Hastalıklarından Korunmak İçin Nasıl Beslenilmeli ? Şişmanlamamaya dikkat edilmelidir. Beden kitle indeksi 25’i geçmemelidir. Bebekler dışında düşük yağ içeren süt ürünleri kullanılmalıdır. Kırmızı et yerine tavuk, hindi ve balık eti daha sık yenmelidir. Posa içeren taze meyve, sebze, kepekli tahıllar ve kurubaklagiller her gün yeterli miktarda alınmalıdır.

39 Yağ alımı fazla olmamalı, özellikle doymuş yağlar azaltılmalıdır. Çoklu doymamış yağların da fazla alınması doğru değildir. Zeytinyağı, f ı nd ı k ya ğı, kanola yağı tercih edilmelidir. Önerilen n.6/n.3 = < 7/1 Kolesterol içeren besinler azaltılmalıdır. Aynı öğün ve aynı gün en zengin ürünler birlikte yenmemelidir. Tuz alımına dikkat edilerek işlenmiş, salamura edilmiş besinlerden uzak durulmalıdır. Rafine şeker tüketimi azaltılmalıdır.

40 Bunların yanısıra; Sigara içilmemelidir, içilen ortamlarda bulunulmamalıdır. Alkol tüketiliyorsa kadınlarda günde 1, erkeklerde 2 birim olarak sınırlandırılmalıdır. 1 birim ölçüsü: Bira 350 mL, Şarap 150 mL, sert içkiler 45 mL Haftada 3-5 gün, yarım-bir saat tempolu yürüyüş vb. aktivite yapılmalıdır.

41

42

43

44 BesinÖlçüDoymuş yağ (g) Kalori Normal peynir Düşük yağlı peynir 30 g Normal et Yağsız et 90 g Normal dondurma Düşük yağlı yoğurt (dondurulmuş) 120 g Tam süt Düşük yağlı süt (%1) 240 g Değişik besinlerin doymuş yağ içeriklerinin karşılaştırılması

45 ÇEŞİTLİ YAĞLARDAKİ YAĞ ASİTİ TÜRÜ YAĞSFA (%)MUFA (%)PUFA (%) Kuyruk yağı57385 Tereyağı66304 Zeytinyağı14779 Mısırözü yağı Soya yağı Ayçiçeği yağı Palmiye yağı Balık yağı294823

46 Doymamış Yağ Asitlerinin Çift Bağın Pozisyonuna Göre Dizgilenmesi YAĞ ASİDİKAYNAKLARIDOKULARDA OMEGA- 3 (n-3) α -Linolenik asit 18 C:3 çift bağ Keten tohumu, kolza ve balık yağı Az miktarda Eikosapentaenoik asit (EPA) 20 C:5 çift bağ S u ürünleri, anne sütü Az miktarda Dokosaheksaenoik asit (DHA) 22 C:6 çift bağ Su ürünleri, anne sütü Beyin ve retina PHL bileşeni OMEGA- 6 (n-6) Linoleik asit 18 C :2 çift bağBitkisel yağlar ve bitkiler Araşidonik asit 20 C:4 çift bağKrc, beyin, etHücre zarı PHL bileşeni OMEGA- 9 (n-9) Oleik asit 18 C:1 çift bağZeytin y, fındık yBeynin ak maddesi myelinde Eicosantrienoik 20 C:3 çift bağHayv ve bitki doku. çok az Elzem yağ asiti yetersizliğinde ↑ Miristoleik asit 14 C:1 çift bağSüt ve balıkta azAz miktarda Palmitoleik asit16 C:1çift bağSüt ve balıkta azAz miktarda

47 TRANS YAĞ ASİTLERİ Hidrojenasyon işlemleri sırasında oluşur. Ayrıca bazı besinlerde doğal olarak bulunmakla birlikte diyette yer alanın büyük bölümü hidrojene yağlardan gelir. Hidrojenle doyurulmuş katı yağların bileşimindeki yağ asitlerinin yapıları değişir ve trans yağ asitlerine dönüşürler.

48 Klinik ve epidemiyolojik çalışmalarda, yüksek miktarlarda alınan trans yağ asitlerinin, membran akışkanlığına potansiyel etkisi nedeniyle, LDL’yi artırarak koroner kalp hastalığı ve kanser vb. kronik hastalık riskini artırdığı gösterilmiştir. Trans yağ asitlerinin aynı zamanda, ALA ve linoleik asitten daha uzun zincirli elzem yağ asitlerinin oluşmasına zemin hazırlayan desaturasyon (çift bağ oluşturma) ve elongasyon ( yağ asidi zincirlerinin uzatılması) işlemlerini de inhibe ettiği gösterilmiştir.

49 Şu andaki bilgilerimizle uzun zincirli çoklu doymamış yağ asitlerinin fetal beyin ve organ gelişimindeki kritik rolünden dolayı, hidrojene edilmiş yağların tüketimlerinin azaltılması önerilmektedir. Öneriler, günlük yağ alımının enerjinin %30’u civarında tutulması ve doymuş yağ asidi alımına dikkat edilmesi doğrultusundadır.

50 Trans yağ asitlerinin alımı kısıtlanmalı, tereyağı yerine bitkisel sıvı yağların, yumuşak margarin ve trans yağ asidi içermeyen yumuşak margarinin kullanılması teşvik edilmelidir. Regan A. Wolbers

51 Trans yağları hangi besinlerden alıyoruz? Besin KaynağıDiyetteki % Atıştırmalar: kek, bisküvi, kraker, pay40 Hayvani ürünler21 Margarin17 Kızartılmış patates8 Patates cipsi, mısır cipsi, popkorn5 Katı yağ (hamur yapımında kullanılır)4 Şekerlemeler, kahvaltılık tahıllar, diğer besinler 5

52 Diyet Kolesterolü Diyet kolesterolü kan kolesterolünü doymuş yağ asitlerine göre daha az yükseltir. Doymuş yağ asitleri ile birlikte kolesterol içeren besinlerin azaltılması kan kolesterolünün düşürülmesinde etkilidir (sinerjik etki). Bireysel farklılıklar önemlidir.

53 Bazı yiyeceklerin içerdiği kolesterol miktarları (mg/100 gram): Beyin2000 Böbrek 375 Karaciğer 300 Yumurta sarısı adet yumurta (50g) 274 Sosis 48 Süt, yoğurt 14 Peynir 90 Lor peyniri 8 Tereyağı 219 İçyağı 102 Mayonez 108

54 Bazı yiyeceklerin içerdiği kolesterol miktarları (mg/100 gram): Kırmızı et (dana eti) (Doymuş yağı yüksek) Balık eti Yağlı Orta yağlı Yağsız Tavuk Beyaz et (derisiz) ………...58 Siyah et (derisiz) Tavuk derisi

55 Besinlerin Yağ ve kolesterol içerikleri Yağ(g)Kolesterol(mg) Beyin72000 Yumurta Dana eti Tavuk eti (beyaz, derisiz) 258 Ördek eti3976 Karaciğer Balık

56 Yağ(g)Kolesterol (mg) Süt3.413 Kaşar peynir Çedar Çökelek0.47 Yağlı beyaz peynir Mayonez Tereyağı Kuyruk yağı98102

57 Besinlerin Posa içerikleri Çözünmez posa: Suda erimez, sindirime yardımcı, tokluk hissi oluşturur (selüloz, hemiselüloz, lignin). Buğday –mısır kepeği, meyve kabuğu, kök sebzeler(karnabahar, patates, taze fasülye ve diğer sebzelerde boldur. Çözünür posa:Suda erir,(zamk, müsilaj, pektin vb.). LDL kolesterolü ve kan şekerini düşürür. Kurubaklagiller, yulaf kepeği, bezelye, elma-portakal gibi meyvelerde, avuç vb bazı sebzelerde boldur.

58 MEYVELERÖLÇÜSÜPosa (g) Enerji (k.kal) Armut1 orta boy4100 Elma(kabuklu)1 orta boy380 Çilek1 su bardağı445 Muz1 orta boy2105 Portakal1 orta boy360 Şeftali(kabuklu)1 orta boy140 Üzüm½ su bardağı130 Kuru erik3 adet260 Kuru incir2 adet495

59 SEBZELER (Pişmiş) ÖLÇÜSÜPosa (g) Enerji (k.kal) Brokoli½ su bardağı225 Bezelye½ su bardağı265 Lahana½ su bardağı330 Ispanak½ su bardağı220 Kabak½ su bardağı120 Patates fırın (kabuklu) 1 orta boy4200 K. BAKLAGİLLER Kuru fasulye½ su bardağı3115 Mercimek½ su bardağı4115

60 TAHILLARÖLÇÜSÜPosa (g) Enerji (k.kal) Beyaz ekmek1 dilim< 160 Buğday kepeği1 yemek kaşığı210 Çavdar ekmeği1 dilim380 Galeta1 adet< 1115 Beyaz pirinç½ su bardağı1115 Kepekli buğday ekmeği 1 dilim260 Esmer pirinç½ su bardağı2110 Spagetti½ su bardağı1100 Yulaf ezmesi¾ kupa395

61 DİĞERLERİÖLÇÜSÜPosa (g) Enerji (k.kal) Domates1 orta boy230 Havuç1 orta boy230 Ispanak1 su bardağı110 Kereviz1 sap<15 Marul1 su bardağı110 Salatalık½ su bardağı<15 Ay çekirdeği¼ su bardağı2210 Ceviz¼ su bardağı195 Fıstık¼ su bardağı3215 Pat. Mısır1 su bardağı130

62 Az kolesterollü, az yağlı diyet örneği : Sabah: ½ greyfurt veya 1 domates, 2 YK çökelek, 5 zeytin, 1 dilim esmer ekmek, açık çay Kuşluk: 1 meyve Öğlen: 1 porsiyon etli sebze yemeği, ½ porsiyon pilav, 1 tabak salata (1TK zy), 1 bardak az yağlı ayran Akşam: 1 kepçe mercimek çorba, 1 tabak zy. sebze yemeği, 1 kase az yağlı yoğurt, 1 dilim esmer ekmek Gece: 1 meyve 1600.kalori, 167 mg kolesterol, 2224 mg Na, % 10 doymuş yağ, % 55 CHO, %20 protein

63 Ailevi Hiperlipemilerde Önerilen Diyetler: Tip I- Düşük enerji, düşük yağ (% 25), alkol sınırlı Tip II- Düşük enerji, düşük kolesterol, doymuş yağ sınırlı Tip III- Düşük enerji, düşük kolesterol ve doymuş yağ, alkol sınırlı Tip IV- Düşük enerji, orta düzeyde kolesterol ve CHO, alkol ve doymuş yağ sınırlı Tip V- Düşük enerji, alkol sınırlı, düşük yağ (% 20), doymuş yağ sınırlı Sağlık Slaytları


"KALP-DAMAR HASTALIKLARI VE BESLENME Prof. Dr. Gülay KOÇOĞLU Cum. Üni. Tıp Fakültesi Halk Sağlığı Anabilim Dalı Sağlık Slaytları" indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları