Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

REHBERL İ K VE PS İ KOLOJ İ K DANIŞMA H İ ZMET ALANLARI PINAR B İ RB İ R 2012.

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "REHBERL İ K VE PS İ KOLOJ İ K DANIŞMA H İ ZMET ALANLARI PINAR B İ RB İ R 2012."— Sunum transkripti:

1 REHBERL İ K VE PS İ KOLOJ İ K DANIŞMA H İ ZMET ALANLARI PINAR B İ RB İ R 2012

2 Rehberlikteki Hizmet Alanları Kişisel rehberlik E ğ itsel rehberlik Mesleki rehberlik

3

4 Şemada görüldü ğ ü gibi kişisel – sosyal gelişim alanında çocu ğ un temel ihtiyacı ‘yaşamayı ö ğ renmektir’ kişisel rehberlik hizmetleri; ö ğ rencinin yaşamayı ö ğ renmesi yani yaşamda ihtiyaçlarını ve gelişim görevlerini çevreye ters düşmeden karşılayarak kişisel doyuma ulaşabilmesi için yapılan yardımlardır.

5 K İ Ş İ SEL REHBERL İ K Bireyin çocukluktan yetişkinli ğ e dek, e ğ itimin çeşitli kademelerinde, ‘Kendini ve başkalarını anlaması ve kabul etmesi, Günlük yaşam becerilerini kazanması, Aile ve toplum olgusunu kavrayarak bu ortamlarda sa ğ lıklı ilişkiler geliştirebilmesi…’ bu alanlarda yeterlik kazanması, Kişisel ve sosyal gelişimini sa ğ lıklı sürdürebilmesi için verilen rehberlik hizmetleridir.

6 K İ Ş İ SEL REHBERL İ K E ğ itim süreci içinde kişisel rehberli ğ in temel amacı; Çocu ğ un, kendini psiko-sosyal bir varlık olarak anlaması ve kabul etmesine, Fiziki ve sosyal çevresini gerçek boyutları ile tanıyarak kendi yetenek ve potansiyelini bu koşullar içinde en iyi şekilde kullanabilmesine yardım etmektir. Böylece, engelleyici heyecan gerginlikleri ve üzüntülerden kurtulan, sosyal ilişkilerinde etkili olma becerileri geliştiren birey daha verimli bir ö ğ renme ve gelişme oluşumu içinde olacaktır ( Tan 1992 ).

7 Kişisel rehberlik hizmetlerinin kapsamı  Atılganlık becerilerini geliştirme  Günlük yaşam becerileri geliştirme  İ letişim becerileri geliştirme  Sorun çözme becerileri geliştirme  Öfkeyle baş etme becerileri geliştirme  Kaygıyla baş etme becerileri geliştirme  Çatışma çözme becerileri geliştirme

8 Kişisel rehberlik hizmetlerinin kapsamı  Karar verme becerileri geliştirme  Zaman yönetimi becerileri geliştirme  Öz saygı geliştirme  Sorumluluk ve görev bilinci geliştirme  Oto kontrol becerileri geliştirme  Özgüven becerileri geliştirme

9 Kişisel Rehberlik Hizmetlerinin Kapsamı ve Niteli ğ i Kendini tanıma ve kabul De ğ işime uyum

10 Kişisel Rehberlik Hizmetlerinin Kapsamı ve Niteli ğ i Kişisel rehberlik; Ö ğ rencinin kendini tanıması, Anlaması, Üstün ve sınırlı yönleri ile kendini kabul etmesi ve geliştirmesi; Kendine güvenen, Kişilerarası ilişkilerde becerili; Kişisel ve sosyal yönden dengeli ve uyumlu bir birey olarak yetişmesine yardım hizmetlerini kapsar.

11 Kişisel Rehberlik Hizmetlerinin Kapsamı ve Niteli ğ i Bu hizmetler yürütülürken bireyin bir gelişme süreci içinde oldu ğ u, gözlenen davranışların kalıcı olmadı ğ ı, içinde bulunulan gelişim basama ğ ına özgü olup de ğ işebilece ğ i unutulmamalıdır. Ayrıca, her birey kendine özgü bir varlıktır ve gelişimi kendi olanakları ve koşulları çerçevesinde de ğ erlendirilmelidir. Bir kimsenin şimdi oldu ğ undan daha iyi durumda olması mümkün oldu ğ una göre herkese potansiyelini geliştirmek ve özünü gerçekleştirmek için olanaklar sa ğ lanmalıdır ( Kuzgun 1992 ).

12 K İ Ş İ SEL REHBERL İ K MODELLER İ Kişisel rehberlik hizmetlerinin sunumu de ğ işik yollarla gerçekleştirilmektedir. Bunlar farklı sınıflamalar altında incelenebilir. Bu hizmetlerin özellikle sınıf ö ğ retmenleri tarafından yürütülmesi önceli ğ ine dayalı olarak grup formatı işlevsel bir model olarak karşımıza çıkmaktadır.

13 K İ Ş İ SEL REHBERL İ K MODELLER İ Sosyal bir yapı sunan grup rehberli ğ i birçok kişisel- sosyal problemin, gelişimsel konuların,e ğ itsel çalışmaların gerçekleştirilmesi açısından uygun düşmektedir. Bu e ğ itsel çalışmaların, Küçük gruplarla etkileşim Psikolojik e ğ itim Sosyal beceri geliştirme Oyunlar ve etkinlikler şeklinde gerçekleştirilmesi mümkündür.

14 K İ Ş İ SEL REHBERL İ K MODELLER İ Kişisel rehberlik çalışmalarının bir di ğ er boyutu ise gelişimsel rehberlik çalışmalarıdır. Gelişimsel,rehberlik çalışmaları,bireyin sürekli gelişim halinde oldu ğ u varsayımından hareketle,farklı gelişim aşamalarında gerekli gelişim görevlerini başarılmasıyla ileriki dönemlere bireyin daha iyi hazırlanabilece ğ i varsayımına dayanmaktadır.

15 K İ Ş İ SEL REHBERL İ K MODELLER İ Hümanistik e ğ itimde,kişisel rehberlik hizmetlerini ö ğ retmenin insan do ğ asına ilişkin tutumları belirler. Günümüzde, bir boyutu ile ö ğ renci merkezli e ğ itim adını da verdi ğ imiz bu yaklaşımda,ö ğ retmen bireysel farklılıklara dayalı çeşitlili ğ in verimlili ğ i artırdı ğ ını bilen ve demokratik tutumlara sahip bir rehberdir. Hümanistik e ğ itimin do ğ al parçalarından biri sınıf atmosferidir. Sınıf atmosferinin demokratik olarak işletilmesi ve ö ğ retmen tutumlarının saygı ve de ğ er vermeye dayalı olması ön koşullar olarak ileri sürülmektedir.

16 K İ Ş İ SEL REHBERL İ K MODELLER İ Bir başka model olarak ele alınması gereken yaklaşım seçim teorisidir. (ÖZBAY,Y.,ŞAH İ N,M.,2000) Seçim teorisi veya gerçekçilik terapisinde kişinin bir bütün olarak ele alınması,duygu,düşünce,eylem,fizyolojisiyle herhangi bir davranışın toplam davranış olarak de ğ erlendirilmesi söz konusudur. Hümanistik anlayışta oldu ğ u gibi seçim teorisi de insanın içsel olarak çalıştı ğ ını, hareket noktasını kendisinin ve seçimlerinin oluşturdu ğ unu vurgular. Her birey kendi hayatını yönlendiren seçimlerini uyuma dönük bir süreç olarak ele alır,kendisini sonuca götürsün veya götürmesin belli seçimler gerçekleştirir.

17 K İ Ş İ SEL REHBERL İ K MODELLER İ Böylece sınıf veya okul ortamı,birileri tarafından işletilen,yönetilen,ceza ve ödüllerin verildi ğ i ve kararları do ğ rultusunda yaptı ğ ı davranışlara dayalı, sorumluluk almasını gerektiren bir atmosfer olarak algılanacaktır.

18 K İ Ş İ SEL REHBERL İ K MODELLER İ Günümüzde tüm çabaların ö ğ rencileri dışsal motivasyon yerine içsel motivasyonla donatma üzerine odaklaştı ğ ı görülmektedir. İ çsel motivasyonu yaratmanın yollarından biri kişiye seçim özgürlü ğ ünü vermek seçimlerinin sonuçlarını kendi yaşantılarıyla ona göstermektir. Sınıf ortamı ö ğ retilen yer de ğ il ö ğ renilen yerdir. Bunun yanında temel insan ihtiyaçları olan sevme,sevilme,ait olma,güçlü oldu ğ unu ve özgürlü ğ ünü hissetme ve e ğ lenme gibi ihtiyaçların karşılandı ğ ı bir mekana dönüştürülmesi gerekmektedir.

19 K İ Ş İ SEL REHBERL İ K MODELLER İ Rehberlik hizmetlerinin temel hedeflerinden biri kişinin uyumunu sa ğ lamaktır. Bunu gerçekleştirirken kullandı ğ ı en önemli yöntem gelişimsel çizgiyi incelemek ve gelişimi olumlu yöne; büyüme, olgunlaşma ve ö ğ renmeye kanalize etmektir. Bu açıdan bilişsel, duygusal, sosyal, moral ve fiziksel gibi gelişim alanlarının, gelişim özelliklerinin bilinmesi gerekir.

20 K İ Ş İ SEL REHBERL İ K MODELLER İ Rehberlik ve psikolojik danışma hizmetlerinin yapısı gelişim düzeylerine göre ele alındı ğ ında, kişisel rehberlik hizmetlerinin üzerinde durması gereken konulardan bazılar şunlardır: Fiziksel becerileri geliştirebilme Kendine yönelik olumlu tutum geliştirebilme Akranlarla anlaşabilmeyi ö ğ renebilme Uygun kadınsı ve erkeksi sosyal rolleri ö ğ renebilme

21 PS İ KOLOJ İ K İ Y İ OLMA Psikolojik iyi olma, bireye yöneltilen tüm içsel ve dışsal talepler sonucunda kişinin kendine ilişkin anlam, önlem, yeterlik, kontrol ve yaşama gücünü hissetmesidir. İ nsan, do ğ ası gere ğ i psikolojik veya fizyolojik sa ğ lıklı olma e ğ ilimlidir. İ nsan, yaşamı sürdürme iç güdüsüne sahip oldu ğ undan iyi-sa ğ lıklı olma aşırı çabayı gerektiren bir durum de ğ ildir. Psikolojik iyi olma konusunda en temel veriler ihtiyaç karşılama kuramcılarından gelir. Maslow’un ihtiyaç hiyerarşisi özellikle karşılanması gereken ihtiyaçlar tabanına dayanır. Bunlar fizyolojik, güvenlik, sosyal ve psikolojik ihtiyaçlardır. Her insan yeme-içme, korunma, güvenlik, ait olma, sevme sevilme ve özgüven ihtiyaçları do ğ rultusunda bir kimlik yapısıyla kendini önemli ve anlamlı hissetme ihtiyacı içerisindedir. Bu ihtiyaçlar evrenseldir ve de ğ işmez. Fizyolojik ihtiyaçlardan psikolojik ihtiyaçlara do ğ ru ihtiyaçların giderilme zorunlulu ğ u vardır.

22 PS İ KOLOJ İ K İ Y İ OLMA Temel gereksinimlerin, kendi içlerinde aşama sırasına göre öncelik taşımalarına karşılık, gelişim gereksinimlerinde bu tür bir öncelik sırası yoktur. Kendini gerçekleştirme aşamasında duyulan gereksinimler, kişilerin bireysel özelliklerine ve becerilerine göre de ğ işiklik göstermektedir. Maslow’a göre sa ğ lıklı insan temel gereksinimlerini gidermiştir.

23 PS İ KOLOJ İ K İ Y İ OLMA William Glasser temel insan ihtiyaçları; yaşamını devam ettirme, ait olma, sevme-sevilme, güçlü olma ve e ğ lenebilme olarak açıklar. İ nsan davranışlarındaki anormallik veya psikolojik iyi olmama durumu bu ihtiyaçlardan birinin karşılanmama algısına ba ğ lıdır. Bu ihtiyaçlar evrensel olmasına ra ğ men, bunlara ilintili istekler öznel, kişiden kişiye de ğ işkenlik gösterir. Bu açıdan bir çocuk için sınıf geçme yeterli olurken, di ğ eri ancak en iyi notu aldı ğ ında kendini iyi hisseder.

24 PS İ KOLOJ İ K İ Y İ OLMA ◦ Suzana Kobasa ise psikolojik iyi olma konusunda zorlanmanın önemine de ğ inerek, insanın zorlanma karşısında üç yaklaşım sergiledi ğ ini belirtir. Bunlar mücadele, ba ğ lılık ve kontrol algısıdır. Herhangi bir problemlilik durumunda mücadele edebilece ğ ini düşünen bir kişiyi bu durumu psikolojik iyi olmayı olumlu etkiler.

25 PS İ KOLOJ İ K İ Y İ OLMA Ba ğ lılık, sahip oldu ğ umuz kaynaklara, kişilere, yöntem ve süreçlere sıkıca ba ğ lı kalmaktır. Belirtilen durumlar anlamında ba ğ lılık ve süreklilik sergilemek psikolojik iyi olmayı devam ettirici etkenlerdendir. Kişinin her şeyden önce kişisel özelliklerini belli tutarlılık içerisinde kontrol etmesi gerekti ğ i gibi durumsal ve çevresel etkenlerin kontrol altına alınması psikolojik iyi olmayı olumlu etkiler. Psikolojik iyi olma konusu gelişimsel dönemlere göre de farklılıklar gösterir. İ lkö ğ retim, orta ö ğ retim ve yüksek ö ğ retimdeki ö ğ rencilerin veya bireylerin psikolojik iyi olmaları konusunda etkenlerin farklı oldu ğ u söylenebilir. İ lkö ğ retim ça ğ ı çocuklarında psikolojik iyi olmayı sa ğ layan etkenleri şöyle sıralanmaktadır.

26 PS İ KOLOJ İ K İ Y İ OLMA Sınıf rehberlik etkinlikleri psikolojik iyi olma konusunda en önemli işlerden biridir. Sınıf rehberlik etkinliklerine katılan ö ğ rencilerin, benlik saygıları yükselmekte ve psikolojik iyi olma konusunda daha etkin bir rol alabilmektedir. Bu ö ğ rencilerin genel stres düzeyleri azalmakta ve daha etkili başa çıkma konusunda e ğ ilim göstermektedirler. ?

27 PS İ KOLOJ İ K İ Y İ OLMA Bu ö ğ renciler paylaşma, geri bildirim alma ve verme, bilgi kaynaklarını kullanma konularında daha etkili olmaktadırlar. Di ğ er taraftan, fiziksel sa ğ lıkları konusunda da daha bilinçli konuma gelmektedirler. Bunun yanında ö ğ rencileri ders dışı etkinliklere yönlendirme, boş zamanlarını nasıl de ğ erlendirebilecekleri konusunda rehberlik sunma, sportif faaliyetlere katılma, sanat ve müzik çalışmalarına teşvik etmenin genel anlamda psikolojik sa ğ lık yanında fiziksel iyi olmayı da artırdı ğ ı belirtilmektedir.

28 Bireyde Uyumu Güçleştiren Faktörler: Birey günlük yaşamında bir çok problemle karşı karşıya kalmakta ve bunlara kendi özellikleri ve olanakları ölçüsünde çözümler üretmektedir. Uyum bireyin bilişsel, duygusal ve sosyal uyaranlara kendi içsel özelliklerini entegre ederek varlı ğ ını sürdürme çabasıdır. Bu uyaranlar; ihtiyaçlar, çatışmalar, karmaşık seçimler, sosyal, ekonomik ve kültürel stres ve bazen de aile yapısındaki de ğ işimler olabilmektedir. Bunun yanı sıra ekonomik sıkıntılar, toplumsal baskı ve zorluklar, bireysel rollerin karmaşıklı ğ ı ve de ğ işkenli ğ i, kültürel ve ekonomik küreselleşme gibi süreçler bireyin sorunlara karşı başa çıkabilme sınırını zorlamaktadır.

29 UYUMA YÖNEL İ K PROBLEM ALANLARI İ lişki Problemleri: Okul rehberlik hizmetlerinde en çok karşılaşılan sorunların başında ilişki problemleri gelmektedir. Okulun önemli görevlerinden birisi çocu ğ un sosyalli ğ e yatkın davranışlar kazanmasını sa ğ lamaktır. Gelişen ve büyüyen çocu ğ un, arkadaş ve akran gruplarıyla sa ğ lıklı ilişkiler geliştirebilme ve bunları sürdürebilme becerisiyle donanması gerekir. Çocuk, gelişimsel özellikleri aile faktörü ve çevresel nedenlerden ötürü arkadaş ve akran gruplarıyla problem yaşaması kaçınılmazdır.

30 Uyum Uyum, bireyin bilişsel, duygusal ve sosyal uyaranlara kendi içsel özelliklerini entegre ederek varlı ğ ını sürdürme çabasıdır. Bu uyaranlar; ihtiyaçlar, çatışmalar, karmaşık seçimler, sosyal, ekonomik ve kültürel stres ve bazen de aile yapısındaki de ğ işimler olabilmektedir. Bunun yanı sıra ekonomik sıkıntılar, toplumsal baskı ve zorluklar, bireysel rollerin karmaşıklı ğ ı ve de ğ işkenli ğ i, kültürel ve ekonomik küreselleşme gibi süreçler bireyin sorunlara karşı başa çıkabilme sınırını zorlamaktadır.

31 Özgüven Çocuklarda karşılaşılan önemli problem alanlarından biri de özgüven eksikli ğ idir. Özgüven, kişinin kendine yönelik olumlu yargılarının olması kendini sevmesi, kendiyle barışık olması ve kendini tanıması gibi durumlarla ilişkili bir kavramdır. Erikson’a göre 0-1 yaşlarında başarılması gereken gelişimsel görevdir. Kendine güveni eksik olan kişi akademik, sosyal ve di ğ er konularda zorluk yaşayacaktır. En küçük başarısızlıklar, reddedilme, performans eksikli ğ i ve fiziksel eksiklikler kolayca özgüvenin olumsuzlaşmasına neden olabilmektedir. ?

32 Özgüven Bu kapsamda ele alındı ğ ında özgüvenin yeniden tesis edilmesine yönelik çalışmalar daha çok çocu ğ un kendisini ifade etmesine fırsat verilmesi, kendi farkındalıklarının arttırılması, kendilerini oldu ğ u gibi kabul etmelerini sa ğ lama üzerinde odaklaşmaktadır. Her gelişim düzeyinde çocu ğ un yapabilirlik düzeylerinin arttırılması, daha güvenli bir ortamın onlara sunulması, sa ğ lıklı aile ilişkilerinin geliştirilmesi özgüvenle oldukça ilişkili konulardır.

33 Benlik Saygısı (Öz Saygı) Akademik ve sosyal performansın önemli belirleyicilerinden biri kişinin benlik saygısıdır. Benlik saygısı, kişinin kendi fiziksel ve zihinsel özelliklerine yönelik de ğ er atfetmesi olarak tanımlanabilir. Benlik kavramı kişinin kendine yönelik yapılan tüm de ğ erlendirmelerin algısıdır. Demokratik olmayan aile ortamları, çocu ğ un sürekli başarısızlıklarıyla yüzleştirilmesi, belirli zihinsel yetersizliklere sahip olması düşük benlik saygısı ile oldukça ilişkilidir. ?

34 Benlik Saygısı (Öz Saygı) Her şeyden önce çocu ğ un saygı görmesi, anlaşılması, de ğ er verilmesi, yapabilirliklerine güvenilmesi, kabul ve onay görmesi kendine yönelik saygının da gelişimine zemin hazırlayacaktır.

35 Korku ve Kaygılar Çocukların korkularının kayna ğ ında; -güvensizlik, - olumsuz yaşantılar, -yanlış bilgilendirme, -ebeveyn tutumları, -ö ğ retmen tutumları, -cezalar, -aşırı genellemeler, korku içeren masal film ve hikayeler gelmektedir.Çocuklarda rastlanan korkular genelde okul, başarı ve sosyal ilişkilerdir. Çocuklarda veya yetişkinlerde korku nesnesinin belli olmaması kaygıdır ve ortadan kaldırılması güçtür. İ çine kapanma, yerli yersiz a ğ lama, insanlardan kaçma v.b. korku ve kaygı güven duygusunu yok eder. Bu nedenle ebeveyn ve ö ğ retmen önce güven duygusunu geliştirmelidir.

36 Kimlik ve Kendini Tanıma: Ergenlerin farklı olma çabaları, yetişkinleri veya otoriteyi takmamaları, başkalarının bakış açılarını anlamakta zorlanmaları, zaman zaman kendine özgü iç dünyalarında yaşamaları gibi sorunlar ergenin kimlik oluşturma süreciyle ilgilidir. Kimlik gelişimini etkileyen faktörlerden birisi daha önceki gelişimsel görevlerin yerine getirilip getirilmemesiyle ilgilidir. Otoriter, baskıcı, koruyucu uygun rehber ve modellerin bulunmadı ğ ı ortamlarda ergenlerin sa ğ lıklı kimlik gelişimlerinin olması beklenemez. Kimlik gelişiminin başarılı ve sa ğ lıklı olması için kişinin kendini tanıması, özelliklerinin farkına varması, yeteneklerini bilmesi kendini tanıma açısından önemlidir.

37 Karşı Cinsle İ lgili Problemler İ lkö ğ retimin ikinci kademesi ve lise ça ğ ında ortaya çıkmaktadır. Her iki cins açısından bir çok konunun ailede veya okulda tam olarak işlenmemesi, baskıcı, onaylamayıcı tutumların karşı cinslerle ilgili problemlerin, cinsiyet rolleri konu-sunda yaşanan sorunlarla birlikte problem oluşturur. Karşı cinsle ilgili sorunlar, kişinin arkadaşlık ilişkilerinde, akademik performanslarında, kendine güveninde ve di ğ er alanlarda sorun yaşamasına neden olur.

38 Ailevi Problemler Okul ça ğ ı çocuklarının problem alanlarının ilk sıralarında ailevi problemler gelmektedir. Aile, kişinin yaşamında belirleyici, yönlendirici, rehberlik edici, güven verici gibi bir çok fonksiyonelli ğ e sahiptir. Ailenin içinde bulundu ğ u ekonomik güçlükler, ebeveynler arasındaki geçimsizlikler, işsizlik rol çatışmaları, baskı ve zorlamalar gibi nedenlerden dolayı çocuklar üzerinde problemlere neden olur.

39 Akademik/Mesleki Problemler Ö ğ rencilerin problemlerinin okulda en çok göze çarpan boyutu akademik sorunlardır. Bu sorunların bir kısmı zihinsel faktörlere ba ğ lı olurken, bir kısmı da aile sosyal çevre ve duygusal kaynaklı olabilmektedir. Di ğ er bir problem alanı da mesleki gelişimdir. Ergen yada çocu ğ un yeteneklerinin keşfedilmesi, kendini tanıması, ilgi alanlarının zenginleşmesi mesleki gelişim ile do ğ rudan ilgilidir.

40 De ğ er Yargıları ve Kuşak Çatışması Toplumda yetişkin kültürün baskın de ğ er yargıları, genç kuşaklar tarafından önemsenmiyor olabilir.Özellikle okul ve aile, de ğ er yargılarını çocu ğ a kazandırma konusunda baskıcı ve ısrarcı olur. Alışkanlıklar, giyinme, ilişki kurma boş zamanları de ğ erlendirme gibi konular üzerinde de ğ er farklılıkları oluyor. Kızlar, erkeklere nazaran yetişkinler tarafından baskı altında tutulmaktadır. De ğ er yargılarından kaynaklanan çatışma alt sosyo- ekonomik gruplardan gelen çocukların de ğ er yargılarında sorun yaşar.

41 Ba ğ ımlılık ve Ba ğ ımsızlık: Çocukların gelişim sürecine ba ğ lı olarak ba ğ ımsızlık duygusunu kazanmaları gerekir. Çocuk iki yaşından sonra yavaş yavaş ba ğ ımsızlık duygusunu fırsat buldu ğ u oranda geliştirir. Fiziksel, bilişsel, duyuşsal ve sosyal yeterlilikleri ölçüsünde ba ğ ımsızlı ğ ını sergilemek ister. Ba ğ ımlı olmak ise çocu ğ un seçimlerini, davranışlarını başkalarının onay ve deste ğ iyle gerçekleştirmektedir. Anne-Çocuk arasındaki ba ğ lanma zaman içerisinde sa ğ lıklı olarak çözümlenmezse ba ğ ımlı kişilik yapısının ortaya çıkması mümkündür. Bu etkenin sonucunda okul ça ğ ında çocukların yetersizlik duyguları sergilemeleri, güven eksikli ğ i, verilen ödevleri ve sorumlulukları kendi başlarına yapmama gibi sorunlar çıkacaktır. (CAN,GÜRHAN,2002,S )

42 Stres ve Başaçıkma Modern rehberlik hizmetlerinin ele alınması gereken bir di ğ er önemli konusu ise stres ve bununla nasıl başa çıkılaca ğ ına ilişkin bilgi ve becerilerin kazandırılmasıdır. Günümüzde stres konusunun popülerli ğ i ve bir çok sıkıntı ve karmaşaların açıklanamazlı ğ ının sonucu olarak stres ça ğ ın hastalı ğ ı olarak de ğ erlendirilmiştir. Stres kavramını yaşamın her alanında ve herkesten duymak mümkündür. Bankada çalışan kişi de köylü çitfçi de stresten söz etmektedir. Hal böyle olunca stres konusunun rehberlik hizmetleri içerisinde ele alınması ve stresle başaçıkma konusunda gerekli önlem ve e ğ itimin sunulması kaçınılmaz olmaktadır.

43 Stres ve Başaçıkma Stres, daha önceleri biyolojik açıdan ele alınmakta ve farklı yaşam koşullarının kişinin metabolizmasında meydana getirdi ğ i dengesizlik olarak de ğ erlendirilmekteydi. Bu kapsamda özellikle stres genel uyum sorunu olarak ele alınmış ve bireyin dışsal ve içsel etkenlerden kaynaklanan taleplere yapmış oldu ğ u bir tür tepki olarak incelenmiştir.

44 Stres ve Başaçıkma Günümüzde ise stresin biyopsikososyal bir yapı içerisinde ele alındı ğ ı görülmektedir. Stresin bireysel farklılıklar kadar sosyal etkenlerce de görecelilik gösterdi ğ i kabul edilmektedir. Stresin ortaya çıkmasında stres kayna ğ ının kendisi kadar stresin nasıl algılandı ğ ı veya kişi tarafından nasıl de ğ erlendirildi ğ i de stresin anlaşılmasında önemli bilgiler sunmaktadır. Aynı stres kayna ğ ına insanların farklı tepkiler gösterdi ğ i görülmektedir. Bunun ortaya çıkmasında önemli etkenlerden biri de strese karşı kişinin sahip oldu ğ u başa çıkma düzeyi ve strateji türleridir.

45 Stres ve Başaçıkma Stresle başaçıkmada farklı tarz ve stratejilerin kullanıldı ğ ı görülmektedir. Bunlardan en genel olanı ise aktif ve pasif başaçıkma tarzlarıdır. Aktif başaçıkma daha çok duruma yönelik, problem odaklı, planlama, işlem yapma, üzerine gitme, sorun çözme, yardım arama, bilişsel olarak durumu yeniden de ğ erlendirme şekillerinde gerçekleştirilmektedir. Pasif başaçıkma yöntemleri olarak ise daha çok duygusal yaklaşım, kaçma ve inkar etme gibi süreçlerin işletildi ğ i görülmektedir. Bu iki yaklaşım kişisel ve durumsal özelliklere ba ğ lı olarak sonuçta kişi tarafında durumun üstesinden gelmeye yönelik olarak kullanıldıklarında işlevsel oldukları söylenebilir. Fakat kullanım süresi ve düzeyine göre aktif başaçıkmanın daha etkili, pasif-duygu odaklı başaçıkmanın ise etkisiz yöntem olarak de ğ erlendirildikleri de görülmektedir.

46 Stres ve Başaçıkma Bir başka başaçıkma tarzı olarak sosyal destek arama ve kullanma e ğ ilimi göze çapmaktadır. Sosyal destek ve yardım arama duygusal olabildi ğ i gibi enstürümantal da olabilmektedir. Di ğ er taraftan sosyal deste ğ in varlı ğ ında çok kişi için önemli olan algılanıp algılanmamasıdır. Kişi sosyal destek algısına ne kadar çok sahip ise, başaçıkma özelli ğ i de o derece artmaktadır. Özellikle problen çözmeye ve aktif anlamda sosyal yardıma başvurulması etkili veya olumlu bir yaklaşım olarak incelenmektedir. Bu açıdan, bireyin sahip oldu ğ u sosyal deste ğ in farkında olması ve yardım almaya yönelik tutum ve davranışlarının artırılması başa çıkma konusunda yapılması gerekenler arasındadır.

47 Stres ve Başaçıkma Kişisel rehberlik hizmetlerinin böyle önemli bir konu üzerinde durması, bireyi problemlik açısından başaçıkmaya yönelik olarak hazırlaması, etkili ve olumlu başaçıkma stratejileri kullanma becerileriyle donatması, gerekti ğ inde uygun dışsal yardım arama davranışlarının teşvik edilmesi, stresle başaçıkma konusunda yapılması gerekenler arasındadır. Bu tür çalışmaların hem önleyici kapsamda hem de sorunların veya streslili ğ in ortadan kaldırılmasına yönelik yapılmasının rehberlik hizmetleri açısından önemi büyüktür.

48 Stres ve Başaçıkma Gelişimsel özelliklerin de göz önünde bulundurularak stres yönetimine yönelik hizmetlerin arttırılması kaçınılmazdır. Özellikle sınav stresine yönelik çalışmaların tüm ö ğ retmenler tarafından bilinmesinde ve buna yönelik çalışmaların yapılamasında büyük önem oldu ğ u bilinmektedir. Bunlar arasında en kolay ve basit olabilecek yöntemlerden biri gevşeme egzersizlerinin yapılmasıdır. ?

49 SOSYAL BECER İ GEL İ ŞT İ RME İ nsan gelişiminin sosyal yönü, insanın sosyal bir varlık olarak başka insanlarla varolmasını vurgular. Bu anlamda insanı di ğ er canlılardan ayıran en temel özelli ğ in de sosyal bir varoluşa sahip olması gösterilebilir. İ nsanın başkalarıyla birlikte gelişme, ö ğ renme, de ğ işme daha do ğ rusu yaşama zorunlulu ğ u vardır.

50 SOSYAL BECER İ GEL İ ŞT İ RME Geçmişte daha yavaş de ğ işen toplumsal yapıda belli sosyal beceriler daha küçük toplumsal dokular içerisinde kazanılıp kullanılmaktaydı. Günümüzde ise, bir taraftan hızlı de ğ işim di ğ er taraftan insanların sosyal ve mekansal hareketlili ğ i, yapılan işlerin karmaşıklı ğ ı ve farklı yapılarda işbirli ğ ini gerektirmesi kişinin belli sosyal becerilerle donanmış olmasını zorunlu kılmaktadır.

51 SOSYAL BECER İ GEL İ ŞT İ RME Bu sosyal beceriler şunlardır: 1. İ letişim kurma 2. Kendini sunma 3. Empatik anlama 4. Bilgi alma ve verme 5. Sosyal rahatlık 6. Karşılıklı ba ğ lılık içerisinde olma 7. Grup içi ve dışı performans sergileme 8. Farklılı ğ ı tolere etme 9. Kendine ve başkalarına güvenme 10. İ şbirli ğ i gerçekleştirebilme 11. Başkalarının ihtiyaç ve beklentilerini yordayabilme 12. Arkadaşlık kurma ve sürdürebilme 13. Yakın ilişki geliştirebilme

52 SOSYAL BECER İ GEL İ ŞT İ RME Okul, sınıfta grup formatında sundu ğ u e ğ itim ve ö ğ retimle ö ğ rencinin sosyal becerilerine ilişkin sınırlılıkları anlamada önemli bir ortamdır. Üniversiteye gelen ö ğ rencinin yaşlarında bile hala arkadaşları önünde konuşma zorlu ğ unun olması, gerekli önleyici ve düzeltici çalışmaların yapılmadı ğ ını göstermektedir.

53 SOSYAL BECER İ GEL İ ŞT İ RME Okulun bir bütün olarak çocu ğ un sosyal beceri alanlarında yetenekleri ve di ğ er kişisel özellikleri do ğ rultusunda gelişimini teşvik edici e ğ itsel, sosyal, sınıf içi ve sınıf dışı etkinlikler yapması gerekmektedir. Bu konuda en önemli görev sınıf ö ğ retmenlerine düşmektedir. Sosyal beceri eksikli ğ ine neden olan problem durumları vardır. Bunlardan en önemlileri şunlardır: 1. Sosyal anksiyete/fobi 2. Çekingenlik 3. Kaçınma 4. Kaçınmacı kişilik bozuklu ğ u 5. Sıkılganlık 6. Test/sınav anksiyetesi Bu problem durumları, sosyal beceri eksikli ğ i sonucu gelişebilece ğ i gibi sosyal beceri e ğ itimi ile bunların problemlilik düzeylerinin azaltılması da gerçekleştirilebilir.

54 B İ REYSEL FARKLILIKLAR Rehberlik hizmetlerinin önemli alanlarından biri bireysel farklılıklardır. Her birey kendine özgüdür. Toplumsal yaşamın temel dinamiklerinden biri de bu farklılıklardır. Toplum, dinamik olarak çalışabilme, üretebilme, uygarlık ortaya çıkarma ve devamlılı ğ ını sa ğ layabilme özelli ğ ini bireysel farklılıklar aracılı ğ ıyla gerçekleştirir. Bütün ö ğ rencilerin aynı özelliklere sahip oldu ğ unu varsaymak, ö ğ rencinin öznel do ğ asını yani özgünlü ğ ünü ortaya çıkarma açısından büyük sorunları beraberinde getirir. Bu yönden problemleri, üstün yönleri, zayıflıkları, başarı ve başarısızlıklarıyla her ö ğ rencinin ayrı bir dünya oldu ğ unu bilmek ve bunları keşfetmeye çalışmak gerekir.

55 B İ REYSEL FARKLILIKLAR Okul çocu ğ un psikososyal gelişimini sa ğ lama ve olumlu yönde geliştirme adına iki yönde ö ğ renciye gelişim imkanı sunar. Bunlardan birincisi çocu ğ un toplumsal bir birey olarak yaşamasını sa ğ layıcı sosyal davranışları, normları ve ortak de ğ erleri çocu ğ a ö ğ retmektir. İ kincisi ise her bireyin kendine özgü, farklılı ğ ını keşfetmesini sa ğ layıcı çalışmalar yapmaktır. E ğ itim-ö ğ retim açısından en önemli bireysel farklılıklar daha çok zihinsel düzeyde fark edilmektedir. Zihinsel yeterlik bakımından toplumun büyük bir kısmı zihinsel yeterli ğ e sahiptir.

56 B İ REYSEL FARKLILIKLAR Bunun yanında bütün bireylerin farklı zihinsel yeterlik alanlarına sahip olabilecekleri de göz önünde bulundurulmalıdır. Howard Gardner çoklu zeka kuramıyla e ğ itim açısından önemli bir bakış açısı sunmaktadır. İ nsanların çok farklı yetenek alanlarına sahip olabileceklerini belirten Gardner bunların e ğ itim ortamında işlenmesinin veya ortaya çıkarılmasının gereklili ğ inden bahseder. Bireysel farklılıklar açısından zihinsel yeterlik kadar yetersizlik veya özürlülük de önemlidir. Her bireyin kendi kapasitesi veya potansiyelleri ölçüsünde e ğ itim alma hakkı vardır. Bu bireylerin belirlenmesi, onlara insanca yaklaşım sergilenmesi, kendilerine e ğ itim haklarının sa ğ lanması modern e ğ itimin şartlarındandır.

57 Bireydeki nitelik farklılıkları: İ nsanlar arasında bireysel farklılıklar oldu ğ u gibi bir bireyin kendi içinde nitelik dereceleri ve vasıfları bakımından da farklık bulunabilir. Hiç kimsenin kişili ğ ini oluşturan nitelikleri aynı derecede de ğ ildir. Mesela bir insan kelime anlama ve muhakeme gücü bakımından niteli ğ i vasatken, mekan ilişkileri, soyut düşünme niteli ğ i ortanın altınsa sayılabilir.

58 Bireydeki cinsiyet farkları Erkekler do ğ um zamanında a ğ ırlık bakımından kızlardan daha a ğ ırdır. Ama kızlar ergenlik ça ğ ında bunu erkeklerin ellerinden alır. Takvim yaşı aynı bile olsa kızlar fizyolojik bakımdan erkeklerden bir yaş ilerdedirler. Gerek bedensel, gerek sosyal yönden erkeklerden çok daha çabuk olgunlaşırlar. İ lkokul ça ğ larında zeka testlerinde kızlar her ne kadar başarılı olsalar da ergenlikte bu durum ortadan kalkar ve erkekler daha başarılı olmaya başlarlar. Ergenlik sonrası yapılan testlerde kızlar dil konusunda başarı sa ğ larken erkekler daha çok sayı ve mekanik konularında başarı gösterirler. Güç bakımından ilkö ğ retim ça ğ larında kızlar erkeklere eşittir. Ama bulu ğ ça ğ ında ise erkekler lehine fark belirmeye başlar.

59 Bireysel Farklılıkların Rehberlik Açısından Önemi: Bireysel farklılıklar sadece zeka ile sınırlı bir konu de ğ ildir. Tüm insan özelliklerinin bireysel farklılıklar çerçevesinde de ğ erlendirilmesi gerekmektedir. Bunun yanında konu daha çok özürlü veya özel e ğ itime muhtaç olma durumu açısından ele alınmaktadır. Özel e ğ itime muhtaç olan kişileri maddeler halinde sıralayabiliriz. Zihinsel engellik Üstün yeteneklilik Ö ğ renme bozuklukları Duyusal bozukluklar ( görme, işitme) Psiko-sosyal problemler Duygusal problemler Fiziksel bozukluklar Genel sa ğ lık problemleri olarak karşımıza çıkmaktadır. Bunlara ilişkin e ğ itimin yapısı ve niteli ğ i farklılık göstermektedir.

60 Ö Ğ RETMEN VE REHBERL İ K H İ ZMETLER İ Sınıf ö ğ retmeninin sınıf ö ğ retim etkinlikleri dışında okul psikolojik hizmetlerinde de önemli görev ve sorumluluklarının bulunması gerekir. Bu sorumluluklar arasında ö ğ retmenin: Dinleyici ve yol gösterici olması, Havale edici ve psikolojik yardım almayı destekleyici olması, İ nsan potansiyellerini keşfedici olması, Kariyer e ğ itimcisi, İ nsan ilişkileri moderatörü olması gibi roller yer alır.( CAN Gürhan(edt), 2002; s )

61 Ö Ğ RETMEN VE REHBERL İ K H İ ZMETLER İ Ö ğ retmenlerin yapabilece ğ i rehberlik hizmetleri arasında, sınıfta ö ğ rencilerin genel gelişimlerine elverişli bir ortam yaratmak, ö ğ rencileri yeni durumlara alıştırmak, bilgi vermek, ö ğ rencileri gözlemek, tanımak, okuttukları derslerle ilgili olarak verimli çalışma yöntemleri ile ilgili açıklamalar yapmak, ö ğ rencileri dinlemek, kişisel ve sosyal gelişimlerine yardım etmek, özel problemleri olan ö ğ rencileri ilgililerin dikkatine sunmak gibi hizmetler sayılabilir.( ÖZGÜVEN İ.Ethem, 2001; s )

62 Ö Ğ RETMEN VE REHBERL İ K H İ ZMETLER İ Her sınıf ö ğ retmeni ö ğ rencilerle haftada en az beş gün, günde en az dakika, yıllık olarak da ortalama gün yüz yüze gelmektedir. Bu durum ö ğ retmeni ö ğ rencinin ebeveynler dışında en çok gördü ğ ü kişi konumuna getirir. Bu oran bazen ebeveynleri bile geride bırakır. Böyle bir durumda ö ğ retmenin herkesten daha çok ö ğ rencileri tanıma ve onlarla iletişim kurma özelli ğ i ortaya çıkmaktadır. Bu ilişki ve birliktelik karşılıklı saygı ve güvene dayalı olarak tesis edildi ğ inde, ö ğ retmenin ö ğ renci üzerindeki etkin dinleyici, yol gösterici ve yönlendirici rolünü ortaya çıkarır.

63 Ö Ğ RETMEN VE REHBERL İ K H İ ZMETLER İ Ö ğ retmenin günlük olarak ö ğ renci ile temasta olması, ö ğ rencinin her türlü durumundan haberdar olmasını sa ğ lar. Ö ğ retmen, ö ğ rencilerin psikolojik danışma ihtiyaçlarını zamanında fark eden, ö ğ renciyi ilgili servise havale eden ve ihtiyaç duydukları yardımın alınmasında destekleyici süreklili ğ i sa ğ layan kaynak kişidir. Ö ğ retmenlerin ö ğ renciyi dikkatle dinlemesi, içtenlikle davranması, güven duyguları uyandırması ve pozitif yönde bazı telkinlerde bulunması, içinde bulundu ğ u gerginli ğ i hafifletebilir. Ö ğ retmen, bu tür görüşmeleri ö ğ rencilerin anne ve babaları ile de yapabilir.

64 Ö Ğ RETMEN VE REHBERL İ K H İ ZMETLER İ Ö ğ retmenler, gerekli bilgi ve beceri ile donanık olduklarında ö ğ rencilerin özgün yeteneklerini ve potansiyellerini keşfetmede formal okul sistemi içerisinde yetkin bir konumda yer alırlar. Özellikle ülkemiz açısından de ğ erlendirilecek olursa, yetenek ve potansiyellerin ortaya çıkarılmasında e ğ itim sistemimizin fazla işlevsel olmadı ğ ı bilinmektedir. Yapılacak gözlem ve di ğ er çalışmalarla her ö ğ rencinin bir yetenek alanının ortaya çıkarılması ve potansiyellerinin geliştirilmesi modern ö ğ retmenin görevleri arasındadır.

65 Ö Ğ RETMEN VE REHBERL İ K H İ ZMETLER İ Ö ğ retmenin bir di ğ er rolü kariyer e ğ itimcili ğ idir. Kariyer e ğ itimi, okulun toplam e ğ itiminin bir parçası olarak ö ğ retmenin sundu ğ u alan bilgisi ile edinilmesi gereken bir e ğ itimdir. Ö ğ retmenin kariyer e ğ itimcisi olarak sorumlulukları: 1. Ö ğ rencilerin tüm iş ve mesleklere olumlu tutum geliştirmelerini sa ğ lamak. 2. Toplumun ve yetişkinlerin sundu ğ u mesleklere ve işlere yönelik ön yargıları ortadan kaldırmak. 3. Genel olarak e ğ itime ilişkin olumlu tutum geliştirmekle kariyer hazırlı ğ ı ve karar verme konusunda e ğ itmek. 4. Yetenek ve potansiyeller do ğ rultusunda beceri, rol ve de ğ erlerin kazanılmasında yardımcı olmak. E ğ itim ve ö ğ retim etkinliklerinde, ö ğ rencilerin genel gelişimlerini dikkate alan, etkinliklerde ö ğ renciyi ve ö ğ rencilerin temel gereksinimlerini merkez alan, insancıl ve demokratik e ğ itim tutumlarını benimseyen ö ğ retmenlerin insan ilişkilerinde rehberlik hizmetlerine daha yatkın oldu ğ u belirtilmektedir.

66 Bireysel Rehberlik Konuları Sa ğ lıkla ilgili bireysel rehberlik Başkalarıyla ilişki kurmaya yönelik bireysel rehberlik Cinsiyet problemlerine yönelik bireysel rehberlik Aile içi ilişkilere yönelik bireysel rehberlik Özgüven gelişimine yönelik bireysel rehberlik Benlik tasarımına yönelik bireysel rehberlik Uyum ve kaygı bozukluklarına yönelik bireysel rehberlik Sosyal beceri geliştirmeye yönelik bireysel rehberlik

67 E Ğİ TSEL REHBERL İ K Çocu ğ un e ğ itsel gelişim alanında; Ona belli yeterlilikler kazandırmak, Ö ğ renmesini kolaylaştırmak, Karşılaştı ğ ı güçlükleri gidermesine yardım etmek Böylece uygun ve etkin bir ö ğ renme ortamı oluşturmaya yönelik hizmetlere ‘E ğ itsel Rehberlik’ denir.

68 E Ğİ TSEL REHBERL İ K Kuzgun ( 1992 )’a göre e ğ itsel rehberlik, ‘Bireyin yetenek ve ilgilerine uygun bir e ğ itim dalını seçmesinde ve bu yolda başarılı olmasında kendisine yapılan yardımlardır. Tan ( 1992 )’a göre ‘Bireyin kendi yetenek, ilgi, ihtiyaç, kişilik yapısı ve mevcut imkan ve şartlara uygun bir ö ğ renim dalı seçip bu dalda başarı ile ilerlemesini sa ğ lamak için yapılan psikolojik hizmetlere, e ğ itsel rehberlik ve danışma’ denir. Genel olarak tanımlardan da anlaşıldı ğ ı gibi, e ğ itsel gelişim ve sorunlarla ilgili olarak e ğ itim sisteminde ö ğ rencilere verilen yardım hizmetlerine e ğ itsel rehberlik denilmektedir.

69 E Ğİ TSEL REHBERL İ K Amacı; Hangi e ğ itim düzeyinde olursa olsun e ğ itsel rehberlik hizmetleri şu genel amaçları gerçekleştirmeye yöneliktir: Ö ğ rencinin okula ve okulun bulundu ğ u çevreye uyum sa ğ lama, Etkin ders çalışma becerilerini kazanma, E ğ itsel kararlar verme ve seçimler yapma, Başarıyı etkileyen etmenleri azaltma veya ortadan kaldırma, Ö ğ rencilerin ilgi, yetenek, e ğ ilim ve özelliklerine uygun bir e ğ itsel ortam yaratma, Okul yaşamı ile meslek yaşamı arasındaki ilişkiyi sa ğ lama,

70 E ğ itsel Rehberlik Hizmetlerinin Kapsamı ve Niteli ğ i E ğ itsel rehberlik hizmetleri bir bakıma ö ğ rencinin ‘ö ğ renmeyi ö ğ renmesi’ni sa ğ lamaya çalışır. Bu amaçla da ö ğ renciye; Zamanı iyi kullanma, Verimli ders çalışma yolları, Plan yapma ve uygulama, Ö ğ renmeye güdülenme, Ö ğ rendiklerini unutmadan bellekte saklama, Sınavlara hazırlanma, kaynaklardan yararlanma, Yeteneklerini geliştirme, Ö ğ renme engellerini aşma, E ğ itsel seçimler yapma vb. gibi pek çok konuda ö ğ rencinin olumlu tutum ve alışkanlıklar geliştirmesine yardım hizmetleri e ğ itsel rehberli ğ in kapsamına girer.

71 E ğ itsel Rehberlik Hizmetlerinin Kapsamı ve Niteli ğ i Bu tip becerilerin kazanılması ve ö ğ renmeye ilişkin olumlu tutumların geliştirilmesinde kuşkusuz ilkö ğ retim dönemi son derece önemlidir. Bu dönem çok iyi de ğ erlendirilmelidir. Çünkü örgün e ğ itime başladı ğ ı ilk yıllarda kazanılan duyuşsal niteliklerin de ğ iştirilmesi güçtür. İ lk yıllarda kazanılan olumlu ya da olumsuz yaşantıları ö ğ rencinin tüm e ğ itim sürecini etkiler.

72 E ğ itsel Rehberlik Hizmetlerinin Kapsamı ve Niteli ğ i Ö ğ rencinin ilgi, yetenek ve özelliklerini tanımak, Ö ğ renme güçlüklerini, E ğ itsel ihtiyaçlarını saptamak için ö ğ renciyi tanıma çalışmaları e ğ itsel rehberlik kapsamında yer alan önemli etkinliklerdir.

73 E ğ itsel Rehberlik Hizmetlerinin Kapsamı ve Niteli ğ i Tanıma çalışmaları bulguları do ğ rultusunda ö ğ rencilerin ilgi ve yeteneklerini geliştirici fırsatlar düzenlemek; özel yetenekli ö ğ rencilere uygun olanaklar hazırlamak; ö ğ renme güçlü ğ ü çeken, özel e ğ itim gerektiren ö ğ renciler için gerekli düzenlemelerin yapılmasına yardımcı olmak gibi hizmetler e ğ itsel rehberlik kapsamına girer.

74 E ğ itsel Rehberlik Hizmetlerinin Kapsamı ve Niteli ğ i Bu hizmetler sürdürülürken ö ğ rencilerin e ğ itsel güçlükleri ve çözümleri konusunda velilere yönelik etkinlikler, bu konularla ilgili olarak araştırma ve izleme çalışmaları da do ğ al olarak e ğ itsel rehberlik hizmetlerinin de ğ işik yönlerini oluşturur.

75 E ğ itsel Rehberlik Hizmetlerinin Kapsamı ve Niteli ğ i Bu hizmetler verilirken genel olarak rehberlik anlayışında benimsendi ğ i gibi ‘gelişimsel bir yaklaşım’ benimsenmelidir. Çünkü önemli olan çocu ğ un gelişimini dengeli ve uyumlu sürdürmesidir. Genel olarak çocu ğ un dönemlere özgü ihtiyaçlarını karşılayacak yeterlilikleri kazandırmak ve ‘e ğ itsel gelişim görevlerini’ başarmasına yardımcı olmak esastır. Bu hizmetlerin ‘koruyucu, önleyici ve geliştirici’ olması temel niteliklerindendir. Ancak bunun yanı sıra ortaya çıkan bir güçlü ğ ü gidermeye yönelik ‘çözüm yaklaşımı’ da gerekli olabilir.

76 E ğ itsel Rehberlik Hizmetlerinin Kapsamı ve Niteli ğ i E ğ itsel rehberlik hizmetleri sürekli olmalıdır. Bu hizmetlerden bir kısmı kimi dönemlerde daha çok önem kazanırsa da, ö ğ renim sürecinin hemen her evresinde gereklidir. Sadece önem ve öncelik sırası de ğ işebilir. Çünkü belli hizmetler kritik dönemlere denk düşmek zorundadır. Bu hizmetler tüm ö ğ rencilere yöneliktir.

77 E ğ itsel Rehberlik Hizmetlerinin Kapsamı ve Niteli ğ i E ğ itsel rehberlik hizmetleri genel olarak ö ğ rencilere tek tek de ğ il, gruplar halinde sunulur. Di ğ er bir deyişle sınıf rehberli ğ i yöntemi benimsenir. Ancak gerekli durumlarda bireysel yöntemlerin uygulanması, ihtiyaç duyan ö ğ rencilerle teke tek sürdürülmesi de gerekebilir.

78 E ğ itsel Rehberlik Hizmetlerinin Kapsamı ve Niteli ğ i E ğ itsel rehberlik hizmetlerinde takım çalışması esastır. Yönetici, ö ğ retmenler, uzmanlar, okuldaki di ğ er personelin işbirli ğ i gerekir. Ayrıca veliler ve çevredeki e ğ itim kurumları da bu işbirli ğ ine davet edilir. Onlardan da destek ve yardım alınır. Bu çalışmalar, belli bir program çerçevesinde, planlanarak ve sistemli bir şekilde yürütülmelidir. Ulaşılacak hedefler açık ve somut olarak ifade edilmeli, zaman, para, yer vb. koşullar düzenlenmeli, görev ve sorumluluklar önceden belirlenmelidir. E ğ itsel rehberlik hizmetleri, sürekli olarak ö ğ rencilerin e ğ itsel gelişimini izleme ve güçlükleri saptamaya yönelik verilerle desteklenmeli ve sonucu de ğ erlendirme çalışmalarıyla geliştirilmelidir.

79 E ğ itim Kurumlarında E ğ itsel Rehberlik Hizmetleri Okul öncesi – okula uyum

80 E ğ itim Kurumlarında E ğ itsel Rehberlik Hizmetleri İ lkö ğ retimde; Okula başlama, Okula uyum ( oryantasyon ) Etkin çalışma yöntemleri -Çalışma ortamına ilişkin düzenlemeler -Zamanı planlama -Not tutma -Aktif dinleme -Hızlı ve etkili okuma -Özet çıkarma -Hafızayı güçlendirme -Güdülenme

81 E ğ itim Kurumlarında E ğ itsel Rehberlik Hizmetleri Ö ğ renme ile ilgili düşünce ve duyguların gözden geçirilmesi Çalışma alışkanlıklarının gözden geçirilmesi Etkin çalışma yöntemlerinin ö ğ renilmesi Uygulamada kararlılık ve süreklilik Sonucun de ğ erlendirilmesi Üst e ğ itim kurumlarını tanıtma

82 E ğ itim Kurumlarında E ğ itsel Rehberlik Hizmetleri Ortaö ğ retimde; Oryantasyon E ğ itsel ve mesleki karar: Bu dönemde daha sistemli ve planlı çalışması, gelece ğ e yönelik e ğ itsel ve mesleki kararlar alması, üniversite sınavına hazırlanması, üst e ğ itim olanakları hakkında bilgi edinmesi e ğ itsel rehberlik hizmetlerinin kapsamını oluşturur.

83 E ğ itim Kurumlarında E ğ itsel Rehberlik Hizmetleri Çalışma becerilerinin gözden geçirilmesi: 1.Kendi ö ğ renme stillerinin farkında olma 2.Çalışmaya ayırdıkları zamanları planlı kullanma 3. Derste iyi not tutma 4. Etkili okuma 5. Düzenli çalışma 6. Çalışmadan sonra kendini ödüllendirme

84 E ğ itim Kurumlarında E ğ itsel Rehberlik Hizmetleri Mezuniyet sonrası iş ve e ğ itim seçeneklerinin de ğ erlendirilmesi Üst e ğ itim seçenekleri Bulundu ğ u yer, konum, fiziki koşullar Giriş koşulları, sınav sistemi, programları, yatay ve dikey geçiş olanakları olup olmadı ğ ı, sosyal statüsü, mezunların istihdam ve iş olanakları Ekonomik koşulları, e ğ itim giderleri, kayıt, harç giderleri, yemek, barınak gibi giderler yönünden maliyeti Ö ğ renci yurdu, burs, kredi, okurken çalışabilme olanakları olup olmadı ğ ı Uygulama, staj gerektirip gerektirmedi ğ i, mezuniyet sonrası işe giriş olanakları ve koşulları, çalışma alanları, avantajlı ve dezavantajlı yönleri gibi bilgiler

85 E ğ itim Kurumlarında E ğ itsel Rehberlik Hizmetleri İ ş seçenekleri Genç, lise sonrası iş hayatına atılmayı düşünüyorsa; İ ş alanları, çalışma koşulları ve meslek edinme olanakları yönünden bilgi verilmesi

86 E ğ itim Kurumlarında E ğ itsel Rehberlik Hizmetleri Sınava hazırlık Do ğ ru algılama Sınav sistemini tanıma Hazırlık sürecini de ğ erlendirme

87 E ğ itim Kurumlarında E ğ itsel Rehberlik Hizmetleri Sınav sistemini tanıma Lise e ğ itimi boyunca etkin çalışma yöntemlerini kullanarak kendini geliştirme Tüm derslerini düzenli ve planlı olarak çalışma Test alma becerilerini geliştirme Sınav başarısını etkileyen bazı yeterlilikleri kazanma ( örne ğ in hızlı okuma ve kavrama, muhakeme etme, kelime haznesini geliştirme vb. )

88 E ğ itim Kurumlarında E ğ itsel Rehberlik Hizmetleri Yapaca ğ ı tercihler konusunda karar verme. Sınav kaygısını azaltma Sınava başvuru, form doldurma vb. işlemleri zamanında ve eksiksiz yerine getirme Sınav yerini önceden ö ğ renme Sınavda yanında bulunduracaklarını ( giriş kartı, kimlik, kalem, silgi gibi ) hazırlama

89 E ğ itim Kurumlarında E ğ itsel Rehberlik Hizmetleri E ğ er bütün bu hazırlıklar yerine getirilmişse ö ğ renci ‘sınava hazır’dır. Ancak bunun hiç de kolay olmadı ğ ı yukarıdaki maddelerden anlaşılıyor. Daha do ğ rusu bu işin sırrının ‘şans’ de ğ il ‘hazırlık’ oldu ğ u anlaşılıyor. Bu hazırlıkların da ( son üçü hariç ) ne kadar uzun zaman alaca ğ ı görülüyor. Bu nedenle ö ğ rencinin liseye başladı ğ ı zaman ( hatta daha öncesinde ) üniversiteye hazırlanmaya başlaması gerekiyor. E ğ er ö ğ renci e ğ itsel gelişimini başarılı bir şekilde sürdürüyorsa bu hazırlık zaten yerine getiriliyor demektir.

90 E ğ itim Kurumlarında E ğ itsel Rehberlik Hizmetleri Ortaö ğ retimde e ğ itsel rehberlik hizmetleri yo ğ unlukla ö ğ rencinin bu hazırlı ğ ı planlaması, yürütmesi ve eksik yönler yönünden kendini geliştirmesine yardımcı olmalıdır. Bu alanlarda alıştırmalar yapmak, sınava giriş kılavuzunu, önceki yıllara ait test örneklerini incelemek ve yararlanmak, gerekirse özel kurslar düzenlemek bu dönemde yapılabilecek çalışmalar içinde yer alır.

91 Sınav Kaygısı Şiddetli bir huzursuzluk duygusu ve ders çalışırken dikkati toplamakta güçlük Kalp vuruş sayısının veya vuruş şiddetinin artması, solunumun sıklaşması, kesik kesik nefes almak ve farkında olmadan nefes tutmak. Yapılan tekrarlarda zihnin bulanması, ö ğ renilmiş olan bilgilerin karmakarışık oldu ğ u duygusuna kapılma. Zamanın çok hızlı geçti ğ i inancı ve panik duygusu Ders çalışma sırasında bir konuyu tekrarlarken, tam olarak anlamadan bir başka konuya geçme iste ğ i Yakın çevredeki arkadaşların sınava daha iyi hazırlandı ğ ı ve daha başarılı olacakları duygusu.

92 Sınav Kaygısını Azaltma Yüksek sınav kaygısı zihnin çalışma sürecini, akıcılı ğ ı, duruma adapte olmayı güçleştirir ve dolayısıyla sınav performansını düşürür.

93 Sınav Kaygısını Azaltma Bedeni kontrol etme ve gevşeme egzersizleri Fizik egzersizleri ve spor yapma Dengeli ve sa ğ lıklı beslenme Yanlış inanç ve düşünceleri de ğ iştirme ( zihinsel düzenleme ) Özgüveni geliştirme Zamanı iyi kullanma alışkanlı ğ ını kazandırma

94 MESLEK İ REHBERL İ K Bu kavram ilk kez 1909’da Parsons tarafından tanımlanmıştır. Mesleki Rehberli ğ i şöyle tanımlayabiliriz: ‘Gençlerin çeşitli meslekleri tanımaları ve kendi özelliklerine uygun olan meslekleri seçmeleri, seçtikleri mesleklere hazırlanmaları ve mesleki yönden gelişmeleri amacıyla yapılan yardım hizmetleridir’.

95 MESLEK İ REHBERL İ K Bireyi ( ö ğ renciyi ) tanıma Meslek planlarını tanıma Bireyin kişisel nitelikleri ile mesleklerin gerektirdi ğ i özellikler arasında ba ğ lantıyı kurarak kendine uygun bir mesle ğ i seçmesine yardım etme.

96 MESLEK İ REHBERL İ K Bu hizmetlerdeki mantık oldukça basit ve geçerlidir: Bireyler birbirlerinden farklı özelliklere sahiptir. Meslekler de çeşitli niteliklere sahip olmayı gerektirir. O halde birey kendi özelliklerine uygun olan mesle ğ i seçerse başarılı ve verimli olaca ğ ı gibi psikolojik yönden de doyum sa ğ lar ve mutlu olur.

97 Meslek Seçimi ve Önemi Meslek; ‘bir kimsenin hayatını kazanmak için yaptı ğ ı, kuralları toplumca belirlenmiş ve belli bir e ğ itimle kazanılan bilgi ve becerilere dayalı etkinlikler bütünü’ olarak tanımlanabilir ( Kuzgun 1994 ). Meslek, kazanç elde etmek amacı ile yürütülen etkinlikler bütünü olarak tanımlanmışsa da, sadece para kazanma aracı de ğ ildir. Çünkü insanlara; ‘elinize yaşamınızı sa ğ layacak bir para geçse yine çalışmak ister misiniz?’ sorusunu yöneltti ğ imizde %80-85’i ‘evet’ yanıtı vermektedir. Çünkü biz sadece para kazanmak için iş sahibi olmayız. Bir meslek edinmenin temelinde para kazanarak fizyolojik ihtiyaçları karşılamanın dışında sosyal ve psikolojik ihtiyaçların doyumu söz konusudur.

98 Meslek Seçimi ve Önemi Meslek ve iş sahibi olmanın temelinde psiko-sosyal bazı etmenler yer alır: İ nsanın do ğ uştan getirdi ğ i yetenekleri, potansiyeli, gizil güçleri vardır. Biz yaşam içinde bunları ortaya koymak, kullanmak ve geliştirmek isteriz. İ şte sahip oldu ğ umuz bu yetenekleri kullanma ve geliştirme olana ğ ı sa ğ layacak alan, meslek alanlarıdır, işimizdir. Biz çalışırken aynı zamanda bu yetenekleri ifade etme, güçlerimizi artırma fırsatı elde ederiz. Böylece birey varoluşunun anlamını yakalar.

99 Meslek Seçimi ve Önemi Sahip oldu ğ u yetileri, güçleri kullanarak doyuma ulaşır. Kendini, bir iş yaptı ğ ı, üretken oldu ğ u için de daha de ğ erli ve önemli görür. Böylece kendine saygısı ve güveni gelişir. Toplum içinde yararlı olma, hizmet verme yoluyla toplumsal saygınlık kazanma söz konusudur. İ ş etkinlikleri içinde biz başkalarıyla etkileşimde bulunuruz, belli rol ve görevler yoluyla sosyal kimli ğ imiz kazanırız. O halde çalışmanın temelinde bireyin çok yönlü psiko- sosyal ihtiyaçlarının karşılanması söz konusudur.

100 Meslek Seçimi ve Önemi Meslek ve iş sahibi olmanın temelinde psiko- sosyal bazı etmenler yer alır: Gizli güçleri geliştirme Psikolojik doyum Sosyal gereksinim Meslek seçimi Mesleki karar İ nsan gücü planlaması

101 Mesleki Gelişim Süreci Mesleki gelişim süreci, çocuklukta bir meslek fikrinin oluşmaya başlamasından itibaren, yetişkinlikte bir meslek sahibi oluncaya kadar geçen gelişim evrelerini kapsar. Bu anlayış mesleki rehberlik hizmetlerinin sadece gençlik döneminde belli bir anda mesleki tercih yapmaya yardımcı olmak de ğ il, bireyin mesleki gelişim sürecini sa ğ lıklı bir şekilde yaşaması için çeşitli dönemlerde yapılan sürekli bir yardım hizmeti olarak kabul edilmesine yol açmıştır.

102 Mesleki gelişim süreci Uyanış ve Farkında Olma (5–12 Yaş): Bu dönem, çocukta meslek bilincinin oluşmaya başladı ğ ı dönemdir. Çocuk, bu dönemde, çevresindeki insanların farklı u ğ raşları oldu ğ unu, çeşitli mesleklerin varlı ğ ını görmeye ve anlamaya başlar. Meslekleri Keşfetme ve Araştırma ( Yaş): Çocuk, bu dönemde kişilerin ve mesleklerin ortak olan yönlerini ve farklı nitelikleri üzerinde bilgi sahibi olmaya, yeni yönleri anlamaya ve keşfetmeye başlar.

103 Mesleki gelişim süreci Karar Verme (15-18 Yaş): Bu dönemde birey artık kendisi ve meslekler hakkında oluşturdu ğ u algılara dayanarak, bilgileri de ğ erlendirerek eşleştirmeye, birbirine uydurmaya ve gelece ğ ine ilişkin idealler oluşturmaya başlar. Bu ideal ve düşünceler başlangıçta geçici olabilir ancak giderek daha açık ve temel bir plan yapmaya başlar ve genç mesleki kararını oluşturur. İ şe Yerleşme: Bireyin iş dünyasında yerini alarak çalışmaya başladı ğ ı dönemdir. Bu dönemde birey kazandı ğ ı bilgi ve becerileri uygulama alanına koyar. Mesle ğ i icra ederken bir yandan da mesleki gelişimi sürdürür.

104 Bireyin gelecekteki yaşam tarzını belirlemesinde dönüm noktası olan mesleki tercihini yaparken do ğ ru ve isabetli karar verebilmesi için izleyece ğ i basamaklar şöyle sıralanabilir:

105 Meslek Seçimi Nasıl Yapılmalı? Bireyin Yeteneklerinin Belirlenmesi İ lgi Alanlarının Belirlenmesi İ ş De ğ erlerinin Belirlenmesi Kişilik Özelliklerinin Belirlenmesi İ lgi Duyulan Mesleklerin İ ncelenmesi


"REHBERL İ K VE PS İ KOLOJ İ K DANIŞMA H İ ZMET ALANLARI PINAR B İ RB İ R 2012." indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları