Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

TASARIM KURALLARI Hazırlayanlar : Emel SARGUT, Pınar KIRKEL, Elif AKYOL, Ayşenur KONUR,Nurdan ÖZEN Ders : BTÖ 416 İnsan Bilgisayar Etkileşimi Ders Sorumlusu:

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "TASARIM KURALLARI Hazırlayanlar : Emel SARGUT, Pınar KIRKEL, Elif AKYOL, Ayşenur KONUR,Nurdan ÖZEN Ders : BTÖ 416 İnsan Bilgisayar Etkileşimi Ders Sorumlusu:"— Sunum transkripti:

1 TASARIM KURALLARI Hazırlayanlar : Emel SARGUT, Pınar KIRKEL, Elif AKYOL, Ayşenur KONUR,Nurdan ÖZEN Ders : BTÖ 416 İnsan Bilgisayar Etkileşimi Ders Sorumlusu: Yrd. Doç. Dr. Hakan TÜZÜN Öğretim Yılı Bahar Dönemi Hacettepe Üniversitesi, Eğitim Fakültesi, Bilgisayar ve Öğretim Teknolojileri Eğitimi Bölümü Beytepe-ANKARA

2 GİRİŞ Tasarım, genellikle görsel sanatlar, mühendislik, mimari, ve diğer yaratıcı işler çerçevesinde ele alınır. Tasarlamak, yeni bir obje (makine, bina, ürün vs) için bir plan yaratma ve geliştirme sürecine işaret eder. Tasarı, ise hem son plan veya taslak (bir çizim, modelleme vs) ; ya da bir plan veya taslağın sonucu (üretilen bir obje) için kullanılır. BTÖ 416 İnsan Bilgisayar Etkileşimi2

3 GİRİŞ Görsel sanatlar içinde en bilinenlerinden grafik tasarım olmak üzere, mimari, mühendislik, endüstriyel tasarım ve moda tasarımını örnek gösterebiliriz. Ya kurala göre dizayn ya da dizayna göre kural seçmelisiniz. Her nesnenin kendine has tasarımı vardır. BTÖ 416 İnsan Bilgisayar Etkileşimi3

4 GİRİŞ Tasarımda belirli standart kurallar vardır ve bu kurallar belirli noktalarda oluşturulur:  Ergonomi  Psikoloji  Bilişsel algı  Sosyallik  Ekonomiklik Bunlar tasarımın temel alanlarıdır. BTÖ 416 İnsan Bilgisayar Etkileşimi4

5 GİRİŞ Tasarım kurallarının temelini teoriler oluşturur. Tasarımcılar teoriler üzerinde pratik yaparak ürünlerini ortaya koymuş olur. Bir kuralın kural olması için temel alanlar birbiriyle ilişki içinde kurulur. Yeni kuralların oluşmasında literatürdeki diğer kurallar ışık olmalıdır. Mükemmel bir kural, teoriyi ardına, insanı ön plana almalıdır. BTÖ 416 İnsan Bilgisayar Etkileşimi5

6 Principles To Support Usability (Kullanılabilirliği Destekleyen İlkeler) Tasarım kuralları, bir ürünün kullanışlılığını desteklemek için, etkileşimli bir sistem tasarımının genel esaslardır. BTÖ 416 İnsan Bilgisayar Etkileşimi6

7 Principles To Support Usability (Kullanılabilirliği Destekleyen İlkeler) Esaslar üç ana kategoriye ayrılmıştır: –Öğrenilebilirlik: Kullanıcılar ile ürün arasında yüksek performans elde etmede, özellikle yeni kullanıcıların sistem ile etkileşiminde önemlidir. –Esneklik: Bilgi değiştikçe, sistemin de kullanıcılara yönelik değişmesidir. –Sağlamlık: Kullanıcıların ihtiyaç ve istekleri arttıkça buna göre sistemde sağlanacak destek te arttırılmalıdır. BTÖ 416 İnsan Bilgisayar Etkileşimi7

8 Tasarımın Şartları Tasarımda bulunması gereken en genel şartlar şunlardır:  Hukuk güvenliği: Yapılacak yeni tasarılar için literatür incelenmelidir.  Algılanabilirlik: Bir adım anlaşılmazsa diğer adıma geçilemez. BTÖ 416 İnsan Bilgisayar Etkileşimi8

9 Tasarımın Şartları  Alışkanlıklar: Tasarım sistemleri insanın psikolojik algısına uyum sağlamalıdır.  Genellenebilirlik: Sistemde bir parça aynı zamanda bir bütünün parçasıdır.  Tutarlılık: Bir tasarı, içinde küçük tasarı parçacıklarıyla uyumludur. BTÖ 416 İnsan Bilgisayar Etkileşimi9

10 ÖĞRENİLEBİLİRLİK Öğrencilerin interaktif sistemi kullanmalarını ve maksimum düzeyde bir performans almalarını sağlayan sistemin özelliğidir. BTÖ 416 İnsan Bilgisayar Etkileşimi10

11 Öğrenilebilirliği Etkileyen Esaslar  Tahmin edebilirlik  Sentezlenebilirlik  Aşinalık  Genellenebilirlik  Tutarlılık BTÖ 416 İnsan Bilgisayar Etkileşimi11

12 Öğrenilebilirliği Etkileyen Esaslar Tahmin edilebilirlik  Kullanıcının etkileşim geçmişi onun gelecekte vereceği etkileşim kararlarını etkiler.  Tahmin edilebilirlik kullanıcı merkezli bir yapıya sahiptir. BTÖ 416 İnsan Bilgisayar Etkileşimi12

13 Öğrenilebilirliği Etkileyen Esaslar Sentezlenebilirlik  Kullanıcının daha önce gerçekleştirdiği işlemlerin mevcut durumunu etkilediğini anlayabilme yeteneğidir. BTÖ 416 İnsan Bilgisayar Etkileşimi13

14 Öğrenilebilirliği Etkileyen Esaslar Aşinalık  Yeni bir kullanıcı için, etkileşimli bir sistemdeki aşinalık kullanıcıda var olan önceki bilgiler ile etkili bir etkileşim için gerekli bilgi arasındaki ilişkinin ölçülmesidir. BTÖ 416 İnsan Bilgisayar Etkileşimi14

15 Öğrenilebilirliği Etkileyen Esaslar Genellenebilirlik:  Kullanıcının özel bir etkileşim bilgisini benzer durum ya da durumlar için kullanabilmesi durumudur. BTÖ 416 İnsan Bilgisayar Etkileşimi15

16 Öğrenilebilirliği Etkileyen Esaslar Tutarlılık:  Benzer durumlarda ortaya çıkan davranışların arasında benzerlik ve uyumun olmasıdır. BTÖ 416 İnsan Bilgisayar Etkileşimi16

17 ESNEKLİK (Flexibility) Kullanıcı ve sistemin bilgiyi alış-veriş edebilecekleri yolların çokluğudur. –Yani; değişik yetenek ve tercihlere izin vermelidir. Kullanım metodu tercihleri içermeli Kullanıcının hızı, hassaslığı ve davranış biçimine uyarlanabilmeli. BTÖ 416 İnsan Bilgisayar Etkileşimi17

18 Title BTÖ 416 İnsan Bilgisayar Etkileşimi18

19 ESNEKLİK (Flexibility)  Diyalog İnisiyatifi (Dialog initiative) : Kullanıcı ile sistem arasındaki ilk diyalog başlarken, hangisinin diyalogda inisiyatif sahibi olduğudur.  System pre-empty : Diyalogun sistem tarafından başlatılmasıdır. Kullanıcının sisteme ulaşması için talepte bulunması gerekir.  User pre-empty : Kullanıcının sistemle serbest etkileşimde bulunmasıdır. BTÖ 416 İnsan Bilgisayar Etkileşimi19

20 ESNEKLİK (Flexibility)  Multi-treading : Sistemin,  kullanıcının aynı anda,  birden fazla görevle  etkileşimde bulunmasını sağlayabilme yeteneğidir.  Görev Geçişkenliği(task migrataility) : Sistem ve kullanıcı arasındaki görev kontrolünün birbirlerine devredebilmesidir. Güvenliğin kritik olduğu durumlarda kontrolün devredilebilmesi etkili olabilir. Örneğin ; acil durumlarda otomatik pilotun devreye girmesi. BTÖ 416 İnsan Bilgisayar Etkileşimi20

21 ESNEKLİK (Flexibility)  Yerine Geçebilirlik(substitutivity) : Birbirine eşit olan giriş ve çıkış değerlerinin, birbirlerinin yerine geçebilmesidir. Örneğin; başlangıç ve bitiş noktası verilen bir çizginin program tarafından çizilebilmesidir.  Representation multiplicity : Bir durumun açıklaması için esnekliğin sağlanması. Örneğin, inch kavramı yerine cm kullanmak gibi.  Equal opportunity BTÖ 416 İnsan Bilgisayar Etkileşimi21

22 SAĞLAMLIK Sağlamlık, hedeflerin başarılı bir şekilde gerçekleştirilmesinde ve değerlendirilmesinde kullanıcıya sağlanan destektir. BTÖ 416 İnsan Bilgisayar Etkileşimi22

23 Sağlamlığı Etkileyen Esaslar Sağlamlığı dört ana başlık altında inceleyebiliriz. 1. Gözlenebilirlik (Observability) 2. Düzeltilebilirlik (Recoverability) 3. Görev Uyumu (Task Conformance) 4. Yanıt Verme (Responsiveness) BTÖ 416 İnsan Bilgisayar Etkileşimi23

24 Sağlamlığı Etkileyen Esaslar 1.Gözlenebilirlik (Observability): Kullanıcıya sistemin iç durumunu değerlendirme izninin verilmesi durumudur. Bunlar; Browsability: Sistemin geçerli iç durumunun ara yüzün sınırlılığı ile araştırılma imkanının sağlanmasıdır.Bilgisayarım simgesi üzerinde sağ tıklayıp sistem bilgilerine ulaşılabilir. BTÖ 416 İnsan Bilgisayar Etkileşimi24

25 Sağlamlığı Etkileyen Esaslar BTÖ 416 İnsan Bilgisayar Etkileşimi25

26 Sağlamlığı Etkileyen Esaslar BTÖ 416 İnsan Bilgisayar Etkileşimi Static/Dynamic Defaults:Kullanıcının hata yapmasını önlemeye yöneliktir (bir nevi hata önleme mekanizması). 26

27 Sağlamlığı Etkileyen Esaslar BTÖ 416 İnsan Bilgisayar Etkileşimi Reachability: Düzeltilebilirlik erişilebilirlikle ilgilidir. Kullanıcıya mevcut durumundan hedeflediği bir duruma geçebilmesine imkan tanınmasıdır. 27

28 Sağlamlığı Etkileyen Esaslar BTÖ 416 İnsan Bilgisayar Etkileşimi Persistence: İletişimin etkisinin devamlılığı ve kullanıcının bu etkiyi kullanabilmesidir. 28

29 SAĞLAMLIK Operation Visibility: Kullanıcının bir sonraki işlemde nasıl bir performans gösterebileceğidir. 2.Düzeltilebilirlik (Recoverability): Bir hatanın farkına varıldığında kullanıcıya bunu düzeltebilme imkanının sağlanmasıdır.Forward and backward olmak üzere iki çeşit hata vardır. BTÖ 416 İnsan Bilgisayar Etkileşimi29

30 Sağlamlığı Etkileyen Esaslar BTÖ 416 İnsan Bilgisayar Etkileşimi Backward hatalar;bir hata gerçekleştiği zaman o hata düzeltilip işleme devam edilebilir.Örneğin ; bir dosya yanlışlıkla silindiği zaman geri dönüşüm kutusundan o dosyayı tekrar çağırabilmesi. 30

31 Sağlamlığı Etkileyen Esaslar BTÖ 416 İnsan Bilgisayar Etkileşimi Forward hatalar: Geri dönüşümü olmayan hatalardır. Bu hataları düzeltmenin tek yolu işlemi baştan gerçeklerştirmektir. Örneğin, kartlardan bir ev yapıyorsunuz. 7. katta hapşurdunuz. Böyle bir durumda işe en baştan başlamak gerekir. 31

32 Sağlamlığı Etkileyen Esaslar BTÖ 416 İnsan Bilgisayar Etkileşimi Forward-Backward: Metin editörlerinde bir hata durumunda işlemi geri adımlamak için undo komutunu tetikleyen buton kullanabilir. Adımlama ileriye doğru da olabilir. 3. Görev Uyumu (Task Conformance): Sistem hizmetlerinin kullanıcının işlemlerinin tümünü destekleme derecesidir. Görevlerin tamamlanabilmesi için sistem ara yüzlerinin anlaşılır olması gerekir. 32

33 Sağlamlığı Etkileyen Esaslar BTÖ 416 İnsan Bilgisayar Etkileşimi 4. Yanıt Verme (Responsiveness): Kullanıcı ile sistem arasındaki iletişimin (communication) oranıdır. - Cevap verme zamanı: Sistemin kullanıcıya durum değişikliğini bildirene kadar geçen zamandır. - İstikrar: Aynı / Benzer durumlardaki değişmezliğin sürdürülmesidir. 33

34 STANDARTLAR BTÖ 416 İnsan Bilgisayar Etkileşimi Smith yazılım ve donanım özelliklerini –Temel Teori (Underlying Theory) –Değişim (Change) olmak üzere iki sınıfa ayırmıştır. ISO 9241 – Görsel Terminallerin Ofis Kullanımlarındaki Ergonomik Gereksinimleri (Ergonomic Requirements for Office Work with Visual Display Terminals) (VDT) ISO – Tasarım aşamasında 34

35 STANDARTLAR BTÖ 416 İnsan Bilgisayar Etkileşimi Temel Teori (Underlying Theory) –Donanım için kullanılan standartlar ergonomi/insan faktörü ve psikolojiye dayanmaktadır. İyi bilinir ve kolay uyarlanabilirler. –Yazılım standartları ise psikolojiye ve bilişsel bilime dayanır. Daha az bilinir ve yazılıma uygulaması güçtür. 35

36 STANDARTLAR BTÖ 416 İnsan Bilgisayar Etkileşimi36

37 STANDARTLAR BTÖ 416 İnsan Bilgisayar Etkileşimi Değişim (Change) Donanım değişikliği yazılıma göre daha pahalı ve zordur. 37

38 STANDARTLAR BTÖ 416 İnsan Bilgisayar Etkileşimi ISO Görsel Terminallerin Ofis Kullanımlarındaki Ergonomik Gereksinimleri (Ergonomic Requirements for Office Work with Visual Display Terminals) (VDT) 17 maddesi bulunmaktadır. Bunların 3 tanesi ISO 9241 tanımıyla, 7 tanesi donanımsal özelliklerle, 7 tanesi yazılımsal özelliklerle ilgilidir. 38

39 STANDARTLAR BTÖ 416 İnsan Bilgisayar Etkileşimi ISO 9241 – Donanımsal özellikler ISO Klavye Düzeni (Keyboard Layout) ISO Çalışma Yeri Düzeni/Ergonomisi (Workstation Layout) ISO Çevresel Gereksinimler (Environment) ISO Ekran Yansımaları (Display with Reflections) ISO Ekran Renkleri (Display Colors) ISO Klavye Harici Girdi Araçları (Non-keyboard Input Devices) ISO Genel İletişim İlkeleri (General Dialog Principles) 39

40 STANDARTLAR BTÖ 416 İnsan Bilgisayar Etkileşimi ISO 9241 – Yazılımsal özellikler ISO Kullanışlılık, kullanıcının rahat, doğru ve hızlı olarak hedeflerini başarmalarıdır. Doğru – Etkililik (Effectiness) Hızlı – Yeterlilik (Efficiency) Rahat – Memnuniyet (Satisfaction) ISO Tanıtım Bilgileri (Presentation of İnformation), ISO Kullanım Kılavuzu (User Guidance), ISO Menü İletileri (Menu Dialogs), ISO (Command dialogs) ISO Doğrudan Manipülasyon İletileti (Direct manipulation dialogs), 1999 ISO Form Doldurma İletileri (Form – filling dialogs),

41 YÖNERGELER BTÖ 416 İnsan Bilgisayar Etkileşimi Etkileşimli sistemler için tasarım kurallarının başında fikir verme ve daha genel esaslar (yönergeler) gelmektedir. Yönergeler, tasarıma başlamadan önce tasarımcıya fikir verme amaçlıdırlar. 41

42 YÖNERGELER BTÖ 416 İnsan Bilgisayar Etkileşimi amacınıza göreYönergeler tasarım aşamasına başlarken amacınıza göre, dikkat edilecek noktalar ve izlenecek yolları temel olarak belirler. 42

43 YÖNERGELER BTÖ 416 İnsan Bilgisayar Etkileşimi Örneğin Avrupa Birliği pazarında satılacak bir ürünün eğer Avrupa Birliği Direktiflerinden birinin veya birkaçının kapsamına giriyorsa CE Markasını taşıması yasal bir zorunluluktur. 43

44 YÖNERGELER BTÖ 416 İnsan Bilgisayar Etkileşimi  Ürünün, insan sağlığı, can ve mal güvenliği, hayvan ve bitki yaşam ve sağlığı, çevre ve tüketicinin korunması açısından asgari güvenlik koşullarına sahip olduğunu gösteren bir işarettir.  Bu koşullar göz önüne alınarak ürünler tasarlanır. 44

45 TASARIM İLKELERİ BTÖ 416 İnsan Bilgisayar Etkileşimi Shneiderman’ın 8 Altın Kuralı Norman’ın 7 İlkesi Nielsen’ın 10 İlkesi 45

46 Shneiderman’ın 8 Altın Kuralı BTÖ 416 İnsan Bilgisayar Etkileşimi 1. Tutarlılık için çabalamak 2. Kullanıcılara kısayol kullanma imkanı verme 3. Bilgilendirici geri dönütler sunmak 4. Görevin tamamlandığını belirten diyaloglar tasarlama 5. Hataları önleme ve basit hataların kolay çözümü 6. Hareketlerin kolayca geri alınmasına izin vermek 7. İç kontrolün desteklenmesi 8. Kullanıcıyı geçici bellek yüklemesini azaltma 46

47 Norman’ın 7 İlkesi BTÖ 416 İnsan Bilgisayar Etkileşimi 1.Kafanızdaki ve çevrenizdeki bilgileri birlikte kullanmak 2.Görevlerdeki yapıyı basitleştirme 3.Nesneleri görünür yapma 4.Haritalamaları doğru yapma 5.Hem doğal hem yapay sınırlamaların gücünden yaralanma 6.Hata için tasarım 7.Ara yüzde küçük farklılıklar olabilir ama kritik kontrol öğeleri herkesin alışageldiği şekilde olmalıdır 47

48 HCI Patterns(insan bilgisayar etkileşimi modelleri) BTÖ 416 İnsan Bilgisayar Etkileşimi İyi bir tasarım için, geçmişte başarılılığı kanıtlanmış örneklerden yararlanılmalıdır yani bir sistem ya da paradigmayı başarılı yapan bilgiyi tekrar kullanmaktır. Detaylar atlanmamalıdır. Sürekli kendini yenileyen bir sistem oluşturulmalıdır. Mimarideki kalıplar yol gösterici olarak kullanılmalıdır. Genel problemlere herkesin aynı şekilde anlayacağı dilden çözüm sunulmalıdır (örneğin, windows hatalarında yardım). Küçük bir arayüz sorunu aslında büyük soruna da pay oluşturur. Ayrıntılara dikkat edilmelidir. 48

49 TASARIM VE TASARIM DİLİ İÇİN ANAHTARLAR BTÖ 416 İnsan Bilgisayar Etkileşimi İnsan psikolojisi üzerinde pratik yapılmış olunmalıdır. Kullanıcılar sistemde o sistem ile ilgili ihtiyaçlarını karşılayabilecek şekilde gezinebilmelidir. 49

50 Tasarım ve Tasarım Dili için Anahtarlar BTÖ 416 İnsan Bilgisayar Etkileşimi Tasarımda genel bilgiler değişmez. Sosyal kullanım ve organizasyon değişebilir. Bilgi ortama göre kullanılmalıdır. 50

51 Tasarım ve Tasarım Dili için Anahtarlar BTÖ 416 İnsan Bilgisayar Etkileşimi İnsanlar için arayüz tasarımına dikkat etmek gerekir. Tasarım dilinde en iyi yere gelmek için yaratıcı olmak şarttır. Kullanıcıya uygun dil kullanmak gerekir. 51

52 Tasarım ve Tasarım Dili için Anahtarlar BTÖ 416 İnsan Bilgisayar Etkileşimi İnsanlar için arayüz tasarımına dikkat etmek gerekir. Tasarım dilinde en iyi yere gelmek için yaratıcı olmak şarttır. Kullanıcıya uygun dil kullanmak gerekir. 52

53 KAYNAKÇA BTÖ 416 İnsan Bilgisayar Etkileşimi Dix, A., Finlay, J., Abowd, G. & Beale, R.(2004). Human-Computer Interaction ( 3rd edition ). Prentice Hall. ISO 9241(2009 Ağustos). adresinden 2 Nisan 2010 tarihinde alınmıştır.http://en.wikipedia.org/wiki/ISO_9241 International standards for HCI and usability (2006). adresinden 30 Mart 2010 tarihinde alınmıştır.. DergiSayi=361&RecID=2062 adresinden 3 Nisan 2010 tarihinde alınmıştır. 53

54 TEŞEKKÜRLER BTÖ 416 İnsan Bilgisayar Etkileşimi54


"TASARIM KURALLARI Hazırlayanlar : Emel SARGUT, Pınar KIRKEL, Elif AKYOL, Ayşenur KONUR,Nurdan ÖZEN Ders : BTÖ 416 İnsan Bilgisayar Etkileşimi Ders Sorumlusu:" indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları