Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Durmuş KOÇ. Grounded teorinin felsefi temelleri sembolik etkileşimcilik yaklaşımına kadar götürülebilir. Burada araştırmacılar insan gruplarının etkileşim.

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "Durmuş KOÇ. Grounded teorinin felsefi temelleri sembolik etkileşimcilik yaklaşımına kadar götürülebilir. Burada araştırmacılar insan gruplarının etkileşim."— Sunum transkripti:

1 Durmuş KOÇ

2 Grounded teorinin felsefi temelleri sembolik etkileşimcilik yaklaşımına kadar götürülebilir. Burada araştırmacılar insan gruplarının etkileşim sürecinde giyim, konuşma, mimik ve jestlerini sembolik anlamlandırma çabasındadırlar. Sembolik etkileşimcilik, en basit şekliyle, bizim kişiler arası ilişkilere yüklediğimiz sembolik anlamlandırmalardır. İnsanlar, etkileşimleri sonucu paylaştıkları anlamları yaratırlar ve bu anlamlar kendilerinin gerçekliği halini alır. Sembolik etkileşimciliğin nitel araştırma açısından önemi sembollere atfedilen önem ve yorumlamacı süreçlerin üzerindeki vurgusudur ki bu etkileşimleri insan davranışlarını anlamanın temeli sayan bir görüşün uzantısı sayılmaktadır. Grounded Teorinin Felsefi Temelleri

3  Aile sistemlerinde, ailenin her bir ferdine toplumsal etkileşim ile belirli sembolik anlamlar ve görevler yüklenmiştir.

4 Gömülü teori yaklaşımı, Glaser ve Strauss’un (1967) sağlık bilimleri alanında yaptığı çalışmalardan ortaya çıkmıştır. Glaser ve Strauss sağlık alanında çalışan uzmanların, yaşamlarının son günlerini yaşayan hastalarla olan etkileşimleri konusunda çeşitli araştırmalar yapmışlar ve elde ettikleri verilerden yola çıkarak bu etkileşimin çeşitli boyutlarını ve sonuçlarını ortaya koymuşlardır. Bu çalışmalarda yeni kavramlara ve çalışanlarla hastalar arasındaki etkileşime ilişkin yeni açıklamalara ulaşılmıştır. Yani veri temelinde açıklayıcı bir kuram ortaya konmuştur.

5 Örneğin bu çalışmalarda yaşamlarının son evresinde olan hastaların geçirdiği duygusal evreler sırasıyla “reddetme”, “kızgınlık”, “kabul” ve “kendisiyle barışma” olarak açıklanmıştır. Bu evreler hastaların çoğunda gözlenmiş ve bu nedenle bu sürece ilişkin bir teori olma niteliği kazanmıştır. Glaser ve Strauss’un ortaya attıkları bu kavram araştırma sorusunun yanıtı olabilecek kavramların ve süreçlerin tekrar etmeye başladığı aşamaya (doyum noktası) kadar veri toplamaya devam edilmesini gerektiren bir örnekleme yaklaşımına işaret eder.

6 Grounded teori bir metodolojik yaklaşım olarak, Glaser ve Strauss tarafından sosyolojideki ‘teori geliştirme krizi’ olarak görülen duruma karşı kullanılarak daha da geliştirilmiştir. Glaser ve Strauss’un görüşüne göre, sosyolojide bazı bilim adamları oturdukları koltuktan tümdengelim teori oluşturmak yanlışına düşmüştür. Bu teori oluşturma, verilerin uygun teori çıkarsaması yerine verilerin bazı teorilere uydurulması şeklindeydi. Glaser ve Strauss’un sosyolojideki bu olumsuz duruma çözüm olarak önerdikleri, ‘daha sistematik ve tümevarımcı yaklaşımla teori geliştirmek’ olarak ifade edilebilen grounded teori yaklaşımı idi.

7 Grounded teori yaklaşımı, verileri önceden tanımlamış kategorilere uydurmaktan ziyade, katılımcılarca açığa çıkarılan kuramlardan teori geliştirir. Dolayısıyla, grounded teorinin amacı, üzerinde çalışılan alana sadık kalınarak teori geliştirmektir. Bir grounded teori, araştırdığı olgudan tümevarımcı bir yaklaşımla çıkarılan bir yaklaşımdır. Bu, olguya bağlı olarak elde edilen verilerin sistematik olarak toplanması ve analizi ile keşfedilmesi, geliştirilmesi ve profesyonelce doğrulanması anlamına gelir. Böylece veri toplama, analiz ve teori birbirleriyle sıkı sıkıya döngüsel bir ilişki içine girer. Grounded teoride, araştırmacı veri toplarken veya yorumlarken verilerin içine gömülü olan teoriyi ortaya çıkartır ve araştırma boyunca yeni kavram ve teorilere ulaşabilir.

8 yarı yapılandırılmış veri toplama sürecinin sonuna kadar da son halini almaz Gömülü teori yaklaşımında gözlemler ve görüşmeler en çok kullanılan veri toplama yöntemleridir. Bunların yanında doküman analizi de gerekli görülebilir. Bu yaklaşımın en önemli özelliklerinden biri veri toplama ile analizin birlikte yürütülmesidir. Glaser ve Strauss bu sürece “sürekli karşılaştırmalı analiz” adını vermişlerdir. Bu süreçte, veriler toplandıktan hemen sonra analiz edilir ve ortaya çıkan kavramlar, olgular ve süreçler daha sonraki veri toplama aşamalarına dahil edilir. Böyle bir süreçte veri toplama aracı olarak görüşme ya da gözlem formu veri toplamanın ilk aşamasında yarı yapılandırılmış bir durumdadır ve veri toplama sürecinin sonuna kadar da son halini almaz. Hatta bazı araştırmalarda, başta öngörülen görüşme soruları ile veri toplamanın sonuna doğru oluşturulan sorular arasında önemli farklar olabilir. Elde edilen verilerin analizi ve ortaya çıkan kavramların ve olguların doğası veri toplama aracının esnek bir yapıya sahip olmasını ve sürekli bir değişime açık olmasını gerektirir.

9 Gömülü teori yaklaşımı ile yapılan araştırmalarda, toplanan görüşme ve gözlem verilerinden elde edilen kavramlar ve temalar ile teorinin ilk işaretleri ortaya çıkar. Araştırmacı bu kavramlara ve temalara ilişkin gözlemlerini ve düşüncelerini, topladığı ek verilerle sürekli olarak test eder. Bu süreçte araştırmacı kavramlar, temalar ve bunların ilişkilerine yönelik denenceler (olay ve olgulara ilişkin geçici açıklamalar) geliştirir ve bu denencelerin açıklanmasına (teyit etme ya da reddetme) yardımcı olacak verilere ulaşmaya çalışır. Bu süreç yukarıda sözü edilen “sürekli karşılaştırmalı analiz” kavramına bir örnek oluşturur. Sonuçta ulaşılan kavramlar ve temalar araştırmanın odağına ilişkin anlamlı bir açıklama ortaya koyar. Bu açıklama veriler temelinde ortaya çıkan teorilerdir.

10 Grounded teori, teori geliştirmeye karşılaştırmalı analiz şeklinde bakar. Şüphesiz ki ‘bir teorinin yerini ancak daha iyi bir teori tutabilir’ anlayışına sahiptir. Grounded teori, karşılaştırılmalı analizin genel metodu yoluyla, genel kategorilerden yapılmış bir teori yapmaya çalışır. Dolayısıyla teori hiçbir zaman bitmiş bir ürün değildir: her zaman gelişme süreci içindedir.

11 Özetlemek gerekirse, grounded teorinin analitik prosedürleri şu aşamalar için dizayn edilmiştir: Teorileri test etmek için değil geliştirmek için; Araştırma sürecini, teoriyi ‘iyi’ bilim yapabilecek kadar düzenli yapmak için; Analizcilerin varsayım ve önyargılarını kırabilmelerine yardım etmek için; Sıkıca bir mantık örgüsüyle dizayn edilmiş gerçeğe en yakın, açıklayıcı teori geliştirmede gerekli olan hassasiyet, entegrasyon ve yoğunluğu sağlamak için.

12 Teori oluşturmadaki ilk adım kavramsallaştırmadır. Bir kavram, etiketlenmiş bir fenomendir. Bu, bir araştırmacının veride önemli olarak belirlediği, bir olayın, nesnenin veya etkileşimin soyut bir temsilidir. Fenomeni adlandırmanın altında yatan amaç; araştırmacının benzer durumları, olayları ve nesneleri, ortak bir başlık veya sınıflandırma altında gruplama imkânı vermektedir. Olaylar ve meydana gelenler ayrı elemanlar olsa da; onların ortak özellikler paylaştığı ve anlamca ilişkili oldukları gerçeği, onların gruplandırılmasına imkân sağlar.

13

14 kategorilerdir Kavramlar yığılmaya başladığı anda, analist onları daha soyut ve açıklayıcı terimler altında gruplamalıdır; bunlar kategorilerdir. Öncelikle bir kategori tanımlanır; onu hatırlamak, hakkında düşünmek ve (en önemlisi) onu, özelliklerine ve boyutlarına göre geliştirmek ve alt kategorilerine ayırarak daha ileri ayrım yapmak kolay hale gelir. Bu da (alt kategorilere ayırma), bir kategoride muhtemelen olan, ne zaman, nerede, neden, nasıl vb. nin açıklanmasıyla olur.

15 kelimeyecümleye paragrafa Bir araştırma projesinin başlangıcında kategorileri (bunların özellikleri ve boyutlarını) keşfetmek ve kavramlar arasındaki ilişkileri ortaya çıkarmak için mikro analiz yapılabilir. Mikro analize bazen “tek tek” analiz olarak başvurulsa da, aynı süreç bir kelimeye, bir cümleye ya da bir paragrafa da uygulanabilir. Kavramlar belirli bir merkez etrafında kategoriler oluşturur. Daha sonra iki zıt kavram bir kategorinin boyutunu ifade eder ve özellikler bu iki zıt kavramı birbirinden ayırt eder. Buna göre önce kavramlar ve fenomenlerin dayandığı daha genel merkezi kavramlar olan kategoriler belirlenir, daha sonra ise kategorilerin boyutları ve özellikleri üzerinde durulur. Boyutlar ve kategoriler arasındaki ilişkiler teorinin açıklayıcı özelliğini arttırır.

16 Araştırmacı mikro analiz veya benzer yöntemlerle elde ettiği verileri işleyerek kodlamalar yapar. Bu kavramsallaştırma ve kavramlar arasındaki ilişkilerin belirlenmesi süreci, yoğun bir bilgi akışı sağlayacaktır. Araştırmacı bu yoğun bilgi akışını kontrol etmek ve araştırmasını sistematik bir şekilde yürütebilmek için analizlerini, düşüncelerini, yorumlarını, sorularını ve ilerideki veri toplamalarına yönelik talimatlarını bir takım notlarda tutar. Bu notlar daha çok analistin teorik örnekleme ve meselelerdeki düşüncelerini ve fikirlerini içeren, bilgilendirici ve özetleyici olan teorik notlar olabileceği gibi, prosedürel yörüngeler ve hatırlatıcılardan oluşan işlemsel notlar olabilir.

17 Kısaca özetleyecek olursak Grounded teori yaklaşımının ana düşüncesi, dökümü elde edilen verileri tekrar tekrar okuyarak değişkenleri (kategoriler, kavramlar ve özellikler) ve aralarındaki ilişkileri keşfetmek ya da etiketlemek sonrasında ise veri toplama ve analiz işlemleri değişen diziler halinde arka arkaya devam ettirmektir.

18 Kodlama, ‘verilerin analizi süreci’ anlamında kullanılmaktadır. Burada kodlama, verilerin parçalandığı, kavramsallaştırıldığı ve yeni şekillerde düzenlendiği işlemler dizisini ifade eder. Grounded teoride analiz üç ana kodlama yardımıyla yapılabilir: Açık Kodlama Eksenel Kodlama Seçici Kodlama

19 Açık kodlama, bir yapboz üzerinde çalışmak gibidir. Analist, organize olmak ve parçaları renklerine göre düzenlemek (bu genellikle gri tonlardaki küçük farklılıkları belirtme şeklinde olur) ve ayrı ayrı parçaları tekrar bir araya getirerek bir resim oluşturmak zorundadır.

20 Analistlere göre alan notlarının ilk sayfaları genellikle biraz anlaşılmazdır. Nereden başlayacağını, neyin aranacağını ve gördüğünde nasıl fark edeceğini bilmek zordur. Birbirinden bağımsız bir bilgi yığını olarak görülebilir. Analizin değişken yapısı, önceden yazılmış notlarla ortaya çıkar. Analist, diğerlerinin ne düşündüğüne veya analizin doğru olup olmadığına bakmaksızın ilk düşünce ve fikirlerini yazar. İlk yazılmış notlar, izlenimler, düşünceler ve yönergelerden oluşur. Açık kodlamada, araştırmacı kategoriler ve onların özelliklerini oluşturmakla uğraşır. Boyutlarına göre kategorilerin nasıl değiştiğini belirlemeye çalışır.

21

22 Bu kodlama türü verilerin incelendiği, karşılaştırıldığı ve kategorize edildiği (sınıflandırıldığı) süreçtir. Açık kodlama, verilerin yakından (ayrıntılı olarak) incelenmesi neticesinde, analizin bir parçası olarak kategorilerin isimlendirilmesidir. Böylece verilerin kavramsallaştırılması analizin birinci basamağını oluşturur. Herhangi bir çalışmada kavramsal etiketler söz konusu olabilir ve böylece kavramların analizi zor olabilir. Araştırmacı veriler içinde özel bir fenomen tanımladıktan sonra, kavramlar bu özel fenomen çerçevesinde gruplanabilir (kategorileştirme).

23 okuyucuların zihnini karıştırıcı Bir sonraki adımda bu kategorilere isimler verilebilir. Bu araştırmacının, kavramları daha kolaylıkla hatırlamasına ve daha da önemlisi araştırmacının kendi analitik çerçevesini geliştirmesine yardım eder. Kavramların kategorilerine verilen isimler daha önceki çalışmalardan ödünç alınabilir veya araştırmacı tarafından belirlenebilir. Bununla birlikte ödünç alınmış kavramlar orijinal anlamlarını çağrıştıracağı için okuyucuların zihnini karıştırıcı bir etkide bulunabilir. Başka bir isim kaynağı da veri kaynaklarının kullandıkları isimler olabilir ki burada hatırlamak ve hemen anlamlandırmak kolaylaşır.

24 Sorgulama, analizin teorik hassasiyetini artırmak için çok önemlidir. Genelde sorular normal sorulardan, örneğin ne zaman, nasıl, niçin, kim vb. gibi, çok daha spesifik olanlara (sıklık, süre, oran ve zamanlama gibi) kadar geniş bir yelpazede yer alır. Bu sorular gözlemlenen duruma göre değişebilir. Ayrıca bir kelimenin ya da cümlenin analizi, verilerin tersine çevrilmesi (diğer aşırı uçların varsayılması) gibi teknikler de teorik hassasiyeti artırmaya yardım edebilir.

25 benzer olaylar etiketlenir kategoriler oluşturmak için gruplanır Özetlemek gerekirse, grounded teoride açık kodlama, kurumların boyutlarına göre tanımlandığı ve geliştirildiği analitik bir süreçtir. En temel analitik prosedürler, veriler hakkında sorular sorulması ve benzerlik ya da farklılıkların bulunması için karşılaştırmalar yapılmasıdır. Analizin sonucunda benzer olaylar etiketlenir ve bu etiketler kategoriler oluşturmak için gruplanır.

26 Açık kodlama yapmanın birkaç farklı yolu vardır: sözcük grubu-sözcük grubu kelime kelime Bir yolu kelime kelime analizdir. Bu kodlama şekli, verinin, sözcük grubu-sözcük grubu ve bazen kelime kelime incelenmesini içerir. Bu belki kodlamanın çok zaman alan fakat çoğu kez en üretici şeklidir. Kelime kelime kodlama yapma, özellikle çalışmanın başında önemlidir. bütün bir cümleyi ya da paragrafı analiz Kodlamanın bir diğer yolu; analist bütün bir cümleyi ya da paragrafı analiz edebilir. Bir cümleyi ya da paragrafı kodlarken, analist “Bu cümleden ya da paragraftan çıkarılan ana fikir nedir?” diye sorabilir. tüm dokümanı Kodlamanın üçüncü bir yolu ise, tüm dokümanı dikkatle okuyup incelemek ve “Burada neler oluyor?” ve “Bu dokümanı daha önce kodladıklarımla aynı ya da farklı yapan nedir?” diye sormaktır. Bu soruların cevapları alınınca; analist dokümana dönüp, bu benzerlikler ve farklılıklar için daha kesin olarak kodlama yapabilir.

27 Eksenel kodlama verilerin, açık kodlamadan sonra, kategoriler arasında bağlantılar kurmak amacıyla tekrar düzenlendiği prosedürler dizisidir. Dolayısıyla, eksenel kodlamanın odak noktası bir kategorinin karakteristiklerinin ortaya konmasıdır. Aslında eksenel kodlama süreci oldukça komplekstir. Kompleks olmasının sebebi analizin dört özel ve farklı analitik adımın hemen hemen eş zamanlı yapılmasıdır. Bunlar: Hipotezle ilgili alt kategorilerin, bunlarla fenomen arasındaki ilişkilerinin doğasına bağlı olarak ilişki içinde bulunması; Bu hipotezlerin gerçek verilere göre doğrulanması; Kategori ve alt kategorilerin özelliklerinin ve verilerin boyutsal yerlerinin sürekli araştırılması; Fenomenlerdeki varyasyonların her kategori ve alt kategorilerin karşılaştırılması yoluyla keşfedilmesi.

28 Eksensel kodlama sırasında analist, veri yap-bozunun parçalarını bir araya getirmeye başlar. Her bir parçanın (örneğin, kategori, alt kategorinin) bütünü açıklayıcı bir planda yeri vardır. Bir yapbozu oluştururken analist, bir parçayı alıp, “Oraya mı yerleşmeli, buraya mı?” diye sorabilir. Analistin ilk teşebbüsleri deneme yanılmadır. Daha sonra analist teorik olarak daha duyarlı hale geldikçe, kavramsal belirleyicileri ve kategoriyi birbirine uydurmak kolaylaşır. Sonuç olarak, eksensel kodlama, kategorileri, onların özellik ve boyutları doğrultusunda alt kategorileri ile ilişkilendirme hareketidir. Kategorilerin nasıl ilişkilendiği ve birbirini kestiği ile ilgilenir.

29 Seçici kodlama, analizdeki son aşamayı temsil eder, Özdeki kategorinin (diğer bütün kategorilerin bağlandığı merkezi fenomen) seçilme süreci ve sistematik olarak diğer kategorilere bağlanarak entegre olması-bütünleşmesi, Bu ilişkilerin güncelleştirilmesi ve ileri seviyede gelişmeye ihtiyacı olan kategorilerin içinin doldurulması, Daha fazla gelişim ve düzeltme-arıtma-inceltme ihtiyacı içinde olan kategorilerin doldurulmasıdır.

30 Seçici kodlamanın temel özelliği sadece daha yüksek ve daha soyut analiz düzeyinde entegrasyon sağlanmasıdır. Bu kodlamada birçok basamak vardır: Birinci basamak, hikâye kurgusunun açığa çıkarılmasıdır (hikâyenin asıl strateji olarak kurumsallaştırılması). İkinci basamak alt kategorilerin paradigma yoluyla bağlantısının kurulmasıdır. Üçüncü basamakta kategorilerin boyutsal düzeyde bağlantıları kurulur. Dördüncü basamakta, iddia edilen ilişkiler veriler ışığında test edilir, güncelleştirilir. Son aşmada kategorilerin içi doldurulur.

31 Özetlemek gerekirse grounded teorideki kodlama prosedürlerinden;  Açık kodlama fenomeni verilerin kategorize edilmesi ve karşılaştırılması yoluyla kontrol eder.  Eksensel kodlamada veriler arasında bağlantılar kurularak bütün süreç yeniden düzenlenir.  Seçici kodlama ise asıl strateji çevresinde yoğunlaşır ve dolayısıyla araştırmanın özündeki (merkezi) fenomeni dikkate alır.

32 DİKKAT! Grounded teori hem tümevarımcı hem de tümdengelimci olabilir. Bunun sebebi kodlama sürecinde tümevarımcı ve tümdengelimci düşüncenin kaçınılmaz olmasıdır. Sürecin tanımlanması zorlaştığında, araştırmacı değişimin olası durumlarını tanımlamak için tümdengelimci analize dönebilir. Dolayısıyla grounded teoride ‘süreç’ kavramı araştırmaya analiz imkânı verdiği için çok önemlidir.

33 Sürecin analize getirilmesi grounded teori analizinin temel bir özelliğidir ve grounded teorideki süreç kavramı dinamik bir kavramdır. Süreç kavramı ‘bir fenomenle ilgili olarak aksiyon- karşılıklı aksiyon basamaklarının birleştirilmesi olarak tanımlanabilir. Basamakların birleştirilmesi şu sebeplerle yapılabilir: Zaman içinde şartlardaki değişmeler; Bu değişime aksiyon-karşılıklı aksiyon tepkisi; Bu aksiyon-karşılıklı aksiyonların sonuçları; Bu sonuçların bir sonraki aksiyonları nasıl etkilediğinin açıklanması. Grounded teoride süreç, aksiyonların enstantaneleri (anlık görünümleri) yardımıyla sıraya konularak verilere hayat verilmesidir.

34 Grounded teoride araştırmacılar teorik olarak ilgili kavramları temsil eden olayları örneklemeye dâhil ederler. İnsanlar, yerler ve dokümanlar bu verileri elde etme araçlarıdır. Örnekleme prosedürleri tercih edilen kodlama türlerine göre değişir. Açık kodlamada araştırmacı açık kodlamayla uğraşırken, eksenel kodlamada ilişkisel ve varyasyon kodlaması yapılır. Seçici kodlamada ise, ayrımcı kodlama yapılır. Örnekleme kategorilerinin teorik olarak doyması gerçekleşince sona erdirilir.

35 Grounded teorinin başarısı konusunda karar verilirken bazı noktalara dikkat edilmelidir: Birincisi, üzerinde karar verilmesi gereken konuların başında verilerin geçerliliği, güvenilirliği ve inandırıcılığı gelir. İkincisi, verilen kararlar, teorinin test edildiği ya da geliştirildiği araştırma sürecinin yeterliliğini göz önüne almalıdır. Üçüncüsü, kararlar araştırma bulgularının ampirik temelleri hakkında yapılmalıdır.

36 Altunışık, R., Coşkun, R., Yıldırım, E., Bayraktaroğlu, S., 2001.Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri.Sakarya Kitapevi, ss. 289, Adapazarı. Karaoğlu, Ö., Matematik Öğretmen Adaylarının Anahtar Nokta Ve Fikirlerle Desteklenmiş İspatları Yapabilme Performansları. Gazi Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, ss.128, Ankara. Suğur, N., Koçak, A., Suğur, S., Şavran, T.G., Çetin, O.B., Sosyolojide Araştırma Yöntem ve Teknikleri. Anadolu Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi Yayını, ss.188, Eskişehir.


"Durmuş KOÇ. Grounded teorinin felsefi temelleri sembolik etkileşimcilik yaklaşımına kadar götürülebilir. Burada araştırmacılar insan gruplarının etkileşim." indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları