Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

MALİYET MUHASEBESİ TESMER - 1. Maliyet Muhasebesi nedir? Üretilen mamul ya da sunulan hizmetlerin maliyetini oluşturan maliyet türleri, maliyet yerleri.

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "MALİYET MUHASEBESİ TESMER - 1. Maliyet Muhasebesi nedir? Üretilen mamul ya da sunulan hizmetlerin maliyetini oluşturan maliyet türleri, maliyet yerleri."— Sunum transkripti:

1 MALİYET MUHASEBESİ TESMER - 1

2 Maliyet Muhasebesi nedir? Üretilen mamul ya da sunulan hizmetlerin maliyetini oluşturan maliyet türleri, maliyet yerleri ve ilgili oldukları mamul veya hizmet cinsleri bakımından belirlenmesine ve izlenmesine olanak sağlayan bir hesaplama ve kayıtlama sistemidir Maliyet bugün ya da gelecekte işletmeye bir fayda getirmesi beklenen ürünler ve hizmetler için katlanılan fedakarlıkların nakit ya da nakit benzeri değerlerle ifade edilmesidir

3 Maliyet Muhasebesi amaçları nelerdir?  Birim mamul ve toplam maliyetini hesaplamak,  Maliyet kontrolüne yardımcı olmak, Kalite standardını koruyarak maliyet ve giderleri kontrolüne yönelik yöntemlerin geliştirilmesi.  Geleceğe yönelik planların yapılmasına yardımcı olmak,  Özel yönetim kararlarına yardımcı olmak.

4 Finansal – Maliyet Muhasebe Farkı İşletme İçi İşletme Dışı Maliyet Muhasebesi Üretim maliyetleri Başarının değerlendirilmesi Maliyet Kontrolü Geleceğin planlanması Finansal Raporlama Başarının Değerlendirilmesi Finansal Muhasebe İlgililerAmaçlar Finansal Muhasebe Maliyet Muhasebesi  Belge düzeni ve yöntemleri yasalara bağlıdır.  Belge düzeni ve yöntemlerin uygulanmasında yasal zorunluluk yoktur  Üçüncü kişilerin ihtiyaç duyduğu bilgiler üretilir.  Yöneticilerin ihtiyaç duyduğu bilgiler doğrultusunda hazırlanır  İşletmenin belirli bir andaki mali durumunu ve faa- liyet döneminin sonucunu ortaya koymayı amaçlar  Yöneticilerin değerlendirilmesine ve karar almaya yönelik bilgiler üretilir  Ticaret işletmelerinde genel muhasebe sisteminin kullanılması yeterlidir  Üretim ve hizmet işletmelerinde genel muhasebenin yanı sıra maliyet muhasebesinin de kullanılması gerekir  Üretilen mamullerin ve yarı mamullerin maliyetlerinin hesaplamayı amaçlar

5 Maliyet Muhasebesi Kavramları - gider - Bilanço yaklaşımına göre gider Bir işletmenin belirli bir dönemdeki mamul teslimi veya üretim, hizmet kullanımı veya sürekli ana iş konusuyla ilgili diğer işlemleri sonucunda işletmenin varlıklarında meydana gelen azalışlar veya yükümlülüklerde meydana gelen artışlardır. Gelir Tablosu yaklaşımına göre gider İşletmenin faaliyetlerini ve varlığını sürdürebilmesi ve bir ekonomik yarar (gelir elde etmesi) sağlaması için belirli bir dönemde kullanıldığı ve tükettiği girdilerin faydası tükenmiş maliyetlerinin hasılattan düşülen kısmıdır. Gider Hasılat elde etmek amacıyla işletme varlıkların tüketilmesidir.

6 Maliyet Muhasebesi Kavramları - zarar - Bilanço yaklaşımına göre zarar Belirli bir dönemde bir işletmenin özsermayesinde, giderler ve işletmeden çekilen değerler hariç, olağan dışı faaliyetler veya arızi yapılan işlemler ve olaylar sonucunda meydana gelen azalışlardır. Yangın, deprem vb. doğal afetler sonucunda işletme varlıklarında bir azalma meydana geldiğinde özsermayedeki azalma zararı ifade etmektedir. Belirli bir dönemde işletme faaliyetlerinin sürdürülmesi ve bir gelir elde edilmesi dışında, arızi iş ve olaylardan dolayı kullanılan veya tüketilen varlıkların hasılattan düşülen, yararı tükenmiş maliyetlerdir. Zarar Amaçsız tüketilen varlıkların maliyetidir. Örneğin, yangın, hırsızlık gibi nedenlerle varlığın yok olması. Hasılat ile gider arasındaki olumsuz farktır. Örneğin, üretilen mamulün maliyetinin satış değerinden yüksek olması. Gelir Tablosu yaklaşımına göre zarar

7 Gider - Maliyet tükenmiş maliyetlerGider, belli bir dönemin hasılatının elde edilmesi amacıyla kullanılmış, tükenmiş maliyetlerdir. Tükenmiş maliyetler, işletmenin varlığı olma niteliğini kaybeden, gelecekte gelir yaratma olasılığı bulunmayan ve bu nedenle cari dönem gelirinden çıkartılan ya da dağıtılmamış kârlara yüklenen tutarlardır. Satılan hizmetlerin maliyeti ve sunulan hizmetin müşterileri tatmin etmeme maliyeti tükenmiş maliyetlere örnek olarak verilebilir. Tükenmemiş maliyetler, işletmenin gelecekte gelir yaratmasında yararlı olacağı beklenen varlıkları temsil eder. Bu maliyetlerin çoğu, gelecekte gelir elde etmek amacıyla tüketileceklerdir. Örneğin, peşin ödenmiş giderler ve sabit varlıklar tükenmemiş maliyetler olarak nitelendirilebilir

8 Maliyet Muhasebesi Kavramları - Hasılat / Harcama - Hasılat Bir varlık ya da hizmet satışı karşılığında elde edilen nakit veya nakit benzeri değerlerin brüt tutarını ifade eder. Harcama Bir mamul ya da hizmeti elde etmek amacıyla yapılan ödeme veya ödeme vaadini ifade eder.

9 Dış Pazarİşletme ZARAR Amaçsız Varlık Tükenmesi VARLIKLAR Maliyet Satın Alma Harcama Üretim için Varlık Tükenmesi Mamul Maliyeti MAMUL Hasılat temini için Varlık Tükenmesi GİDER HASILAT Varlığa Dönüşüm

10 Maliyetlerin Sınıflandırılması -1 ÜRÜNLERE YÜKLENMELERİNE GÖRE –Direkt Maliyetler –Endirekt Maliyetler FAALİYET HACMİYLE İLİŞKİLERİNE GÖRE –Değişken Maliyetler –Sabit Maliyetler MALİYET ÇEŞİTLERİNE GÖRE –İlk Madde ve Malzeme Giderleri –Memur Ücret ve Giderleri –Dışarıdan Sağlanan Fayda ve Hizmetler –Çeşitli Giderler –Vergi, Resim ve Harçlar –Amortisman ve Tükenme Payları –Finansman Giderleri

11 Maliyetlerin Sınıflandırılması -2 FONSİYONLARINA GÖRE –Satınalma (tedarik) giderleri –Üretim Giderleri –Araştırma ve Geliştirme Giderleri –Pazarlama, Satış ve Dağıtım Giderleri –Genel Yönetim Giderleri –Finansman Giderleri MALİYETLERİN SAPTANMA ZAMANINA GÖRE –Fiili maliyetler –Standart Maliyetler MALİYETLERİN DÖNEM GELİRİNE YÜKLENMESİNE GÖRE –Mamul maliyeti –Dönem maliyeti MALİYETLERİN KAPSAMINA GÖRE –Tam Maliyet Yöntemi –Değişken Maliyet Yöntemi –Normal Maliyet Yöntemi –Asal (Direkt) Maliyet Yöntemi

12 Maliyetlerin Sınıflandırılması -3 ÜRÜNLERE YÜKLENMELERİNE GÖRE –Direkt Maliyetler –Endirekt Maliyetler Direkt Maliyetler, belirli bir mamul veya hizmetin üretim maliyetine doğrudan doğruya yüklenebilmesidir. Endirekt Maliyetler, belirli bir mamul veya hizmetin üretim maliyetine doğrudan doğruya yüklenemeyip, bir takım dağıtım ölçüleri yardımı ile yüklenebilen maliyetlerdir.

13 Maliyetlerin Sınıflandırılması -4 Sabit Maliyetler, belirli bir zaman dilimi ve faaliyet hacmi içinde, faaliyet hacmindeki artış ve eksilişlerden etkilenmeyerek aynı kalan giderlerdir Değişken Maliyetler, faaliyet hacmine bağlı olarak artan ya da azalan giderlerdir FAALİYET HACMİYLE İLİŞKİLERİNE GÖRE –Sabit Maliyetler –Değişken Maliyetler

14 Sabit maliyetler 500 1000 1500 2000 2500 3000 3500 100 200 300 400 500 600 700 800 900 Üretim Miktarı Maliyet Toplam Sabit Maliyetler

15 Sabit maliyetler 500 1000 1500 2000 2500 3000 3500 100 200 300 400 500 600 700 800 900 Üretim Miktarı Maliyet Birim Sabit Maliyetler

16 Sabit maliyetler 500 1000 1500 2000 2500 3000 3500 100 200 300 400 500 600 700 800 900 Üretim Miktarı Maliyet Yarı Sabit Maliyetler (Toplam)

17 Sabit maliyetler 500 1000 1500 2000 2500 3000 3500 100 200 300 400 500 600 700 800 900 Üretim Miktarı Maliyet Yarı Sabit Maliyetler (Birim)

18 Değişken maliyetler 500 1000 1500 2000 2500 3000 3500 100 200 300 400 500 600 700 800 900 Üretim Miktarı Maliyet Toplam Değişken Maliyetler

19 Toplam azalan değişken maliyetler 500 1000 1500 2000 2500 3000 3500 100 200 300 400 500 600 700 800 900 Üretim Miktarı Maliyet

20 Toplam artan değişken maliyetler 500 1000 1500 2000 2500 3000 3500 100 200 300 400 500 600 700 800 900 Üretim Miktarı Maliyet

21 Değişken maliyetler 500 1000 1500 2000 2500 3000 3500 100 200 300 400 500 600 700 800 900 Üretim Miktarı Maliyet Birim Değişken Maliyetler

22 Yarı değişken / toplam maliyetler 500 1000 1500 2000 2500 3000 3500 100 200 300 400 500 600 700 800 900 Üretim Miktarı Maliyet Değişken Maliyetler Sabit Maliyetler

23 Dönemin üretim giderlerinin tamamının, direkt, endirekt, sabit, değişken vb olmasını dikkate almaksızın üretilen mamullerin maliyetine yüklenmesidir. MALİYETLERİN KAPSAMINA GÖRE –Tam Maliyet Yöntemi Direkt İlk Madde ve Malzeme Maliyetleri10.000.- Direkt İşçilik Maliyetleri22.000.- Genel Üretim Maliyetleri:13.000.- Değişken GÜM4.000.- Sabit GÜM9.000.- ÜRETİLEN MAMULLERİN MALİYETİ45.000.-

24 Dönemin üretim giderlerin sadece değişken maliyetlerin esas alınarak hesaplanan yöntemdir. MALİYETLERİN KAPSAMINA GÖRE – Değişken Maliyet Yöntemi Direkt İlk Madde ve Malzeme Maliyetleri10.000.- Direkt İşçilik Maliyetleri22.000.- Genel Üretim Maliyetleri:13.000.- Değişken GÜM4.000.- Sabit GÜM9.000.- ÜRETİLEN MAMULLERİN MALİYETİ45.000.- Sabit GÜM9.000.- 4.000.- 36.000.-

25 Dönemin üretim giderlerinin hesaplanmasında üretimle ilgili tüm değişken maliyetler ile kullanılan kapasiteye bağlı olarak sabit maliyetleri kapsayan yöntemdir. Kullanılmayan kapasite sonuç hesaplarında izlenir. MALİYETLERİN KAPSAMINA GÖRE – Normal Maliyet Yöntemi Direkt İlk Madde ve Malzeme Maliyetleri10.000.- Direkt İşçilik Maliyetleri22.000.- Genel Üretim Maliyetleri:13.000.- Değişken GÜM4.000.- Sabit GÜM9.000.- ÜRETİLEN MAMULLERİN MALİYETİ45.000.- Sabit GÜM 2.000.- 11.000.- 43.000.- (Kullanılan Kapasite) 7.000.-

26 MALİYETLERİN FİİLİ RAKAMLARA GÖRE –Fiili maliyetler –Tahmini Maliyetler Maliyetlerin Sınıflandırılması -5 Fiili maliyetler, üretilen mamulün maliyetinin sadece fiilen katlanılan maliyetlere göre hesaplanmasıdır. Tahmini maliyetler, üretilen mamulün maliyetinin hesaplanmasında işletme yönetiminin daha önce tahmin ettiği maliyetleri kullanmasıdır.

27 MALİYETLERİN DÖNEM GELİRİNE YÜKLENMESİNE GÖRE –Mamul (üretim) maliyeti –Dönem maliyeti Maliyetlerin Sınıflandırılması -6 Mamul maliyeti, bir üretim işletmesinde üretim faaliyetleriyle ilgili olarak katlanılan maliyetlerin mamullere yüklenmesidir Dönem maliyeti, bir işletmede katlanılan, ancak mamullere yüklenmeyip dönemin gelir tablosuna yüklenen maliyetlerdir.

28 Mamul – Dönem Maliyetleri Direkt İlk Madde ve Malzeme Maliyetleri Direkt İşçilik Maliyetleri Genel Üretim Maliyetleri Araştırma ve Geliştirme Giderleri Pazarlama, Satış ve Dağıtım Giderleri Genel Yönetim Giderleri Finansman Giderleri Mamul Maliyeti Dönem Maliyeti Birincil (Temel) Maliyetler İkincil Maliyetler

29 MALİYETLERİN SAPTANMA ŞEKLİNE GÖRE –Sipariş Maliyeti Sistemi –Safha Maliyeti Sistemi Maliyetlerin Sınıflandırılması -6 Sipariş maliyeti sistemi, belli partiler halinde üretim yapan ve her partide diğerlerinden farklı tür veya nitelikte mamuller üreten işletmelerde kullanılır Safha (evre) maliyeti sistemi, birbirine benzeyen (türdeş) ve birbirine bağlı aşamalarda sürekli ve seri olarak kitle halinde mamuller üreten işletmelerde kullanılır

30 Satılan Mamulün Maliyeti (+) Direkt İlk Madde ve Malzeme Maliyeti (+) Direkt İşçilik Maliyeti (+) Genel Üretim Maliyeti Dönem İçindeki Üretim Maliyeti Dönem İçinde Tamamlanan Yarı Mamullerin Maliyeti Mamul Stoklarının Maliyeti (+)

31 Satılan Mamulün Maliyeti -1 (+) Direkt İlk Madde ve Malzeme Maliyeti Dönem Başı Direkt İlk Madde ve Malz. Stoğu Maliyeti + Dönem İçi Direkt İlk Madde ve Malzeme Alış Maliyeti Kullanılabilir Direkt İlk Madde ve Malzeme — Dönem Sonu Direkt İlk Madde ve Malz. Stoğu Maliyeti Üretimde Kullanılan Direkt İlk Madde ve Mlz.Maliyeti Toplam Üretim Maliyeti (+) Direkt İşçilik Maliyeti (+) Genel Üretim Maliyeti

32 Satılan Mamulün Maliyeti -2 (+) Dönem Başı Yarı Mamul Stoğu Maliyeti Dönemin Üretim Maliyeti (—) Dönem Sonu Yarı Mamul Stoğu Maliyeti Toplam Üretim Maliyeti Üretilen Mamullerin Maliyeti (+) Dönem Başı Mamul Stoğu Maliyeti Satılabilir Mamullerin Maliyeti (—) Dönem Sonu Mamul Stoğu Maliyeti Satılan Mamullerin Maliyeti

33 Gelir Tablosu Brüt Satışlar100 (-)Satılan Mamullerin Maliyeti(40) Brüt Satış Karı 60 (-) Faaliyet Giderleri(20) Faaliyet Karı 40

34 SORU 1: SORU 1: (AB) Üretim İşletmesinde döneme ilişkin bilgiler şöyledir: Dönem içi Direkt İlk Madde ve Mlz1.500 Kullanılabilir Direkt İlk Madde ve Mlz2.100 Dönemsonu Direkt İlk Madde ve Mlz 550 Üretimde Kullanılan Direkt İşçilik1.750 Dönemsonu Endirekt İlk Madde ve Mlz300 Endirekt Malzeme Alışları 900 Buna göre “ Toplam Üretim Maliyeti ” aşağıdakilerden hangisidir? A) 4.500 YTL B) 3.750 YTL C) 3.300 YTL D) 4.200 YTL E) 3.900 YTL

35 Toplam Üretim Maliyeti 3.900 Dönem içi Direkt İlk Madde ve Mlz1.500 Kullanılabilir Direkt İlk Madde ve Mlz2.100 Dönemsonu Direkt İlk Madde ve Mlz 550 Üretimde Kullanılan Direkt İşçilik1.750 Dönemsonu Endirekt İlk Madde ve Mlz300 Endirekt Malzeme Alışları 900 (+) Dönembaşı Direkt İlk Madde ve Mlz600 (+) Dönem içi Direkt İlk Md. ve Mlz. Alış1.500 Kullanılabilir Direkt İlk Madde ve Mlz2.100 (-) Dönemsonu Direkt İlk Madde ve Mlz (550) I. Üretimde Kullanılan Direkt İlk Md. Mlz1.550 II. Üretimde Kullanılan Direkt İşçilik1.750 (+) Endirekt Malzeme Alışları 900 (-) Dönemsonu Endirekt İlk Madde ve Mlz (300) III. Genel Üretim Maliyeti600

36 SORU 2: SORU 2: (A) Üretim İşletmesinde döneme ilişkin bilgiler şöyledir: Dönembaşı Mamul Stokları35.000 Dönemsonu Mamul Stokları20.000 Dönembaşı Yarı Mamul Stokları 10.000 Dönemsonu Yarı Mamul Stokları 45.000 Toplam Üretim Maliyeti 195.000 Bu bilgilere göre “ satılan mamullerin maliyeti ” aşağıdakilerden hangisidir? A) 195.000 YTL B) 175.000 YTL C) 180.000 YTL D) 170.000 YTL E) 205.000 YTL

37 Satılan Mamullerin Maliyeti175.000 Dönembaşı Mamul Stokları35.000 Dönemsonu Mamul Stokları20.000 Dönembaşı Yarı Mamul Stokları 10.000 Dönemsonu Yarı Mamul Stokları 45.000 Toplam Üretim Maliyeti 195.000 (+) Dönembaşı Yarı Mamul Stokları 10.000 (-) Dönemsonu Yarı Mamul Stokları (45.000) Üretilen Mamullerin Maliyeti160.000 (+) Dönembaşı Mamul Stokları35.000 Dönemin Üretim Maliyeti205.000 Satılabilir Mamullerin Maliyeti195.000 (-) Dönemsonu Mamul Stokları(20.000)

38 3. 3. İmalat işletmesinin döneme ilişkin bilgileri şöyledir. Dönemiçi Hammadde alışları200.000.- lira Dönembaşı yarı mamul stokları150.000.- lira Dönemsonu hammadde stokları 20.000.- lira Dönemsonu mamul stokları100.000.- lira Dönembaşı hammadde stokları 70.000.- lira Bu verilere göre “dönem içinde üretimde kullanılan hammadde maliyeti” aşağıdakilerden hangisidir? A) 250.000.- lira B) 270.000.- lira C) 290.000.- lira D) 300.000.- lira E) 400.000.- lira Dönembaşı Ham. Stokları 70 Dönemiçi Hammadde alışları 200 Üretime verilen Ham. Miktarı 270 (-) Dönemsonu Ham.stokları (20) Üretimde Kullanılan 250

39 4. 4. Aşağıdaki verileri kullanarak dönem sonu mamul stoklarının maliyetini belirleyiniz. Satılan Mamullerin Maliyeti500.000.-lira Tamamlanan Mamullerin Maliyeti 600.000.-lira Dönem Başı Mamullerin Maliyeti200.000.-lira İmalata Yüklenen Maliyetler400.000.-lira a) 200.000.-lira b) 300.000.-lira c) 400.000.-lira d) 500.000.-lira e) 600.000.-lira Tamamlanan Mamullerin Maliyeti600 (+)Dönem Başı Mamullerin Maliyeti200 Satılabilir Mamul Maliyeti800 (-) Dönem Sonu Mamullerin Maliyeti( ? ) 500 Satılan Mamullerin Maliyeti500

40 5) 5) Bir üretim işletmesinin döneme ilişkin bazı bilgileri şöyledir: A)500.000 lira B)300.000 lira C)1.500.000 lira D)1.000.000 lira E) 700.000 lira Dönem içinde üretime yüklenen maliyetler 400.000.- Dönem başı mamul stoğu 500.000.- Dönem başı yarı mamul stoğu 200.000.- Dönem sonu mamul stoğu300.000.- Dönem sonu yarı mamul stoğu100.000.- Bu bilgilere göre “satılabilir mamullerin maliyeti” aşağıdakilerden hangisidir? (+) 600 (-) 500 Dönemin Üretim Maliyeti Üretilen Mamulün Maliyeti 1.000 Satılabilir Mamulün Maliyeti (+)

41 SORU 6. (A) Üretim İşletmesinde döneme ilişkin bilgiler şöyledir: Dönembaşı Mamul Stokları 25.000 Dönemsonu Mamul Stokları 50.000 Dönembaşı Yarı Mamul Stokları 15.000 Üretilen Mamullerin Maliyeti 175.000 Bu bilgilere göre “satılan mamullerin maliyeti” aşağıdakilerden hangisidir? a) 150.000 YTL b) 200.000 YTL c) 250.000 YTL d) 125.000 YTL e) 165.000 YTL Üretilen Mamullerin Maliyeti175 (+)Dönem Başı Mamullerin Maliyeti 25 Satılabilir Mamul Maliyeti200 (-) Dönem Sonu Mamullerin Maliyeti( 50 ) 150 Satılan Mamullerin Maliyeti150

42 SORU 7. Aşağıdakilerden hangisi maliyet muhasebesinin sağladığı bilgilerin “başarı değerlemesine” örnek olarak verilmiştir? A) Mamulün fiyatının belirlenmesi B) İşletme bütçesinin hazırlanması C) Bölüm yöneticilerinin finansal sonuçlardaki payı ve sorumluluğu D) Siparişin kabul edilmesi E) Üretilen mamullerin birim maliyetlerinin hesaplanması

43 SORU 8. Tükenmemiş maliyetler işletmenin gelecekte gelir yaratmasında yararlı olması beklenen varlıklardır. Aşağıdakilerden hangisi tükenmemiş maliyetler için bir örnek değildir? A) Satılan Mamullerin Maliyeti B) Mamuller C) İlk Madde ve Malzeme Giderleri D) Peşin Ödenmiş Giderler E) Sabit varlıklar Tükenmemiş maliyetler, işletmenin gelecekte gelir yaratmasında yararlı olacağı beklenen varlıkları temsil eder. Bu maliyetlerin çoğu, gelecekte gelir elde etmek amacıyla tüketileceklerdir.

44 SORU 9: Aşağıda maliyet muhasebesi ile ilgili olarak verilen bilgilerden hangisi doğru değildir? A) Maliyet muhasebesi, genel muhasebe sistemini tamamlayan bir sistemdir B) Maliyet muhasebesinin konusunu işletme içi faaliyetlerle ilgili bilgilerin değerlendirilmesi oluşturur C) Maliyet muhasebesi kullanacağı verilerin önemli bir kısmını finansal muhasebenin ürettiği bilgilerden elde eder D) Maliyet muhasebesi ürettiği bilgilerin sonuçlarını finansal muhasebeye ve ilgili bölümlere iletir E) Maliyet muhasebesi işletmenin devlet ve diğer işletmeler ile olan ilişkilerini yansıtan bilgiler üretir

45 SORU 10: Aşağıdakilerden hangisi bir üretim işletmesinde maliyetlerin tükenme noktasını ifade etmektedir. A) Üretilen mamullerin satılması B) Üretim için gerekli olan malzemenin satın alınması C) Maliyet unsurlarının üretimde kullanılması D) Üretim için gerekli olan malzemenin gider yerlerine gönderilmesi E) Satın alınan malzemenin satıcıya iade edilmesi “Üretimi tamamlanan mamuller üretim maliyeti üzerinden varlıklar kapsamında ele alınırken, bu varlıkların satılması ile maliyet tükenecek ve gidere dönüşecektir.

46 SORU 11: Bir üretim işletmesinde döneme ilişkin bazı bilgiler şöyledir. A) 1.800.000.- lira B) 1.900.000.- lira C) 2.000.000.- lira D) 2.100.000.- lira E) 2.200.000.- lira Genel Üretim Giderleri………………...... 750.000.- lira Dönembaşı Direkt İlk Md. ve Mlz Stok…..250.000.- lira Dönembaşı Yarı Mamul Stokları……… 300.000.- lira Dönemsonu Direkt İlk Md ve Mlz Stok… 500.000.- lira Dönemsonu Yarı Mamul Stokları………. 400.000.- lira D.İçinde SatınAlınan Dir.İlk Md.ve Mlz..1.250.000.- lira Direkt İşçilik Giderleri …………………… 250.000.- lira Bu bilgilere göre Tamamlanan Mamullerin Maliyeti aşağıdakilerden hangisidir? Üretimde Kullanılabilir Dir.İlk Md ve Malz 1.500.000 lira = Üretimde Kullanılan Dir. İlk Md Malz 1.000.000.- lira = Dönemin Üretim Maliyeti 2.000.000.- lira 1.900.000 lira

47 SORU 12 SORU 12: Bir üretim işletmesinde döneme ilişkin bazı bilgiler şöyledir. Tamamlanan Mamullerin Maliyeti10.000.- lira Satılan Mamullerin Maliyeti 8.000.- lira Faaliyet Giderleri 1.000.- lira Satışlar13.000.- lira Bu bilgilere göre İşletmenin Faaliyet Kârı veya Zararı aşağıdakilerden hangisidir? A) 1.000.- lira kâr B) 2.000.- lira kâr C) 3.000.- lira kâr D) 4.000.- lira kâr E) 5.000.- lira kâr Satışlar 13.000 TL (-) SMM (8.000 TL) Brüt Satış Kar 5.000 TL (-) Faaliyet Gider. (1.000 TL) Faaliyet Karı 4.000 TL

48 SORU 13 SORU 13. Aşağıdakilerden hangisi dönem giderlerine ilişkin doğru bir ifadedir? A) Mamulere yüklenen giderler B) Mamuller satılmadığı sürece bu giderler üretim maliyeti olarak işletmenin bilançosunda yer alır C) Direkt ilk madde ve malzeme bu giderlere iyi bir örnektir D) Bu giderlerin tümü gelir tablosuna yansıtılacaktır E) Bu giderlerin işletmenin ödeyeceği vergi üzerine herhangi bir etkisi yoktur.

49 Tekdüzen Muhasebe Sistemi Muhasebenin temel kavramları ve genel kabul görmüş muhasebe politikalarına dayalı olarak hesap çerçevesi, raporlama ve terminolojide sağlanan tekdüzenliği sağlamaktır.

50 Tekdüzen muhasebe sistemi kuralları ve düzenlemeler ülkenin sadece belirli sektörlerine uygulanmasıdır Tekdüzen muhasebe sistemi kuralları ve düzenlemelerin hem genel muhasebeyi hem de maliyet muhasebesini kapsayacak şekilde düzenlenmesidir. Tekdüzen muhasebe sistemi kuralları ve düzenlemeler sadece “genel muhasebe”ye uygulanıp, maliyet muhasebesine uygulanması serbest bırakılmasıdır. Tekdüzen Muhasebe Sistemi Sınıflandırmalar Kapsamına göre Uygulama düzeyine göre Kısmi tekdüzen muhasebe sistemi Toplu tekdüzen muhasebe sistemi Özel tekdüzen muhasebe sistemi Genel tekdüzen muhasebe sistemi Tekdüzen muhasebe sistemi kuralları ve düzenlemeler ülkenin tüm sektörlerine uygulanmasıdır

51 Tekdüzen Muhasebe Sistemi Düzenlemesinin Amacı Bilanço usulünde defter tutan gerçek ve tüzel kişilere ait teşebbüs ve işletmelerin faaliyet ve sonuçlarının sağlıklı ve güvenilir bir biçimde muhasebeleştirilmesi, mali tablolar aracılığıyla ilgililere sunulan bilgilerin tutarlılık ve mukayese edilebilirlik niteliklerini koruyarak gerçek durumu yansıtmasının sağlanması ve işletmelerde denetimi kolaylaştırmasıdır.

52 Tekdüzen Muhasebe Sistemi - Maliyet Muhasebesi - Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği’nde, maliyet hesapları tekdüzen hesap çerçevesinin 7. grubunda yer almaktadır. 7. grup; –b–büyük ve orta ölçekli işletmeler ile –k–küçük ölçekli işletmelere farklı şekillerde uygulanmaktadır. 7 / A Seçeneği 7 / B Seçeneği  

53 Tekdüzen Muhasebe Sistemi - Maliyet Muhasebesi - 7 / A Seçeneğine göre: –G–Giderler bir taraftan yapıldıkları anda ilgili büyük defter hesaplarına “FONKSİYON HESAPLARI”na göre kaydedilirken, aynı zamanda yardımcı defterlerde hem gider çeşidi hem de gider yerleri açısından izlenecek şekilde kaydedilmesine olanak tanımaktadır. –H–Hesaplar, Gider hesapları, Gider yansıtma hesapları ve Gider fark hesapları

54 Tekdüzen Muhasebe Sistemi - Maliyet Muhasebesi - Gider Yerleri Üretim ve hizmetlerin yapıldığı ve maliyetlerin oluştuğu, bir örgüt birimini ya da örgüt birimi içindeki bir yeri ifade eder. 10 Esas üretim gider yerleri 20 Yardımcı üretim gider yerleri 30 Yardımcı hizmet gider yerleri 40 Yatırım gider yerleri 50 Üretim yerleri yönetimi gider yerleri 60 Araştırma ve geliştirme gider yerleri 70 Pazarlama, satış ve dağıtım gider yerleri 80 Genel yönetim gider yerleri

55 Tekdüzen Muhasebe Sistemi Gider Çeşitleri Üretilen mal ve hizmetlerin bünyesindeki harcama çeşitlerini göstermektedir. Tebliğde, gider çeşitleri hesaplarının kodlanmasında aşağıdaki sınıflama esas alınmaktadır. 0 İlk madde ve malzeme 1 İşçi ücret ve giderleri 2 Memur ücreti ve giderleri 3 Dışarıdan sağlanan fayda ve hizmetler 4 Çeşitli giderler 5 Vergi, resim ve harçlar 6 Amortisman ve tükenme payları 7 Finansman giderleri 790 İlk madde ve malzeme 791 İşçi ücret ve giderleri 792 Memur ücreti ve giderleri 793 Dışarıdan sağlanan fayda ve hizmetler 794 Çeşitli giderler 795 Vergi, resim ve harçlar 796 Amortisman ve tükenme payları 797 Finansman giderleri 798 Gider Çeşitleri Yansıtma Hesabı 799 Üretim Maliyet Hesabı

56 Tekdüzen Muhasebe Sistemi - Maliyet Muhasebesi - Maliyet Bağlantı Hesapları Bir işletmede genel muhasebe ile maliyet muhasebesi birbirinden ayrı olarak yürütülüyorsa, genel muhasebe ile maliyet muhasebesi arasındaki bağlantıların kurulması amacıyla maliyet muhasebesi bağlantı hesapları kullanılır.

57 SORU 1: Aşağıdakilerden hangisi üretim işletmelerinde 7/B Seçeneğinde kullanılan hesaplardan birisidir? A) İlk Madde ve Malzeme Giderleri Hesabı B) Direkt İşçilik Giderleri Hesabı C) Genel Yönetim Giderleri Hesabı D) Araştırma ve Geliştirme Giderleri Hesabı E) Hizmet Üretim Maliyeti

58 7-A Seçeneği 710 Direkt İlk Md ve Mlz Gid. 720 Direkt İşçilik Giderleri 730 Genel Üretim Giderleri 740 Hizmet Üretim Maliyeti 750 Araş. ve Geliştirme Gid. 760 Paz. Satış ve Dağ. Gid. 770 Genel Yönetim Giderleri 780 Finansman Giderleri 7-B Seçeneği 790 İlk Madde ve Mlz Gid 791 İşçi Ücret ve Giderleri 792 Memur Ücret ve Giderleri 793 Dışarıdan Sağ. Fayda ve Hiz. 794 Çeşitli Giderler 795 Vergi, Resim ve Harçlar 796 Amortisman ve Tükenme Pay 797 Finansman Giderleri 798 Gider Çeşitleri Yansıtma Hes. 799 Üretim Maliyeti Hesabı

59 SORU 2: Aşağıdakilerden hangisi maliyet muhasebesinin amaçlarından biri değildir? A) Birim mamul satış fiyatının belirlemesi B) İşletme faaliyetlerinin bütçelenmesi ve kontrolu C) Bölüm yöneticilerinin başarılarının değerlemesi D) İşletmenin parasal ve parasal olmayan varlıklarının belirlenmesi E) Dönem sonlarında elde kalan stokların maliyetlerinin belirlenmesi

60 SORU 3: Aşağıdakilerden hangisi Tekdüzen Hesap Planında yer alan 7/B Seçeneğindeki gider hesaplarından biri değildir? A)Vergi, Resim ve Harçlar B)Amortisman ve Tükenme Payları C)İşçi Ücret ve Giderleri D)Genel Üretim Giderleri E)Dışarıdan Sağlanan Fayda ve Hizmetler

61 SORU 4: Aşağıdakilerden hangisi Tekdüzen Hesap Planı 7/A Seçeneğindeki bir gider çeşidi hesabı olamaz? A) Genel Üretim Giderleri B) İşçi Ücret ve Giderleri C) Vergi, Resim ve Harçlar D) İlk Madde ve Malzeme E) Çeşitli Giderler

62 (I) Yansıtma hesaplarının fiili / tahmini değer üzerinden Yarı Mamuller Üretim hesabına yüklenmesi (II) Gider farklarının kayda alınması (III) Üretim maliyetlerinin fonksiyon esasına göre fiili değer üzerinden borçlandırılması (IV) Üretimi tamamlanan mamullerin Mamuller hesabına yüklenmesi Yukarıda maliyet akışı karışık olarak verilmiştir. Aşağıdakilerden hangisinde maliyet akışı 7/A’ya göre doğru bir şekilde sıralanmıştır? A) II – III – I – IV B) IV – III – I – II C) III – I – IV – II D) I – II – III – IV E) III – II – I – IV SORU 5:

63 151 Yarı Mamuller – Üretim Hesabı 710 Dir. İlk Md. ve Malz.Gider. Hs. 720 Dir. İşçilik Gider. Hesabı 730 Genel Üretim Gider. Hesabı 18.900.7.600.-9.000.-2.050.- 18.650 TL FİİLİ MALİYETLER TAHMİNİ MALİYETLER Yukarıdaki yevmiye kayıtlarına göre, dönem sonunda fiili değerle tahmini değerlerin karşılaştırılması sonucu ortaya çıkan gider farkları hesabına ilişkin ifadelerden hangisi doğrudur? A) Fark hesapları 250 lira alacaklandırılır B) Fark hesapları kalan vermemektedir C) İşletme maliyetlerini fiili değerlere göre belirlemektedir D) 250 liralık fark genel üretim maliyetlerinden kaynaklanmaktadır E) Fark hesapları 250 lira borçlandırılmaktadır 250 TL > OLUMLU

64 Üretim Maliyetleri Direkt İlk Madde ve Malzeme Giderleri Direkt İşçilik Giderleri Genel Üretim Giderleri

65 İlk Madde ve Malzeme Maliyetleri Üretimde kullanılan ya da tüketilen tüm ilk madde ve malzemelerin parasal tutarına ilk madde ve malzeme maliyetleri olarak ifade edilir. Üretimle ilişkileri açısından ikiye ayrılır : direkt ilk madde ve malzeme endirekt ilk madde ve malzeme

66 İlk Madde ve Malzeme Giderleri Direkt Hammadde Giderleri ile Endirekt Malzeme Giderleri Arasındaki Farklar Direkt Hammadde GiderleriEndirekt Malzeme Giderleri  Ürünün temel yapısı içinde yer alır  Ürünün temel yapısına girmez  Ürün içinde kullanılan hammadde miktarı kolaylıkla belirlenebilir  Ürünün içinde yer alan malzeme miktarı doğrudan doğruya belirlenemeyebilir  Ürün içindeki hammadde miktarının belirlenmesi ekonomik ve anlamlıdır  Ürün içindeki malzemenin miktarı ve değeri toplam maliyet içinde önemsiz bir orandadır ve bu nedenle de belirleme işlemleri ekonomik ve anlamlı değildir

67 Yardımcı Malzeme İşletme Malzemesi Ürünün içinde yer alır Ürünün temel yapısını oluşturmaz Ürünün içinde yer almaz Üretimin kesintisiz sürmesine katkıda bulunur Endirekt Malzemenin Türleri Konfeksiyon üretiminde dikiş ipliği, düğme; makine sanayiinde, tutkal, civata vb. Temizlik malzemeleri, makine yağları vb.

68 İlk madde ve malzeme hareketlerinde kullanılan başlıca belgeler şunlardır İlk madde ve malzeme hareketlerinde kullanılan başlıca belgeler şunlardır; İlk madde ve malzeme satın alma istek fişi, Stok kartı, İlk madde ve malzeme istek fişi Üretim işletmesinde, ilk madde ve malzemelerin hareketleri temel olarak; tedarik, depolama ve üretime sevk aşamalarından oluşmaktadır.

69 Montaj 21.01.2006 22.01.2006 0000922 22.01.2006 10002342 Alimünyum Saç (7 mm) 500 adet 700 YTL 350.000 YTL Kemal Dinçer (Ustabaşı) Davut Ay (Mühendis)

70

71

72 Maliyete Dayalı Yöntemler Maliyete Dayalı Olmayan Yöntemler Belirli İş Partilerine Göre Değerleme Yöntemi Ortalama Maliyet Yöntemi Sabit Fiyatlarla Değerleme Yöntemi Piyasa Fiyatı Yöntemi Piyasa Fiyatı ve Alış Maliyetinden Düşük Olanıyla Değerleme Yöntemi İlk Giren İlk Çıkar Yöntemi Son Giren İlk Çıkar Yöntemi Hammadde ve Malzeme Değerleme Yöntemleri

73 BirimMiktar TarihİşlemFiyat(Adet)Tutar 01.MartDönembaşı Mevcudu3040012.000 03.MartÜretime Sevk 330 07.MartAlım3255017.600 13.MartÜretime Sevk 490 19.MartAlım35360 12.600 31.MartÜretime Sevk400 Makine parçaları üretimi yapan MAKAŞ İşletmesi’nin freze makinesinin üretiminde kullanılan dişlinin Mart ayına ilişkin stok hareketleri şöyledir:

74 Tartılı Ortalama Yöntemine Göre (Z) Cinsi İlk Madde ve Malzeme Değerlemesi GİRENÇIKANKALAN TarihAçıkl.MiktarFiyatTutarMiktarFiyatTutarMiktarFiyatTutar 1.3 Dönembaşı 400 30 12.000 3.3 Sevk 330 7.3 Alım 550 32 17.600 13.3 Sevk 490 19.3 Alım 360 35 12.600 620 32,21 15.782,9130 70 490 31.3 Sevk 400 90 32,21 12.88432,21 2.903,8 Toplam 910 30.200 700 32,21 10.629,3 39.296,2 (30.200 + 12.000) (910 + 400) ÷ ÷÷ ÷ = == =32,2137

75 Hareketli Ortalama Yöntemine Göre (Z) Cinsi İlk Madde ve Malzeme Değerlemesi GİRENÇIKANKALAN TarihAçıklamaMiktarFiyatTutarMiktarFiyatTutarMiktarFiyatTutar 1.3 Dönembaşı 400 30 12.000 3.3 Sevk 330 30 9.900 70 30 2.100 7.3 Alım 550 32 17.600 13.3 Sevk 490 31,77 15.567,3 130 31,77 4.132,7 19.3 Alım 360 35 12.600 490 34,15 16.732,7 31.3 Sevk 400 34,15 13.660 90 34,15 3.072,7 Toplam 1.310 30.200 1.220 39.127,3 620 31,77 19.700 (17.600+ 2.100)(550+ 70)÷=31,77 (12.600+ 4.132,7)(360+ 130)÷34,15=

76 GİRENÇIKANKALAN TarihAçıklamaMiktarFiyatTutarMiktarFiyatTutarMiktarFiyatTutar İlk Giren İlk Çıkar (FIFO) Yöntemine Göre (Z) Cinsi İlk Madde ve Malzeme Değerlemesi 1.3 Dönembaşı 400 30 12.000 3.3 Sevk 330 30 9.900 70 30 2.100 7.3 Alım 550 32 17.600 70 30 550 32 19.700 13.3 Sevk 70 302.100 0 420 32 13.440130 32 4.160 19.3 Alım 360 35 12.600130 32 4.160 36035 12.600 31.1 Sevk 130 324.160 0 270 359.450 90 35 3.150 Toplam 1.31042.200 1.220 39.050 15.540 16.760 13.610

77 GİRENÇIKANKALAN TarihAçıkla ma MiktarFiyatTutarMiktarFiyatTutarMiktarFiyatTutar 31.3 Sevk 360 35 12.60070 30 2.100 40 32 1.28020 35 700 Son Giren İlk Çıkar (LIFO) Yöntemine Göre (Z) Cinsi İlk Madde ve Malzeme Değerlemesi 7.3 Alım 550 32 17.600 70 30 2.100 550 32 17.600 13.3 Sevk 490 32 15.680 70 30 2.100 60 32 1.920 19.3 Alım 360 3512.600 70 30 2.100 60 32 1.920 360 35 12.600 Toplam 1.310 42.200 1.22039.460 1.3 DBaşı 40030 12.000 3.3Sevk 330309.9007030 2.100 13.880 19.700 4.020 16.620

78 Satın alma işlemi ___________07.03.2005______________ 150İLK MADDE VE MALZEME HS. 17.600.- (A) Cinsi İlk Madde ve Malzeme İLGİLİ HESAPLAR 17.600.- (100 Kasa Hs., 320 Satıcılar Hs. vb.) ___________ _______________ Üretime sevk edilenler ___________03.03.2005______________ 710 İLK MD VE MALZ GİDERLERİ HS. 15.540.- 01 İlk maddeler 011(Z) Cinsi İlk Madde (xx) Gider Yeri (yy) Gider Yeri 150 İLK MD VE MALZ. HS. 15.540.- (A) Cinsi İlk Madde ve Malzeme ____________ _____________

79 150 İLK MADDE VE MALZEME HESABI Dbaşı Mevcudu12.000Üretime Sevk Edilen 39.050 Dönem İçi Alışları30.200 Kullanıma Elverişli İlk Madde ve Malz. 42.200 Dönemsonu İlk Md. Mlz. = (42.200 – 39.050) = 3.150 Stok hareketlerinde FIFO yöntemini kullanılan bir işletmenin 31 Mart itibariyle 150 kodlu hesabın durumu şöyledir:

80 Kullanılabilir Stok Üretime Sevk Edilen Dönemsonu İlk.Md.Mlz Hareketli Ortalama42.20039.127,303.072,70 Tartılı Ortalama42.20039.296,202.903,80 FIFO42.20039.050,003.150,00 LIFO42.20039.460,002.800,00

81 Sabit Fiyatlarla Değerleme Yöntemi  Maliyete dayalı olmayan yöntemlerden birisidir.  Ambardan üretime sevk edilen ilk madde ve malzemelerin tümü, belirli bir süre tek (sabit ) bir fiyatla değerlenir.  Sabit fiyat  Standart Fiyat / Tahmini Fiyat  Yöntem, hesaplama kolaylığı sağlar maliyetleri kontrol olanağı sağlar.  Yöntem, sabit maliyetlerin sürekli güncellenmesi gerekir. Bu işlem bazı işletmeler için aşırı zaman alıcı ve maliyetli olabilir.

82 Piyasa Fiyatı Yöntemi - 1  Maliyete dayalı olmayan yöntemlerden birisidir.  Ambardan üretime sevk edilen ve elde mevcut ilk madde ve malzemelerin değerlemesinde, o anda piyasada cari olan fiyatlar kullanılır.  Stok maliyetlerinin piyasadaki fiyata uyumlu olması sağlanır. Böylece satış hasılatı ile maliyetler daha gerçekçi bir şekilde karşılaştırılabilir.  Bilançoda “stoklar” yenileme değerleri üzerinde gösterilebilir.

83 Piyasa Fiyatı Yöntemi - 2  LIFO ile Piyasa Fiyatı yöntemleri arasındaki fark nedir? Son Girecek Olan İlk Çıkar (NIFO)-SOGİÇ Yeni giren ilk çıkar yönteminde üretime verilen, satılan mallar ile dönem sonunda mevcut stoklar yeni alınacak malın fatura fiyatı ile değerlenir. Bu usulde, satılan veya kullanılan malların maliyeti ile dönem sonunda kalan stokların maliyet değeri fiilen katlanılan harcamaya göre değil, tahmin edilen en son fiyatlara göre hesaplanır. http://www.webmuhasebe.com/Konular/digstokdegyon.htm

84 Piyasa Fiyatı veya Alış Maliyetinden Düşük Olanıyla Değerleme Yöntemi  Muhafazakarlık (Tutuculuk) Kavramına dayanan bir yöntemdir. 1) İşletme öncelikle uygulayacağı değerleme yöntemini belirler (FIFO – LIFO – Ortalama Maliyet) 2) Alış maliyeti veya cari piyasa fiyatı değerinden hangisi daha düşükse, ilk madde ve malzemeler o değerle değerlenir.

85 TarihAçıklamaMiktarBirim Fiyat Tutar. 07 MartSatın alınan 400 30.000 TL12.000.000 12 MartÜretime Verilen 200 18 MartSatın alınan 700 40.000 TL28.000.000 27 MartÜretime Verilen600 30 MartÜretime Verilen200 (ABC) Üretim İşletmesinin kullandığı (M) malzemesine ilişkin satın alma ve üretime verme bilgileri şöyledir. “İlk Giren İlk Çıkar Yöntemine” göre dönem sonu stoklarının maliyeti aşağıdakilerden hangisidir? a) 3.000.000 TL b) 2.750.000 TL c) 5.000.000 TL d) 4.000.000 TL e) 3.636.500 TL Satın alınan 1.100 br Üretime Verilen 1.000 br DS Stok. Miktarı 100 br Birim Fiyat 40.000 TL DS Stok. Mly. 4.000.000 TL

86 SORU. Aşağıdakilerden hangisi bir üretim işletmesinde, işletme malzemesine örnektir? a) Makine üreten bir işletmedeki vida ve somunlar b) Bir otomobil üretiminde kullanılan lastikler **c) Konfeksiyon işletmesindeki makinaların temizlik malzemeleri d) Bir iplik fabrikasında kullanılan pamuk e) Bir mobilya fabrikasındaki kullanılan tutkal

87

88 Satın Alınan Miktar = 200 + 300 + 400 = 900 İmalata Verilen Miktar = 400 + 100 + 300 = 800 Dönem Sonu Hammadde Miktarı = 100 DönemSonu Hammadde Maliyeti (100 x 50.000) = 5.000.000 56.000.000 51.000.000 İmalata Verilen Maliyeti 56.000.000 - 5.000.000 = 51.000.000

89

90 Optimal sipariş miktarı Bir üretim işletmesinin A Cinsi Malzemeden yıllık gereksinimi 45.000 birimdir. Bu malzemenin işletmeye birim maliyeti 90.000 lira ve her bir sipariş verme maliyeti de 2.250.000 liradır. İşletme A Cinsi Malzemeyi depoda bulundurmak için ortalama stok maliyetinin %25’i oranında bir maliyete katlanmaktadır. Bu bilgilere göre Optimal Sipariş Miktarı kaç birimdir.

91 Bir üretim işletmesinin (A) Cinsi malzeme ilgili optimal sipariş miktarı 660 birimdir. İşletme bu malzemeden günde 30 birim kullanmakta ve 10 birim günlük emniyet stoğu ile çalışmaktadır. Malzemenin tedarik süresi ise 5 gündür. Bu bilgilere göre stok miktarı kaç birime düşerse işletmenin tekrar malzeme siparişi vermesi gerekir? a) 300 brb) 200 brc) 150 brd) 450 bre) 400 br Günlük Kullanım 30 birim Günlük emniyet stoğu 10 birim Tedarik süresi 5 gün

92

93

94

95 50) Hedeflenen bir sonuca ulaşmak için katlanılması gereken esirgemezliklerin parasal toplamına ne denir. a) Maliyet b) Gider c) Zarar d) Harcama e) Mamul

96 TarihAçıklamaMiktarBirim Fiyat 1 EylülDönembaşı Mevcudu 100 200.000 TL 8 EylülÜretime Verilen 50 15 EylülÜretime Verilen 30 21 EylülAlış180300.000 TL 30 EylülÜretime Verilen100 200.000 20 x 200.000 80 x 300.000 = 10.000.000.- = 6.000.000.- = 4.000.000.- = 24.000.000.- 44.000.000.- = 20.000.000.- = 54.000.000.- 280 180 100300.000 x 74 30 44

97 TarihAçıklamaMiktarBirim Fiyat 1 EylülDönembaşı Mevcudu 100 200.000 TL 8 EylülÜretime Verilen 50 15 EylülÜretime Verilen 30 21 EylülAlış180300.000 TL 30 EylülÜretime Verilen100 200.000 100 x 300.000 = 10.000.000.- = 6.000.000.- = 30.000.000.- 46.000.000.- = 20.000.000.- = 54.000.000.- 100 80 20 74 28 46 Son giren İlk Çıkar Yöntemine 200.000 x 80300.000 x

98 TarihAçıklamaMiktarBirim Fiyat 1 EylülDönembaşı Mevcudu 100 200.000 TL 8 EylülÜretime Verilen 50 15 EylülÜretime Verilen 30 21 EylülAlış180300.000 TL 30 EylülÜretime Verilen100 = 20.000.000.- = 54.000.000.- 74.000.000 Ortalama Maliyet Yöntemine 180 = 47.571.428 x 264.285,71 ÷ 280 = 264.285,71

99

100 Satın Alınan Miktar = 100 + 80 + 50 = 230 İmalata Verilen Miktar = 30 + 50 + 70 = 150 Dönem Sonu Hammadde Miktarı = 80 Satın Alınan Miktar = 100 + 80 + 50 = 230 15.500.000 İmalata Verilen Maliyeti = 10.000.000 + ( 50 x 110.000) = 15.500.000

101

102

103 600 x 20.000 = 2.000.000

104 x x 950.000700÷=1.357 1.357 TL

105 100.000 x 1.000 = 100.000 600 750.0001.250

106

107

108

109 Emniyet Stoğu Miktarı = Günlük Kullanım x Emniyet Stoğu Süresi Emniyet Stoğu Miktarı = 400 kg x 3 gün = 1200 kg Toplam Stok Miktarı = Optimal Sipariş Miktarı + Emniyet Stoğu Miktarı Toplam Stok Miktarı = 8.000 kg + 1.200 kg = 9.200 kg

110 5000190.000.00038.000 76.000.000

111 200 x 3.000 = 300.000 200 x 3.000 = 600.000 200 x 3.500 = 700.000 1.600.000

112 İŞÇİLİK MALİYETLERİ

113 113 Direkt İşçilik Maliyetleri İşletmenin temel üretim konusunu oluşturan ürün ya da hizmetin üretilmesinde kullanılan ve üretilen ürün ya da hizmetin maliyetine doğrudan doğruya (dağıtım kriteri kullanılmadan) yüklenebilen nitelikteki işçiliklerdir. Endirekt İşçilik Maliyetleri Üretimde kullanılıp, direkt işçilik maliyetleri dışında kalan ve üretilen ürün ya da hizmetlere doğrudan doğruya yüklenemeyen işçiliklerdir.

114 İŞÇİLİK MİKTARININ BELİRLENMESİNDE KULLANILAN BELGELER  Her bir işçinin işyerinde geçirdiği toplam zamanı gösteren belgeler  Otomatik saat kullanımı { Çok işçi çalıştıran işletmelerde kullanılır} Otomatik saatlere işçiler “İşçi Çalışma Kartları”nı sokarak işçinin işletmeye giriş ve çıkış saatleri belirlenir.  Puantaj (devam çizelgesi) {Az işçi çalıştıran işletmelerde kullanılır} Yetkili bir görevli hergün servisleri dolaşarak işçileri “devam çizelgesine işler.  Her bir işçinin işletmede bulunduğu toplam zamanı hangi işlerde geçirdiğini gösteren belgeler

115 İşçi Saat Kartı  İşçi Saat Kartı, İşçi Çalışma Kartı ve Zaman Kartı ile aynı belge kastedilmektedir.  İşçi Çalışma Kartı, Ücret Bordrosunun hazırlanmasında temel bilgi kaynaklarından birisidir. İşçi Adı Soyadı:..................... İşçi Sicil No:................. SABAHÖĞLE ÇALIŞILAN SAATLER TARİHGİRİŞÇIKIŞGİRİŞÇIKIŞNORMAL MESAİ FAZLA MESAİ Arman KARAGÜL 965361 2 Şubat 07:30 12:00 13:30 18:00 8 1

116 Toplam Zamanın Hangi İşler Üzerinde Ne Kadar Sürelerle Geçirdiğini Gösteren Belgeler  İşçi Çalışma Kartı  İşçi Çalışma Kartı Özeti

117 İşçi Çalışma Kartı Her bir işçinin işyerinde bulunduğu süre içinde;  Hangi gider merkezlerinde,  Çalıştığı işler üzerinde harcadığı süreyi,  Boşa geçen zamanı ve  Fazla çalışma süresini gösteren bir belgedir. Kart üzerinde “direkt işçilik” ve “endirekt işçilik” özelliği belirtilir. Sipariş maliyeti sistemi uygulayanlar için son derece önemlidir.

118

119

120  Primli Ücret Sistemi ÜCRET SİSTEMLERİ  Zaman Temeline Göre Ücret Sistemi  Akord Temeline Göre Ücret Sistemi  Para Akordu  Zaman Akordu  Grup Akordu

121 Bir işletmede, saat ücreti 2,- lira olan bir işçinin bir günde 8 saat çalışması halinde hak ettiği ücret; Hak Edilen Ücret=Çalışma SüresixSaat Ücreti Hak Edilen Ücret=8 Saat x 2 lira Hak Edilen Ücret = 16,- lira Bu süre içinde 10 birim mamul üretildiğinde birim mamul için 1,60 lira işçilik maliyeti oluşurken; 5 birim mamul üretildiğinde ise birim mamul için 3,20 lira maliyet oluşacaktır. Bu sistemde verim düştüğünde birim işçilik gideri artacaktır. Zaman Temeline Göre Ücret Sistemi

122  Parça Başına Ücret sistemi olarak bilinmektedir. Zaman esasının aksine ücret, üretilen miktara bağlı olarak hesaplanır. Akord Temeline Göre Ücret Sistemi  İşçi ne kadar fazla çalışırsa o kadar fazla ücret hak edecektir. Böylece işçinin çalışması teşvik edilir.  En önemli dezavantajı ürün kalitesinin düşmesi, işçinin yıpranması, iş kazalarının artması ve işçiler arasındaki rekabetin artmasıdır.

123 Para Akord Ücreti =Birim Akord Değeri x Üretim Miktarı Para Akordu  Birim akord değeri, piyasadaki ücrete veya yürürlükteki asgari ücrete bağlı olarak belirlenir.  İşçi üretim yaptığı sürece para alacaktır, eğer üretim yapılmamışsa hiçbir ücret alamamaktadır. Boşa geçen sürelerin maliyeti işletme için sıfırdır. ÖRNEĞİN: Bir lületaşı üretimi yapan bir işletme, işçilerine yapılan heykel başına akord değeri 3 YTL olarak belirlemişse ve işçi günde 20 heykel yapması durumunda; Para Akord Ücreti = 3 YTL x 20 heykel = 60 YTL

124 Zaman Akordu - 1  Bir birim ürünün üretilmesi için geçen zamana bağlı olarak işçinin ücreti belirlenir.  Akord zamanı, hareket ve zaman etütleri ile normal çalışma randımanı gözönünde bulundurularak dakika cinsinden belirlenir.  Zaman Akordunda para akordundan farklı olarak işçiye asgari bir ücrette verilmektedir. Böylece işçi hiçbir ürün üretmemiş olsa bile belirli bir ücret almayı hak etmektedir.  Zaman Akordu bir anlamda işçiyi daha kaliteli ürün üretmesi için teşvik ücreti niteliğindedir. Asgari ücrete ek olarak işçiye belirli bir akord zammı ödenmektedir.

125 0,433 Akord faktörü = { 2 + ( 2 x %30) }  60 dk = 0,433 Zaman Akordu - 2 ÖRNEĞİN: - İşçinin normal saat ücreti : 2 YTL - Akord zammı % 30’dur - Akord zammı % 30’dur - Akord zamanı bir birimi ürün için 40 dakika - Akord zamanı bir birimi ürün için 40 dakika - İşçinin günlük üretim miktarı 20 adettir. - İşçinin günlük üretim miktarı 20 adettir. Günlük Kazanç = (40 dk x 0,433) x 20 = 34,66 YTL / gün

126 Grup Akordu - 1 Akord kazancı, grup üyeleri arasında işçilerin normal saat ücretleri dağıtım anahtarları esas alınarak dağıtılır. 1) 1) Toplam Normal Ücret = Saat ücreti x Grup Çalışma Süresi 2) 2) Dağıtım Faktörü = Akord Ücreti  Toplam Normal Ücret 3) 3) Bir İşçinin Akord Ücreti = İşçiye Ait Normal Ücret x Dağıtım Faktörü

127 Toplam 12 42 25 9 12 100 Toplam 12 42 25 9 12 100 Grup Akordu -2 ÖRNEĞİN: 5 İşçinin hak ettiği akord ücreti : 200 YTL İşçiler 12 345 Toplam Çalışılan Saat 8 12 5 9 6 40 Saat Ücreti (YTL) 1,5 3,5 5,0 1,0 2,0 Dağıtım Faktörü = 200 YTL  100 YTL = 2 YTL Akord Ücreti 24 84 50 18 24 200 x x x x x x x x x x Dağıtım Faktörü 2 2 2 2 2

128 Primli Ücret Sistemi Zaman ve akord esasına dayalı ücret sistemlerindeki sakıncaları ortadan kaldırmak amacıyla primli ücret sistemi geliştirilmiştir. Zaman Esaslı Ücret + Akord Esaslı Ücret Primli Ücrette, işçiye belirli bir ücret zaman esasına dayalı olarak verilir. Ancak işçi üretimini belirli bir sayının üzerine çıkarırsa işçiye işletmeye sağladığı katkıdan pay verilir.

129 Primli Ücret Sistemi ÖRNEĞİN: - İşçi günde 8 saat çalışmaktadır. - Saat ücreti 0,90 YTL’dir. - Saat ücreti 0,90 YTL’dir. - İşçinin günlük kapasitesi 10 adet - İşçinin günlük kapasitesi 10 adet - Kapasitenin dışındaki her bir adet için 1,20 YTL - Kapasitenin dışındaki her bir adet için 1,20 YTL ücret verilmektedir. ücret verilmektedir. - İşçi normal çalışma süresi içinde 11 adet ürün üretmiştir - İşçi normal çalışma süresi içinde 11 adet ürün üretmiştir - Ayrıca işçi 1 saat fazla mesai yapmıştır. - Ayrıca işçi 1 saat fazla mesai yapmıştır. Normal Ücret = 8 saat x 0,90 YTL = 7,20 YTL Primli Ücret = 1 adet x 1,20 YTL = 1,20 YTL Fazla Mesai = 1 saat x (0,90 x 1,50) = 1,35 YTL Toplam = 9,75 YTL

130 i) Eğer boş işçiliği ortaya çıkaran neden, işletme yönetimi tarafından önlenebilir nedenlerden meydana geliyorsa, boş işçilik karşılığı ücret genel üretim giderlerine kaydedilmektedir. ii) Boş işçiliği ortaya çıkaran neden, enerji kısıntısı, grev, yangın, sel vb.’den kaynaklanıyorsa (işletme yönetimi tarafından önlenemez) boş işçilik karşılığı ödenen ücret, sonuç hesapları aracılığıyla dönem sonuçlarına (Kâr / Zarar) aktarılır. İŞÇİLİK GİDERLERİYLE İLGİLİ ÖZEL KONULAR Boşa Geçen Zaman Karşılığı Ücretler Bir işçinin işinin başında olup da, çeşitli nedenlerle üretim faaliyetinde bulunmadan geçirdiği zaman boşa geçen zamanı ifade etmektedir. Boş işçilik karşılığı ücret giderlerinin muhasebeleştirilmesinde

131 ÖRNEĞİN: - İşçi günde 8 saat çalışmaktadır. - Saat ücreti 1,20 YTL’dir. - Saat ücreti 1,20 YTL’dir. - Makinenin bozulması nedeniyle 45 dakika ve elektrik - Makinenin bozulması nedeniyle 45 dakika ve elektrik kesintisi nedeniyle de 15 dakika üretim hattı durmuştur kesintisi nedeniyle de 15 dakika üretim hattı durmuştur İŞÇİLİK GİDERLERİYLE İLGİLİ ÖZEL KONULAR Boşa Geçen Zaman Karşılığı Ücretler 720 DİREKT İŞÇİLİK GİDERLERİ HS. 8,40 ( 7 saat x 1,20 YTL) 730 GENEL ÜRETİM GİDERLERİ HS. 0,90 ( 45 dakika x 1,20 YTL) İLGİLİ HESAPLAR 9,60 680 ÇALIŞMAYAN KISIM GİDER VE ZARARLARI HS. 0,30 ( 15 dakika x 1,20 YTL)

132 genel üretim giderleri ii) Fazla çalışma kapasite eksikliği nedeniyle üretim darboğazını aşmak üzere yapılıyorsa, ek ödeme farkı endirekt işçilik olarak kabul edilip genel üretim giderleri içine kayıtlanmalıdır. İŞÇİLİK GİDERLERİYLE İLGİLİ ÖZEL KONULAR Fazla Çalışma Karşılığı Ek Ödemeler Normal çalışma saatleri dışında yapılan çalışmalar için ödenen ek ücretlerdir. Ek ödemeler; direkt işçilik mi, endirekt işçilik mi? i) Fazla çalışma, belirli bir siparişin yetişmesi için yapılıyorsa ve bu fazla çalışmanın yarattığı maliyet artışı müşteri tarafından kabul ediliyorsa, ek ödeme farkı direkt işçilik olarak kabul edilmelidir.

133 İŞÇİLİK GİDERLERİYLE İLGİLİ ÖZEL KONULAR Fazla Çalışma Karşılığı Ek Ödemeler ÖRNEĞİN: - İşçi günde 8 saat çalışmaktadır. - Saat ücreti 1,20 YTL’dir. - Saat ücreti 1,20 YTL’dir. - 2 işçi siparişi yetiştirmek için 1,5 saat fazla mesai yapmıştır. - 2 işçi siparişi yetiştirmek için 1,5 saat fazla mesai yapmıştır. - 1 işçi de o gün hasta olan arkadaşının eksikliğini gidermek amacıyla - 1 işçi de o gün hasta olan arkadaşının eksikliğini gidermek amacıyla 1 saat fazla çalışmıştır. 1 saat fazla çalışmıştır. 720 DİREKT İŞÇİLİK GİDERLERİ HS. 34,20 Esas İşçilik ( 8 saat x 1,20 YTL) x 3 28,80 Fazla Mesai [2 x (1,5 sa x (1,20 x 1,50) 5,40 730 GENEL ÜRETİM GİDERLERİ HS. 1,80 Fazla Mesai (1 saat x (1,20 YTL x 1,50) 1,80 İLGİLİ HESAPLAR 36,00

134 İŞÇİLİK GİDERLERİYLE İLGİLİ ÖZEL KONULAR Yıllık Ücretli İzin ve İkramiyeler Tahmini yıllık ücretli izin giderleri toplamı dönemdeki ay sayısına bölünerek her aya isabet eden pay tahmini olarak hesaplanır. ÖRNEĞİN: - 200X yılı içinde ödenecek ücretli izinlere ilişkin tutarın 180.000 YTL olacağı tahmin edilmektedir. olacağı tahmin edilmektedir. Tahmini Aylık GÜG (Ücretli İzin) = Toplam GÜG ÷ 12 ay = 180.000 YTL ÷ 12 ay = 180.000 YTL ÷ 12 ay = 15.000 YTL/ay

135 ________________ 730 GENEL ÜRETİM GİDERLERİ HS. 15.000 104Yıllık İzin Ücretleri 373 MALİYET GİDERİ KARŞILIĞI HS. 15.000 İzin Ücretleri Karşılığı _ İŞÇİLİK GİDERLERİYLE İLGİLİ ÖZEL KONULAR Yıllık Ücretli İzin ve İkramiyeler __________________ ____________ 373 MALİYET GİDERİ KARŞILIĞI HS. 75.000 İzin Ücretleri Karşılığı 100KASA HS.75.000 Haziran ayında bazı işçilerin izine çıktığını ve bunlara 75.000 YTL ödenmiştir 373 Maliyet Gid. Karş. Hs. 15.000 75.000 90.000 730 Genel Üretim Gid. Hs. 15.000 90.000

136 İŞÇİLİK GİDERLERİYLE İLGİLİ ÖZEL KONULAR İşçi Kıdem Tazminatı Ödemeleri  İşçi kıdem tazminatı işverence İş Kanunu’nda belirtilen hallerde iş akdi sona eren işçiye ya da kanuni mirasçılarına ödenen paradır.  İşçinin işe başladığı tarihten iş akdinin devamı süresince her geçen tam yıl için, en son 30 günlük brüt ücreti üzerinden hesaplama yapılır.  İşçi kıdem tazminatı;  İşçi üretimle ilgili ise GENEL ÜRETİM GİDERLERİ hesabına kaydedilir  Üretim dışında ise ilgili hesaba kaydedilir (işçi Pazarlama bölümünde çalışıyorsa PAZARLAMA, SATIŞ VE DAĞITIM GİDERLERİ hesabına kaydedilir.

137 İŞÇİLİK GİDERLERİYLE İLGİLİ ÖZEL KONULAR İşçi Kıdem Tazminatı Ödemeleri ÖRNEĞİN: - İşletmede 200X yılı içinde 2 işçi emekliye ayrılacaktır. - 1. İŞÇİ: 26 yıldır çalışmaktadır. Aylık brüt ücreti 1.800 YTL’dir - 1. İŞÇİ: 26 yıldır çalışmaktadır. Aylık brüt ücreti 1.800 YTL’dir - 2. İŞÇİ: 30 yıldır çalışmaktadır. Aylık brüt ücreti 1.200 YTL’dir. - 2. İŞÇİ: 30 yıldır çalışmaktadır. Aylık brüt ücreti 1.200 YTL’dir. 730 GENEL ÜRETİM GİDERLERİ HS. 82.800 106 Kıdem Tazminatı 372 KIDEM TAZMİNATI KARŞILIĞI HS. 82.800 - 1. İşçinin Kıdem Tazminatı = 26 yıl x 1.800 YTL = 46.800 YTL - 1. İşçinin Kıdem Tazminatı = 26 yıl x 1.800 YTL = 46.800 YTL - 2. İşçinin Kıdem Tazminatı = 30 yıl x 1.200 YTL = 36.000 YTL - 2. İşçinin Kıdem Tazminatı = 30 yıl x 1.200 YTL = 36.000 YTL Toplam 82.800 YTL Toplam 82.800 YTL

138 SORU 1: Aşağıdakilerden hangisi endirekt işçilik kapsamında ele alınmaz? a) Kaynak departmanında çalışan işçiye yaptığı kaynak işi karşılığında ödenen ücretler b)Bakım – onarım işçilerinin ücretleri c)Ustabaşına ödenen ücretler d)Kaynak departmanında çalışan işçiye makine başında geçirdiği boş zamanlar için ödenen ücretler e)Kaynak departmanında çalışan işçiye ödenen ikramiyeler

139 SORU 3: ____________________________ GENEL ÜRETİM GİDERLERİXXX MALİYET GİDERİ KARŞILIĞIXXX _____________________________ Yukarıdaki kayıt aşağıdaki işlemlerden hangisine aittir? a) Tahmini ikramiye tutarının üretim maliyetine yüklenmesi b) Genel üretim giderinin ödenmesi c) Tahmini kıdem tazminatının muhasebeleştirilmesi d) Fazla çalışma karşılığı yapılan ödemelerin muhasebeleştirilmesi e) Üretimde boşa geçen zamanın muhasebeleştirilmesi

140

141

142

143

144 ________________ 730 GENEL ÜRETİM GİDERLERİ HS. XXXX 104Yıllık İzin Ücretleri 373 MALİYET GİDERİ KARŞILIĞI HS. XXXX İzin Ücretleri Karşılığı _

145

146

147

148

149

150 GENEL ÜRETİM MALİYETLERİ

151 Genel Üretim Maliyetlerinin Özellikleri  GÜG ile üretilen mamuller arasında direkt ilişki yoktur  GÜG’leri birbirinden farklı nitelikte bir çok maliyet unsurunu bünyesinde taşır. Bu maliyetlerin  bir kısmı sabit  bir kısmı değişken  bir kısmı da karma (yarı sabit, yarı değişken maliyetler) Dolayısıyla bu maliyetlerin üretim miktarına göre gösterdikleri ilişkilerde farklılıklar vardır.  GÜG’lerinin bir kısmı zaman içinde düzensiz bir dağılım gösterirler.  Bu maliyetlerin bir kısmının kesin tutarları ancak yıl sonunda belli olabilir. Örneğin bakım onarım maliyetleri vb  Yıl sonunda yıllık tutarının ne kadar olduğu belli olan bazı maliyetlerin bir kısmının üretim maliyetlerine yüklenmesi istenmeyebilir. Örneğin çalışmayan makinelerin amortisman giderleri üretim maliyetlerine katılmayıp doğrudan sonuç hesaplarına kayıtlanır.

152 Faaliyet Hacmi - Maliyet İlişkisi Belirli bir amaca ulaşmak için katlanılan fedakarlıklar toplamı olarak tanımlayabileceğimiz maliyet, üretim hacmiyle ilişkisine göre:  Değişken maliyetler  Sabit maliyetler  Karma maliyetler olmak üzere üç ana başlık altında toplanabilir. ____________________________________________________ Toplam Maliyet = Toplam Sabit Maliyet + Toplam Değişken Maliyet __________________________________________________________

153 Faaliyet Hacminin Tahmini Yıllık ve aylık GÜG bütçesi hazırlanırken, öncelikle ilgili gider yerinde bütçeleme döneminde ne kadar üretim yapılacağının belirlenmesi gerekir. Bu nedenle kapasite kavramının bilinmesi gerekir: Teorik kapasite : İşletmenin veya gider yerinin üretimde hiçbir kesinti olmaması durumunda ulaşabileceği ve en çok üretim yapabileceği miktarı ifade eder. Pratik kapasite : İşletmenin veya gider yerinin üretimde sürecinde çeşitli nedenlerle ortaya çıkan kesintilerin olabileceği gözönünde bulundurularak hesaplanan üretim miktarını ifade eder.

154 Karma maliyetlerin sabit ve değişken kısımlarına ayrılmasında kullanılmak üzere geliştirilen teknikler:  Muhasebe Tekniği,  En Yüksek ve En Düşük Noktalar Tekniği,  Dağılım Grafiği Tekniği ve  En Küçük Kareler Tekniği olmak üzere dört başlık altında ele alınmaktadır.

155 Muhasebe Tekniği Maliyet UnsuruOcak Ayı Tutarı Kat hizmetleri Şefinin Maaşı250.000 Endirekt İşçilik ücreti toplamı2.500.000 Amortisman ve ödenen kiralar450.000 Temizlik Malzemeleri 750.000 Toplam3.900.000

156  640 oda Değişken Maliyet= 3.200.000  640 oda = 5000 TL/oda = 700.000 + 5000 x Oda Sayısı MaliyetFonksiyonu 700.000 Sabit Maliyetler = 700.000

157 En Yüksek – En Düşük Noktalar Tekniği Mart 12.500 32.000 Temmuz 2.500 16.000 En Yüksek – En Düşük Noktalar Tekniği

158

159 SABİT MALİYET = Toplam Maliyetler – Değişken Maliyetler SABİT MALİYET = 32.000 – (1,60 x 12.500) SABİT MALİYET = 12.000 YTL 12.000 36.000 24.000 3.0006.0009.00012.500 TOPLAM MALİYET = 12.000 + 1,60 X 16.800 DİS Maliyet

160 Dağıtım Grafiği Tekniği Dağıtım Grafiği Tekniği, grafiğin üzerinde gözlenen tüm verilere ilişkin noktaları kapsadığından, yüksek ve düşük noktalar tekniğine göre daha güvenlidir. Dağıtım Grafiği Tekniği, yöneticilerin yeteneğine bağlı olduğu için subjektif bir yöntemdir.

161 AylarDİSBakım O. Şubat 9.00029.400 Mart 12.50032.000 Nisan 3.00015.800 Mayıs 10.60021.000 Haziran 8.80018.600 Temmuz 2.50016.000 Ağustos 6.40017.500 Eylül 3.40012.400 Ekim 9.90026.000 Kasım 4.10027.200 Aralık 5.00014.100 75.200230.000

162 En Küçük Kareler Tekniği Regresyon doğrusu istatiksel analizler yardımıyla çizilir a= Sabit maliyet b= Değişken maliyet n= Gözlem Sayısı X = Faaliyet Ölçüsü (DİS) Y = Gözlenen toplam Karma Maliyet Bu tekniğin amacı; dağılım grafiğindeki çeşitli noktalardan olan düşey uzaklıkların karelerinin toplamının en küçük olduğu doğrunun denkleminin objektif olarak saptanmasıdır. Karmaşık hesaplamaları gerektirmektedir. kişisel yargılardan uzak objektif bir dağılım gösterir.

163 Y = 11.856 + 1,32 (X) Gelecek ay tahmini DİS 9000 ise Sabit Maliyet : 11.856 DM (1,32 x 9000): 11.880 Toplam Maliyet 23.736

164 SORU 1: Aşağıdakilerden hangisi genel üretim maliyetlerinin özelliklerinden biri değildir? a)Birim mamul maliyetinin belirlenmesinde dikkate alınmazlar b) Mamullerle arasında direkt ilişki yoktur c)Birbirinden farklı nitelikte bir çok maliyet unsurunun birleşmesinden oluşur d)Bir kısmı zaman içinde düzensiz dağılım gösterir e) Bir kısmının kesin tutarları ancak yıl sonunda belirlenebilir

165 SORU 2: İşletmenin üretim makinelerine ilişkin aylık tahmini amortisman gideri 1000 YTL’dir. Bu işlemin muhasebeleştirilmesinde aşağıdaki hesaplardan hangisinin alacak tarafına kayıt yapılır? a)Kasa b) Birikmiş Amortismanlar c) Genel Üretim Giderleri d) Maliyet Giderleri Karşılığı e)Direkt İşçilik Giderleri

166 SORU 3: Bir üretim işletmesinde toplam sabit maliyetler 600.000.- YTL; birim başına değişken maliyet ise 700 YTL’dir. İşletmenin üretim döneminde 1.000 birim üretim yapacağı planlanmaktadır. Bu bilgilere göre bir birim mamulün toplam maliyeti aşağıdakilerden hangisidir? a) 800 YTL b) 1.200 YTL c) 600 YTL d) 700 YTL e) 1.300 YTL

167 SORU 4: Yukarıdaki tabloda yemekhane departmanının Makine Saati (X) ve maliyetleri (Y) gösterilmektedir. Buna göre “en küçük kareler tekniği”ne yemekhanenin sabit maliyetleri aşağıdakilerden hangisidir? a) 40,0 b) 37,5 c) 16,5 d) 24,0 e) 7,5

168

169 SORU 5: Yukarıdaki tabloda yemekhane departmanının Makine Saati (X) ve maliyetleri (Y) gösterilmektedir. Buna göre “en küçük kareler tekniği”ne yemekhanenin gelecek yıl içinde 50 Mks çalışacağı tahmin edilmesi durumunda yıllık tahmini değişken maliyeti aşağıdakilerden hangisidir? a) 375 b) 412,5 c) 405 d) 355 e) 395,5

170 a = 37,5

171

172

173

174

175

176

177

178

179

180

181

182 MALİYET DAĞITIMLARI – Birinci ve İkinci Dağıtım –

183 GİDER DAĞITIMI Gider dağıtımı üç başlık altında ele alınmaktadır. Bunlar: BİRİNCİ DAĞITIM BİRİNCİ DAĞITIM: Giderlerin ilgili tüm gider yerlerine dağıtımı. İKİNCİ DAĞITIM: Yardımcı üretim ve yardımcı hizmet gider yerleri giderlerinin esas üretim gider yerlerine dağıtımı. ÜÇÜNCÜ DAĞITIM: Esas üretim gider yerlerinde toplanan giderlerin ürünlere dağıtılması. Esas Üretim Gider Yeri: işletmenin ana faaliyet konusunu oluşturan mamul ve hizmetlerin üretildiği birimlerdir. Yardımcı Üretim Gider Yeri: esas üretim gider yerlerinin ve diğer gider yerlerinin faaliyetlerini sürdürebilmeleri için gerekli yan girdileri üreten birimlerdir. Yardımcı Hizmet Gider Yeri: işletmedeki gider yerlerine hizmet vermek amacıyla oluşturulan birimlerdir.

184 Gider Yerleriyle İlişkileri Açısından Giderler Endirekt Giderler Bir gider yerini değil de birçok gider yerini ilgilendiren ortak giderlerdir. Bu giderler, gider yerlerine dağıtım anahtarı yardımıyla yüklenirler. Fabrika binasının amortisman gideri, fabrika binasının ısıtma giderleri, bakım - onarım giderleri örnekledir. Direkt Giderler Hangi gider yerinde gerçekleştikleri rahatlıkla belirlenir. Direkt ilk madde ve malzeme maliyetleri ile direkt işçilik maliyetleri; ve bir üretim bölümünde çalışan ustabaşının aylığı, belirli bir üretim bölümündeki makinelerin amortisman giderleri gibi GÜG.

185 Direkt GÜM Endirekt GÜM I. Maliyet Dağıtımı Yardımcı Üretim Maliyet Yerleri Maliyet Yerleri Mamuller Z A B C Y II. Maliyet Dağıtımı Esas Üretim Maliyet Yerleri Yardımcı Hizmet Maliyet Yerleri Esas Üretim Maliyet Yerleri II. Maliyet Dağıtımı

186 Gider Dağıtım Anahtarları Ortak Gider Türü Kullanılabilecek Anahtar (Ölçü) Fabrika binası amortismanı………...Kapladığı alan (m2) Makinelerin amortismanı……………Direkt yükleme Isıtma giderleri………………………Kapladığı alan, radyatör dilim sayısı Ustabaşı ücreti……………………..Direkt yükleme Endirekt ilk madde ve malzeme….Direkt yükleme Aydınlatma giderleri………………..Ampul sayısı, watt toplamı Su giderleri………………………….İşçi sayısı, musluk sayısı Bakım - onarım giderleri……………Makine sayısı, makine saatleri Enerji giderleri………………………Makinelerin gücü Sosyal giderler………………………İşçi sayısı

187 Gider YerleriEsas Üretim Yardımcı Hizmet Dönem Tutar DağıtımGider Yeri Gideri Gider Türleri (YTL) Anahtarı KesimMontajBakımY.haneG. Yönetim Enerji Giderleri 15.000, - Kw.saat1.2001.600600400200 Bakım Onarım Gideri 3.000.-Makine Saati 8001.000200-.--,- Ustabaşı Ücreti2.000,-Direkt-.- Ustabaşı Ücreti Kesim 600,- Montaj 700,- Bakım 500,- Yemekhane 200,- 2.000,-

188 Enerji Giderleri Kw. Saat Başına DüşenGider Yeri İçin Gider YerleriKw. SaatEnerji Gideri (TL)Enerji Gideri Kesim1.200x3,75=4.500,- Montaj1.600x3,75=6.000,- Bakım600x3,75=2.250,- Yemekhane400x3,75=1.500,- Genel Yönetim200x3,75=750,-

189 Bakım – Onarım Giderleri Mks Başına DüşenGider Yeri İçin Gider YerleriMksBak-Onar Gideri (TL)Enerji Gideri Kesim800x1,50=1.200,- Montaj1.000x1,50=1.500,- Bakım200x1,50= 300,- Yemekhane--- Genel Yönetim---

190 I. DAĞITIM TABLOSU KESİM MONTAJ BAKIM Y.HANE GYG Ustabaşı Ücreti600700500200--- Enerji Giderleri4.5006.0002.2501.500750 Bakım-On.Gid.1.2001.500300--- I.GİD.DAĞ.TOP.6.3008.2003.0501.700 750 19.250

191 ___________________ _________________ 770 GENEL YÖNETİM GİDERLERİ HS. 750.- 302 Enerji Giderleri 80 Genel Müdürlük Bölümü 730 GENEL ÜRETİM GİDERLERİ HS. 19.250.- 300 Ustabaşı ücreti 2. 000.- 10 Kesim600.- 12 Montaj700.- 30 Bakım Onarım500.- 31 Yemekhane200.- 302 Enerji Giderleri14.250.- 10 Kesim4.500.- 12 Montaj6.000.- 30 Bakım Onarım2.250.- 31 Yemekhane1.500.- 308 Bakım Onarım Giderleri 3.000.- 10 Kesim 1.200.- 12 Montaj 1.500.- 30 Bakım Onarım 300.- 373 MALİYET GİDERİ KARŞ. HS. 20.000.- ___________________ _________________

192 İKİNCİ DAĞITIM YÖNTEMLERİ Standart Dağıtım Yöntemi (Planlı Dağıtım Yöntemi): Dağıtıma tabi YHGY / YÜGY giderlerinin, tahmin yoluyla veya bütçeler yardımıyla belirlenerek, saptanan dağıtım oranlarına göre EÜGY’ne dağıtılmasıdır. Doğrudan Dağıtım Yöntemi: Yardımcı gider yerlerinin birbirleriyle olan hizmet alışverişleri dikkate alınmaz. Kademeli Dağıtım Yöntemi: (Şelale – Basamaklı) Yardımcı gider yerlerinin birbirleriyle olan hizmet alışverişleri kısmen dikkate alınır. Matematiksel (Denklem) Dağıtım Yöntemi: Yardımcı gider yerlerinin birbirlerine sundukları hizmetler bütünüyle dikkate alınır. Karşılıklı Dağıtım Yöntemi (Turlama Yöntemi): Matematiksel dağıtım yönteminin denklem kullanılmadan elle yapılacak hesaplamalar gerçekleştirilir.

193 Doğrudan Dağıtım Yöntemi Yardımcı hizmet gider yerlerinin giderleri; YHGY’lerinin kendilerine ve birbirlerine sundukları hizmetler gözardı edilerek, sadece EÜGY’lerine giderlerin dağıtılmasıdır. II. Gider Dağıtımında dağıtım anahtarları; –Yemekhane Giderleri personel sayısı –Bakım Onarım Giderleri kw. Saat ‘e göre dağıtılacaktır

194 Personel Sayısı53101533 Y.HANE BAKIM KESME MONTAJ TOPLAM Kw. Saat400600120016003.800 II. Gider Dağıtımında dağıtım anahtarları; –Yemekhane Giderleri personel sayısı –Bakım Onarım Giderleri kw. Saat ‘e göre dağıtılacaktır

195 DOĞRUDAN DAĞITIM YÖNTEMİ Y.HANE BAKIM KESME MONTAJ TOPLAM Yemekhane 1.700 6801.0201700 Personel Sayısı 531015 33 I.GİD.DAĞ.TOP.1.7003.0506.3008.200 19.250 2510/2515/25%40%60 3.050 Bakım Onarım 13111.739 3050 Kw. Saat4006001.2001.600 38002800 1200/2800 1600/2800 %43%57 II.GİD.DAĞ.TOP.8.29110.959 19.250 YHGY YÜGY E Ü G Y

196 KADEMELİ DAĞITIM YÖNTEMİ -1 kısmen deYHGY’nin birbirlerine sundukları hizmetler kısmen de olsa gözönünde alınarak YHGY’nin giderleri, EÜGY’ne dağıtılır. Böylece doğrudan dağıtıma göre daha adilane bir dağıtım sağlanır.

197 Kademeli Dağıtım Yönteminin. Dağıtım Kuralları -2. KURAL 1 : en çok sayıda gider yerineKURAL 1 : Gider dağıtımına, en çok sayıda gider yerine hizmet sunmuş YGY’nden başlanır. KURAL 2 : I.Gider Dağıtım toplamı en büyükKURAL 2 : I.Gider Dağıtım toplamı en büyük olan YGY’nden başlanır. KURAL 3 : Gideri dağıtılan YGY, kendine hizmet sunmuş olsa bile kendisine gider payı veremez.KURAL 3 : Gideri dağıtılan YGY, kendine hizmet sunmuş olsa bile kendisine gider payı veremez. KURAL 4 : Gideri dağıtılan YGY’ne, geriye dönerek tekrar gider dağıtımı yapılamaz.KURAL 4 : Gideri dağıtılan YGY’ne, geriye dönerek tekrar gider dağıtımı yapılamaz.

198  Kademeli Dağıtım Yöntemi-3 -Örnek- Kw. Saat 400 4006001.2001.6002.800 Personel Sayısı 53101525 Yemekhane Bak-OnarKesimMontaj Toplam I. Dağıtım Top 1.7003.0506.3008.20019.250 KURAL 1 : en çok sayıda gider yerine KURAL 1 : Gider dağıtımına, en çok sayıda gider yerine hizmet sunmuş YGY’nden başlanır. KURAL 2 : I. Gider Dağıtım toplamı en büyük KURAL 2 : I. Gider Dağıtım toplamı en büyük olan YGY’nden başlanır. Yemekhane : Personel Sayısı Bakım Onarım : Kw/Saat

199 KADEMELİ DAĞITIM YÖNTEMİ -4 Bak-Onar Yemekhane Kesim Montaj Toplam I. Dağıtım Top 3.050 1.700 6.300 8.200 19.250 Bakım Onarım(3.050) 0 Kw Saat 600 400 1.200 1.600 3.800 3.200 %12,5%37,5%50 381,25 1.143,751.525 Yemekhane (2.081,25) 0 Personel Sayısı 3 5 10 15 33 25 %40%60 832,501.248,75 8.276,2510.973,7519.250II. Gider Dağıtımı Toplamı

200 Makine Saati 5.600 5.6006.3003.4008.4006.30030.000 m2m2m2m2802202003601401.000 YHGY 1 YHGY 2 YHGY 3 EÜGY 1 EÜGY 2 Toplam Toplam I. Dağıtım Top 50 5013080180380930 DİS ---- ----1500---1.6006.4009.500 YHGY 1  Makine Saati YHGY 2  DİS YHGY 3  m 2 Kademeli Dağıtım Yöntemi SIRA SİZDE    YHMY3 YHMY1 YHMY2 Kural 1 2 1 2 Kural 2 80 TL 50 TL 130 TL

201 DİS ---- ---- 1.500 1.600 6.400 9.000 KADEMELİ DAĞITIM YÖNTEMİ YHGY 3 YHGY 1 YHGY 2 EÜGY 1 EÜGY 2 Toplam I. Dağıtım Top 80 50 130 180 380 820 YHGY 3(80,00) 0 m 2 200m 2 80m 2 220m 2 360m 2 140m 2 1000 m 2 800 m 2 %27,5%45%17,5 22 36 14 YHGY 1(60) 0 Makine Saati 3.400 5.600 6.300 8.400 6.300 30.000 21.000 %30%40 18 24 274 548 820 %10 10 %100 %30%100 18 YHGY 2(170) 0 34 136 8.000 %20%80 %100 II. GİDER DAĞITIMI TOPLAMI

202 MATEMATİKSEL DAĞITIM YÖNTEMİ YHGY’nin birbirlerine sundukları hizmetleri gözönünde bulundurur. Bu nedenle daha sağlıklı sonuçlar elde edilir. Bu yöntemde, dağıtıma katılan YHGY sayısı kadar denklem kurulur.

203 Bak-Onar Yemekhane Kesim Montaj Toplam I. Dağıtım Top 3.050 1.700 6.300 8.200 19.250 Kw Saat 600 400 1.200 1.600 3.800 3.200 %12,5%37,5%50 Personel Sayısı 3 5 10 15 33 28 %35,7%53,6 B = 3050 + 0,107Y Y = 1700 + 0,125B %100 %10,7 B = 3050 + [0,107 x (1700 + 0,125B)] B = 3050 +181,9 + 0,013375B 0,986625B = 3231,9 B = 3275,71 Y = 2109,46 Matematiksel Dağıtım Yöntemi

204 Bakım Onarım 3275,71 Yemekhane2109,46 Kesim x % 37,5 = 1.228,39 Montaj x % 50 = 1.637,86 Kesim x % 35,7 = 753,08 Montaj x % 53,6 = 1.130,67 Toplam 4.750,- Matematiksel Dağıtım Yöntemi

205 KESİMMONTAJ Doğrudan Dağıtım1.987,002.763,004.750 Kademeli Dağıtım1.976,252.848,754.750 Matematiksel Dağıtım1.981,472.768,534.750

206 ___________________ ________________ 730 GENEL ÜRETİM GİD. HS. 4.750.- 11 Kesim 1.987 12 Montaj 2.763 730 GENEL ÜRETİM GİD. HS. 4.750.- 30 Bakım Onarım 3.050 31 Yemekhane 1.700 ___________________ _________________

207 SORU 1: Aşağıdakilerden hangisi genel üretim maliyetlerinin “ikinci dağıtımına” ilişkin do ğ ru bir ifadedir? a)Yardımcı gider yerlerinde toplanan giderlerin esas üretim gider yerlerine dağıtılmasıdır b)Esas üretim gider yerlerinde toplanan giderlerin mamullerin maliyetine yüklenmesidir c)Giderlerin ilgili tüm gider yerlerine dağıtılmasıdır d)Esas üretim giderlerinde toplanan giderlerinin ilgili tüm yardımcı gider yerlerine dağıtılmasıdır e)Giderlerin ilgili gelir tablosu hesaplarına yüklenmesidir.

208 SORU 2: Üretim işletmesinde iki esas üretim gider yeri (EÜGY) ve üç adet yardımcı üretim gider yeri (YÜGY) bulunmaktadır. Giderlere ve dağıtım anahtarlarına ilişkin bilgiler şöyledir. Bu bilgilere göre birinci dağıtım sonucunda EÜGY 3’te toplanan gider aşağıdakilerden hangisidir? a) 280.000.- YTL b) 105.000.- YTL c) 150.000.- YTL d) 175.000.- YTL e) 330.000.- YTL TutarDağıtım Anahtarı EÜGY 1 EÜGY 2 EÜGY 3 YÜGY (A) YÜGY (B) Aydınlatma Gideri 300.000 Ampul Sayısı 10253515 Isıtma Gideri700.000m2m2 14021017535140 Toplam 100 700 35/100 175 / 700 105.000 175.000 + 280.000

209 SORU 3: Bir üretim işletmesinde iki esas üretim gider yeri (EÜGY), iki de yardımcı üretim gider yeri (YÜGY) bulunmaktadır. Aşağıda birinci dağıtım sonucunda gider yerlerinde toplanan giderler ile dağıtım anahtarları verilmiştir. YÜGY 1’ in giderleri alan (m 2 ), YÜGY II’ nin giderleri ise işçi sayısı dikkate alınarak dağıtılacaktır. Doğrudan dağıtım yöntemine göre YÜGY 2’ den EÜGY (A)’ ya dağıtılacak gider tutarı aşağıdakilerden hangisidir? a) 100.000.- b) 200.000.- c) 300.000.- d) 400.000.- e) 500.000.- ToplamEÜGY AEÜGY BYÜGY 1YÜGY 2 I.Dağıtım Toplamı2.100.000800.000600.000300.000400.000 Dağıtım Anahtarı Alan (m 2 ) 75020040010050 İşçi Sayısı50103073

210 SORU 3: Bir üretim işletmesinde iki esas üretim gider yeri (EÜGY), iki de yardımcı üretim gider yeri (YÜGY) bulunmaktadır. Aşağıda birinci dağıtım sonucunda gider yerlerinde toplanan giderler ile dağıtım anahtarları verilmiştir. YÜGY 1’ in giderleri alan (m 2 ), YÜGY II’ nin giderleri ise işçi sayısı dikkate alınarak dağıtılacaktır. Doğrudan dağıtım yöntemine göre YÜGY 2’ den EÜGY (A)’ ya dağıtılacak gider tutarı aşağıdakilerden hangisidir? a) 100.000.- b) 200.000.- c) 300.000.- d) 400.000.- e) 500.000.- ToplamEÜGY AEÜGY BYÜGY 1YÜGY 2 I.Dağıtım Toplamı2.100.000800.000600.000300.000400.000 Dağıtım Anahtarı Alan (m 2 )75020040010050 İşçi Sayısı50103073 = [10 ÷ 40] x 400.000 = 100.000 40

211

212 Buna göre YHMY A'dan, Üretim Departmanı R'nin alacağı pay doğrudan dağıtım yöntemine göre kaç YTL'dir? A) 42,20 B) 105,40 C) 60,15 D) 69,30 E) 52,30 + 70 210 X (20 ÷ 70) = 60

213 Yukarıdaki bilgilere göre montaj gider yerinin su giderinden alacağı pay kaç YTL'dir? A) 780 B) 800 C) 840 D) 760 E) 820 +80 1600 X (42 ÷ 80) = 840

214 4. Bir üretim departmanının genel imalat maliyetleri şöyledir: Aylar Direkt İşçilik Saatleri Genel İmalat Maliyetleri 15 500401 000 23 000360 000 32 500347 500 44 000385 500 56 000414 000 En Düşük-En Yüksek noktalar tekniğine göre, direkt işçilik saati (DİS) başına değişken maliyet kaç YTL/DİS'tir? A) 25 B) 18 C) 65 D) 19 E) 90

215

216 + 70 =25.000.000 X (30 ÷ 70) = 10.714.285.-

217 25.000.000.- (10.714.285.-) 14.285.714.-

218 32.000 x (20 / 70) = 9.142.857,-

219 KURAL 1 : En çok sayıda gider yerine KURAL 1 : En çok sayıda gider yerine hizmet sunmuş YGY’nden başlanır. KURAL 2 : I.Gider Dağıtım toplamı en büyük KURAL 2 : I.Gider Dağıtım toplamı en büyük olan YGY’nden başlanır.

220 90 50 / 90 %55,5 32.000.000 x %55,5 = 17.777.776,-

221 70 30 / 70 %43 32.111.111 x %43 32.111.111 x %43 = 13.761.903,- 90

222 17.777.776,- 17.777.776,- 13.761.903,- 13.761.903,-

223

224

225

226

227 3. Gider Dağıtımı 2. Gider dağıtımında EÜGY’nde toplanan maliyetler mamullere yüklenir. İşletme A ve B mamullerini üretmektedir. İşletme A mamulü için 500 DİS, B mamulü için 1500 DİS harcamıştır. 2000 DİS II. Gider Dağıtımı Toplamı 820 TL A MamulüB Mamul Dağıtım Anah. (500 / 2000) (1500 / 2000) (%25 x 820) 205 TL 615 TL (%75 x 820)

228 3. GİDER DAĞITIMINDA ÖZEL DURUMLAR EÜMY ve YHMY’nin üretim faaliyetinde bulunmaması veya kapasitesinden çok düşük bir düzeyde çalışması durumunda ; 1. EÜMY’nin geçici olarak üretim faaliyetinde bulunmaması, 2. EÜMY’nin bünyevi olarak tamamen veya kısmen üretim faaliyetinde bulunmaması durumu, 3. YGY’lerinin iş kapasitelerinin düşmesi durumu.

229 1. EÜMY’nin geçici olarak üretim faaliyetinde bulunmaması “Çalışmayan Kısım Giderleri” EÜGY’nin doğal durumlar dışında (örneğin, satışların azalması veya durması gibi) geçici olarak (bir aydan az olmayan bir süre) durması durumunda, ilgili döneme ilişkin sabit maliyetler üretimle ilişkilendirmek yerine “Çalışmayan Kısım Giderleri” hesabına zarar kaydedilir. ÖRNEK: Ekonomik kriz nedeniyle satışlar durmuştur. İşletme yönetimi üretimi 2 ay süre ile durdurma kararı almıştır. Bu dönemdeki sabit maliyetler: Direkt İşçilik 20.000 lira ve GÜG 40.000 liradır. 720 DİREKT İŞÇİLİK GİD. HS.20.000 730 GENEL ÜRETİM GİD. HS.40.000 381 GİDER TAHAKK. HS.60.000 680 ÇALIŞMAYAN KISIM GİD. HS. 60.000 721 DİR.İŞÇ.GİD.YNS.HS.20.000 731 GÜG YANSITMA HS.40.000

230 EÜMY’nin bünyevi olarak tamamen veya kısmen üretim faaliyetinde bulunmaması durumu, İşletmenin özelliği gereği olarak, bazı mevsimlerde üretimin yapılamaması veya kapasitenin düşürülmesi gerekebilir. Bu dönemdeki maliyetler üretim maliyetinin bir parçasıdır. Bu aylardaki maliyetlerin o döneme maledilmesi aylar arasında karşılaştırma yapmayı olanaksızlaştırır ve yanlış bilgi üretilmesine neden olur. Bu dalgalanmaların önlenebilmesi için, sözkonusu giderlerin Gelecek Aylara Ait Giderler hesabına alınarak, dönem sonuna kadar aylara orantılı bir şekilde dağıtılması gerekmektedir.

231 ÖRNEK: İşletmenin Ocak – Mart döneminde üretim faaliyeti olmaması nedeniyle, Boşa geçen zaman : direkt işçilik 8. 000 ; endirekt işçilik 2.000.- Kullanılmayan kapasiteden dolayı sabit maliyet kaybı : 3.000 lira 720 DİREKT İŞÇİLİK GİD. HS.8.000 730 GENEL ÜRETİM GİD. HS.5.000 Endirekt İşçilik 2.000.- Diğer GÜG3.000.- 381 GİDER TAHAKK. HS.13.000 180 GELECEK AYLARA AİT GİD. HS. 13.000 721 DİR.İŞÇ.GİD.YNS.HS. 8.000 731 GÜG YANSITMA HS. 5.000 151 YARI MAM-ÜRET.HS. 5.000 180 GEL. AYL. AİT GİD. HS. 5.000 Nisan ayında üretim başladığında üretim miktarına bağlı olarak maliyetlere yüklenir. A

232 B Sabit maliyetler, oluştukları dönemlerde maliyet hesaplarına kaydedilmeden doğrudan “Gelecek Aylara Ait Giderler” hesabına alınarak, normal üretime başlanıldığında fonksiyonel gider hesaplarına devredilir. 180 GELECEK AYLARA AİT GİD. HS. 13.000 381 GİDER TAHAKK. HS. 13.000 Nisan ayında üretim başladığında üretim miktarına bağlı olarak maliyetlere yüklenir. 720 DİREKT İŞÇİLİK GİD. HS.3.077 730 GENEL ÜRETİM GİD. HS.1.923 180 GEL. AYL. AİT GİD. HS. 5.000 151 YARI MAMUL-ÜRETİM HS. 5.000 721 DİR.İŞÇ.GİD.YNS.HS. 3.077 731 GÜG YANSITMA HS. 1.923

233 YGY’lerinin iş kapasitelerinin düşmesi durumu. Yardımcı üretim yerleri ile hizmet gider yerlerinin iş kapasitelerinin düşmesi nedeniyle maliyetlerde meydana gelecek artışı önlemek için, bu gider yerlerinin giderlerinin boşa geçen kapasiteye ait olanlarının ayrılması ve Çalışmayan Kısım Giderleri hesabına kaydedilmesi gerekir.

234 BİRLEŞİK MALİYETLER Yan Mamul: Birleşik mamul ile karşılaştırıldığında satış değeri düşük olan mamullerdir. Bir şey üretilirken onun yanı sıra elde edilen ve ikinci derecede önemli olan bir ürün. Birleşik Mamul: aynı üretim döneminde aynı üretim işlem/işlemleri sonucunda ortaya çıkan ve herbiri bağımsız bir ana ürün olabilecek çeşitli maddelere birleşik (ortak) ürün denir.

235 BİRLEŞİK MALİYETLER Ayrım Noktası: Birleşik ya da yan mamullerin ayrı birimler olarak ayrılabildiği üretim süreci noktasıdır. Başka bir deyişle, birleşik üretim sürecinde, farklı mamullerin ortaya çıktığı noktayı ifade eder. Birleşik Maliyetler: Ayrım noktasına kadar oluşan üretim maliyetleri toplamıdır. Belli bir kaynaktan (varlık, hizmet vb) birden fazla maliyetleme birimi (maliyet merkezi, mamul vb) yararlandığında gerçekleşen maliyettir.

236 Birleşik Üretim Süreci Ek işlemBirleşik Mamuller Birleşik Maliyetler A var Birleşik Mamuller C’ A’ B C D (Yan Mamul) var Ayrım Noktası Ek İşleme Maliyetleri B yok

237 Ortak mamullerin özellikleri Aynı üretim işlemi sonunda ortaya çıkarlar Değerleri eş düzeyde olup, her bir başlı başına bir ana mamul niteliğindedir. Birleşik Giderlerin Ortak Ürünlere Dağıtılmasında Kullanılan Yöntemler Üretim Miktarı Yöntemi (Fiziksel Ölçüler) Katsayı Yöntemi (Ağırlıklı Ortalama – Eşdeğer Ürün Miktarı Sayısına Göre Dağıtım) Piyasa Değeri Yöntemi Net Satış Hasılatı Yöntemi Standart Verim Yöntemi

238 BİRLEŞİK MALİYETLER İşletmede 3 farklı mamul üretilmektedir. Döneme ilişkin bilgiler şöyledir: MamullerMiktar (adet) Satış Tutarı (A) 1.000155.000.- (B) 800 80.000.- (C) 2.200 165.000.- Toplam 4.000 400.000.- Birleşik Maliyet…………… 200.000.- lira

239 Fiziksel ölçüler yönteminde, dağıtımı yapılacak toplam maliyet üretimi yapılan birleşik mamullerin toplam miktarına bölünerek bir birim için birleşik maliyet payı hesaplanacaktır. Veya mamul miktarı toplam birleşik mamuller miktarına bölünerek belirlenecek oran dağıtımı yapılacak maliyet ile çarpılacaktır. Fiziksel Ölçüler Yöntemi

240 (A) Mamulü (1.000 / 4.000) x 200.000,- = 50.000,- (B) Mamulü ( 800 / 4.000) x 200.000,- = 40.000,- (C) Mamulü (2.200 / 4.000) x 200.000,- = 110.000,- 200.000,- Birim Mamul Maliyeti (A) Mamulü 50.000,- / 1.000 = 50,- lira/adet (B) Mamulü 40.000,- / 800 = 50,- lira/adet (C) Mamulü 110.000,- / 2.200 = 50,- lira/adet

241 Mamul Miktar Katsayı Katsayı Fiziksel Ölçümü (A) 1.00022.000% 27 (B) 80043.200% 43 (C) 2.20012.200% 30 7.400 Katsayı Yöntemi (A) Mamulü 200.000,- x % 27 = 54.000,- / 1.000 adet = 54,- TL/adet (B) Mamulü 200.000,- x % 43 = 86.000,- / 800 adet = 107,50 TL/adet (C) Mamulü 200.000,- x % 30 = 60.000,- / 2.200 adet = 27,27 TL/adet Bu yöntemde, ortak ürünler belirli bir baza getirilir. Her mamul için ağırlıkları, büyüklükleri, üretim işlemlerinin güçleri, üretimde kullanılan zaman, hammadde miktarı gibi unsurlar dikkate alınarak katsayılar belirlenir.

242 Birleşik Maliyet / Toplam Satış Hasılatı 200.000,- / 400.000,- = 0,50 (A) Mamulü 155.000,- x 0,50 = 77.500,- [ ÷ 1.000 = 77,50 ] (B) Mamulü 80.000,- x 0,50 = 40.000,- [ ÷ 800 = 50,00 ] (C) Mamulü 165.000,- x 0,50 = 82.500,- [ ÷ 2.200 = 37,50 ] Piyasa Değeri Yöntemi Bu yöntemde, mamul maliyetleri ile piyasa fiyatı arasında bir ilişki olduğu varsayımından hareket edilir. Maliyetler ortak ürünlerin satış hasılatına göre dağıtılır. Böylece her mamule taşıyabileceği kadar maliyet payı verilmekte ve her mamulün “brüt satış kar oranı” birbirine eşit olmaktadır.

243 (A) Mamulü 200.000,- x %38 = 76.000.- (B) Mamulü 200.000,- x %18 = 36.000.- (C) Mamulü 200.000,- x %44 = 88.000.- 200.000.- Net Satış Hasılatı Yöntemi Bu yöntemde, mamul maliyetleri ile piyasa fiyatı arasında bir ilişki olduğu varsayımından hareket edilir. Maliyetler ortak ürünlerin satış hasılatına göre dağıtılır. Oran(%) %38 %18 %44 %100 Mamuller (A) (B) (C) Toplam Miktar 1.000 800 2.200 4.000 Satış Tutarı. 155.000.- 80.000.- 165.000.- 400.000.- Ek Giderler. 22.000.- 17.000.- 11.000.-. 50.000.- Net Satış 133.000 63.000 154.000 350.000

244 Standart Verim Yöntemi Birleşik maliyetlerin ortak ürünler arasında standart verim esasına göre paylaştırılması esasına dayanır. Bir birim maddenin ayrıştırılmasından standart ölçüler içinde elde edilmesi gerekli mamulün yüzdesi olarak miktarına düşen toplam satış hasılatı oranı maliyet dağıtımın esas alınır. Rafinerilerde bu yöntem kullanılarak birleşik maliyetlerin mamullere dağıtımı sık rastlanmaktadır.

245 Birleşik Mamuller Benzin Gazolin Makine Yağı Etil Alkol Mazot Toplam Üretim Miktarı (100 Galon için) 60 12 2 8 18 100 Galon Galon Piyasa Fiyatı (TL) 90,30 107,50 21,50 139,75 40,61 Satış Hasılatı (1) x (2) 5.418 1.290 43 1.118 731 8.600 Satış Hasılatı Payı (%) %63 %15 ‰5 %13 %8,5 %100 1 2 Birleşik Mam. Benzin Gazolin Makine Yağı Etil Alkol Mazot Toplam 100 Galon için Toplam Maliyet 100.000 x 0,63=63.000 TL 100.000 x 0,15=15.000 TL 100.000 x 0,005= 500 TL 100.000 x 0,13=13.000 TL 100.000 x 0,085= 8.500 TL 100.000 Bir rafineride 100 galon için toplam birleşik maliyet 100.000 liradır. Bir rafineride 100 galon için toplam birleşik maliyet 100.000 liradır.

246 Yan Ürünler Esas üretim bünyesine girmeyen hammadde artıklarının daha sonraki bir takım işlemlere tabi tutulması suretiyle elde edilen mamullere “yan mamul” denir. Yan ürünlerin değeri diğer mamullere daha düşüktür. Yan ürünler; artıklar, deşe, hurda, cüruf ve işletme kayıplarının da zaman zaman karıştırıldığı görülür. (Özellikle de bunların herhangi bir piyasa değeri varsa) Yan mamuller ile hurda, artık, deşe arasındaki en önemli fark; deşenin, artığın bir değeri varsa doğrudan doğruya satılabilmesidir. Oysa yan ürünlerde genelde, ayrılma noktasından sonra hammadde artıkları bir takım işlemlere tabi tutulmakta ve söz konusu maddeler ek gidere tabi tutulmaktadır.

247 Yan ürün maliyeti yöntemleri Yan ürünlere maliyetten pay verilmesini esas alan yöntemler –Brüt Satış Hasılatı Yöntemi –Net Satış Hasılatı Yöntemi –Satış Fiyatından Geriye Doğru Hesaplama Ynt. –Tedarik Değerinin Esas Alınması Yöntemi Yan ürünlere maliyetten pay vermeyerek, yan ürün net satış gelirinin doğrudan sonuç hesaplarına yansıtılmasını esas alan yöntemi

248 Brüt Satış Hasılatı Yöntemi Yan ürünler beklenen satış değeri üzerinden değerlendirilir ve üretim maliyetlerinden satış değeri kadar pay alır. Mamuller Üretim Miktarı (A) Mamulü30.000 Ton (B) Mamulü20.000 Ton Birleşik Ürün (315.000 TL) (C) Yan Mamulden beklenen satış hasılatı 15.000 TL’dir. Üretim Miktarı Yöntemi Brüt Satış Hasılatı Yöntemi = 315.000 – 15.000 = 300.000.- (A) Mamulü = (30.000 ÷ 50.000) x 300.000 = 180.000 TL (B) Mamulü = (20.000 ÷ 50.000) x 300.000 = 120.000 TL

249 Yan ürünün stoğa alınması durumunda: 152 MAMULLER HS.300.000.- (A) Mamulü180.000 (B) Mamulü120.000 157 DİĞER STOKLAR HS. 15.000.- (C) Mamulü 151 YARI MAM-ÜR. HS.315.000.- 100 KASA HS. 17.250.- 623 DİĞER SATIŞLARIN MALİYETİ HS. 15.000.- (C) Mamulü 600 Y.İÇİ SATIŞLAR HS. 15.000.- 391 HESAP. KDV. HS. 2.250.- 157 DİĞER STOKLAR HS. 15.000.- (C) Mamulü

250 Yan ürünün stoğa alınmaması ve satış anında kayda alınması durumunda: 152 MAMULLER HS.300.000.- (A) Mamulü180.000 (B) Mamulü120.000 100 KASA HS. 17.250.- 151 YARI MAM-ÜR. HS.315.000.- 391 HESAP. KDV. HS. 2.250.-

251 Net Satış Hasılat Yöntemi Yan ürünlerin değerlendirilmesinde, yan ürüne ayrılma noktasından sonra ek giderler de dikkate alınmakta ve ek giderler doğrudan yan ürünün maliyetine verilmektedir. Yan ürünün değeri, brüt satış tutarından ek giderlerinin çıkarılması suretiyle bulunmaktadır.

252 Toplam Üretim Maliyeti :315.000 TL Yan Ürün Ek Giderler: 5.000 TL Yan ürün Brüt Satış Tutarı: 15.000 TL Yan ürün net satış Tutarı: 10.000 TL (15.000 – 5.000 ) Ana ürünlere yüklenecek toplam giderler = 315.000 – 10.000 = 305.000 TL Ana ürün birim maliyeti = 305.000 TL ÷ 50.000 br = 6,10 TL (A) Mamulünün payı = 30.000 br x 6,10 TL = 183.000 TL (B) Mamulünün Payı = 20.000 br x 6,10 TL = 122.000 TL (C) ‘nin birleşik maliyetlerden aldığı pay = 10.000 TL

253 Satış Fiyatından Geriye Doğru Hesaplama Yöntemi Yan ürünün satış değerinden, yan ürünün satışa hazır hale getirilmesi için yapılması gereken giderler ile satış giderleri ve normal kar tutarı düşüldükten sonra bulunan değer, yan ürünün maliyeti olarak kabul edilir ve bu değerle ortak giderlerden pay verilir. = (15.000 TL– 3.400 TL ) – 5.000 TL = 6.600 TL = 315.000 TL – 6.600 TL = 308.400 TL Birim Maliyet = 308.400 TL ÷ 50.000 br = 6,168 TL (A) Mamulünün payı = 30.000 br x 6,168 TL = 185.040 TL (B) Mamulünün Payı = 20.000 br x 6,168 TL = 123.360 TL

254 Tedarik Değerinin Esas Alınması Yöntemi Yan ürünler dışarıdan satın alındığında işletmeye kaça mal olacaksa, o değerle üretim hesabından çıkarılarak stoklara alınır. Bu yöntem özellikle yan ürünün bir başka esas üretim gider yerinde girdi olarak kullanılması durumunda uygulama alanı bulur.

255 Toplam Üretim Maliyeti :315.000 TL Yan Ürün Ek Giderler: 5.000 TL Yan ürün Brüt Satış Tutarı: 15.000 TL Yan ürün net satış Tutarı: 10.000 TL (15.000 – 5.000 ) (C) Yan Ürünü Satın Alma Fiyatı : 17.000 TL = 315.000 TL - 17.000 TL = 298.000 TL Birim Maliyet = 298.000 TL ÷ 50.000 br = 5,96 TL (A) Mamulünün payı = 30.000 br x 5,96 TL = 178.800 TL (B) Mamulünün Payı = 20.000 br x 5,96 TL = 119.200 TL

256 Yan ürünlere maliyetten pay vermeyerek, yan ürün net satış gelirinin doğrudan sonuç hesaplarına yansıtılmasını esas alan yöntemi Toplam Üretim Maliyeti :315.000 TL Yan Ürün Ek Giderler: 5.000 TL Yan ürün Brüt Satış Tutarı: 15.000 TL (A) Mamulü üretim miktarı: 30.000 Adet (B) Mamulü üretim miktarı : 20.000 Adet Birim Maliyet = 315.000 TL ÷ 50.000 Adet = 6,30 TL (A) Mamulünün payı = 30.000 br x 6,30 TL = 189.000 TL (B) Mamulünün Payı = 20.000 br x 6,30 TL = 126.000 TL

257 SORU 1: Tek bir üretim sürecinde kaçınılmaz olarak birlikte elde edilen iki mamulden birini satış değeri diğerinden çok yüksekse, bu tür mamullere ne ad verilir? A)Birleşik mamuller ve kusurlu mamuller B)Birleşik mamuller ve üzerinde tekrar çalışılacak mamuller C)Ana mamuller ve yan mamuller D)Ana mamuller ve birleşik mamuller E)Birleşik mamuller ve fire

258 SORU 2: Birleşik üretimde elde edilen mamullere ayrı noktasından sonra yüklenebilen maliyetlere ne ad verilir? A)Yan mamul maliyetleri B)Birleşik maliyetler C)Esas maliyetler D)Endirekt maliyetler E)Ek maliyetler

259 A) 92.000.000 B) 108.000.000 C 90.000.000 D) 95.000.000 E) 86.500.000 Mamuller Miktar Fiyat. Z 10.000100.000 TL Y 15.000 120 000 TL V 25.000 280 000 TL Birleşik maliyetler 450.000.000 TL dir. Nispi satış tutar yöntemine göre (Y) mamulüne yüklenecek maliyet payı nedir? SORU 3: 500.000 TL 450.000.000 500.000 =900 (Y) = 900 x 120.000 = 108.000.000

260 Birleşik maliyet 300.000 Z mamulünün miktarı 3.000 B mamulünün miktarı 5.000 Z mamulünün satış tutarı 20.700.000 B mamulünün satış tutarı 50.000.000 Bu bilgilere göre ve fiziksel (Z) mamulünün birleşik maliyetten aldığı pay ne kadardır? = 37,5 300.000. 3.000 + 5.000 A) 121.500 B) 151.200 C) 112.500 D) 97.500 E) 102.500 SORUSORU 37,5 x 3,000 = 112.500


"MALİYET MUHASEBESİ TESMER - 1. Maliyet Muhasebesi nedir? Üretilen mamul ya da sunulan hizmetlerin maliyetini oluşturan maliyet türleri, maliyet yerleri." indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları