Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

SOSYOLOJİ BÖLÜMÜ 1.SINIF II.ÖĞRETİM. ÖZGE ŞENER(G.1002.10013) ASLI NUR ÖZBAY(G.1002.10069) FİLİZ MURAT(G.1002.10066) GÖNÜL YILDIZ(G.1002.10002) AYTEN.

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "SOSYOLOJİ BÖLÜMÜ 1.SINIF II.ÖĞRETİM. ÖZGE ŞENER(G.1002.10013) ASLI NUR ÖZBAY(G.1002.10069) FİLİZ MURAT(G.1002.10066) GÖNÜL YILDIZ(G.1002.10002) AYTEN."— Sunum transkripti:

1 SOSYOLOJİ BÖLÜMÜ 1.SINIF II.ÖĞRETİM

2 ÖZGE ŞENER(G ) ASLI NUR ÖZBAY(G ) FİLİZ MURAT(G ) GÖNÜL YILDIZ(G ) AYTEN SÖZER(G ) GAMZE KAZANCIOĞLU MERVE YEŞİLYURT( ) CEMRE ASLAN( )

3 TUTUMLAR ÜNİTE:4

4 Tutum sözcüğünü bu bölümde sosyal psikolojık açıdan inceleyeceğiz.Bu kavramın önemini sosyal davranışla ilişkisini,nasıl meydana geldiğini anlamaya çalışacağız. Tutumları örnek verirsek;Ahmet x partisine oy verdiği halde kardeşi Ayşe y partisine oy vermektedir.

5 Önceleri toyota,opel ve renault otomobilleri arasında tercih yapamayan Özgür bunlardan birini aldıktan sonra onun diğerlerinden çok daha iyi bir otomobil olduğuna neden kesinlikle kanaat getirir.

6 Bu örneklerde tutumlardan söz edilmekte,çoğunda tutum,davranışa dönüşmekte,bazılarında da tutum değişimi görülmektedir.

7 Tutumlar uzun yıllardır sosyal psikolojinin ana konularından birini oluşturmuştur. Bunun nedeni hem sosyal algımızı hem de davranışlarımızı etkilemeleridir. Şimdi de bir çok sosyal psikolog tarafından kabul edilebilecek bir tanımı inceleyelim:

8 ’tutum, bir bireye atfedilen ve onun bir psikolojik obje ile ilgili düşünce,duygu ve davranışlarını düzenli bir biçimde oluşturan bir eğilimdir.’ Bu tanımı çözümlemeye çalışalım:

9  Tutumun bir bireye ait olduğunu görüyoruz.Ancak,örneğin;örneklem surveyi gibi yöntemler kullanılarak çok sayıda bireyin tutumları ölçüldüğün de grup tutumlarından söz edilebilir.  Tutum bir bireye atfedilen bir eğilimdir ve tutum,gözlenebilen ortaya konan bir davranış değil,davranışa hazırlayıcı bir eğilimdir.

10  Tutum gözle görünmez; fakat gözle görülebilen bazı davranışlara yol açtığından,bu davranışların gözlemlenmesi sonucu bu tutumun var olduğu ileri sürülebilir.

11 sebep Tutum Davranış

12 Tanımımızda geçen bir diğer önemli kavram ‘psikolojik obje’ dir. Bir birey için herşey psikolojik obje olabilir,örneğin;sevdiği kimseler nefret ettiği kimseler,yeni taşınan komşu vb. gibi.

13 Ayrıca tutum da düşünce,duygu ve davranışların düzenliliği de söz konusu olmaktadır. Demek ki bir tutumu meydana getirdiği sadece bir davranış eğilimi ya da bir duygu değil, düşünce-duygu-davranış eğilimi bütünleşmesidir.

14 Tutum, bireyin düşünce,duygu,davranış eğilimlerini birbirleri ile uyumlu kılar.Tutumlar da genellikle birbirleriyle uyum halinde bulunan bu üç faktöre tutumların öğeleri denir. Bunlar;bilişsel,duygusal ve davranışsal öğelerdir.

15 Öğeler bir tutumu kendi içinde tutarlılığı olan bir sistem haline sokar. Tutumlar olayları inceleme de ara değişken olarak da kullanılabilir.

16 TUTUM VE DAVRANIŞ

17 Tutum tek başına davranışı meydana getirebilir mi? Bir kimsenin bir konuda tutumu biliniyorsa o konudaki davranışı önceden tahmin edilebilir mi?

18 Bu sorulara cevap olarak yapılan ve bugün klasik kabul edilen ilk araştırma La Piere adında bir sosyolog tarafından 1934’de Amerika Birleşik Devletleri’nde gerçekleştirilmiştir.O dönemde ABD ‘de Uzak Doğululara ve Çinlilere karşı bir önyargılı ırk ayrımı vardı.

19 La Piere, genç bir Çinli karı kocayla 66 otel ve lokantaya gitti ve her gittikleri yerde kabul edildiler.Sadece 3’üncü sınıf bir otele kabul edilmediler.Bu ilk deneyden altı ay sonra La Piere bütün gittikleri yere mektup yazarak rezervasyon yapmak istediğini, Çinli müşterilerin kabul edilip edilmeyeceğini sordu.

20 Mektupların yarısına cevap geldi.Bu cevap yazan yerlerin %92’si Çinlilerin kabul edilmeyeceğini bildirdi.%8’i kesin bir cevap vermedi,sadece %1 kadarı olumlu cevap verdi!Burada açıkça daha önce gösterilen olumlu davranış ile daha sonra belirtilen olumsuz tutum arasında bir çelişki ortaya çıkmaktadır.

21 Kutner, Wilkins ve Yarrow aynı deneyi bu kez Çinli yerine zenci kimselerle yaptılar ve benzer sonuçlar elde ettiler.Bu araştırmacılar önce beyaz ve zenci karışık bir grupla 11 lokantaya gittiler ve hepsinde de kabul edildiler. Daha sonra bu yerlere mektup yazarak zencilerin beyazlarla birlikte müşteri olarak kabul edilip edilmeyeceğini sordular. Mektuplarına cevap alamadılar, telefon edip sorduklarında 6 lokantadan red cevabı aldılar. 5 lokanta ise zorlukla kabul etti!

22 Bir başka araştırma da başka bir ortamda yapılmış ve tutum ile davranış uyuşmazlığı bakımından benzer bir sonuç vermiştir. Minard ABD’nin güneyinde bir kömür ocağında çalışan beyaz ve zenci işçilerle bir araştırma yapmıştır.Bu araştırmada, beyaz işçilerin %60’ının zencilerle kömür ocağında konuştukları, şehirde ise konuşmadıkları görüldü,çünkü kömür ocağında iş kuralları hakimdi.Kurallara göre konuşmaları gerekirdi.Şehirde ise konuşmalarını önleyen sosyal normlar söz konusuydu.

23 Beyaz işçilerin %20’sinin kömür ocağında da şehirde de zencilerle konuştukları;%20’sinin ise hiç bir yerde zencilerle konuşmadığı saptandı.Bu %20’lik gruplardan birisinin zencilere karşı olumlu diğerinin ise olumsuz tutumları olduğu ve bu bakımdan tutumlarına uyan davranışlar gösterdikleri söylenebilir.Ancak %60’lık çoğunluk için böyle bir yorum yapamayız.Onların zencilerle konuşma konusunda gösterdikleri zıt davranışı hangi tutumla açıklayabiliriz?

24 Bu araştırmaların hepsinde ortaya çıkan tutum-davranış tutarsızlığı ya da davranışın tutum tarafından belirlenemeyişi, günümüzde Türkiye’de ve dünyada yapılan bazı nüfus araştırmalarının sonuçlarında da ortaya çıkmaktadır.Bu çeşitli araştırma bulgularının ışığı altında tutumla davranış arasındaki ilişki için basit nedensel ilişkinin yetersiz kaldığı ortadadır.Bu doğrudan ilişki yerine bir başka etkeni tutum ile karşılıklı etkileşim halinde ortaya koymak gerekir.

25 La Piere, Kunter, Wilkins ve Yarrow araştırmalarında tutumun mektup ya da telefonla belirtildiğini;davranışın ise yüz yüze bulunma ortamında ortaya çıktığını gördük.Kuşkusuz tanımadığımız birisini mektup hatta telefonla reddetmek ya da mektubuna cevap vermemek, onu karşı karşıya bulunduğumuz zaman reddetmekten daha kolaydır.Demek ki ortam davranışı belirlemede tutumdan daha etkili olabiliyor.Ancak güçlü tutumlar ortamsal engelleri aşıp her durumda aynı davranışa yol açabilir.

26 Tutum-Ortam-Davranış İlişkisi Bu şekil bize, tutumun ortamsal etkenlerle etkileşim halinde davranışı meydana getirdiğini göstermektedir. TUTUM ORTAMSAL ETKENLER DAVRANIŞ

27 Tutum-davranış tutarsızlığını ortaya çıkaran araştırmalardan sonra çok sayıda sosyal psikolog tutumların neden her zaman davranışları belirleyemediği üzerine araştırma yapmıştır. Aşağıda bu konuda yapılmış çalışmaları başlıklar altında toplayıp inceleyeceğiz.

28 Tutum-Davranış İlişkisi Zaman Faktörü Tutumun Güç Derecesi Tutumun Ulaşılabilirliği Farkındalık

29 A)Tutum-Davranış İlişkisi Tutumlara dayanarak davranışı öngörme çalışmalarında bir ölçüm sorunu yaşanmıştır.Örneğin La Piere’in araştırmasında insanlara Çinli müşteriler hakkındaki genel tutumları sorulurken, davranış belli bir Çinli çiftin otele ve lokantaya alınıp alınmamasına dayanarak ölçüldü.Bu Çinli çift çok iyi İngilizce konuşan ve iyi giyimli bir çiftti hatta yanlarında bir beyaz Amerikalı ile gelmişlerdi.Burada tutum çok genel ölçülen davranışsa çok belirlidir.

30 B)Zaman Faktörü Davranışların tutumlara dayanarak tahmin edilmesinde rol oynayan başka bir faktör de zamandır.Tutum ile davranışı ölçme arasında geçen zaman ne kadar uzunsa o kadar çok tutum-davranış ilişkisini etkileyecek değişkenler işin içine girebilir;dolayısıyla tutumla davranış arasında tutarlılık gözlenme olasılığı düşer.

31 Buna en güzel örneği seçimler sırasında yaşarız.Örneğin bir seçmenin kime oy vereceği konusunu ele alalım.Seçimlerden 1 ay önce yapılan seçim anketlerinin gerçek seçim sonuçlarına benzerliği, seçimden 1 hafta önce yapılan anketlerin sonuçlara benzerliğinden daha azdır.(Fishbein&Coombs,1974)

32 Her tutumun bir gücü vardır.bir tutumun gücü her üç ö ğ esinin (zihinsel,duygusal,davranı ş sal) gücünün toplamı olarak dü ş ünülebilir.Hem tutumlar,hem de ö ğ eleri,güç bakımından farklılıklar gösterirler.Genellikle yerle ş mi ş köklü tutumların hem bir bütün olarak gücü hem de tek tek ö ğ elerinin gücü yüksek olur.Genellikle a ş ırı tutumların aynı zamanda güçlüde oldu ğ unu görüyoruz. Çok olumsuz tutum,nötr,çok olumlu tutum Güçlü tutumlar davranı ş ın tahmin edilmesinde daha belirleyicidir.Ama burada ilk olarak soraca ğ ımız soru ş udur;Bir tutumun ”güçlü” kılan nedir? Yapılan ara ş tırmalar, bir tutum objesi hakkında bilgi sahibi olmanın, o objeyle ilgili tutumların güçlenmesine neden oldu ğ unu göstermektedir.

33 Kallgren ve Wood (1986) bir ara ş tırmada deneklere önce çevre konuları hakkında bilgi ve tutumlarıyla ilgili sorular sordular, daha sonra da çevre yararına çalı ş malara katılmalarını istediler.Çevre konuları hakkında çok bilgisi olanların ve bu konuda güçlü tutumlara sahip olanların tutumları ve davranı ş ları arasında, bu konuda fazla bilgi sahibi olmayanlara ve zayıf tutumları olanlara oranla daha yüksek tutarlılık buldular. Tutumun gücünü etkileyen bir ba ş ka faktörde,ki ş inin tutum objesiyle olan ili ş kisine ba ğ lıdır.Bazı konular ki ş ileri çok fazla ilgilendirmezken di ğ erleri çok fazla önem ta ş ıyabilir

34 . Örne ğ in üniversitelerde yıllık harçların artması bir esnafı çok fazla ilgilendirmezken, bir üniversite ö ğ rencisi için büyük önem ta ş ıyabilir;buda ö ğ rencinin bu konudaki tutumunun güçlü olmasına yol açar.Demek ki tutum objesi ile(harçlar) do ğ rudan ilgili olmak,o objeyle ilgili tutumun (olumlu veya olumsuz) güçlenmesine neden olur.Sonuç olarak güçlü tutumlara dayanarak yapılan davranı ş tahminlerinin daha sa ğ lıklı olaca ğ ını söyleyebiliriz. Güçlü tutumların de ğ i ş mesi zordur. Demek ki bir tutum ne kadar a ş ırı ve güçlüyse, onu de ğ i ş tirmek de o derece zordur.

35  Tutumun objesi bellekten ça ğ rılan tutum tutum objesi ve durumun algılanı ş ının de ğ i ş mesi Tutum objesine kar ş ı davranı ş ın etkilenmesi

36  Zihinsel kestirme yöntemler vardır.Bu yöntemlerden bir tanesi de ula ş ılabilirli ğ e dayanan zihinsel kestirme yöntemidir.Bu yöntemde önemli olan bir bilginin zihnimize gelme çabuklu ğ udur. Fazio tarafından olu ş turulan tutumun ula ş ılabilirli ğ i modeline göre tutumun ula ş ılabilirli ğ i tutum –davranı ş ili ş kisinde anahtar rol oynar.  Tutum ula ş ılabilirli ğ i modeline göre tutum objesiyle onun de ğ erlendirmesi arasındaki ba ğ lantı gücü hangi tutumun bellekten ça ğ rılaca ğ ını ve davranı ş üzerinde etkili olaca ğ ını belirler.  Son yıllardaki bulgular, tutum objelerinin tutumları aslında otomatik bir biçimde aktif hale getirdi ğ ini gösteriyor.Bu otomatik tutum harekete geçirme etkisi Bargh ve arkada ş ları tarafından yapılan ara ş tırmalarla ortaya konmu ş tur

37  Birçok tutum, ili ş kide oldukları tutum objeleri tarafından otomatik bir ş ekilde harekete geçiriliyorlar.Harekete geçirildiklerinde de davranı ş ları etkilemek üzere bilinçte yerlerini alıyorlar. e)farkındalık Farkındalık, ki ş ilerin kendi tutum ve davranı ş larının ne ölçüde farkında olduklarını belirtmek için kullanılan bir terimdir.yapılan ara ş tırmalar yüksek farkındalı ğ ın tutum –davranı ş ili ş kisini güçlendirdi ğ ini gösteriyor. Sosyal psikoloji literatüründe farkındalı ğ ın neden tutum- davranı ş ili ş kisine etki etti ğ i sorusuna iki cevap verilmektedir:

38  1)Farkındalık, tutumlara ula ş mayı kolayla ş tırır;farkındalı ğ ımız yüksek oldu ğ unda herhangi bir konudaki tutumumuzun ne oldu ğ unu daha iyi biliriz ve tutumlar belle ğ e daha kolay ça ğ rılır,dolayısıyla davranı ş ları daha kolay etkiler.  2)Bir davranı ş ta bulunmamızı gerektiren durumlarda, o durumla ilgili tutumumuza odaklanırız ve bu tutumun davranı ş ımıza öncülük etmesine izin veririz.Farkındalı ğ ın yüksek olması kısaca ş u anlama gelir:”Harekete geçmeden önce dur ve dü ş ün. Bu konuda neyin do ğ ru oldu ğ una inanıyorsan, bunu dü ş ün ve inandıklarının do ğ rultusunda nasıl davranman gerekti ğ ine karar ver.”

39  Bir davranı ş ta bulunmadan önce içinden geçilen bu tür bili ş sel bir süreç, davranı ş ların çevresel faktörlerden çok tutumlardan etkilenmesine yol açar.Dolayısıyla tutum-davranı ş ili ş kisi güçlenir.  Bu konuda Froming(1982) ve arkada ş larının yaptı ğ ı bir deneyde farkındalı ğ ın önemi ortaya çıkmaktadır.  Deneylerinde farkındalı ğ ın tutum-davranı ş ili ş kisini güçlendirdi ğ ini göstermekte, aynı zamanda da farklı tür farkındalıkların farklı tür davranı ş lara yol açtı ğ ına i ş aret etmektedir.

40 Planlanmış Davranış ve Kuramı Tutumların davranışları nasıl ve ne zaman etkilediği ile ilgili son yıllarda gerçekleştirilen çalışmaların çoğu Ajzen’in oluşturduğu “Planlanmış Davranış Kuramı”ndan etkilenmiştir.Bu kuram Ajzen Planlanmış Davranış Kuramı’nda,niyete etki eden 3 öğeden söz etmektedir.Bunlar, Fishbein’la beraber oluşturduğu “Mantıksal Eylem Kuramı”nın bir uzantısıdır.Her iki kuram da,davranışların belli bir nedene dayandığı varsayımı üzerine kuruludur.Bu kuramlara göre,bir davranışı belirleyen doğrudan tutum değil,niyettir.Tutum niyeti.niyet de davranışı etkiler. Arjen a)kişinin davranışına yönelik tutumu b)öznel değerler(normlar) c)fark edilen davranışsal kontroldür.

41 a)Bir kişinin davranışına yönelik tutumu iki olgudan etkilenir: I)Davranışın sonuçlarıyla ilgili düşünceler II)Olası sonuçların değerlendirilmesi Bireylerin aynı konuda farklı tutumlara sahip olması,bu iki olgudan biri veya her ikisi hakkında farklı düşüncelere sahip olmalarından kaynaklanır. b)Öznel değerler.Bu öğe,sosyal bir içerik taşır,şöyle ki;kişinin,başkalarının onun davranışları hakkında ne düşüneceği ile ilgili inançları ve kişinin bu beklentilere ne ölçüde uyacaği,iyi niyeti etkiler.

42 Davranışa Karşı Tutum Öznel Değerler Farkedilen Davranışsal Kontrol NiyetDavranış Ajzen’ın Planlanmış Davranış Kuramı

43 c)Modeldeki üçüncü öğe,fark edilen davranışsal kontroldür.Bu öğede belirtilmek istenen,bazı davranışları diğerlerinden daha fazla kontrol altında olduğudur.Ajzen’e göre,burada önemli olan kişinin kontrolle ilgili düşünceleridir. Bu üç öğe,tutum-öznel değerler ve fark edilen davranışsal kontrol,kişiyi belli bir davranışa yönelten “niyet”e etki eder.Miller ve Grush,benlik kavramını özellikleriyle üç öğeyle olan ilişkisini şöyle açıklamıştır: -Tutumlarının farkında olan ve başkalarının ne düşündüğünü çok fazla önemsemeyen kişilerin,bu üç öğe arasından “tutum” öğesinden etkilenmeleri daha olasıdır. -Bu kişilere kendini denetlemeye eğilimi olmayan kişiler denir.Bu kişiler çoğunlukla başkalarının beklentilerine göre değil,kendi tutumlarına göre davranırlar. -Kendini denetleyen kişi için,başkaları üstünde nasıl bir izlenim bıraktığı,başkalarının onun hakkında ne düşündüğü önemlidir.Bu nedenle kendini izleyip,başkalarının beklentilerine göre davranır,kendine çeki düzen verir.

44 Miller ve Grush bu varsayımları test etmek için bir araştırma yapmışlar ve burada deneklerin tutumları,değerlerini,farkındalık ve kendini denetleme düzeylerini ölçmüşlerdir.Sonuçlar; *Yüksek düzey farkındalığa sahip ve düşük düzeyde kendini denetleme eğilimi olan kişilerde tutumların davranışları belirleyici rol oynadığı görülmüştür. *Diğer düzeyde farkındalığa sahip ve yüksek düzeyde kendini denetleme eğilimi gösteren kişiler ise,öznel değerler davranış ilişkisi yüksek çıkarken,tutum-davranış ilişkisi önemini yitirmiştir. Planlanmış davranış kuramı,davranışları öngörebilme konusunda önemli katkılarda bulunmuştur.

45 Planlanmış Davranış Kuramına Yöneltilen Eleştiriler Bazı davranışların planlanmamış,düşünülmeden yapılan davranışlar olduğu,bir kısmının da alışkanlıklara dayandığıdır.Planlanmış davranış kuramında,insanların düşünüp,karar verip,ondan sonra harekete geçtikleri varsayılmıştır.Örneğin; -Birbirleriyle kavga eden iki kişinin,önceden bu konuda düşünüp,sonuçlarını değerlendirip harekete geçtiği durumlar pek sık değildir.İnsanlar kızgın olduklarında,gözleri genellikle hiçbir şeyi görmez. Planlanmış davranış kuramının bu tür davranışları açıklaması mümkün değildir. Bu kuramın açıklayamadığı başka bir davranış grubu da,kişi için alışkanlık haline gelmiş ve artık düşünmeden yaptığı,otomatik hale gelen davranışlardır.Böyle davranışların öncesinde yer alan tutumları ölçmek mümkün değildir,çünkü çoğunlukla belli bir tutuma dayanmazlar. Bu kuram,gördüğümüz gibi planlanmış davranışların tahmininde çok yararlı olsa da,tüm davranışların öngörülmesinde geçerli değildir.

46 Tutumların Gelişmesi ve Kalıplaşması İnsanlar tutumlara sahip olarak doğmazlar,tutumları sonradan öğrenirler.Peki,insanlar belli konular,objeler ya da kişiler hakkındaki tutumlarını nasıl oluştururlar? Bu sorunun tek bir cevabı yoktur.Bazı tutumlar insanların kendi deneyimlerine dayanırken,bazıları başka kaynaklardan elde edilir. Tutumlar genellikle doğrudan deneyim,taklit,sosyal öğrenme gibi yollardan elde edilebilir. Tutum Objesiyle Doğrudan Deneyim Bir konu ya da objeyle ilgili tutum sahibi olmanın en açık yolu,o konu ya da objeyle ilgili bir deneyim geçirmiş olmaktır.Bazen hakkında bir tutum geliştirmemiş olduğumuz objeyi,hakkında tutum sahibi olduğumuz bir objeyle bağlantılandırınca,bu tutumumuzu diğer objeye de taşırız. -Pavlov’un deneyinde görülen klasik şartlanmanın(köpeğin zil sesini duyunca,normalde yiyeceğe gösterdiği fiziksel tepkiyi göstermesi)tutum oluşumunda da görüldüğünü ileri sürmüştür.

47 MEDYANIN ETKİLERİ Ana-baba,arkadaş çevresi ve sosyal rollerimizden başka medya ve özellikle televizyon tutum oluşumuna etki etmektedir.(Oscamp,1988;Roberts & Mc Coby,1985). Araştırmalar,medyanın hem tutum oluşumuna hem de var olan tutumların gelişmesine etki ettiğini göstermektedir. *Örn:Çocukların hangi yiyeceği istedikleri,bu yiyeceklerin televizyonda ne kadar sık reklamın çıktığıyla doğru orantılıdır. Medyanın tutum oluşumuna etkisi,izlenilen reklamlarla da sınırlı değildir.Bir çalışmada,Eskimo çocuklarına ilk defa televizyon izlettirilmiş ve diğer kültür ve değerlerle ilgili programlar gösterilmiştir.Bu programları izleyen çocukların diğer kültürlerle ilgili inanışlarında ciddi değişmeler gözlenmiştir.(Caron,1979)

48 Tutumlar zaman içinde değişme ve gelişme gösterebilirler. Bireyin tutumları,sosyal normları ve kültürel değerleri yansıtır. Lambert ve Klineberg(1967) 11 ülkeden 3300 çocukla yaptıkları bir araştırmada 6,10 ve 14 yaşlarındaki çocukların başka uluslar hakkındaki tutumlarını incelemişlerdir. Aralarında bir grupta Türk çocuğunun bulunduğu bu denek- ler küçük yaşlarda diğer ulusları fiziksel ve ırk özellikleriyle; daha büyük yaşlarda ise kişisel,politik,dinsel özellikleriyle ve sahip oldukları eşyalarla belirlemişlerdir.Ayrıca 6 yaşındaki çocukların bile diğer uluslara karşı olumlu ve olumsuz duygusal tepki gösterdiği ortaya çıkmıştır.Yaş ilerledikçe çocukların uluslar arasında farklılık gözettiği ve sevme sev- meme duygusal boyutu üzerinde sıraladığı görülmüştür.

49 *Bu yaklaşımlar bize tutumların erken yaşlarda edinildiğini göstermek tedir.

50

51 M.Sherif’in çocuk gruplarıyla yaptığı alan çalışma sına değinelim. Bu deneyler,bir yaz kampındaki11-12 yaşlarında erkek çocuklarıyla gerçekleştirilmiştir.Bu kampta çocuklar gruplara ayrılarak oyunlar oynamışlar,birbirleriyle yarışmış- lar veya ortak çalışmalar yapmışlardır.Bu kamp boyunca çocukları gözleyen araştırmacılar,grup ve grup içinde birey konularında çok önemli bulgular elde etmişlerdir. Gerçekleş- tirilen bu deneylerde,kalıplaşmış yargı ya da tutumların gruplar arası çıkar çatışmaları sonucu ortaya çıktığı görülmüştür.Bu bakış açısından gruplar,kendi çıkarlarının devamı için,kalıp tutumlarını da pek değiştirmezler.Bu kavramlaştırma,özellikle birbirleriyle rekabet ya da çatışma halindeki grupların birbirleri hakkında geliştirdik leri kalıp tutumları bunların durağanlığını açıklamak bakımından önemlidir.

52 AYRIMCILIK: Bir tür tutum olan kalıp yargıların sonucu olabilir.Ayrımcılığı bir grubun üye veya üyelerine,sadece o gruba karşı sahip olduğumuz olumsuz tutum nedeniyle,göz lenebilen olumsuz davranışlarda bulunmak olarak tanımlaya biliriz. ÖRN:Bir zenciyi sadece zenci olduğu için işe almamak,Arap ların pis olduğunu düşünen birinin,onlarla en ufak bir ilişkide bulunmaması vb. Pettigrew( )son yıllarda özellikle Avrupada yabancılara karşı önyargıları ölçtüğü çalışmalarında,gizil ve görünür önyargı ayrımını yapmıştır. Görünür önyargı,gizil önyargıya göre çok daha açık, saklamaya gerek duyulmadan,kontrolsüz ve direk önyargıdır ve bunun dışa vurumu çok daha kolaydır. Gizil önyargı,sessiz ve gizlenmiş önyargıdır.Kendi ni kolayca belli etmez.

53 Ortam Engelinin Önyargılı Tutumun Gücü ile Etkileşimi ( yüksek ortam engeli) ( alçak ortam engeli) a b c a:Zayıf ırk ayrımı tutumu b:Orta güçte ırk ayrımı tutumu c:Güçlü ırk ayrımı tutumu

54 Çok hafif güçte bir önyargılı ırk ayrımına sahip olan, tutumu olmayan bir kişi Minard araştırmasında şehirdeyken bile zencilerle konuşacak- tır (beyaz işçilerin %20’si gibi) ya da La Piere araştırmasında mektupta dahi Çinli müşterileri reddetmeyecektir.(davranışa dönüşebilecek olumsuz tutum yoktur ya da çok azdır,en hafif bir ortam engeli aşamaz) Buna karşılık orta güçte ırk ayrımcı bir tutuma sahip bir kimse (tutum b) Minard araştırmasında şehirdeki sosyal norma uyarak zenci lerle konuşmayacak,yani olumsuz tutum,alçak ortam engelini aşarak olumsuz davranışa dönüşecek.Aynı şekilde La Piere araştırmasında, orta güçte ırk ayrımcı tutuma sahip bir kimse mektupla tanımadığı bir çinliyi rahatça reddedebildiği halde,karşısında gördüğü düzgün giyin miş güler yüzlü genç bir Çinli karı kocayı kolay kolay reddedemeyecek- tir.Demek ki,özellikle orta güçte bir tutum için ortam engelinin alçak ya da yüksek düzeyde olması bu tutumun davranışa yol açıp açmaya-cağını belirleyecek kadar önemli olabilmektedir.

55 Çok güçlü ırk ayrımcı olan kimse ise(tutum c) Minard araştırmasın da şehirde de kömür ocağında da zencilerle konuşmayacaktır,çünkü güçlü olumsuz tutumu her iki ortam engelini de aşıp davranışa dönü- şebilecek güçtedir.(beyaz işçilerin %20’si gibi)La Piere araştırmasında ise güçlü ırk ayrımcı tutuma sahip bir kimse mektupla cevap verirken de,yüz yüze olma durumunda da olumsuz tutumuna uygun olumsuz davranışı gösterebilecektir. Bu incelemelerden çıkan sonuç:Çok güçlü ya da aşırı tutumlara dayanarak davranış tahmini yapmak orta derecede güçlü tutumlardan davranış tahmini yapmaktan daha geçerlidir.

56 TUTUM-ORTAM-ALIŞKANLIK-BEKLENTİ-DAVRANIŞ İLİŞKİSİ TUTUM Alışkanlık Davranış ORTAM Beklenti Görüldüğü gibi,davranış bu dört etkenin karmaşık etkileşimi sonucu ortaya çıkmaktadır.Öyleyse,bu dört etkenin hepsi de aynı doğrultudaysa ya da birbiriyle tutarlı bir haldeyse,davranış tahminimiz çok geçerli olacaktır.Buna karşılık,bu etkenler birbirleriyle tutarsızlık gösteriyorsa,davranış tahminimiz daha az geçerli olacaktır.

57 Tutumların davranışlarla etkilendiği de söylenebilir.Eğer ahlaki dav- ranış ahlaki tutumları beraberinde getiriyorsa,diğer ırklara pozitif bir davranışın ırksal önyargıyı azaltacağı söylenebilir mi?Eğer ahlaki dav- ranış yasa halinde yürürlüğe konursa,dolaylı yoldan insanların kalbi tutumlarını değiştirebileceklerini düşündüler.Bu çalışmanın ortaya koyduğu bazı sonuçlar şunlardır: Yüksek mahkemenin ırk ayrımını kaldırma kararından sonra,enteg- re okullara olumlu bakan beyaz Amerikalıların oranı iki katına çıktı ve şuan neredeyse herkesi kapsıyor 1964’teki insan hakları kararından sonraki 10 yıl içinde mahallele- rini,iş ve okul arkadaşlarını “hepsi beyaz” olarak tanımlayan beyaz Amerikalıların oranı her yıl yaklaşık %20 azaldı,siyahların istedikleri mahallede oturmasına izin verilmesi gerektiğini düşünen beyaz Ame- rikalıların oranı ise %65’ten %87’ye yükseldi. Irk ayrımına karşı daha birörnek standartlar,farklı din,sınıf ve coğ- rafi bölgelerdeki insanlar arasında ırkçı davranışların azalmasına yol aç tı.Amerikalılar birbirine benzer davrandıkça,benzer şeyler düşündüler.

58 KALIPLAŞMIŞ TUTUMLARIN DURAĞANLIĞI Kalıplaşmış tutumlar bilgi yokluğunda bilgi sağlar.Öyleyse, bu durumu değiştirecek önemli bir olay olmadığı ve kalıp tutumlar bu görevlerini yerine getirdikleri müddetçe kendi- leri de var olmaya devam edeceklerdir. Kalıplaşmış tutumların bu devamlılığı araştırmalarla saptanmıştır.1933’de Katz ve Braly Amerika Birleşik Devlet- leri’nde Princeton Üniversitesi öğrencilerinin yabancı ulus- lar hakkındaki kalıplaşmış tutumlarını incelemişlerdir.20yıl sonra aynı üniversitede Gilbert(1951) aynı araştırmayı tekrarlamıştır.

59 Bu iki araştırma sonuçlarını incelediğimizde 20 yıllık zaman içinde kalıplaşmış tutumların durağanlığı göze çarpmaktadır. Bazı genel şunlardır: Amerikalıların kendileri hakkındaki kalıplaşmış tutumların ortalama olumluluk derecesi kırk yıl içinde oldukça düş- müş ve 1967’ de Japonlar,Almanlar,Museviler ve İngilizler hakkındaki kalıplaşmış tutumlardan aşağı bir düzeye inmiştir.Bu,kendini eleştire- bilmek bakımından önemlidir.

60 Çeşitli ulusal gruplara karşı beliren kalıplaşmış tutumlarla ilgili incelemeler,bize tutumların gelişmesi ve durağanlığı hakkında etraflı bilgi sağlamaktadır.Bu bilgiler: a)Kalıplaşmış tutumların küçük yaşlarda gelişmeye başladığını b)Bu gelişmede politik,tarihsel,ekonomik,kültürel çeşitli etkenlerin rol oynadığını c)Çoğunlukla kalıplaşmış tutumların başkalarından kulaktan dolma edinilen bilgilerle beslendiğini, gerçek bilgi eksikliğini kapatma ve kişi için gerçeği tanımlama görevi gördüğünü d)Dolayısıyla,çoğu zaman akılcı olmaktan çok duygusal nitelik gösterdiğini ve nihayet bu özelliklerinin sonucu olarak kalıplaşmış tutumların kolay değişmeyip zaman içinde oldukça durağan olduğunu söyleyebiliriz.

61 b)Likert Ölçekleri (Toplamalı Sıralama Tekniği)

62 Likert ölçe ğ i,tutumları ölçmek için kullanılan belki de en kolay direk yöntemdir. likert (1932)ölçek kurmak için gereken 4 i ş lemi ş öyle sıralamı ş tır: a) Belli bir tutumla ili ş kili oldu ğ u tahmin edilen çok sayıda tutum cümlesi(madde) bir araya toplanır. b) Bu maddeler bir denek grubuna verilir.deneklerin bu cümleleri 5 kategori üzerinden tepki göstermeleri istenir: “fikrime çok uygun “, “fikrime uygun “, “kararsızım “, “fikrime aykırı “, “fikrime çok aykırı“. c) Her denek için toplam puan hesaplanır.yukarıdaki be ş kategori sırasıyla 5,4,3,2,1 puan a ğ ırlı ğ ı almak üzere,her ki ş ini bütün ölçek maddelerine verdi ğ i cevaplar toplanarak toplam bir puan elde edilir. d) en ayırıcı maddeleri seçebilmek için “madde analizi “ yapılır.madde analizi her madde için,o madde üzerinden grubun aldı ğ ı puanları,grubun bütün ölçek maddeleri üzerinden aldı ğ ı toplam puanlarla korelasyonudur.likert ölçekleme tekni ğ inde en önemli nokta tek boyutluluktur.yani bütün maddelerin aynı tutumu ölçmeleri gerekir.madde analizi de i ş te bunu sa ğ lamak için gereklidir.

63 Dinsel Yönelimi Ölçen Bir Likert Ölçeği fikrime kararsızım fikirlerime fikrime fikrime çok uygun aykırı çok uygun aykırı İ nsan kaderini kendi yapar 5__ 4__ 3__ 2__ 1__ Olgun bir hayat felsefesine sahip olabilmek için dini 5__ 4__ 3__ 2__ 1__ İ nanç ş arttır İ lim ne kadar ilerlerse İ lerlesin insano ğ lu kainatın 5__ 4__ 3__ 2__ 1__ Sırlarını çözemez Kuvvetli dini inançları Olmadan da insan iyi bir dini hayat ya ş ayabilir 5__ 4__ 3__ 2__ 1__ Kadere inanırım 5__ 4__ 3__ 2__ 1__

64 Likert ölçeklerinde bu ş ekilde cümleleri hep aynı olumlu yönde yazmamak gerekir.çünkü hep aynı yönde yazılan cümleler insanların “evet “ deme e ğ ilimlerini kontrol etmemize olanak vermez.beliren olumlu cevaplar,gerçek tutumları mı belirtiyor yoksa bir kısmı da “evet “ deme e ğ iliminden mi ortaya çıkıyor bilemeyiz.bundan dolayı yarısı olumlu yarısı olumsuz yönde yazılmı ş cümlelerden olu ş an “dengeli “ ölçekler kullanılır.bu dengeleme tekni ğ i ile “evet “ deme e ğ iliminin etkisi ortadan kalkar.

65 c) Guttman Ölçekleri(birikimli Ölçekleme Tekni ğ i): Guttman ölçeklerinde de likert ölçeklerinde oldu ğ u gibi,denekler çok sayıda maddeye tepkilerini belirtirler.Guttman(1950)için temel iki sorun tek boyutluluk ve üretilebilirliktir.likert ölçeklerini incelerken gördü ğ ümüz gibi,tek boyutluluk bir ölçe ğ in bütün maddelerinin aynı tutum boyutunu ölçmesidir.üretilebilirlik(tekrarlanabilirlik)ilkesi de tek boyutlulu ğ un mantıksal sonucudur. Örne ğ in a ğ ırlık ölçen bir ölçek Guttman ölçe ğ idir.Böyle bir ölçekte ş öyle maddeler olabilir: (1) Ben 40 kilodan fazlayım (2) Ben 60 kilodan fazlayım (3) Ben 80 kilodan fazlayım Üçüncü maddeye olumlu cevap veren bir kimsenin 1. ve 2. maddelere de olumlu cevap vermi ş oldu ğ unu kesinlikle söyleyebiliriz.Guttman,kabul edilebilecek en dü ş ük üretilebilirlik kıstasını 0,90 olarak belirlemi ş tir

66 Bir ki ş inin Guttman ölçe ğ inde aldı ğ ı toplam puan biliniyorsa,onun hangi maddelere “evet “dedi ğ i kesinlikle tayin edilebilir.Demek ki,Guttman tekni ğ inin amacı birkaç tutum cümlesinin bir tek tutumu ölçüp ölçmedi ğ ini saptamaktır

67 d)Duygusal anlam ölçe ğ i: yaygın olarak kullanılan tekniklerden biri de osgood tarafından geli ş tirilen “duygusal anlam ölçe ğ i“dir.bu teknikte pek çok sayıda sıfattan belirli sıfat çiftleri türetilmi ş tir.çok sayıda sıfatın faktör analizi,üç ayrı faktörü ortaya çıkarmı ş tır. bunlar “de ğ erlendirme,güç,faaliyet “ faktörleridir.örne ğ in,iyi-kötü,temiz-pis,güzel-çirkin gibi sıfat çiftleri de ğ erlendirme boyutuna girer.güç boyutuna ş u tür sıfat çiftleri girer: sert-yumu ş ak,a ğ ır- hafif.faaliyet faktörü ise hızlı-yava ş,sıcak-so ğ uk ve aktif-pasif gibi sıfatlarla ölçülebilir.

68 Triandis(1964)tarafından geliştirilen “davranış ölçeği “,duygusal anlam ölçeği tekniği ile tutumların davranışsal öğesini ölçer.bu ölçekte,hakkında bir yargıya varılacak kişi kategorisi,ölçeğin üstünde belirtilerek denekten ona karşı davranış eğilimlerini belirtmesi istenir örneğin: Musevi bir kadın avukat Evet Bir ki ş iye itaat ederdim Hayır Evet Bu ki ş iyi yeme ğ e davet ederdim Hayır Evet Bu ki ş iye akıl danı ş ırdım vb. gibi Hayır Bu ş ekilde çe ş itli tutum objelerine kar ş ı davranı ş e ğ ilimleri ölçülebilir. Duygusal anlam ölçe ğ i kolay uygulanabildi ğ inden ve denekler için ilginç oldu ğ undan yaygın olarak kullanılmaktadır.Türkiyede’de bazı ara ş tırmalar bu teknikten yararlanmı ş lardır.Ancak bu duygusal anlam ölçe ğ inin kolay yapıldı ğ ını göstermez. Ş öyle ki gerçekten anlamlı boyutların bu teknikle ölçülebilmesi için çok sayıda kavram ve sıfatın toplanıp ön testlerden ve faktör analizi denen istatistik bir i ş lemden geçirilmesi gerekir.Ayrıca,kültürler-arası kar ş ıla ş tırma için ölçe ğ in her kültür grubundaki geçerli ğ inin ayrı ayrı saptanması,standardizasyonunun yapılması gerekir.Tutum psikolojisi,hatta sosyal psikolojideki geli ş meler bu yöntemsel ba ş arılara dayanmı ş tır.

69 Ancak bu tekniklerin bir sakıncası vardır,o da,insanlara soru sorarken onların dikkatlerini soru- cevap ortamına çekerek verdikleri cevapları etkileyebilmesidir.böylece,cevapların gerçek tutumları yansıtıp yansıtmadıkları daima bir sorun olarak ortadadır.ölçeklerin dikkatle geli ş tirilmesi ve uygun ortamda uygulanması bu sorunu azaltabilir.bu sorunu azaltabilecek bir ba ş ka yolda,dolaylı ölçümlerin kullanılmasıdır.

70 II.Dolaylı Ölçümler Ölçekler ne kadar dikkatli ş ekilde geli ş tirilirse geli ş tirilsin tutum ölçmek için sadece insanlara soru sorma yoluna ba ş vurulması yeterli olmayabilir özellikle kültürler arası ara ş tırmalarda aynı tutum ölçe ğ inin farklı kültürlerde kullanılarak kar ş ıla ş tırılmasında insanların anketi uygulayanın gözünde nasıl gözükmek istedikleri konusu bir sorun olarak belirebilir. insanların özellikle sosyal be ğ enilirlik olgusundan dolayı sorulara dürüst yanıtlat vermemelerinden ötürü dolaylı yollarında denenmesi önerilmi ş tir dolaylı yollarda,yapılan ölçüm gizli tutulmaktadır.do ğ rudan olmayan ölçümler çok çe ş itli olabilir ve ara ş tırmacının yaratıcılı ğ ına ba ğ lıdır.

71 II.Dolaylı Ölçümler bir ba ş ka dolaylı tutum ölçme yolu kitabın ikinci bölümünde de ele aldı ğ ımız “hazır bilgiden yararlanma“ dır.bu bilgiler,gazete,dergi ar ş ivler,roman ve hikayelerden ya da istatistiklerden edinilebilir.do ğ rudan davranı ş gözleminin yanında duygusal ifade gözlemi de dolaylı bir tutum ölçme yoludur

72 İ nsanların mekanı kullanı ş tarzı da gözlem konusu olabilecek önemli bir ipucudur.bu konuda yapılan çe ş itli ara ş tırma ve gözlemler insanların sosyal ili ş kilerinde mekanı kullanmalarının rastgele olmayıp bir anlam ta ş ıdı ğ ını göstermi ş tir. Hall (1966) bu en kısa mesafeyi “samimi “ ya da “ mahrem mesafe “ diye adlandırmı ş tır. bu mesafe dokunma ile 45-50cm arasındaki mesafedir.bundan biraz daha uzak olan ikinci derecedeki mesafe,birini iyi tanıyan ki ş ilerin konu ş ma mesafesi olan (45/50cm-120cm.) “ ki ş isel mesafe “dir. bundan sonraki mesafe daha resmi ili ş kilerde kullanılan “sosyal mesafedir “. “kamu mesafesi “ olarak tanımlanan en uzak sosyal ili ş ki mesafesi ise bir konu ş macının bir gruba hitap ederken kullandı ğ ı en uzun mesafedir.Hall antropolojik bir yakla ş ımla bu mesafelerin hem insanlar hem hayvan cinsleri arasında kullanılı ş ının gözlemini yapmı ş,mekan kullanı ş ının kültürden kültüre nasıl de ğ i ş ti ğ ini incelemi ş tir.


"SOSYOLOJİ BÖLÜMÜ 1.SINIF II.ÖĞRETİM. ÖZGE ŞENER(G.1002.10013) ASLI NUR ÖZBAY(G.1002.10069) FİLİZ MURAT(G.1002.10066) GÖNÜL YILDIZ(G.1002.10002) AYTEN." indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları