Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Dr. Umut SAFER ÇOK YÖNLÜ GERİATRİK DEĞERLENDİRME (ÇYGD)

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "Dr. Umut SAFER ÇOK YÖNLÜ GERİATRİK DEĞERLENDİRME (ÇYGD)"— Sunum transkripti:

1 Dr. Umut SAFER ÇOK YÖNLÜ GERİATRİK DEĞERLENDİRME (ÇYGD)

2 ÇYGD Yaşlıların çoklu problemlerinin ortaya koyma Tanımlama, açıklama Kapasiteler ve uzun dönem gereksinimler, Gerekli servisler, koordine bir tedavi planının Çok yönlü medikal, fonksiyonel, psikososyal ve çevresel İnterdisipliner Yaşlıların çoklu problemlerinin ortaya koyma Tanımlama, açıklama Kapasiteler ve uzun dönem gereksinimler, Gerekli servisler, koordine bir tedavi planının Çok yönlü medikal, fonksiyonel, psikososyal ve çevresel İnterdisipliner NIH Consensus Devt Conf JAGS, 1990

3 Dr. Marjory WAREN

4 Neden ÇYGD? Yaşam süresi (yıl); –Bronz Çağ (MÖ 4500)- MS1900 → +27 – → yaş ve üstünü görmüş tüm insanların % 50’si sağ Yaşam süresi (yıl); –Bronz Çağ (MÖ 4500)- MS1900 → +27 – → yaş ve üstünü görmüş tüm insanların % 50’si sağ Judy Salerno, MD, MS NIA/SAH

5 Amaç Yüksek öncelikli Günlük yaşam aktivitelerini bağımsız yapma Tespit, karar vermek ve uygulama Önlenebilir hastalıkların taranması Fiziksel kısıtlılık oluşturabilecek fonksiyonel yetersizliklerin saptanması ve önleyici tedbirler alınması Yüksek öncelikli Günlük yaşam aktivitelerini bağımsız yapma Tespit, karar vermek ve uygulama Önlenebilir hastalıkların taranması Fiziksel kısıtlılık oluşturabilecek fonksiyonel yetersizliklerin saptanması ve önleyici tedbirler alınması Palmer RM, Med Clin North Am, 1999

6 Kimler değerlendirilecek Günlük yaşamını değiştiren problem Yeni başlanğıçlı kognitif ve fiziksel kısıtlılık Çoklu tıbbi destek Yeterliliği ve yetkinliği sorgulananlar Yasal tıbbi olaylar (malpraktis, komplikasyon...) Günlük yaşamını değiştiren problem Yeni başlanğıçlı kognitif ve fiziksel kısıtlılık Çoklu tıbbi destek Yeterliliği ve yetkinliği sorgulananlar Yasal tıbbi olaylar (malpraktis, komplikasyon...) NIH Consensus Devt Conf JAGS, 1990

7 Kırılgan Yaşlı 65 yaş ve  Günlük yaşamında bağımlı Bağımsız hareket edemeyen Alevlenmiş solunum, dolaşım, hepatik, renal ve metabolik problemi - / minimal Sıklıkla eşlik eden AD, SVH, Parkinson, Osteoporoz, Osteoartrit veya iyileşmiş kırık hikayesi olan

8 3 ve  puan alanların sonraki 2 yıl içinde ölüm/ fonksiyonel kayıp riski 4.2 kat 

9 Ekipte kimler var? Klinisyen Hemşire Sosyal hizmet uzmanı Beslenme uzmanı Psikolog İş ve uğraşı terapisti Fizyoterapist Diş hekimi Konuşma terapisti Odyoloji Klinisyen Hemşire Sosyal hizmet uzmanı Beslenme uzmanı Psikolog İş ve uğraşı terapisti Fizyoterapist Diş hekimi Konuşma terapisti Odyoloji Johnston B. Geriatric assessment. Landefeld CS, Palmer RM, Johnson MA, et al eds. Current Geriatric Diagnosis and Treatment. McGraw-Hill, 2004:16-26.

10 Neden kapsamlı? Görme problemi –71-74 yaş % 7 –>90 yaş %39 Duyma problemi –65-74 yaş % 24 –>75 YAŞ % 40 Demans –>85 yaş %30 >65 yaş %10 depresif semptomlar –%1 major depresyon Görme problemi –71-74 yaş % 7 –>90 yaş %39 Duyma problemi –65-74 yaş % 24 –>75 YAŞ % 40 Demans –>85 yaş %30 >65 yaş %10 depresif semptomlar –%1 major depresyon Yürüme bozuklukları %8-10 İnkonitnans –Evde %10-15 –bakımevlerinde %50 Uyku problemi –Evde %50 si – Bakım merkezleri %65 –%50 si reçeteli/ reçetesiz ilaç kullanıyor,

11 ÇYGD Bileşenleri Tıbbi Fonksiyonellik (fiziksel ve sosyal) Kognisyon Duygu durum Tıbbi Fonksiyonellik (fiziksel ve sosyal) Kognisyon Duygu durum Sosyal destek Çevresel Ekonomik faktörler Yaşam kalitesi

12 The Assessing Care of Vulnerable Elders (ACOVE) Görme kaybı İşitme Kaybı Kalp yetmezliği Hipertansiyon İKH Hastane Bakımı Malnutrisyon Osteoartrit Görme kaybı İşitme Kaybı Kalp yetmezliği Hipertansiyon İKH Hastane Bakımı Malnutrisyon Osteoartrit Osteoporoz Pnömoni İnme ve AF Üriner inkontinans

13 ACOVE Uygun ilaç kullanımı Kronik Ağrı Bakım End-of- life care Düşme Uygun ilaç kullanımı Kronik Ağrı Bakım End-of- life care Düşme Bası yaraları Koruyucu hekimlik

14 ACOVE-3 Meme/ kolon kanseri KOAH BPH Uyku problemi Meme/ kolon kanseri KOAH BPH Uyku problemi

15 Fonksiyonellik Günlük yaşam aktiviteleri DEATH D= dressing, E=eating, A=ambulating, T= toileting, H=hygiene >65 yaş %25 bağımlı >80 yaş %50 bağımlı Günlük yaşam aktiviteleri DEATH D= dressing, E=eating, A=ambulating, T= toileting, H=hygiene >65 yaş %25 bağımlı >80 yaş %50 bağımlı Barthel indeksi –0-20 puan:Tam bağımlı –21-61 puan: İleri –62-90 puan: Orta –91-99 puan: Hafif –100 puan: Tam bağımsız

16 Fonksiyonellik SHAFT (S=shopping, H=housework, A=Accounting, F=food preparation and T=transportation) 65yaş ve üzeri. 1,3 ve 5. yılda takip Telefon, transport, ilaç, Hesap Demans gelişim 3. yıl*: –1 kısıtlılık, OR=1 –2 kısıtlılık, OR=2.34 –3 kısıtlılık, OR=4.54 –4 kısıtlılık, istatistiksel power yetersiz * Berbeger-Gateau, Pascale and Fabrigoule, Colette et al. “Functional Impairment in Instrumental Activities of Daily Living: An Early Clinical Sign of Dementia?”, JAGS 1999; 47: * * * * *

17 Fonksiyonellik-Mobilite Get up and Go* –Yardımcı cihaz kullanmayan –Kalk, 3,5 m yürü, dön, sandalyeye geri gel –Toplam geçen süre –<10 snmobil –<20 sn çoğunlukla bağımsız –>30 yardımlı mobilite Sensitivite %88 Spesivite %94 Get up and Go* –Yardımcı cihaz kullanmayan –Kalk, 3,5 m yürü, dön, sandalyeye geri gel –Toplam geçen süre –<10 snmobil –<20 sn çoğunlukla bağımsız –>30 yardımlı mobilite Sensitivite %88 Spesivite %94 * Mathias S, Nayak US, Isaacs B. Balance in elderly patients: the “Get-up and Go” test. Arch phys Med Rehabil. 1986; 67(6):

18 İntrinsik Risk Faktörleri Yürüyüş ve denge bozukluğu Periferal nöropati Vestibüler disfonksiyon Kas güçsüzlüğü Görme bozukluğu Kronik hastalıklar İlerlemiş yaş Günlük yaşam aktivitelerinde bozulma Ortostazis Demans İlaçlar Ekstrinsik Risk Faktörleri Çevresel tehlikeler Ayakkabı Engeller Tetikleyici nedenler Takılma ve kayma İnme Senkop Baş dönmesi Akut tibbi durum Rubenstein, LZ, Josephson, KR. Falls and their prevention in elderly people: What does the evidence show? Med Clin North America 2006; 90:807

19 İlacın Kesilmesi İlacın Değiştirilmesi İlaç Dozunun Azaltılması İlacın Kesilmesi İlacın Değiştirilmesi İlaç Dozunun Azaltılması İlaç İntoksikasyonu Alkol Antikonvülzan, Antikolinerjik Sedatif/Hipnotik, Antihipertansif Digoksin, Nitratlar İlaç İntoksikasyonu Alkol Antikonvülzan, Antikolinerjik Sedatif/Hipnotik, Antihipertansif Digoksin, Nitratlar Tekrarlayan düşme/ tek düşme + denge problemi Kalk ve Yürü Testi Romberg-Sternal İtme Kalk ve Yürü Testi Romberg-Sternal İtme Başlatıcı Faktörler Bacak Ext Kuvvet Kaybı Sandalyeye oturamama Merdiven Çıkamama Yürüyüşte Yavaşlama Bacak Ext Kuvvet Kaybı Sandalyeye oturamama Merdiven Çıkamama Yürüyüşte Yavaşlama Denge Bozukluğu + Romberg + Sternal İtme Görmede Azalma Denge Bozukluğu + Romberg + Sternal İtme Görmede Azalma Hipotansiyon Ortostatik Postural Hipotansiyon Ortostatik Postural Denge Eğitimi Görmenin İyileştirilmesi Taban Desteğinin Artırılması Denge Eğitimi Görmenin İyileştirilmesi Taban Desteğinin Artırılması Direnç Eğitimi Quadrceps Egzersizi Direnç Eğitimi Quadrceps Egzersizi İlaç Dozunun Azaltılması Davranış Değişikliği Volüm Farmakolojik Ortamın Değiştirilmesi(Gevşek halı, zayıf ışık, düzensizlik ve karışıklık, uzun raf, eşik, mobilya, çorap, ayakkabı) İlaç Dozunun Azaltılması Davranış Değişikliği Volüm Farmakolojik Ortamın Değiştirilmesi(Gevşek halı, zayıf ışık, düzensizlik ve karışıklık, uzun raf, eşik, mobilya, çorap, ayakkabı) YAŞLIDA DÜŞMEYE YAKLAŞIM Guideline for the prevention of falls in older persons. American Geriatrics Society, British Geriatrics Society, and American Academy of Orthopaedic Surgeons Panel on Falls Prevention. J Am Geriatr Soc 2001; 49:664.

20 Kognisyon Mini-Cog –3 kelime hatırlama + saat çizme –Recall=0 –Recal≤ 2 + saat çizme anormal –MMSE ile karşılaştırılma Sensivitesi (%76 ya %79) Spesifite (%89 a %88) Mini-Cog –3 kelime hatırlama + saat çizme –Recall=0 –Recal≤ 2 + saat çizme anormal –MMSE ile karşılaştırılma Sensivitesi (%76 ya %79) Spesifite (%89 a %88) Borson SBorson S, Scanlan JM, Chen P, Ganguli M. The Mini-Cog as a screen for dementia: validation in a population-based sample.Scanlan JMChen PGanguli M J Am Geriatr Soc.J Am Geriatr Soc Oct;51(10):1451-4

21 Hayvan isimi sayma AD ye yüksek sensitif Akıcılığı gösterme Temporallob semantik bellek 1 dk 18 hayvan adı 21→Normal 1 dk 12 ve altı havan adı→anormal Cutoff of 15/dk –Sensivite %87 - %88 –Spesifite %96 AD ye yüksek sensitif Akıcılığı gösterme Temporallob semantik bellek 1 dk 18 hayvan adı 21→Normal 1 dk 12 ve altı havan adı→anormal Cutoff of 15/dk –Sensivite %87 - %88 –Spesifite %96 Canninng, SJ Duff, et al.; Diagnostic utility of abbreviated fluency measures in Alzheimer disease and vascular dementia; Neurology Feb. 2004, 62(4)

22 Kognisyon- MMSE Oryantasyon Kayıt hafızası Dikkat ve Konsantrasyon Hatırlama Konuşma Görsel/ uzaysal yapılandırma Oryantasyon Kayıt hafızası Dikkat ve Konsantrasyon Hatırlama Konuşma Görsel/ uzaysal yapılandırma normal, MCI hafif demans orta evre 12 ve ciddi demans Türk toplumunda MMSE, hafif demans tanısında 23/24 eşik değeri ile geçerli ve güvenilir bulunmuştur* * Güngen C, Ertan T, Eker E, Yaşar R ve ark. Standardize ve güvenilirliği. Türk Psikiyatri Dergisi 2002; 13:

23 Kognisyon Alzheimer hastalığı skalası – kognitif alt skalası (ADAS-cog) Klinik demans derecelendirme skalasi (CDR) Global detoriasyon skalasi (GDS) Alzheimer hastalığı skalası – kognitif alt skalası (ADAS-cog) Klinik demans derecelendirme skalasi (CDR) Global detoriasyon skalasi (GDS)

24 CDR Morris 1997

25 Global Detoriasyon Skalasi (GDS) AD dışı demans için kullanılmaz GDS1: Normal GDS2:AAMI GDS3:MCI AD dışı demans için kullanılmaz GDS1: Normal GDS2:AAMI GDS3:MCI GDS4: Hafif GDS5: Orta GDS6: Ağır GDS7: Çok ağır

26

27 Duygu durum “Hiç kendinizi üzgün veya kederli hisseder misiniz?” * Yesavage GDS: –30 soru uzun form 11 puan ve üzeri depresyon? (Sensivite % 92, Spesifite:89) –15 soru kısa form 5 puan üzeri depresyon? “Hiç kendinizi üzgün veya kederli hisseder misiniz?” * Yesavage GDS: –30 soru uzun form 11 puan ve üzeri depresyon? (Sensivite % 92, Spesifite:89) –15 soru kısa form 5 puan üzeri depresyon?. Yesavage JA. Clinical Memory Assessment of Older Adults * Lachs MS, Feinstein AR, Cooney LM Jr. A simple procedure for general screening for functional disability in elderly patients. Ann Intern Med 1990; 112: Ertan T, Eker E. Reliability, validity, and factor structure of the geriatric depression scale in Turkish elderly: are there different factor structures for different cultures? Int Psychogeriatr 2000; 12:

28 Görmenin değerlendirilmesi Jaeger kartı yakın görmede, Snellen görme kartı uzak görmede Diyabet ve glokom açısında göz hekimi muayenesi, düzenli Jaeger kartı yakın görmede, Snellen görme kartı uzak görmede Diyabet ve glokom açısında göz hekimi muayenesi, düzenli

29 İşitmenin değerlendirilmesi Fısıltı Testi: –Hekim hastanın göremeyeceği bir yerden, –30cm uzaklıktan –Bir dizi kelime fısıldar –En az yarısını tekrarlaması Fısıltı Testi: –Hekim hastanın göremeyeceği bir yerden, –30cm uzaklıktan –Bir dizi kelime fısıldar –En az yarısını tekrarlaması

30 Yaşlılarda İşitme Engeli Düzeyini Tespit Etme (HHİE-S) 25 soru sorulur evet (4 puan), bazen (2 puan) ve hayır (0 puan) 16 puan ve altı işitme kaybı YOK, puan hafif-orta işitme kaybını, ≥ 42 puan belirgin işitme kaybı

31 Ağız ve diş sağlığı Kuru ağız, Oral ağrı, Oral lezyonlar, Yeme zorluğu, Yemek seçiminde değişiklik Yakın zamanda diş bakımı Kuru ağız, Oral ağrı, Oral lezyonlar, Yeme zorluğu, Yemek seçiminde değişiklik Yakın zamanda diş bakımı 2 MADDE + 1 MADDE + Soriano RP. The comprehensive geriatric assessment. Soriano RP ed. Fundamentals of Geriatric Medicine. New York: Springer, 2007:20-38.

32 Beslenme

33 İnkontinans Geçici Üriner İnkontinans; –D Deliryium (Deliryum) –I Infection (İnfeksiyon) –A Atrophic vaginitis- urethritis (Atrofik vajinit- üretrit) –P Pharmaceuticals (İlaçlar) –P Psychological disorder (Psikojenik) –E excessive urine output (Aşırı idrara çıkma) –R Restricted mobility (Hareket kısıtlaması) –S Stool impaction (Fekal impakt) Geçici Üriner İnkontinans; –D Deliryium (Deliryum) –I Infection (İnfeksiyon) –A Atrophic vaginitis- urethritis (Atrofik vajinit- üretrit) –P Pharmaceuticals (İlaçlar) –P Psychological disorder (Psikojenik) –E excessive urine output (Aşırı idrara çıkma) –R Restricted mobility (Hareket kısıtlaması) –S Stool impaction (Fekal impakt)

34 POLİFARMASİ İlaç yan etkileri İlaç etkileşimleri. Artmış düşme, deliryum ve üriner inkontinans riski Her hastanın ilaçları detaylı sorgulanmalı ve mutlaka kullandığı ilaçlar kutuları ile birlikte görülmeli Antiaging ürünleri, Alternatif tıp ürünleri, reçetesiz ilaç !!! İlaç yan etkileri İlaç etkileşimleri. Artmış düşme, deliryum ve üriner inkontinans riski Her hastanın ilaçları detaylı sorgulanmalı ve mutlaka kullandığı ilaçlar kutuları ile birlikte görülmeli Antiaging ürünleri, Alternatif tıp ürünleri, reçetesiz ilaç !!!

35 Koruyucu hekimlik Osteoporoz taraması GGK Aşılar. –10 yılda bir tetanoz toksoidi (rapel) –Her yıl eylül veya ekim aylarında influenza aşısı – Pnömokok aşısı Osteoporoz taraması GGK Aşılar. –10 yılda bir tetanoz toksoidi (rapel) –Her yıl eylül veya ekim aylarında influenza aşısı – Pnömokok aşısı

36 Uyku Non-REM + REM Non-REM: –1. faz –2.faz –3.faz –4.faz Non-REM + REM Non-REM: –1. faz –2.faz –3.faz –4.faz Uykunun etkinliği (uyku süresi/yatakta geçen süre) ↓ / → Uykuya dalma süresi  Erken yatma, erken kalkma Gece uyanmaları ↓ Gün içi kestirme  Yaşlanma ile  / → Yaşlanma ile ↓

37 Uyku İyi uyuyabiliyor musunuz? Uyku/ yorgunluk günlük aktivitelerinizi ↓ ? Eşiniz sizde uyku sırasında horlama, nefes kesilmesi veya bacaklarda hareket olduğunu söylüyor mu? 1 Hayır/ 2-3 Evet →2-3 hafta  İyi uyuyabiliyor musunuz? Uyku/ yorgunluk günlük aktivitelerinizi ↓ ? Eşiniz sizde uyku sırasında horlama, nefes kesilmesi veya bacaklarda hareket olduğunu söylüyor mu? 1 Hayır/ 2-3 Evet →2-3 hafta 

38 Uyku Uyku hiyjeni –Sabit uyanma zamanı –Kestirmeler sabah veya öğleden sonra < 1 saat –Egzersiz, ancak gece ve yatmadan önce yok –Kafein, nikotin, alkol, teofilin –Akşam sıvı alımını kısıtlama –Yatmadan önce ağır yemek -, ancak ufak atıştırma + –Rahat, uygun sıcaklık ve ışıkta oda ve sabit yatış zamanı Uyku hiyjeni –Sabit uyanma zamanı –Kestirmeler sabah veya öğleden sonra < 1 saat –Egzersiz, ancak gece ve yatmadan önce yok –Kafein, nikotin, alkol, teofilin –Akşam sıvı alımını kısıtlama –Yatmadan önce ağır yemek -, ancak ufak atıştırma + –Rahat, uygun sıcaklık ve ışıkta oda ve sabit yatış zamanı

39 Sosyal destek ve çevre “Hasta ile kim yaşamaktadır?Yemeklerini kim yapmaktadır?Ulaşımını eğer sağlayamıyorsa kim sağlamaktadır?Hasta herhangi birine bakmakta mıdır?” Ev güvenliği değerlendirmeleri (yetersiz aydınlatma, net olmayan geçişler ve kayan kilimler)

40 Teşekkürler….


"Dr. Umut SAFER ÇOK YÖNLÜ GERİATRİK DEĞERLENDİRME (ÇYGD)" indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları