Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

ARABULUCULUK Arabulucuda olması gereken temel beceriler: ihtilaf analizi Yrd. Doç. Dr. İ dil Elveriş.

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "ARABULUCULUK Arabulucuda olması gereken temel beceriler: ihtilaf analizi Yrd. Doç. Dr. İ dil Elveriş."— Sunum transkripti:

1 ARABULUCULUK Arabulucuda olması gereken temel beceriler: ihtilaf analizi Yrd. Doç. Dr. İ dil Elveriş

2 İ htilaf analizi Arabuluculuk, üçüncü bir kişi eliyle müzakere etmektir. Ancak hiçbir ihtilaf, arabulucunun önüne güzelce paketlenmiş, kolayca anlaşılacak şekilde gelmez. Bu nedenle arabulucu, tarafları aktif şekilde dinler. Bu sayede ihtilafı ve ortada bulunan konuları anlar. Di ğ er yandan, ihtilaf konuları kadar önemli olan taraflar arasındaki iletişim şeklini/engellerini görür. (Bunlara ilişkin yapması gerekenler olabilir) Ancak arabulucu sadece dinlemez, aynı zamanda ihtilafı analiz de eder. Bu analiz, tarafların daha sonra müzakere edebilmeleri için de bir ilk adımdır.

3 “Evet”e göre müzakere Arabulucu, ihtilafı analiz ederken, “Evet” kitabında yer alan müzakere prensiplerinden yo ğ un şekilde yararlanır. “Evet”e göre, müzakere bir iletişim sürecidir. Bizim kontrolümüzde olmayan bir şeyi elde etmek için müzakere ederiz. Hatta modern hayatta herkes müzakere eder. Eşinizle hangi filme gidece ğ iniz, çocukların kaçta yatacakları, bu seneki maaş artışınızın ne olaca ğ ı, hocanın size yeni bir sınav hakkı verip vermeyece ğ i bunların hepsi bir müzakere konusudur.

4 “Evet”e göre müzakere Avukatlara başkaları adına müzakere etmeleri için para ödenir. Bu anlamda müzakere avukatların sık sık yaptıkları bir şeydir. Hatta bu nedenle de iyi müzakereci olduklarını düşünürler. Oysa sık müzakere yapmak etkin bir müzakereci olmak anlamına gelmez. İ yi bir müzakereci nasıl tanımlanabilir? Özellikleri nelerdir?

5 Avukatlarca (veya taraflarca) yürütülen müzakerelerde ne olur? Öncelikle bu tip müzakereler yarışmacıdır: zero-sum (sıfır toplam). Win-lose sonuçlar yaratır. Ben kazanırsam, o kaybeder. O kazanırsa, ben kaybedece ğ im. Bu çıkarım, da ğ ıtıcı adalet düşüncesinin sonucudur. Bu nedenle tarafların kendileriyle ilgilendi ğ i bir süreçtir. Ne istedi ğ imi söylerim; birbirimizden taleplerde bulunuruz; bunlar yerine getirilmezse karşı tarafı masadan kalkmakla tehdit ederim. Kazanmak için bilgi saklarım. Aleyhe olan haberler/durumları nasıl “güzel şekilde” paketlerim üstüne kafa yorarım.

6 Avukatlarca (veya taraflarca) yürütülen müzakerelerde ne olur? Stratejik davranılır. Blöf yapılır. (Elimi hemen açık etmeyeyim) Tehditler savrulur. Hedefler: Açılış rakamları bulunur. Ço ğ u zaman abartılı taleplerde veya ön-taleplerde bulunulur. Sonrasında azar azar (gıdım gıdım) bu rakamlar düşürülür. Karşı tarafın bilgisi kısıtlıysa bunlar işe de yarar. Hukuki pozisyonlar üzerinden konuşulur. Pozisyon nedir? Tarafların müzakerede somut, paraya çevrilen veya çevrilemeyen talep ve teklifleridir. (Bu araziden çıksın; tazminat bedelini ödesin; yükü boşaltsın; hisseleri iade etsin vs).

7 Avukatlarca (veya taraflarca) yürütülen müzakerelerde ne olur? Kısaca, pozisyon konuştu ğ unuzda hukuk konuşursunuz. Mahkeme neye karar verir, sözleşmedeki şartlar nasıl yorumlanır, “ücret”in içine neler girer? Hukuki argümanlar di ğ er argümanları (vicdani, ahlaki, toplumsal) dışlar. Bunlar hukuki olmadıkları için denklemin dışında bırakılır. Oysa “conflict as property” ne diyor? İ nsanlar adalet sisteminden ne bekliyor? Avukatların bu süreçte müvekkillerini can siperane savunması beklenir. Böyle bir düzlemde, kimse kaybetmek istemez!

8 Müzakere Teorisi Fisher-Ury-Patton tarafından Harvard Negotiation Theory kapsamında geliştirilmiş olan, Prensipli Müzakere, win-win (kazan-kazan) sonuçlar üretmek üzerinedir. Müzakereyi, toplamı sıfır olan bir oyun olarak görmez. Tam tersi konuları pozisyonların dışına genişletmeye, pastayı büyütmeye dayanır. (Dar alanda kısa paslardan, saha oyununa) Daha açık şekilde karşı tarafla bilgi paylaşarak; tarafların ortak ve farklı menfaatlerini anlayarak; mevcut menfaatlerin mümkün olan en ço ğ una cevap vermek için karşılıklı konuşmaya dayanır.

9 Müzakere Teorisi Prensipli Müzakere, dört temel unsura dayanır. 1. İ nsanlar: Sorunla insanları birbirinden ayırın. 2. Menfaatler: Pozisyonlara de ğ il, menfaatlere odaklanın. 3. Seçenekler: Ne yapaca ğ ınıza karar vermeden önce bir çok seçenek bulun. 4. Kriterler: Sonucun objektif bir standarda ba ğ lanmasında ısrar edin. Şimdi bunlardan özellikle menfaatleri ele alalım. İ htilaf analizinde en çok yararlanaca ğ ımız kavram bu olacak. Ancak müzakere teorisinin bu dört dayana ğ ı arabuluculukta kullanılıyor.

10 Müzakere Teorisi-menfaatler Menfaat nedir? Tarafların aldıkları pozisyonların arkasında yatan nedenlerdir. İ nsanları motive eden kaygılar/arzular. Bir pozisyona karar veririz ama aslında o kararı vermemizin arkasında menfaatlerimiz bulunur. Örne ğ in, “ben pasta istiyorum”, bir pozisyondur. Bu pozisyonu almanıza neden olan birçok menfaat bulunabilir. Aç olabilirsiniz; kilo almaya çalışıyor olabilirsiniz; pastayı sırf bana kalmasın diye istiyor olabilirsiniz. En önemli menfaatler, insanların en temel ihtiyaçlarına dayanır. Fiziki güvenlik; ekonomik güvenlik; aidiyet hissi; adil ve saygılı davranılma/tanınma; ve hayatını kontrol edebilme.

11 Müzakere teorisi-menfaatler Ekonomik menfaatler: iyi bir maaş; kar etme; masrafları düşürme veya iş imkanlarını geliştirme Ahlaki ve psikolojik menfaatler: dürüstlük; tutarlılık; adalet; prensipli davranma; kendine saygı; heyecan, stres ve gerginlikten uzak durma Egoya dair menfaatler: kişisel tatmin; başarı; ba ğ ımsızlık; güvenlik ve insanlardan saygı görme Etki menfaatleri: şöhret; güvenilirlik; otorite; statü; iyiniyet

12 Müzakere teorisi-menfaatler İ deolojik menfaatler: dini, siyasi veya vatandaşlık de ğ er ve inançları Sosyal/ilişkisel menfaatler: mevcut ilişkileri korumak ve geliştirmek; gelecekte iyi ilişkiler kurmak; kötü ilişkileri bitirmek Hareket özgürlü ğ üne dair menfaatler: gelecekteki hareket kabiliyetini kısıtlayacak nahoş örnek ve anlaşmalardan kaçınmak Etkinlik menfaatleri: Sorunları hızla çözme; gelecekteki sorunları çözmek için etkin ve güvenilir usuller belirleme.

13 İ htiyaçlar-menfaatler-pozisyonlar Pozisyonları uzlaştırmak hemen hemen imkansızdır. Arabuluculuğun amacı pozisyonlardan uzaklaşmak, menfaat ve ihtiyaçlara odaklanmaktır. Menfaatlerimizi ihtiyaçlar belirler. İhtiyaçlar Menfaatler Pozisyonlar

14 Taraflar kendi menfaatlerinden açıkça bahsedebildi ğ inde, bazı menfaatlerin ortak, bazılarının farklı da olsa birbirlerini tamamlar nitelikte bazılarının da birbirine karşıt oldu ğ unu fark eder. Ortak ya da birbiriyle çelişmeyen menfaatlerin “keşfi” sorun çözücü müzakerenin başlangıcını teşkil eder. “Evet”te portakal örne ğ inde farklı tercihlerin birbirini tamamlaması sözkonusu olmuştu. Alanında öncü iki şirket bakımından da farklı oluşları aralarındaki sinerjiyi yaratacaktır, vs. Keza “Evet”ten bir başka örnek, İ srail-Mısır arasındaki Sina yarımadası örne ğ i.

15 Müzakere teorisi: pozisyon «out», menfaat «in» Bir başka deyişle, Fisher vs’nin getirdikleri en önemli yenilik pozisyonlar üzerinden de ğ il menfaatler üzerinden müzakere kavramı: Pozisyon “out”, menfaat “in”. Ancak, tarafların menfaatler üzerinden müzakere etmesine engel bir çok husus var. Öncelikle, taraflar istismar edilmekten korkuyorlar (iyi niyetten faydalanma). Zayıf görünmek istemiyorlar. Bilgi vermemek, kartlarını açmamak bu anlamda makbul. İ lk teklifi sunmak bile zayıflık olarak algılanabiliyor.

16 Çatışma nedir? Farklılık Savaş Şiddet Sorun Çatışma İhtilaf Anlaşmazlık Tırmanma Gerilimin düşmesi

17 Çatışma nedir? Farklılıklar: Farklıyız, hayatı enteresan kılan farklı olmak. Nelerimiz farklı? Kültür, karakter, menfaatler, de ğ er yargıları statü/güç veya kaynaklara erişim. Farklı şeyleri istiyoruz; olayları farklı görüyoruz… Anlaşmazlık: İ nsanlar tercihlerini ve önceliklerini kıyaslamaya başlayınca anlaşmazlık ortaya çıkıyor. (bir iletişim sözkonusu). Bu başlı başına bir sorun olmayabilir. Ben kahve tercih ederim, sen çay. -Ben hard rock dışında herşeyi severim, ne tür müzik yapıyordun sen? –Hard rock… Sorun: Ne zaman ki farklılık veya anlaşmazlık bir taraf için sonuçlar do ğ urmaya başlıyor, o zaman sorunlardan bahsediyoruz. “Sen de kahve iç”. “Hard rock konserine bilet aldım, gidiyoruz”. İ htilaf: (dispute). Bazen çatışma ve ihtilaf birbirinin yerine kullanılabiliyor. Bu teori bakımından şöyle diyelim: İ htilaf, çatışmaya göre daha kısa vadeli daha kolay çözülür nitelikte. İ htilafta, iki taraf da bir sorun oldu ğ unu kabul ediyor, en azından biri sorunu çözmek istiyor ancak çözümleri di ğ erini dikkate almıyor. “Ben sadece kahve servisi yapıyorum, be ğ enmiyorsan git”.

18 Çatışma nedir? Çatışma: (conflict) İ ki tarafın amaçları birbiriyle uyumsuz. İ kisi de “kazanmak” ve “kaybetmemek” istiyor. ( İ htilafa göre daha uzun vadeli daha derin). -Bundan sonra burada kahve satılacak. -Hayır çay satılacak. (belediye, yasaklar, başvurular, kapattırma, vergi denetimi) Şiddet: Kazanmak için taraflar birbirlerine zarar vermek, can acıtmak ve birbirlerinin kaynaklarını ya da kendilerini sömürmeye hazır. Fiziksel, duygusal veya psikolojik şiddet. Savaş: Birbirinin gücünü şiddet yoluyla yok etmek. Artık farklılıklar unutulmuştur. Tüm çatışmaların böyle olması gerekmiyor. Taraflar durumu de ğ iştirmek için bir şey yapmayabilir, durabilir veya gerilimi düşürebilir de. İ şte bir ihtilafta arabulucunun devreye girmesi için tarafların gerilimi düşürmeye hazır olması gerekiyor. Rıza meselesi! Aksi takdirde arabuluculu ğ un işe yaraması pek mümkün de ğ il.

19 Kilyos’ta bir Sinoplu İ dil’in annesi Kilyos’ta oturuyor. İ dil sık sık annesini ziyarete gidiyor ve o sırada uzun yürüyüşlere çıkmaktan hoşlanıyor. Bu yürüyüşler onu dinlendiriyor ve huzur veriyor. Yürüyüşlerde Sinop’tan İ stanbul’a göçmüş ve hayvancılıkla u ğ raşan ve küçük tarlasında marul ve çeşitli sebzeler yetiştiren Ahmet’in oradan geçiyor. Bir gün yine yürüyüşe çıktı ğ ında Ahmet’in araziyi dikenli telle çevirtti ğ ini görüyor. Zira Ahmet insanların tohumlara basmasını engelleme hakkı oldu ğ unu düşünüyor. Şu esnada tarla konusunda aralarında bir farklılık var. İ kimiz de Sarıyer Postası’nda görüşlerimizi dile getirirsek bu anlaşmazlık olur.

20 Kilyos’ta bir Sinoplu İ dil, Sarıyer Belediyesi’ne başvurarak çitin sökülmesini istiyor. Şikayette bulunuyor. Artık sorun aşamasındayız zira Ahmet için bir takım sonuçlar do ğ maya başladı. Ne gibi? Oysa Ahmet’in umurunda bile de ğ il. Bunun üzerine İ dil avukatına başvurarak çitin sökülmesi için ihtarname çektiriyor. Artık ihtilaf aşamasındalar. İ htarname Ahmet’i çıldırtıyor. Tarlanın etrafına iki kat çit çekiyor ve avukata, oraya yaklaşanlarla gerekti ğ i gibi başa çıkaca ğ ını söyleyerek cevap veriyor. Uyuşmazlık artık çatışmaya do ğ ru gidiyor. Nitekim, İ dil elinde çit kesicilerle çitin önüne geldi ğ inde Ahmet’in de elinde av tüfe ğ i görüyor. Şiddet do ğ mak üzere. SORU: Bu olayda bir sonraki aşamaya geçilmemesi için taraflar neler yapabilirlerdi?

21 Kilyos’ta bir Sinoplu Kilyos’ta bir Sinoplu olayında: Tarafların pozisyonları, menfaatleri ve ihtiyaçları nelerdir? Taraflar arasında ne tür uyuşmazlıklar var? Olaya sadece pozisyonlar üzerinden yaklaşıyor olsaydık, ne önerirdiniz müvekkilinize? Lütfen grup olarak on dakika düşünün ve tartışalım.

22 Çatışma merdiveni Türkiye’deki siyasal sorunları da bu merdivenle analiz edebiliriz. Örne ğ in başörtüsü sorunu. Fark neydi? Dini yorumlama biçimi, dini inanç ya da inançsızlık, dinin hayattaki yeri, bir sürü fark olabilir. Anlaşmazlık? Sen başörtüsü takıyorsun ben takmıyorum. ( İ letişim var ama henüz sonuç yok) Sorun? Okula geleceksen/avukat-doktor olacaksan vs, başını aç. Açmayacaksan, hakkında disiplin işlemi başlatıyorum. (Sonuç do ğ maya başladı) İ htilaf? Evet iki taraf için de bu bir sorun, ama “okumanın yolu belli”. (Di ğ er tarafı dikkate almayan çözüm yolu) “Hayır benim nasıl giyinece ğ ime sen karar veremezsin”.

23 Çatışma merdiveni Çatışma? Daha uzun vadeli ve derin! E ğ itim hakkı ihlal ediliyor-eşitli ğ e aykırı-din vicdan özg v. Laikli ğ e aykırı- siyasi sembol-baskı unsuru (Pozisyonlar üzerinden tartışma) İ ki tarafın amaçları birbiriyle uyumsuz: başörtüsüyle okuma amacı v. kamusal alanda dini sembollerin olmaması. İ kisi de “kazanmak” ve “kaybetmemek” istiyor, ulusal-uluslararası kamuoyu/A İ HM önünde. Şiddet do ğ madı neyse ki. Taraflar yıllarca o pozisyonlarda durdu. Gerilim görece düştü: peruk çözümleri vs. Kürt meselesine de bu çerçeveden bakılabilir ki orada şiddet de do ğ du!

24 Çatışmaların analizi: Moore modeli Uyuşmazlık İlişki uyuşmazlıkları - Stereotipler - Yanlış anlama - Olumsuz davranış Menfaat uyuşmazlıkları - İçeriğe dair gerçek veya sanılan/algılanan rekabet - Farklı psikolojik menfaat veya ihtiyaçlar Değerlere dair uyuşmazlıklar - Fikir veya davranışların farklı değerlendirilmesi - Kültürel, ideolojik ya da dinsel farklılıklar Yapısal uyuşmazlıklar - Eşitsiz güç ve otorite - İşbirliğini engelleyen (eşit olmayan kontrol, sahipliği veya kaynak dağılımı) - Zaman darlığı Bilgi uyuşmazlıkları - Bilgi eksikliği - Yanlış bilgi - Bilgiyi yorumlamada farklılık - Bilginin önemine ilişkin farklı düşünce

25 Çatışmayla başa çıkmanın 5 yolu Arabulucu tüm bunları yaparken aynı zamanda tarafların çatışmayla baş etme şekli ve stratejilerini anlamalı hem de kendi çatışma stilini bilmelidir. (Thomas & Kilmann, 1977) Çatışmada insanların davranışlarını iki boyut üzerinden de ğ erlendiririz. Birincisi iddiacılık/kendine güven (assertiveness); kişinin kendi arzularını tatmin etmek için yapmaya çalıştıkları. (X aksisi diyelim) İ kincisi ise işbirli ğ ine açıklık (cooperativeness); kişinin kendi veya başkasının kaygılarını karşılamaya yönelik yapmaya çalıştıkları. (Y aksisi) İ şte bu iki boyut (X ve Y) üzerinden çatışmada sergilenen beş davranış şeklini ele alaca ğ ız.

26 Çatışmayla başa çıkmanın 5 yolu Hangi tipler arabuluculu ğ a en uygun? Kendine güvenKendine güven İ şbirli ğ ine açıklık Kaçınmacı (avoiding) Uyumlu (Accomoda ting) Uzlaşmacı (compromisi ng) Yarışmacı (competing) İ şbirlikçi (collaborativ e) çok az çok az

27 Çatışmayla başa çıkmanın 5 yolu Yarışmacı kişi, kendine güvenlidir ve di ğ er tarafla işbirli ğ i yapmaz. Güce dayanır. Kendi önceliklerini, di ğ er tarafınkilere aldırmadan, kazanmak için ve gücünü istedi ğ i gibi kullanarak elde eder. (önce ben)Yarışmacılık, kendi haklarını savunmak, do ğ ru oldu ğ una inandı ğ ı bir pozisyonu savunmak veya sadece kazanmaya çalışmak anlamına da gelir. İ şbirlikçi kişi, hem kendine güvenir hem de karşı tarafla işbirli ğ i yapar. İ şbirli ğ i yaptı ğ ında kişi, hem kendi hem de karşı tarafın menfaatlerini tamamen karşılayacak bir çözüm bulmak için karşı tarafla çalışmaya gayret eder. Konuyu anlamak için derinleşme ihtiyacındadır.

28 Çatışmayla başa çıkmanın 5 yolu Uzlaşmacı kişi, hem kendine güvende hem de işbirli ğ inde orta seviyededir. Uzlaştı ğ ınızda, hızlı ve iki tarafça da kabul edilebilir kısmi bir çözümü bulmaya çalışırsınız. Yarışmacı kişiden daha fazla verir ama uyumludan da az. Keza, kaçınmacı kişiye göre konuyla daha do ğ rudan ilgilenir ama işbirlikçi kişi gibi derinlemesine de ele almaz. Uzlaşmacı, farkı ikiye bölme, al-ver ve orta yolcu taktikler geliştirebilir. Kaçınmacı kişi, hem kendine güvensizdir hem de işbirli ğ ine açık de ğ ildir. Kendi veya başkasının kaygılarını dile getirmektense çatışmadan kaçar. Diplomatik şekilde yan çizmek, konuşulacak daha iyi bir zamanı beklemek veya tehditkar bir durumda geride durmak sözkonusu.

29 Çatışmayla başa çıkmanın 5 yolu Uyumlu kişi, güvensizdir ve işbirli ğ ine açıktır- yarışmacının tersi. Başkasını memnun etmek için kendi kaygılarını ihmal eder, bir tür fedakarlık hali. Kendini düşünmemek, tercih etmese de başkasının emrine uymak veya başkasına yol vermek olarak düşünülebilir. Bunların hangisi do ğ ru yol? Hepsinin işe yaradı ğ ı durumlar olabilece ğ i gibi her biri farklı sosyal beceriler gerektiriyor. Bazılarını daha çok kullanıyoruz. İ şbirli ğ ine açıklık en optimal yol gibi görünüyor ama işbirli ğ i zaman+enerji isteyen bir şey, ki bunlar da en az sahip olunan kaynaklar. Önemsiz sorunlarda gerekli mi? Riski minimize ederek, başkalarıyla sorumluluk paylaşmak için, evet.

30 Çatışmayla başa çıkmanın 5 yolu Bazen çabukça, karar alıp uygulamak gerekti ğ inde yarışmacı yol iyi olabilir. Disiplin sa ğ lamak için, popüler olmayan kuralları kararları uygulamak gerekti ğ inde. Ama etrafta çok fazla “evet efendim”ci yaratabilir. Hatanızı fark etti ğ inizde uzlaşmacılık iyi bir yol. Konunun başkaları için önemi sizin için öneminden daha fazlaysa. Size karşı olanların sayısı fazlaysa seçebilirsiniz. Uyum yaratmak için seçilebilir. İ yi niyet gösterisi olabilir. Kaçınmacılıksa konu önemsizse veya daha önemli meseleler varsa seçilebilir. Gücünüz yetersizse veya götürüsü getirisinden fazlaysa seçilebilir. Ancak zamanınızı sürekli kaçınmaya-dikkatli davranmaya harcamamanız lazım.

31 Çatışmayla başa çıkmanın 5 yolu Uyumluda ise güçler aşa ğ ı yukarı eşit olabilir. Zaman baskısı altında hızla bir çözüm bulmak gerekebilir. İ şbirli ğ i veya yarışmacılık işe yaramadı ğ ında devreye girebilir. İ şte farklı ihtilaf tarzları da müzakerede sorun yaratabilir. Yarışmacı birisi, uyumlu birini yenerek, bir “kazanç” elde edebilir ama bunun sonunda tek taraflı ve uzun dayanmayacak bir anlaşmaya varılabilir. Kaçınmacı bir kişi, müzakereler fazla yarışmacı olursa rahatsız olup bir yolunu bulup masadan kalkmak isteyebilir. Arabulucu, öncelikli tarafların hangi çatışma tipinde oldu ğ unu anlamalı. Ona göre müdahale edebilir. Nasıl?

32 Arabulucu ne yapar? Örne ğ in, yarışmacı birisine taktiklerinin di ğ er tarafta yarattı ğ ı etkiyi anlatabilir veya uyumlu birisine gerçekten ihtiyaçlarının karşılanıp karşılanmadı ğ ını sorabilir. (özel oturumda) Ancak asıl önemlisi, arabulucunun kendi ihtilaf tarzını da bilmesi ve bunun tarafların ihtiyaçlarına cevap verip vermedi ğ ini izlemesi gerekir. Arabulucunun kendi tercih etti ğ i çatışma çözüm yolunu taraflara dayatmaması lazım. Arabulucunun kendisi yarışmacı mı? Uzlaşmacı mı? Ailenizde uyuşmazlıklar nasıl çözülüyordu? Siz uyuşmazlıklarınızı nasıl çözüyorsunuz?

33 İ yi bir arabulucuda bulunması gereken özellikler (Collins) Empati Çok katmanlı düşünebilme-multi tasker Gerçeklik (authenticity) Duygusal zeka ve dürtü kontrolü Varlık (presence) Tarafsızlık Sezgi Tarafların katkısını önemseme-saygı Yetenek Merak


"ARABULUCULUK Arabulucuda olması gereken temel beceriler: ihtilaf analizi Yrd. Doç. Dr. İ dil Elveriş." indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları